{"id":8267,"date":"2022-03-31T08:56:15","date_gmt":"2022-03-31T08:56:15","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=8267"},"modified":"2022-03-31T08:56:15","modified_gmt":"2022-03-31T08:56:15","slug":"euro-mbush-20-vjec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/03\/31\/euro-mbush-20-vjec\/","title":{"rendered":"Euro mbush 20 vje\u00e7"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00c9tienne Perrot S.I.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb 1 janar 2002, 20 vite m\u00eb par, bank\u00ebnotat dhe monedhat e quajtura euro, q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn e ekonomist\u00ebve jan\u00eb quajtur \u00abeuro fidu\u00e7are\u00bb, viheshin n\u00eb dispozicion t\u00eb publikut n\u00eb 12 shtete an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Europian. 7 bank\u00ebnota (5 \u20ac; 10 \u20ac; 20 \u20ac; 50 \u20ac; 100 \u20ac; 200 \u20ac; 500 \u20ac) dhe 9 monedha (0,01 \u20ac; 0,02 \u20ac; 0,05 \u20ac; 0,1 \u20ac; 0,2 \u20ac; 0,5 \u20ac; 1 \u20ac; 2 \u20ac) mund t\u00eb shikoheshin, prekeshin, \u00abmenaxhoheshin\u00bb nga konsumator\u00eb, treg\u00ebtar\u00eb dhe bankier\u00eb. Efektivisht, euroka e sotme ekzistonte prej 3 vitesh, sakt\u00ebsisht qysh nga 1 janari 1999. P\u00ebr 2 vite \u2013 nga 1999 m\u00eb 2001 \u2013 kishte qarkulluar n\u00eb form\u00ebn e monedhave komb\u00ebtare (frang\u00ebs franceze, mark\u00ebs gjermane, liret\u00ebs italiane etj.). Funksioni simbolik i saj zhdukej at\u00ebhere prapa funksionit financiar t\u00eb saj. Euroja e kishte kursin ligjor, blihej dhe shitej n\u00eb tregun e ndryshimeve kund\u00ebr jenit japonez, renminbit kinez, koron\u00ebs suedeze, st\u00ebrlin\u00ebs britanike, dollarit etj. Por nga 1 janari 1999 deri n\u00eb 1 janarin 2002 shfaqej vet\u00eb n\u00eb transaksionet e tregjeve financiare dhe t\u00eb bizneseve.<\/p>\n<p>Kjo stratagjem\u00eb \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb mekanike e nj\u00eb vendimi t\u00eb marr\u00eb nga 11 vende europiane, q\u00eb e fiksuan definitivisht koeficentin e shk\u00ebmbimit midis monedhave komb\u00ebtare duke filluar nga 1 janari 1999. P\u00ebr doj\u00e7mark\u00ebn, konvertimi ishte i thjesht\u00eb (2 doj\u00e7marka p\u00ebr 1 euro); p\u00ebr vendet e tjera qen\u00eb t\u00eb nevojshme disa qindarka, fryt i nj\u00eb kalkulimi t\u00eb brisht\u00eb ku pesha ekonomike dhe p\u00ebrqindja e k\u00ebmbimit t\u00eb valutave n\u00eb \u00e7do vend ecnin me hap t\u00eb barabart\u00eb. \u00abEurosistemi\u00bb (zona monetare europiane) bazohet mbi nj\u00eb bank\u00eb qendrore, Bank\u00ebn Qendrore Europiane (BQE), K\u00ebshilli Drejtues i s\u00eb cil\u00ebs mblidhet rreth presidentit (aktualisht francezja Christine Lagarde, q\u00eb ka pasuar n\u00eb 2019 Mario Draghi) guvernator\u00ebt e bankave qendrore t\u00eb vendeve t\u00eb ndryshme pjes\u00ebmarr\u00ebs. Mandati i saj \u00ebsht\u00eb i thjesht\u00eb: stabiliteti i \u00e7mimeve, fillimisht i quajtur si \u00abrritja inferiore me 2% \u00e7do vit\u00bb, tani e riquajtur si \u00ab2% mbi nj\u00eb mesatare t\u00eb l\u00ebvizshme\u00bb. Nj\u00eb zgjidhje q\u00eb i jep liri m\u00eb t\u00eb madhe mb\u00ebshtetjes s\u00eb aktiviteteve ekonomike n\u00ebp\u00ebrmjet krijimit <em>ex nihilo <\/em>t\u00eb euros, kund\u00ebrloja e s\u00eb cil\u00ebs jan\u00eb kreditet ndaj shteteve europiane, enteve publike dhe bizneseve t\u00eb m\u00ebdha europiane. M\u00eb 1 janar 2002, i b\u00ebr\u00eb i dukshlm p\u00ebr qytetar\u00ebt europiane e vendeve europiane t\u00eb interesuara, monedha unike europiane merr nj\u00eb rol simbolik. N\u00eb 20 vite, ky rol \u00ebsht\u00eb rr\u00ebnjosur n\u00eb kultur\u00ebn europiane. Por, n\u00ebn dukjet simbolike t\u00eb unitetit, fsheh \u00e7\u00ebshtje politike dhe efekte kund\u00ebrshtuese, si ekonomike, ashtu edhe financiare.<\/p>\n<p><strong>Simboli i euros<\/strong><\/p>\n<p>Ashtu si doktrina sociale e kish\u00ebs p\u00ebrs\u00ebrit qysh nga agimet e er\u00ebs moderne, jeta njer\u00ebzore nuk mund t\u00eb reduktohet n\u00eb kushtet biologjike, materiale dhe organizative t\u00eb saj. Sipas antropologjis\u00eb kristiane, jeta njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb e mbrujtur nga marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb mish\u00ebruara n\u00eb raportet me kozmosin, marr\u00ebdh\u00ebniet midis popujve, marr\u00ebdh\u00ebniet midis an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs familjes, marr\u00ebdh\u00ebnie t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuara nga rite, mite, himne dhe simbole. Midis k\u00ebtyre t\u00eb fundit, flamuri luan nj\u00eb rol arketipi. Qysh m\u00eb 1979, K\u00ebshilli i Europ\u00ebs kishte regjistruar shenj\u00ebn dalluese dhe emblem\u00ebn e saj pran\u00eb Organizat\u00ebs Bot\u00ebrore t\u00eb Pron\u00ebsis\u00eb Intelektuale. Shenj\u00eb e rimarr\u00eb nga Komuniteti Europian. Sipas interpretimit zyrtar, \u00abyjet, 12 numra, shifra definitive q\u00eb synon t\u00eb shpreh\u00eb perfeksionin [nuk p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb k\u00ebsht\u00eb secila nj\u00eb shtet an\u00ebtar, si flamuri amerikan], shk\u00eblqejn\u00eb n\u00eb qiellin blu t\u00eb Europ\u00ebs, p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb popujt dhe disponimin e tyre n\u00eb nj\u00eb rreth t\u00eb mbyllur simbolizon bashkimin e tyre\u00bb.<\/p>\n<p>Euroja ka t\u00eb nj\u00ebjtin pretendim t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb unitetin e popujve europian\u00eb. Imazhet mbi bank\u00ebnotat tregojn\u00eb ura dhe portale, edhe pse nj\u00eb ur\u00eb apo nj\u00eb portal realisht ekziston. Kjo nuk e ka penguar nj\u00eb hollandez t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb, me konsensusin e komun\u00ebs s\u00eb Spijkenisse, af\u00ebr Roterdamit, ura q\u00eb t\u00eb imitonin ato t\u00eb bank\u00ebnotave. Me rastin e p\u00ebrvjetorit t\u00eb 20 t\u00eb shfaqjes s\u00eb k\u00ebtyre bank\u00ebnotave, flitet p\u00ebr t\u00eb ilustruar t\u00eb af\u00ebrtat me disa heronj europian\u00eb: Karli i Madh, Karli i V, Dante, Napoleoni, Churchill, Adenaueri, Jean Monnet, De Gasperi, Goethe, Marie Curie. Lista nuk do t\u00eb jet\u00eb pa diskutime. Si \u00e7do monedh\u00eb, euroja mund t\u00eb luaj\u00eb rolin simbolik t\u00eb shenj\u00ebs s\u00eb njohjes jo vet\u00ebm n\u00ebp\u00ebrmjet aderimit t\u00eb popujve. Besimi tek monedha \u2013 dhe jo thjesht n\u00eb autoritetin e shtetit \u2013 \u00ebsht\u00eb e nevojshme q\u00eb euroja t\u00eb mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si nd\u00ebrmjet\u00ebs n\u00eb k\u00ebmbimet treg\u00ebtare, nga nj\u00ebsi llogarie dhe si rezerv\u00eb me vler\u00eb. Asnj\u00eb nuk pranon asnj\u00eb bilet\u00eb prej 5 eurosh, n\u00ebse dyshon se do t\u00eb mund ta p\u00ebrdor\u00eb nes\u00ebr p\u00ebr t\u00eb paguar blerjet e veta. \u00abAta q\u00eb i lexojn\u00eb simbolin e b\u00ebjn\u00eb me rrezikun e tyre\u00bb, thoshte Oscar Wilde. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar k\u00ebt\u00eb rrezik gjithmon\u00eb t\u00eb mundur zhvler\u00ebsimi t\u00eb euros q\u00eb promotor\u00ebt e monedh\u00ebs europiane, n\u00ebn presionin e gjerman\u00ebve, kan\u00eb dashur t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb shp\u00ebtim nga gabimet politike duke dekretuar \u00abpavar\u00ebsin\u00eb\u00bb e BQE.<\/p>\n<p>Qoft\u00eb prej euros apo prej flamurit, simboli i unitetit nuk \u00ebsht\u00eb kurr\u00eb i privuar nga ambiguiteti. I p\u00ebrzier me shpirtin europian, duke filluar nga fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore \u00ebsht\u00eb manifestuar nj\u00eb \u00abshpirt trupor\u00bb q\u00eb e gjen unitetin e saj jo edhe aq n\u00eb lidhjet e brendshme sesa n\u00eb opozit\u00ebn n\u00eb opozit\u00ebn ndaj nj\u00eb rreziku \u2013 apo deri t\u00eb nj\u00eb populli \u2013 t\u00eb huaj. Qe p\u00ebr t\u00eb afirmuar autoritetin e saj nd\u00ebrkomb\u00ebtar ndaj nj\u00eb ambienti armiq\u00ebsor q\u00eb qysh nga fillimi Komuniteti Ekonomik Europian u pajis me nj\u00eb nj\u00ebsi llogarie t\u00eb menaxhuar nga Bashkimi Europian i Pagesave (1950). Ajo u z\u00ebvend\u00ebsua m\u00eb 1958 dhe p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb 20 vje\u00e7are nga Marr\u00ebveshja Monetare Europiane, m\u00eb pas nga ECU (European Currency Unit), q\u00eb nga 1978 deri me 1999, qarkulloi paralelisht me monedhat e vendeve t\u00eb ndryshme europiane. ECU i ka hapur rrug\u00ebn euros. Sikur t\u00eb donim t\u00eb shkonim m\u00eb thell\u00eb n\u00eb historin\u00eb e euros, simbol i unitetit financiar, do t\u00eb evokojm\u00eb ato monedha q\u00eb kan\u00eb dominuar kontinentin europian: <em>zecchino d\u2019oro <\/em>e Bank\u00ebs s\u00eb Venezia n\u00eb shekullin e XII; n\u00eb vijim <em>fiorino di banco <\/em>i Amsterdamit; m\u00eb pas, n\u00eb shekullin e XVII, <em>Mark Banco <\/em>i Hamburgut dhe s\u00eb fundi <em>franco oro <\/em>zviceran, ende i p\u00ebrdorur n\u00eb shekullin e kaluar nga Banka e Rregullimeve Nd\u00ebrkomb\u00ebtare me seli ne Bazel. N\u00eb t\u00eb gjitha rastet, b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar nj\u00eb zon\u00eb stabiliteti p\u00ebr t\u2019u mbrojtur nga tronditjet e huaja.<\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00ebshtjet politike<\/strong><\/p>\n<p>Tri vende (Mbret\u00ebri e Bashkuar, Danimark\u00eb dhe Suedi) e kishin refuzuar monedh\u00ebn unike. Nga ana e saj, Greqia kishte aderuar n\u00eb eurosistemin e monedh\u00ebs unike vet\u00eb nj\u00eb vit p\u00ebrpara daljes pulike t\u00eb saj, m\u00eb 2001, koha p\u00ebr t\u00eb respektuar kushtet e aderimit t\u00eb parashikuar nga Traktati i Maastricht, i firmosur m\u00eb 7 shkurt 1992 midis 12 shteteve an\u00ebtare t\u00eb epok\u00ebs. Vende t\u00eb tjera e kan\u00eb ndjekur shembullin e Greqis\u00eb p\u00ebr t\u00eb aderuar n\u00eb bashkimin monetar: Sllovenia m\u00eb 2007, Qipro dhe Malta m\u00eb 2008, Sllovakia m\u00eb 2009, Estonia m\u00eb 2011, Letonia m\u00eb 2014 dhe Lituania m\u00eb 2015. Praktikisht, \u00e7do zon\u00eb e euros p\u00ebrfshin 19 nga 27 shtetet an\u00ebtare e Bashkimit Europian. Prapa simbolit monetar t\u00eb nj\u00ebsis\u00eb relative fshihet nj\u00eb vullnet politik p\u00ebr t\u00eb bashkuar shtetet. Duke e shtrir\u00eb \u00abAktin Unik Europian\u00bb, t\u00eb firmosur m\u00eb 1986 dhe t\u00eb zbatuar m\u00eb 1 korrik 1987, marr\u00ebveshjet e Maastricht e kan\u00eb strukturuar Bashkimin Europian p\u00ebrreth 3 shtyllave: bashk\u00ebpunimit gjyq\u00ebsor dhe t\u00eb policis\u00eb n\u00eb l\u00ebmin penal; politik\u00ebn e jashtme dhe t\u00eb siguris\u00eb dhe komunitetet ekonomike europiane. I hyr\u00eb n\u00eb fuqi m\u00eb 1 n\u00ebntor 1993, ky traktat parashikon tashm\u00eb krijimin e nj\u00eb bashkimi ekonomik dhe monetar t\u00eb bazuar mbi 3 kritere: inflacion m\u00eb i ul\u00ebt apo i barabart\u00eb me 1.5% n\u00eb viti; deficit publik m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt se 3% t\u00eb PBB dhe borxh publik m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt se 60% t\u00eb PBB. \u00c7\u00ebshtja q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb zgjidhur kurr\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00ebse bashkimi ekonomik dhe monetar \u00ebsht\u00eb nj\u00eb parakusht p\u00ebr bashkimin politik (q\u00eb ishte nj\u00eb ide fillestare), apo n\u00ebse bashkimi monetar \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb e bashkimit politik. Ky \u00ebsht\u00eb i ashtuquajturi \u00abproblem i bishtit t\u00eb lop\u00ebs\u00bb. Bishti i lop\u00ebs p\u00ebrfaq\u00ebson monedh\u00ebn, lopa p\u00ebrfaq\u00ebson ekonomin\u00eb reale. Kafsha mbahet fiks \u2013 nga institucionet, nga dispozitivat shtr\u00ebnguese, ideologjike apo ekonomike t\u00eb shtetit, nga politika e bilancit, q\u00eb vepron n\u00ebp\u00ebrmjet struktur\u00ebs s\u00eb shpenzimeve dhe nga stimujt ndaj marrjeve t\u00eb detyrueshme \u2013 anipse kjo n\u00ebnkupton q\u00eb lopa ta l\u00ebviz\u00eb lirisht bishtin e saj, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb furnizoj\u00eb sesa para d\u00ebshiron dhe q\u00eb mund t\u00eb ndryshojn\u00eb \u00e7mimet, p\u00ebrqindjet e interesit dhe p\u00ebrqindjet e k\u00ebmbimit? Apo, p\u00ebrkundrazi, duhet mbajtur fiks bishti i lop\u00ebs \u2013 nj\u00eb menaxhim rigoroz moneta q\u00eb synon n\u00eb stabilitetin e \u00e7mimeve, t\u00eb p\u00ebrqindjeve t\u00eb interesit dhe t\u00eb p\u00ebrqindjeve t\u00eb k\u00ebmbimit \u2013 n\u00eb shpres\u00ebn q\u00eb kafsha t\u00eb sillet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb produktive?<\/p>\n<p>Pjesa m\u00eb e madhe e studimeve t\u00eb botuara n\u00eb vitet \u201980 dhe \u201990 n\u00ebnvizonte r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e 3 premisave me q\u00ebllim q\u00eb bahskimi monetar t\u00eb arrinte rezultatin e shpresuar: paras\u00ebgjithash, struktura politike t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta; pastaj nj\u00eb sistem fiskal homogjen dhe, s\u00eb fundi, nj\u00eb bilanc qendror mjaftueshm\u00ebrisht konsistente p\u00ebr t\u00eb lejuar transferime financiare t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, n\u00eb gjendje q\u00eb t\u00eb kompensoj\u00eb zhvillimt rajonale dishomogjene. Pavar\u00ebsisht p\u00ebrparimeve t\u00eb kryera, sidomos p\u00ebr sa i p\u00ebrket rolit n\u00eb rritje t\u00eb Parlamentit Europian \u2013 p\u00ebr shembull, n\u00eb em\u00ebrimin e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisionit dhe n\u00eb miratimin e bilancit \u2013 kushtet e paralajm\u00ebruara nga teoria jan\u00eb ende sot larg nga t\u00eb q\u00ebnit t\u00eb realizuar.<\/p>\n<p>Sigurisht, jan\u00eb arritur p\u00ebrparime, pasoj\u00eb jo e d\u00ebshiruar, por e mir\u00ebpranuar nga dy krizat e p\u00ebrballuara nga Bashkimi Europian. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, krizat e borxhit grek, impasi i bilancit t\u00eb t\u00eb cilit n\u00eb 2009 shkonte n\u00eb rreth 13% t\u00eb PBB s\u00eb saj. Kjo kriz\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrhapur n\u00eb vende t\u00eb tjera europiane, si kund\u00ebrgoditje ndaj kriz\u00ebs financiare t\u00eb provokuar nga shkujdesi amerikan n\u00eb menaxhimin e pap\u00ebrgjegjsh\u00ebm t\u00eb politik\u00ebs imobiliare t\u00eb saj. Nj\u00eb kriz\u00eb e till\u00eb ka zgjatur nga 2009 n\u00eb 2012; e ka shtyr\u00eb Bashkimin Europian t\u00eb krijoj\u00eb m\u00eb 1 mars 2012 n\u00eb fond europian stabiliteti financiar, q\u00eb n\u00eb vitet e m\u00ebparshme ka lejuar t\u00eb ndihmohet, p\u00eberve\u00e7 Greqis\u00eb \u2013 q\u00eb disa ekonomist\u00eb do t\u00eb donin me qejf ta flaknin tej bashkimit monetar apo deri Bashkimit Europian \u2013 Qipro, Spanj\u00eb, Itali, Irland\u00eb dhe Portugali, p\u00ebr nj\u00eb total prej rreth 300 miliard eurosh, me koh\u00eb rimbursimi q\u00eb p\u00ebr disa shtete arrijn\u00eb deri n\u00eb 2070. Si shenj\u00eb e tejkalimit t\u00eb k\u00ebsaj krize t\u00eb par\u00eb, Greqia \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb tregjet; \u00ebsht\u00eb kthyer t\u00eb jet\u00eb e \u00abbesueshme\u00bb n\u00eb t\u00eb dyja kuptimet e fjal\u00ebs, morale dhe financiare. Kriza e dyt\u00eb \u2013 e filluar m\u00eb 2020 dhe jo ende e p\u00ebrfunduar \u2013 e shkaktuar nga pandemia e Covid-19, ka qen\u00eb edhe rasti p\u00ebr t\u00eb kryer nj\u00eb hap t\u00eb ri nj\u00eb nd\u00ebrtimin monetar dhe financiar europian. N\u00ebn presionin e nevoj\u00ebs, Gjermania ka pranuar lan\u00e7imin e nj\u00eb huaje t\u00eb madhe europiane prej 700 miliard eurosh, e destinuar t\u00eb mbush\u00eb boshll\u00ebqet e shkaktuar nga pandemia n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb varf\u00ebra (midis t\u00eb cilave Italia, Spanja dhe Franca). Rimbursimi i k\u00ebsaj huaje do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb ngarkes\u00eb t\u00eb Bashkimit Europian dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb pasura, midis t\u00eb cilave Gjermania, Hollanda dhe Austria.<\/p>\n<p>Sigurisht, k\u00ebto p\u00ebrparime monetare dhe financiare nuk e kompensojn\u00eb deficitin politik strukturalisht t\u00eb gjetur tek \u00abAkti Unik Europian\u00bb dhe n\u00eb Marr\u00ebveshjen e Maastricht. K\u00ebto tekste, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb kushtetute n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs \u2013 e refuzuar n\u00eb zgjedhjet e ndryshme komb\u00ebtare \u2013 sh\u00ebrbejn\u00eb si referime t\u00eb (pap\u00ebrshtatshme) europiane. Me pak fjal\u00eb, \u00e7\u00ebshtjet politike t\u00eb euros shkojn\u00eb p\u00ebrtej diskutimit n\u00ebse z\u00ebvend\u00ebsohet urat dhe portalet q\u00eb figurojn\u00eb n\u00eb bank\u00ebnotat me fytyrat e t\u00eb m\u00ebdhenjve q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb Europ\u00ebn apo n\u00ebse \u2013 pyetje tjet\u00ebr e hidhur \u2013 \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb eliminohen gradualisht \u00abqindarkat\u00bb (monedhat prej 1, 2 apo 5 qindarkash), monedh\u00eb ndar\u00ebse e kushtueshme p\u00ebr t\u2019u prodhuar dhe q\u00eb r\u00ebndon xhepat. Ve\u00e7 t\u00eb tjerash, abrogimi q\u00eb \u00ebsht\u00eb vendosur tashm\u00eb n\u00eb disa vende (Belgjika, Hollanda, Irlanda, Italia, Finlanda). Rrumbullak\u00ebsimi i \u00e7mimeve nga m\u00eb e ul\u00ebta p\u00ebr mallrat me vler\u00eb t\u00eb pak\u00ebt apo p\u00ebr m\u00eb t\u00eb lart\u00ebn p\u00ebr t\u00eb tjer\u00ebt do ta b\u00ebj\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbyset \u00e7\u00ebshtja tashm\u00eb e ngritur qysh n\u00eb 2002: at\u00eb t\u00eb efektit inflacionist t\u00eb euros.<\/p>\n<p><strong>Rreziku i inflacionit<\/strong><\/p>\n<p>V\u00ebzhgimet e b\u00ebra me rastin e kalimit nga euro e fillimit t\u00eb mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb tret\u00eb tregojn\u00eb se ajo ka provokuar nj\u00eb \u00abefekt rrumbullak\u00ebsimi\u00bb past\u00ebrtisht nga e larta mbi produktet me konsum t\u00eb gjer\u00eb (buk\u00eb, pasti\u00e7eri) dhe akoma m\u00eb shum\u00eb mbi konsumet n\u00eb bare dhe n\u00eb restorante. Efekti ka qen\u00eb n\u00eb fakt leht\u00ebsisht nga posht\u00eb p\u00ebr elektrosht\u00ebpijaket kryesore dhe produktet e tjera industriale. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, disa ekspert\u00eb konkludojn\u00eb se n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi impakti i kalimit tek euro ka qen\u00eb e moderuar, nga 0.1% n\u00eb 0.2% mbi t\u00eb gjitha \u00e7mimet.<\/p>\n<p>Ciliqdoqoft\u00eb perceptimi i rritjes s\u00eb \u00e7mimeve (q\u00eb ndryshon nga rritja e v\u00ebrejtur tek etiketat), \u00e7mimet jan\u00eb rritur, pavar\u00ebsisht se Traktati i Maastricht, q\u00eb k\u00ebrkonte nj\u00eb stabilizim t\u00eb inflacionit si kusht paraprak p\u00ebr monedh\u00ebn unike. Nga 2002 treguesi i \u00e7mimeve t\u00eb konsumit \u00ebsht\u00eb rritur mesatarisht, n\u00eb vendet e bashkimit monetar europian, nga 1.4% n\u00eb 1.7% n\u00eb vit, sipas modaliteteve t\u00eb llogaritje (2.07% nga 1999 n\u00eb 2012, pastaj 0.95% nga 2013 n\u00eb 2019). Nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb. N\u00eb \u00e7do rast, shum\u00eb m\u00eb pak se n\u00eb dekadat e m\u00ebpasme. Kjo urt\u00ebsi relative nuk i detyrohet vet\u00ebm virtyteve t\u00eb euros: \u00ebsht\u00eb edhe efekti i ndryshimit t\u00eb politik\u00ebs monetare amerikane, q\u00eb p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar rritjen e \u00e7mimeve p\u00ebrtejAtlantikut, ka rritur p\u00ebrqindjet e interesit. Vendet europiane \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb p\u00ebrshtaten. Pavar\u00ebsisht nga shkaqet, duke mbledhur p\u00ebrqindjet, humbja e fuqis\u00eb bler\u00ebse nga 1999 deri m\u00eb sot shkon midis 35% dhe 50%, sipas metodave t\u00eb llogaritjes. N\u00eb udh\u00ebkryqin midis politik\u00ebs dhe ekonomis\u00eb, euroja shoq\u00ebrohet me inflacionin. Opinioni publik e akuzon monedh\u00ebn unike se \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr rritjen e \u00e7mimeve. 20 vite pas shfaqjes s\u00eb bank\u00ebnotave n\u00eb euro, 80% e europian\u00ebve mendoj se euroja e ka reduktuar fuqin\u00eb bler\u00ebse t\u00eb tyre. Kjo shpjegohet me iluzionin e provokuar nga statistikat q\u00eb e vendosin sht\u00ebpin\u00eb jo midis shpenzimeve t\u00eb konsumit, por midis investimeve, nd\u00ebrsa pesha e banimit n\u00eb bilancin e familjeve vazhdon t\u00eb rritet p\u00ebr shkak t\u00eb rritjes s\u00eb konsiderueshme t\u00eb \u00e7mimeve t\u00eb imobiliareve (efekt direkt i politik\u00ebs s\u00eb euros), t\u00eb cil\u00ebs i shtohet fakti q\u00eb kursimtar\u00ebt, q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nj\u00eb investim t\u00eb sigurt\u00eb, shpesh zgjedhin imobiliaren.<\/p>\n<p>Sipas nj\u00eb sondazhi to organizuar n\u00eb dhjetorin e 2021, 51% e t\u00eb intervistuarve \u00ebsht\u00eb \u00ababsolutisht e bindur se euroja ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb rritet inflacioni\u00bb. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se ekonomist\u00ebt n\u00ebnvizojn\u00eb se ngritja e \u00e7mimeve t\u00eb konsumit nuk \u00ebsht\u00eb sinonim i inflacionit, q\u00eb ato e quajn\u00eb si nj\u00eb rritje kumulative t\u00eb \u00e7mimeve; por nj\u00eb ngritje e \u00e7mimeve \u00e7on n\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb rrogave, deri sa t\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb t\u00eb t\u00eb vij\u00eb t\u00eb vjell\u00eb. P\u00ebr konsumator\u00ebt dhe kursimtar\u00ebt, dallimi midis rritjes s\u00eb \u00e7mimeve dhe inflacionit \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt abstrakt. Sepse nj\u00eb ngritje e \u00e7mimeve \u2013 ciladoqoft\u00eb origjina e saj dhe aq t\u00eb jet\u00eb apo jo e kualifikuesh\u00ebm so inflacion \u2013 e redukton gjithmon\u00eb pasurin\u00eb e konsumator\u00ebve dhe t\u00eb kursimtar\u00ebve. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb taks\u00eb e fsheht\u00eb. Nj\u00eb risi e 2021 \u00ebsht\u00eb se \u00e7mimet e konsumit jan\u00eb rritur mesatarisht me rreth 5% gjat\u00eb vitit t\u00eb fundit (2021) n\u00eb 19 vendet e bashkimit monetar europian. N\u00eb vet\u00ebvete, rritja e \u00e7mimeve t\u00eb energjis\u00eb (+25% n\u00eb nj\u00eb vit), q\u00eb peshon m\u00eb shum\u00eb mbi t\u00eb varf\u00ebrit (20% e buxhetit t\u00eb tyre, kundrejt 6% p\u00ebr m\u00eb t\u00eb pasurit), shpjegon pjes\u00ebrisht k\u00ebt\u00eb shif\u00ebr t\u00eb frikshme. N\u00eb Gjermani, rritja e \u00e7mimeve \u2013 m\u00eb shum\u00eb se 6% n\u00eb 2021 \u2013 nuk ka qen\u00eb kurr\u00eb kaq e lart\u00eb prej 30 vitesh, dometh\u00ebn\u00eb nga ribashkimi gjerman i 1990. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se n\u00eb korrikun e 2012, me ardhjen e tij n\u00eb drejtimin e Bank\u00ebs Qendrore Europiane, Draghi deklaroi se BQE do t\u00eb b\u00ebnte \u00abgjith\u00e7ka t\u00eb nevojshme\u00bb p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar eurozon\u00ebn dhe ka b\u00ebr\u00eb gj\u00ebn\u00eb e duhur n\u00eb 2012. Ama sot konteksti ka ndryshuar.<\/p>\n<p><strong>Euro midis ekonomis\u00eb dhe \u00e7\u00ebshtjeve sociale<\/strong><\/p>\n<p>Efektivisht, rritja e \u00e7mimeve nuk i detyrohet vet\u00ebm krijimit t\u00eb euros nga ana e BQE. Kan\u00eb pesh\u00ebn e tyre edhe normativat mbi sigurin\u00eb, strategjit\u00eb treg\u00ebtare dhe nevojat industriale e fuqive n\u00eb ngjitje, midis t\u00eb cilave Kina, dhe rikonvertimet e krijuara nga tranzicioni energjitik. N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, konkurrenca nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr produktet industriale dhe prirja ndaj kursimit e popullsive favorizojn\u00eb stabilitetin e \u00e7mimeve t\u00eb konsumit. Ky fenomen i rritjes s\u00eb kursimit \u00ebsht\u00eb i r\u00ebnduar n\u00eb vendet me nj\u00eb demografi q\u00eb plaket, sidomos kur r\u00ebndon frika e s\u00eb nes\u00ebrmes. Kjo shpjegoj paradoksin e stabilitetit \u00eb \u00e7mimeve t\u00eb produkteve industriale t\u00eb hapura ndaj konkurrenc\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare, q\u00eb bashk\u00ebekziston me rritjen e fort\u00eb t\u00eb \u00e7mimeve t\u00eb imobiliareve dhe t\u00eb titujve t\u00eb tregjeve aksionare; gj\u00eb q\u00eb shkakton nj\u00eb problem t\u00eb r\u00ebnd\u00eb social: nj\u00eb pabarazi t\u00eb fort\u00eb pasurie.<\/p>\n<p><em>Bundesverfassungsgericht <\/em>(Gjykata Kushtetuese Gjermane e Karlsruhe) i ka kujtuar prer\u00eb BQE n\u00eb majin e 2020 se Banka Qendrore Gjermane nuk mund t\u00eb vazhdonte t\u00eb mb\u00ebshteste nj\u00eb politik\u00eb monetare europiane, q\u00eb duke ulur p\u00ebrqindjet e interesit varf\u00ebronte pensionist\u00ebt gjerman\u00eb. \u00cbsht\u00eb edhe e v\u00ebrtet\u00eb se qeveria socialiste e Gerhard Schr\u00f6der, n\u00eb fillimin e k\u00ebtij mij\u00ebvje\u00e7ari, p\u00ebr t\u00eb mos duruar pesh\u00ebn e nj\u00eb popullsie q\u00eb plaket n\u00eb nj\u00eb popullsi aktive gjithnj\u00eb e m\u00eb e pak\u00ebt n\u00eb num\u00ebr p\u00ebr shkak t\u00eb r\u00ebnies demografike n\u00eb Gjermani, i ka riorientuar pensionet gjermane nga nj\u00eb sistem me rindarje n\u00eb nj\u00eb sistem me kapitalizim. Politika e BQE implikon se kursimi nuk \u00ebsht\u00eb i nevojsh\u00ebm p\u00ebr rritjen ekonomike. Kjo n\u00ebnkupton t\u00eb imagjinohet se mund t\u00eb krijohen procese t\u00eb reja produktive pa shqet\u00ebsuar dhe pa shkat\u00ebrruar nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ekziszuesit dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, pa abstenuar nga konsumimi (q\u00eb \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht definicioni i kursimit); n\u00ebnkupton t\u00eb mos mbahet parasysh q\u00eb pun\u00ebsimi varet nga produktiviteti i favorizuar nga investimi dhe se investimi nuk duhet ngat\u00ebrruar me nj\u00eb operacion monetar: ai nxjerr domosdoshm\u00ebrisht mallra reale nga disa sektor\u00eb p\u00ebr t\u2019i orientuar drejt t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n<p>Rritja e \u00e7mimeve, q\u00eb \u00ebsht\u00eb pasoja logjike e k\u00ebsaj politike t\u00eb paras\u00eb s\u00eb leht\u00eb kur nuk kompensohet nga nj\u00eb rritje e kursimit, ka paras\u00ebgjithash efekte sociale katastrofike: nj\u00eb hendek n\u00eb rritje midis atyre q\u00eb kan\u00eb mallra t\u00eb l\u00ebvizsh\u00ebm ose imobiliare dhe atyre q\u00eb nuk kan\u00eb, p\u00ebr t\u00eb mos folur p\u00ebr marrjet e padrejta nga m\u00eb t\u00eb varf\u00ebrit, nga ata pasuria p\u00ebrb\u00ebhet kryesisht nga llogaria bankare korrente dhe q\u00eb jan\u00eb m\u00eb t\u00eb ekspozuarit ndaj rritjes s\u00eb \u00e7mimeve. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre efekteve sociale, rritja e \u00e7mimeve provokon edhe efekte ekonomike negative: rritja t\u00eb taksave t\u00eb interesit afatgjata, q\u00eb do ta mbysin rritjen ekonomike, duke b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb kushtueshme huat\u00eb p\u00ebr investimet dhe p\u00ebr konsumin me kredit. N\u00eb praktik\u00eb, nj\u00eb \u00e7interesim i till\u00eb p\u00ebr investimet afatgjata dhe p\u00ebr kursimtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb ekspozuar, me shpres\u00ebn e mb\u00ebshtetjes s\u00eb rritjes ekonomike, vepron si nj\u00eb politik\u00eb keynesiane efektet shkat\u00ebrrimtare afatgjata t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs jan\u00eb t\u00eb mir\u00ebnjohura. Rritja e \u00e7mimeve faktikisht shkurajon akaparimin dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, inkurajon konsumin, n\u00eb kurriz, natyrisht, t\u00eb shtresave me t\u00eb ardhura m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta. P\u00ebr t\u00eb stimuluar konsumin duke shkurajuar kursimin, BQE (si FED n\u00eb Shtetet e Bashkuara) ka ulur p\u00ebrqindjet e interesit, duke krijuar monedh\u00eb. Por t\u00eb pak\u00ebtn deri m\u00eb 2021 \u00e7mimet e konsumit nuk jan\u00eb rritur, edhe p\u00ebr shkak t\u00eb konkurrenc\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Nga ana tjet\u00ebr, p\u00ebrqindjet e interesit shum\u00eb t\u00eb ul\u00ebta kan\u00eb favorizuar huat\u00eb imobiliare dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, rritjen e \u00e7mimit t\u00eb imobiliareve.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu, \u00e7mimet jan\u00eb rritur, ama jo n\u00eb mas\u00ebn e parashikuar nga politika. Kjo strategji e \u00abasfiksimit t\u00eb rentave\u00bb, si\u00e7 thoshte Keynes, duke ulur p\u00ebrqindjet e interesit deri n\u00eb vendosjen e takave negative, funksiononte n\u00eb sistemin e tij afatshkurt\u00ebr sepse, shtonte ai, n\u00eb periudh\u00ebn afatgjat\u00eb jemi t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb vdekur. Shakat\u00eb menjan\u00eb, e mbajtur shum\u00eb gjat\u00eb, kjo politik\u00eb i humbet efektet e saj mbi prodhimin e pun\u00ebsimin dhe gjeneron pasoja ekonomike perverse. Pasojat m\u00eb imponuese jan\u00eb nj\u00eb debitim i rreziksh\u00ebm i familjeve dhe investime pak t\u00eb sh\u00ebnjestruara, t\u00eb zgjedhur nga planifikues kompetent\u00eb dhe d\u00ebshirues, por q\u00eb p\u00ebrplasen me logjik\u00ebn e sistemit. Askush nuk mund t\u00eb pengoj\u00eb q\u00eb \u00e7far\u00ebdo riorientimi i ekonomis\u00eb, \u00a0idealisht drejt nj\u00eb kapitalizmi m\u00eb t\u00eb \u00abgjelb\u00ebr\u00bb, k\u00ebrkon investime masive. Ky \u00abshkat\u00ebrrim kreativ\u00bb, si\u00e7 thoshte Schumpeter, do t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb strukturave prodhuese, duke nxjerr\u00eb nga pasuria aktuale pjes\u00eb t\u00eb s\u00eb ardhur\u00ebs dhe duke e drejtuar drejt investimesh t\u00eb llojit t\u00eb ri. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht nj\u00eb e keqe, por ndershm\u00ebria intelektuale, n\u00eb munges\u00eb pozicionesh zyrtare, nuk duhet harruar.<\/p>\n<p><strong>Pabarazit\u00eb ekonomike midis vendeve europiane<\/strong><\/p>\n<p>Mesatarisht, prodhimi i mallrave \u00ebsht\u00eb zvog\u00ebluar me 0.1% n\u00eb vit nga 2002. Kjo r\u00ebnie fsheh nj\u00eb fenomen strukturor q\u00eb po ndaj Europ\u00ebn midis vendeve t\u00eb Veriut (Gjermani, Holland\u00eb, Austri), q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfituar nga nj\u00eb euro e n\u00ebnvler\u00ebsuar respektivisht potencialit ekonomik t\u00eb tyre, dhe vendeve t\u00eb Jugut, q\u00eb kan\u00eb vuajtur nga nj\u00eb euro e mbivler\u00ebsuar. Nj\u00eb euro e n\u00ebnvler\u00ebsuar favorizon eksportet, nj\u00eb euro e mbivler\u00ebsuar i dizavantazhon. Axhustimet n\u00ebp\u00ebrmjet zhvler\u00ebsimit t\u00eb monedh\u00ebs komb\u00ebtare \u2013 q\u00eb Italia n\u00eb vitet \u201980 dhe \u201990 i ka p\u00ebrdorur gjer\u00ebsisht n\u00eb p\u00ebrfitim t\u00eb eksporteve t\u00eb saj \u2013 nuk jan\u00eb m\u00eb t\u00eb mundura, qysh kur nga 1 janari 1999, jan\u00eb fiksuar p\u00ebrqindjet e k\u00ebmbimit intraeuropiane. Natyrisht q\u00eb zhvler\u00ebsimi \u2013 q\u00eb konsiston n\u00eb furnizkimin e nj\u00eb sasie t\u00eb mjaftueshme monedhe komb\u00ebtare n\u00eb tregun e k\u00ebmbimeve, p\u00ebr t\u00eb ulur \u00e7mimin e saj \u2013 nuk paraqet vet\u00ebm avantazhe. Duke rritur koston e valutave t\u00eb huaja, zhvler\u00ebsimi b\u00ebn t\u00eb ngrihen \u00e7mimet e produkteve t\u00eb importuara, me nj\u00eb pasoj\u00eb dyfishe: shfavorizimin e importeve, t\u00eb b\u00ebra m\u00eb t\u00eb kushtueshme, dhe favorizim t\u00eb inflacionit t\u00eb brendsh\u00ebm. Ky mekaniz\u00ebn nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb i mundsh\u00ebm nga momenti ku euroja fiksohet n\u00ebl tregjet e k\u00ebmbimeve me nj\u00eb taks\u00eb q\u00eb nuk pasqyron jo nevojat e nj\u00eb vendi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb \u2013 Itali, Spanj\u00eb apo Franc\u00eb \u2013, por t\u00eb nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsie europiane me nevoja t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>Pasoja \u00ebsht\u00eb e hidhur. Stabiliteti relativ monetar, si brenda n\u00eb terma t\u00eb inflacionit, ashtu edhe jasht\u00eb n\u00eb raport me p\u00ebrqindjet e k\u00ebmbimit, provokon nj\u00eb pabarazi rritjeje shum\u00eb t\u00eb dukshme n\u00eb statistikat e PBB t\u00eb vendeve an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Europian. N\u00ebse r\u00ebnia relative e \u00e7mimeve t\u00eb produkteve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb avantazh p\u00ebr kosnumatorin, ajo pasqyron nj\u00eb ashp\u00ebrsim t\u00eb konkurrenc\u00ebs industriale p\u00ebr bizneset e vendosura n\u00eb territorin komb\u00ebtar. Kjo shpjegon deindustrializimin dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb q\u00eb hasin vendet e jugut t\u00eb Europ\u00ebs n\u00eb arritjen e pun\u00ebsimit t\u00eb plot\u00eb. Duke punuar mbi statistikat europiane midis 1999 dhe 2019, <em>Centre for European Policy <\/em>(CEP), me seli n\u00eb Bruksel, ka llogaritur sesa Gjermania dhe Hollanda kan\u00eb fituar nga euro. N\u00eb barazi kushtesh, sipas k\u00ebtij studimi, \u00e7do gjerman ka fituar pak m\u00eb shum\u00eb se 23000 euro n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 20 vjet, nd\u00ebrsa \u00e7do italian ka humbur 56000 euro, dometh\u00ebn\u00eb rreth 246 euro n\u00eb muaj, dhe francezi nj\u00eb \u00e7ik\u00eb m\u00eb pak. K\u00ebto shifra jan\u00eb debatuar shum\u00eb, por nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb diskutim tekdenca baz\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Konkluzion. Euroja n\u00eb kontekstin nd\u00ebrkomb\u00ebtar<\/strong><\/p>\n<p>E imagjinuar n\u00eb vitet \u201970 si instrument integrimi i vendeve dhe i popullsive europiane, euro, pasi ka p\u00ebrjetuar dy kriza t\u00eb m\u00ebdha (2008 \u2013 2012 dhe 2020 \u2013 2022), duket se ka luajtur rolin e saj. Sipas nj\u00eb sondazhi t\u00eb komisionuar nga BQE, nga 1999 konsensusi p\u00ebr euron \u00ebsht\u00eb rritur nga 57% n\u00eb 62%. Pak lider\u00eb politik\u00eb sot e p\u00ebrfshijn\u00eb n\u00eb programin e tyre daljen nga euro, si\u00e7 kan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn Salvini n\u00eb Itali dhe Le Pen n\u00eb Franc\u00eb (t\u00eb dy m\u00eb pas kan\u00eb hequr dor\u00eb). Avantazhet praktike t\u00eb euros, gjer\u00ebsisht t\u00eb evidentuara nga BQE, i tejkalojn\u00eb disavantazhet e saj ekonomike e sociale n\u00eb syt\u00eb e mazhoranc\u00ebs s\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb vendeve t\u00eb bashkimit monetar. Nga ana tjet\u00ebr, njer\u00ebz q\u00eb e shikonin euron si nj\u00eb arm\u00eb kundrejt supremacis\u00eb s\u00eb dollarit kan\u00eb mbetur t\u00eb zhg\u00ebnjyer. Faji do t\u00eb ishte i <em>City <\/em>t\u00eb Londr\u00ebs, q\u00eb e ka drenuar potencialin financiar t\u00eb tregjeve europiane (Parisi dhe Frankfurti n\u00eb ve\u00e7anti). Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, p\u00ebrqindja e k\u00ebmbimit euro \u2013 dollar luhatet prej 20 vitesh rreth 1.15 dollar\u00eb p\u00ebr euro dhe rezervat bot\u00ebrore t\u00eb valut\u00ebs n\u00eb euro kan\u00eb mbetur stanjante rreth 20% (kundrejt m\u00eb shum\u00eb se 60% p\u00ebr dollarin, 5% p\u00ebr jenin japonez dhe pak m\u00eb shum\u00eb se 1% p\u00ebr renminbin kinez). Ky predominim i dollarit, bashkuar me forc\u00ebn ushtarake amerikane, kompenson r\u00ebnien ekonomike dhe kulturore t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara. N\u00eb realitet, nj\u00eb kundr\u00ebshtar i ri profilohet n\u00eb horizont: kriptovalutat. P\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar k\u00ebt\u00eb rrezik, BQE po mendon prej m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb viti t\u00eb hedh\u00eb n\u00eb qarkullim euron dixhitale t\u00eb mb\u00ebshtetur nga euro e Bank\u00ebs Qendrore dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, m\u00eb pak spekulative. Por do t\u00eb ket\u00eb ende shum\u00eb p\u00ebr ta ristrukturuar sistemin politik, pa t\u00eb cilin bashkimi bankar europian dhe bashkimi i tregjeve t\u00eb kapitaleve nuk do t\u00eb mjaftojn\u00eb p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb Europ\u00ebs forc\u00ebn q\u00eb potenciali ekonomik i saj i premton n\u00eb loj\u00ebn e fuqive bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>(nga <em>La Civilta Cattolica<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9tienne Perrot S.I. M\u00eb 1 janar 2002, 20 vite m\u00eb par, bank\u00ebnotat dhe monedhat e quajtura euro, q\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn e ekonomist\u00ebve jan\u00eb quajtur \u00abeuro fidu\u00e7are\u00bb, viheshin n\u00eb dispozicion t\u00eb publikut n\u00eb 12 shtete an\u00ebtare t\u00eb Bashkimit Europian. 7 bank\u00ebnota (5 \u20ac; 10 \u20ac; 20 \u20ac; 50 \u20ac; 100 \u20ac; 200 \u20ac; 500 \u20ac) dhe &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":8268,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8267"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8267"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8267\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8268"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8267"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8267"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8267"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}