{"id":8785,"date":"2022-04-07T10:13:33","date_gmt":"2022-04-07T10:13:33","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=8785"},"modified":"2022-04-07T10:13:33","modified_gmt":"2022-04-07T10:13:33","slug":"europa-e-re-e-shkrimtareve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/04\/07\/europa-e-re-e-shkrimtareve\/","title":{"rendered":"Europa e re e shkrimtar\u00ebve"},"content":{"rendered":"<p>Nj\u00eb romancier francez, Olivier Guez, ka mbledhur 27 autor\u00eb, nga nj\u00eb p\u00ebr \u00e7do vend t\u00eb Bashkimit Europian, p\u00ebr t\u00eb kompozuar me tekstet e tyre nj\u00eb \u00abGrand Tour\u00bb n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb kontinenti q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb konfuz, por q\u00eb ndan edhe nj\u00eb shpirt t\u00eb thell\u00eb. At\u00eb \u2013 edhe \u2013 t\u00eb kultur\u00ebs<strong><em>.<\/em><\/strong><\/p>\n<p><em>Le Grand Tour <\/em>\u00ebsht\u00eb titulli i vepr\u00ebs kolektive t\u00eb drejtuar nga Olivier Guez, shkrimtarit francez q\u00eb pasi ka fituar \u00c7mimin Renaudot 2017 me\u00a0 <em>Zhdukjen e Josef Mengele <\/em>(botuar n\u00eb Itali nga Neri Pozza, ashtu si librat e tjer\u00eb t\u00eb tij) ka l\u00ebn\u00eb Parisin p\u00ebr t\u00eb jetuar n\u00eb Rom\u00eb. \u00abN\u00eb shekullin e XVIII Grand Tour i sillte t\u00eb rinjt\u00eb aristokrat\u00eb e Europ\u00ebs Veriore drejt brigjeve t\u00eb Mesdheut. <em>Grand Tour<\/em> yn\u00eb, m\u00eb modestisht, v\u00ebrdalliset n\u00eb imagjinat\u00ebn europiane dhe i d\u00ebrgon lexuesit e tij n\u00eb udh\u00ebtim duke i ngjitur n\u00eb bordin e nj\u00eb Trans-Europe-Express. Trenat kthehen n\u00eb mod\u00eb, me sa duket. Nj\u00eb autoportret i Europs n\u00ebp\u00ebrmjet shkrimtar\u00ebve t\u00eb saj, nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb mir\u00ebt e kontinentit\u00bb, shkruan Guez n\u00eb parath\u00ebnie. P\u00ebrmbledhja prej rreth 500 faqesh, q\u00eb do t\u00eb dal\u00eb m\u00eb 2 mars p\u00ebr Grasset p\u00ebrmbledh 27 shkrimtar\u00eb, nj\u00eb p\u00ebr \u00e7do vend t\u00eb Bashkimit Europian: nga gjermani Daniel Kehlmann tek francezja Maylis de Kerangal, nga spanjolli Fernando Aramburu tek italiania Rosella Postorino, nga finlandezja Sofi Oksanen tek rumuni Norman Manea, tek \u00e7ekja Katerina Tuckov\u00e1. Nj\u00eb hart\u00eb e <em>Zeitgeist <\/em>n\u00eb Europ\u00ebn e viteve \u201920 t\u00eb shekullit t\u00eb XX, n\u00ebn patronazhin e presidenc\u00ebs franceze t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Bashkimit Europian.<\/p>\n<p><strong>Pse nj\u00eb autoportret i Europ\u00ebs tani?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKam kapur rastin e semestrit francez p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb form\u00eb nj\u00eb pasioni q\u00eb m\u00eb p\u00ebrshkon prej koh\u00ebsh, at\u00eb p\u00ebr Europ\u00ebn e kultur\u00ebs, sidomos t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. \u00cbsht\u00eb copa themelore, por munguese, e ngrehin\u00ebs europiane. Nuk mund t\u2019u k\u00ebrkojm\u00eb popujve t\u00eb Europ\u00ebs nj\u00eb integrim m\u00eb t\u00eb fort\u00eb pa njohur nj\u00eb idhje t\u00eb fort\u00eb midis tyre, q\u00eb ekziston p\u00ebrtej ekonomis\u00eb, politik\u00ebs dhe t\u00eb drejt\u00ebs. Gj\u00ebja e vetme q\u00eb mund t\u2019i prek\u00eb v\u00ebrtet njer\u00ebzit n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb e tyre \u00ebsht\u00eb ndarja e nj\u00eb kulture t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, q\u00eb ekziston, por q\u00eb e transmetojm\u00eb pak\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si lexohen pak autor\u00eb europian\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abN\u00eb linj\u00eb maksimale m\u00eb duket se n\u00eb \u00e7do vend lexohen sidomos autor\u00ebt komb\u00ebtar\u00eb dhe pastaj emrat e m\u00ebdhenj anglosakson\u00eb, si\u00e7 ndodh n\u00eb kinema apo n\u00eb platformat e streaming\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb Itali dy shkrimtar\u00eb francez\u00eb, Michel Houellebecq dhe Emmanuel Carr\u00e8re, jan\u00eb yje, dhe shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb si ju jan\u00eb p\u00ebrkthyer dhe dashuruar. Italia \u00ebsht\u00eb p\u00ebrjashtim?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abJo, mendoj se p\u00ebrjashtimi \u00ebsht\u00eb Franca. Kemi nj\u00eb let\u00ebrsi franceze bashk\u00ebkohore shum\u00eb t\u00eb dendur, me profile t\u00eb ndryshme q\u00eb eksportohet mir\u00eb. Por le t\u00eb marrim rastin e Gjermanis\u00eb, nj\u00eb vendi me tradit\u00eb t\u00eb madhe letrare. Lexohen klasik\u00ebt e saj, por bashk\u00ebkoh\u00ebsit jan\u00eb thuajse t\u00eb panjohur jasht\u00eb kufijve t\u00eb saj. Kur ia kam ekspozuar projektin tim nj\u00eb t\u00eb betuari t\u00eb \u00c7mimit Goncourt, i kam cituar Daniel Kehlmann dhe ai nuk e kishte d\u00ebgjuar ndonj\u00ebher\u00eb t\u00eb p\u00ebrmendej, edhe pse n\u00eb bot\u00ebn gjermanike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb celebritet. P\u00ebrve\u00e7 rastit t\u00eb francez\u00ebve, kemi nj\u00eb problem shp\u00ebrndarjeje t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb europiane\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pse kjo v\u00ebshtir\u00ebsi? Kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gjuh\u00ebt dhe kalimi i p\u00ebrkthimit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNuk besoj se tradita \u00ebsht\u00eb pengesa m\u00eb e madhe, ka fonde, kapacitete dhe vullnet p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrkthyer. Mendoj p\u00ebr marketingun amerikan dhe p\u00ebr faktin q\u00eb nj\u00eb autor gjerman do t\u00eb jet\u00eb gjithmon\u00eb m\u00eb pak seksi se nj\u00eb shkrimtar amerikan bashk\u00ebkohor. P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb t\u00ebrhequr drejt nj\u00eb let\u00ebrsie t\u00eb caktuar duhet t\u00eb jesh i magjepsur pas disa pezazheve t\u00eb caktuara, kulturave t\u00eb caktuara. Let\u00ebrsia amerikane ndihmohet nga kinemaja, nga t\u00eb gjith\u00eb produktet e derivuara, nga <em>soft power <\/em>amerikan q\u00eb \u00ebsht\u00eb sigurisht m\u00eb i fuqish\u00ebm se ai danez apo finlandez\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Megjithat\u00eb Skandinavia ka g\u00ebzuar nj\u00eb faz\u00eb popullariteti t\u00eb madh, nga t\u00eb verdh\u00ebt e Stieg Larsson dhe koleg\u00ebve tek serialet televiziv\u00eb.<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb dhe Jo Nesb\u00f8 ka kontribuar n\u00eb imazhin e Norvegjis\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa nafta, por globalisht, p\u00ebrve\u00e7se n\u00eb raste specifike,e kemi t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtesim dhe t\u00eb forcojm\u00eb nj\u00eb imagjinat\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt europiane\u00bb.<\/p>\n<p><strong>A nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kontradikt\u00eb me vet\u00eb premis\u00ebn e Grand Tour?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abJo, pasi un\u00eb mendoj se imagjinata e p\u00ebrbashk\u00ebt europiane ekziston, vet\u00ebm se \u00ebsht\u00eb pak e ndihmuar. Nuk e kemi marr\u00eb veten akoma nga 2005, kur p\u00ebr punimet p\u00ebrgatitore t\u00eb kushtetut\u00ebs europiane nuk kemi qen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb p\u00ebrcaktojm\u00eb nj\u00eb pasuri t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kulturore europiane. Sikur vet\u00ebm fakti i identifikimit t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonte nj\u00eb ofendim kundrejt popujve t\u00eb tjer\u00eb apo t\u00eb ardhurve t\u00eb rinj\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00cbsht\u00eb problemi i urave t\u00eb p\u00ebrfunduara n\u00eb bank\u00ebnotat e euros?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKjo mbetet nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e habitshme. Disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb isha n\u00eb Bruksel dhe n\u00eb lagjen e trishtuar t\u00eb institucioneve europiane, n\u00eb Rue de la Loi, jam ndeshur me statuj\u00ebn e njeriut q\u00eb ec\u00ebn (<em>Stepping Forward<\/em>, e artistit hollandez Hanneke Beaumont, <em>sh\u00ebnimi im.<\/em>). kjo vep\u00ebr simbolizon ndoshta aventur\u00ebn urbane apo vullneti europian p\u00ebr t\u00eb ecur p\u00ebrpara, por paraqitet nj\u00eb sonambul me hapin e pasigurt\u00eb&#8230; P\u00ebr sa u p\u00ebrket bank\u00ebnotave, kishim n\u00eb dispozicion qindra gjeni, muzikant\u00eb, piktor\u00eb, shkrimtar\u00eb, kuzhinier\u00eb, peizazhe, vepra arti, futbollist\u00eb dhe kemi v\u00ebn\u00eb ura false t\u00eb dizajnuara n\u00eb kompjuter\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Q\u00eb m\u00eb pas jan\u00eb nd\u00ebrtuar v\u00ebrtet n\u00eb Spijkenisse t\u00eb Rotterdam, provokim i grafikut t\u00eb madh hollandez Robin Stam. Kemi b\u00ebr\u00eb rrug\u00ebn e kund\u00ebrt.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNj\u00eb \u00e7emnduri p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn politikan\u00ebt e vendeve an\u00ebtare jan\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebs. Por pavar\u00ebsisht se b\u00ebhet gjith\u00e7ka e mundur p\u00ebr t\u00eb mos i dh\u00ebn\u00eb mir\u00ebnjohjen kujt e meriton, shpirti europian ekziston. Nj\u00eb ndjenj\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt ekziston dhe let\u00ebrsia mund ta rr\u00ebfej\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb del nga ky autoportret i Europ\u00ebs?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abAspekti i par\u00eb \u00ebsht\u00eb se kontinenti mbetet v\u00ebrtet i banuar nga fantazmat e krimeve t\u00eb shekullit t\u00eb XX. Rreth gjysma e testeve evokon masakrat naziste dhe genocidin kulturor komunist, shum\u00eb e fort\u00eb sidomos pran\u00eb autor\u00ebve nga Europa Qendrore dhe Lindore. \u00cbsht\u00eb e pabesueshme. Dhe boshll\u00ebku i l\u00ebn\u00eb nga hebrenjt\u00eb e shfarosur n\u00eb gjysm\u00ebn e shekullit \u00ebsht\u00eb abisal. Nj\u00eb prej ar\u00ebsyeve p\u00ebr t\u00eb cilat mbledhja e neve per\u00ebndimor\u00ebve me Europ\u00ebn Lindore nuk ka ecur shum\u00eb mir\u00eb besoj se \u00ebsht\u00eb ky kuptim i munguar i pasojave t\u00eb dominimit sovjetik. Vuajtjet e provokuara nga komunizmi kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb pafundme dhe nuk jan\u00eb njohur deri n\u00eb fund, m\u00eb duket se qytetar\u00ebt e vendeve dikur t\u00eb dominuar nga marionetat e Mosk\u00ebs jan\u00eb ndjer\u00eb t\u00eb tradh\u00ebtuar nga Per\u00ebndimi. N\u00ebnvler\u00ebsimi ndjehet n\u00eb testin gjermanisht, n\u00eb at\u00eb lituanez dhe letonet, por ka shembuj t\u00eb tjer\u00eb. Pastaj portugezja Lidia Jorge evokon kolonializmin dhe skllav\u00ebrin\u00eb: nj\u00eb gjysm\u00eb e mir\u00eb e vepr\u00ebs sh\u00ebnohet nga fytyra kriminale e Europ\u00ebs e shekullit t\u00eb XX\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Dhe gjysma tjet\u00ebr?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abP\u00ebr fat nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm hija e s\u00eb kaluar\u00ebs. N\u00eb gjysm\u00ebn tjet\u00ebr ka tema m\u00eb shum\u00eb t\u00eb lidhura me ardhmen dhe rishikohen vendet q\u00eb bashkojn\u00eb Europ\u00ebm, at\u00eb q\u00eb b\u00ebjn\u00eb tekstur\u00ebn civile: sheshi, stacioni hekurudhor, kafeneja, muzeumi, llixhat, lokalitetet balneare, ajo m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb jetuari q\u00eb e b\u00ebn Europ\u00ebn nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsi kulturore t\u00eb integruar. \u00cbsht\u00eb shtylla tjet\u00ebr e v\u00ebllimit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrndryshe Europa nuk rrezikon q\u00eb mbetet e ngecur tek kujtesa?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abLibri \u00ebsht\u00eb i ekuilibruar sepse \u00ebsht\u00eb shikimi ndaj krimeve t\u00eb kaluara, por edhe d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Nj\u00eb \u00e7ik\u00eb si nj\u00eb kur\u00eb psikanalitike. \u00cbsht\u00eb e sh\u00ebndosh\u00eb t\u00eb njihet ajo q\u00eb kemi b\u00ebr\u00eb, t\u00eb dihet se kush jemi, por p\u00ebr t\u00eb rifilluar t\u00eb jetojm\u00eb. Rreziku p\u00ebr ne europian\u00ebt \u00ebsht\u00eb dekonstruktimi total\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb do t\u00eb thot\u00eb \u00abdekonstruktim total\u00bb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKemi b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pun\u00eb kujtese t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, p\u00ebrve\u00e7se ndoshta p\u00ebr sa i p\u00ebrket shkat\u00ebrrimit kulturor t\u00eb komunizmit. Pasi ka jetuar gjat\u00eb n\u00eb hipokrizin\u00eb e pasluft\u00ebs, kur Europ\u00ebs i \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb pjes\u00ebmarrjen e fashist\u00ebve, ish petenist\u00ebve dhe t\u00eb ish nazist\u00ebve, krimet e shekullit t\u00eb XX jan\u00eb denoncuar dhe thelluar. Besoj se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej meritave t\u00eb \u201968 kaq shum\u00eb t\u00eb kritikuar, por nj\u00ebherazi pastaj \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb besosh n\u00eb di\u00e7ka, thuajse \u00e7do ideal \u00ebsht\u00eb dekonstruktuar. Ja pse besoj n\u00eb Europ\u00ebn kulturore. Ne e v\u00ebm\u00eb n\u00eb diskutim, n\u00eb ndryshim nga fuqi si Rusia apo Kina, q\u00eb i besojn\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfimi t\u00eb mitizuar t\u00eb vet\u00ebvetes\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb duken m\u00eb solide?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abSikur rus\u00ebt t\u00eb kishin filluar ta studionin v\u00ebrtet historin\u00eb dhe krimet e komunizimit t\u00eb tyre, sikur kinez\u00ebt ta shqyrtonin paksa at\u00eb q\u00eb ka ndodhur n\u00eb vendin e tyre pas revolucionit t\u00eb 1949, k\u00ebto vende sot do t\u00eb ishin shum\u00eb ndryshe. \u00cbsht\u00eb paradoksi i kultur\u00ebs ton\u00eb europiane, jemi t\u00eb trazuar, por ende vital\u00eb. Megjith\u00eb dekonstruktimin, vlera si Deklarata e t\u00eb Drejtave t\u00eb Njeriut rezistojn\u00eb. P\u00ebrkrah krimeve kemi edhe nj\u00eb pasuri p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn jemi krenar\u00eb, besoj se rilindja jon\u00eb \u00ebsht\u00eb e mundur. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb lloj loje e madhe kulturore dhe mund t\u00eb shp\u00ebtojm\u00eb vet\u00ebm vet\u00eb, sigurisht ji duke i besuar Rusis\u00eb dhe Kin\u00ebs apo Amerik\u00ebs\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si kanl reaguar shkrimtar\u00ebt e kontaktuar? Dikush \u00ebsht\u00eb m\u00eb af\u00ebr me pozicione nacionaliste apo sovraniste? Europeizmi nuk \u00ebsht\u00eb i mir\u00ebqen\u00eb, Michel Houellebecq p\u00ebr shembull thot\u00eb se \u00abEuropa nuk ekziston\u00bb.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abM\u00eb duhet t\u00eb them se kam pasur p\u00ebrgjigje bind\u00ebse. Tekstet kan\u00eb ardhur me shpejt\u00ebsi t\u00eb madhe, ekzistonte d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb projekt. Pastaj nuk e kuptoj kund\u00ebrv\u00ebnien midis identitetit komb\u00ebtar dhe europeizmin. \u00c7far\u00eb i pengon t\u00eb p\u00ebrputhen t\u00eb dyja gj\u00ebrat?\u00bb.<\/p>\n<p><strong>D\u00ebgjojm\u00eb t\u00eb vij\u00eb objeksioni populist midis elitave dhe popullit, mbi europeist\u00ebt e kamur q\u00eb i kushtohen kultur\u00ebs, nd\u00ebrsa qytetar\u00ebt e thjesht\u00eb kan\u00eb proekupime m\u00eb konkrete&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPor \u00ebsht\u00eb absurditet. Nd\u00ebrkaq <em>Grand Tour <\/em>im nuk \u00ebsht\u00eb ai i shekullit t\u00eb XVIII kur ata q\u00eb udh\u00ebtonin n\u00ebpr\u00eb Europ\u00eb qen\u00eb aristokrat\u00ebt. Pastaj mund t\u00eb jesh edhe kritik\u00eb ndaj Bashkimit Europian q\u00eb p\u00ebr tani \u00ebsht\u00eb nj\u00eb projekt ekonomik, politik dhe juridik, por kultura \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr. Kultura sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb rrezen e t\u00eb gjith\u00ebve, \u00ebsht\u00eb pafund\u00ebsisht m\u00eb pak e kushtueshme respektivisht mallrave t\u00eb tjera t\u00eb konsumit. T\u00eb pish nj\u00eb birr\u00eb n\u00eb tavolin\u00ebn e nj\u00eb bari apo t\u00eb blesh nj\u00eb paket\u00eb me cigare kushton m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb lib\u00ebr xhepi. Pjesa m\u00eb e madhe e festivaleve jan\u00eb falas. P\u00ebr t\u00eb mos folur p\u00ebr faktin s\u00eb nj\u00eb Grand Tour sot \u00ebsht\u00eb i aksesuesh\u00ebm me linjat ajrore <em>low cost<\/em>, mund t\u00eb shkohet kudo, nga Dublini n\u00eb Prag\u00eb, duke shpenzuar m\u00eb pak sesa p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb Lion apo n\u00eb Marsej\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Kultura europiane \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abTashm\u00eb \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, n\u00eb fakte. Kultura nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm Beethoven apo Mozart, kalon edhe nga kuzhina, futbolli, mund t\u00eb ankohesh kund\u00ebr Brukselit, por ekziston gjith\u00ebsesi nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb europiane q\u00eb ka vende dhe pika referimi dhe q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me qindra milion persona. Kultura elitare europiane ka ekzistuar gjithmon\u00eb dhe \u00ebsht\u00eb shum\u00eb mir\u00eb, por <em>Grand Tour <\/em>yn\u00eb nuk u drejtohet vet\u00ebm atyre q\u00eb shkojn\u00eb n\u00eb Festivalin e Salcburgut apo n\u00eb Scala apo p\u00ebr t\u00eb par\u00eb arkitektur\u00ebn moderniste t\u00eb Rig\u00ebs. Ky lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb i hapur p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, nuk besoj se kultura cil\u00ebsore duhet t\u00eb jet\u00eb ekskluzive dhe e larg\u00ebt\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb epitafi \u00ebsht\u00eb \u00abRendez-vous n\u00eb Champs\u00c9lys\u00e9es \/ L\u00ebre Parisin n\u00eb m\u00ebngjes n\u00eb T.E.E \/ N\u00eb Vjen\u00eb ne ulemi n\u00eb nj\u00eb kafene t\u00eb nat\u00ebs von\u00eb\u00bb, nga k\u00ebnga \u00abTrans-Europe Express\u00bb e Kraftwerk?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abSakt\u00ebsisht. T\u00eb b\u00ebsh kultur\u00ebn europiane nj\u00eb objekt pop, me nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb sakt\u00eb, pa frik\u00ebsuar k\u00ebrrk\u00ebnd. Kraftwerk p\u00ebr mua jan\u00eb Beatles e elektronik\u00ebs, qartazi gjermanik\u00eb, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht kampion\u00eb t\u00eb nj\u00eb kozmopolitizmi t\u00eb rivendikuar. Kjo k\u00ebng\u00eb \u00ebsht\u00eb e vitit 1977, n\u00eb Itali ishin Brigate Rosse dhe n\u00eb Gjermani Raf, por paralajm\u00ebrimi i nj\u00eb hap\u00ebsire kulturore europiane t\u00eb integruar dhe popullore \u00ebsht\u00eb realizuar. Edhe pse nuk jam i sigurt\u00eb se udh\u00ebtimet ajrore lowcost i korrespondojn\u00eb universit estetik t\u00eb Kraftwerk\u00bb.<\/p>\n<p><strong>E keni v\u00ebrejtur ekzistenc\u00ebn e blloqeve kulturore brenda 27 teksteve? Mund ta imagjinojm\u00eb ekzistenc\u00ebn e zonave kulturore q\u00eb i korrespondojn\u00eb p\u00ebr shembull Europ\u00ebs s\u00eb Jugut, bot\u00ebs gjermanike, Skandinavis\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abJo shum\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se p\u00ebr Europ\u00ebn Qendrolindore, at\u00eb ish komuniste. 40 vitet e divorcit me Europ\u00ebn Per\u00ebndimore ndjehen, ka nj\u00eb gjith\u00ebprani t\u00eb tematikave historike. Ndoshta nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb n\u00eb vitet e fundit edhe n\u00eb nivel politik n\u00eb gjirin e Bashkimit Europian Polonia dhe Hungaria kan\u00eb pasur v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb futen n\u00eb nj\u00eb entitet t\u00eb dominuar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb nga aksi franko \u2013 gjerman. P\u00ebr sa i p\u00ebrket pjes\u00ebs tjet\u00ebr, \u00ebsht\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u2019i rishihet homogjeniteti. Danezi Jens Christian Grondahl dhe hollandezi Jan Brokken kan\u00eb shkruar t\u00eb dy mbi kolonit\u00eb e artist\u00ebve, nj\u00eb koin\u00e7idenc\u00eb e habitshme. Francezja Maylis de Kerangal ka shkruar nj\u00eb tekst shum\u00eb francez, mbi plazhet e zbarkimit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Cilat jan\u00eb karakteristikat e \u00abnj\u00eb teksti shum\u00eb francez\u00bb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abN\u00ebnkupton se preokupohet thelb\u00ebsisht p\u00ebr Franc\u00ebn. \u00cbsht\u00eb edhe fal\u00eb k\u00ebsaj q\u00eb let\u00ebrsia franceze ka pasir nj\u00eb ndjekje t\u00eb fort\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs dhe t\u00eb bot\u00ebs: ka nj\u00eb pushtet t\u00eb madh krijimi mitologjish\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, ndoshta nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb ky lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb ideuar nga nj\u00eb shkrimtar francez, botuar n\u00eb fr\u00ebngjisht nga nj\u00eb sht\u00ebpi e madhe botuese parisiane, n\u00ebn patronazhin e presidenc\u00ebs franceze. Emmanuel Macron \u00ebsht\u00eb shpenzuar shum\u00eb p\u00ebr semestrin e presidenc\u00ebs s\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Bashkimit Europian dhe e kemi par\u00eb edhe me tentativat e tij diplomatike fatkeq\u00ebsisht t\u00eb kota, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs me Putinin. Nga \u00e7far\u00eb varet ky protagoniz\u00ebm? \u00cbsht\u00eb nj\u00eb lloj tundimi hegjemonist francez, ideja se Europa mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb lloj \u00abFrance t\u00eb madhe\u00bb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abN\u00eb rastin e Macron \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm aspekti gjeneracional. Konstruksioni europian ka avancuar shum\u00eb fal\u00eb lider\u00ebve q\u00eb pat\u00ebn njohur Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Pastaj, p\u00ebr nja 20 vjet, gjith\u00e7ka ka mbetur e ngecur, n\u00eb pushtet kan\u00eb ardhur persona t\u00eb lindur paslufte q\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht nuk kan\u00eb mundur t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb nga programet Erasmus dhe nuk e kan\u00eb ndjer\u00eb idealin europian n\u00eb mishin e tyre. Gjenerata e Hollande dhe e Sarkozy \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht ndryshe nga e jona. Un\u00eb ndjehem pjes\u00eb e asaj gjenerate Erasmus tek e cila \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb edhe Macron. Ndoshta pse qem\u00eb t\u00eb rinj kur ra Muri i Berlinit dhe nuk shp\u00ebton kurr\u00eb nga emocionet e 20 viteve\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>La Lettura<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nj\u00eb romancier francez, Olivier Guez, ka mbledhur 27 autor\u00eb, nga nj\u00eb p\u00ebr \u00e7do vend t\u00eb Bashkimit Europian, p\u00ebr t\u00eb kompozuar me tekstet e tyre nj\u00eb \u00abGrand Tour\u00bb n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb kontinenti q\u00eb do t\u00eb jet\u00eb konfuz, por q\u00eb ndan edhe nj\u00eb shpirt t\u00eb thell\u00eb. At\u00eb \u2013 edhe \u2013 t\u00eb kultur\u00ebs. Le Grand Tour \u00ebsht\u00eb titulli i &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":8786,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8785"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8785"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8785\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}