“Monitor”<\/p>\n
Ndon\u00ebse vendi ka sh\u00ebnuar rritje t\u00eb k\u00ebnaqshme ekonomike vitet e fundit, duke pasur parasysh krizat globale, kjo tendenc\u00eb nuk duket t\u00eb jet\u00eb transmetuar n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e mir\u00ebqenies s\u00eb qytetar\u00ebve.
\nAdrian Fullani, ish-guvernator i Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, thot\u00eb n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb posa\u00e7me p\u00ebr \u201cMonitor\u201d se t\u00eb dh\u00ebnat indirekte tregojn\u00eb se nuk duhet t\u00eb ket\u00eb pasur nj\u00eb shp\u00ebrndarje t\u00eb barabart\u00eb dhe proporcionale.
\nMadje, edhe n\u00ebse ka pasur nj\u00eb shp\u00ebrndarje, kjo duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb e pamjaftueshme p\u00ebr t\u00eb garantuar q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb financiare dhe ekonomike t\u00eb familjes, si nj\u00ebsi baz\u00eb e jet\u00ebs ekonomike, shton z. Fullani, duke iu referuar shifrave t\u00eb largimit t\u00eb t\u00eb rinjve dhe ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb profesioneve t\u00eb caktuara, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kapitalit human. Ish-guvernatori shton se, ndon\u00ebse nuk \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr modelit t\u00eb kullave dhe nd\u00ebrtimit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, n\u00ebse ngritja e tyre dhe e pasurive t\u00eb tjera t\u00eb paluajtshme nuk vjen si rrjedhoje e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb ekonomis\u00eb, at\u00ebher\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb shkaktoj\u00eb problematika te stabiliteti financiar dhe makroekonomik n\u00eb afatin e mes\u00ebm e t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n
Si do ta vler\u00ebsonit situat\u00ebn globale aktuale si n\u00eb rrafshin gjeopolitik, edhe n\u00eb at\u00eb ekonomik e financiar? Po ekonomia vendase si ka ecur n\u00eb raport me k\u00ebto zhvillime?<\/strong><\/p>\n Situata globale paraqitet mjaft e nd\u00ebrlikuar n\u00eb rrafshin politik, ekonomik e financiar.<\/p>\n Lufta n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb nga problematikat dhe ndoshta m\u00eb e dukshmja por, fenomeni kryesor n\u00eb gjeopolitik\u00ebn bot\u00ebrore \u00ebsht\u00eb lufta nd\u00ebrmjet fuqive ekonomike e shprehur n\u00eb form\u00ebn e vet m\u00eb t\u00eb qart\u00eb n\u00eb tensionimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve nd\u00ebrmjet SHBA-s\u00eb dhe Kin\u00ebs dhe p\u00ebrpjekjet e tyre e t\u00eb Rusis\u00eb p\u00ebr ridimensionimin e hegjemonis\u00eb dhe rendit bot\u00ebror.<\/p>\n Aktualisht, fuqit\u00eb ekonomike kryesore, jo vet\u00ebm Kina dhe SHBA, konkurrojn\u00eb p\u00ebr zot\u00ebrimin e burimeve ekonomike dhe teknologjive t\u00eb s\u00eb ardhmes, e mbi t\u00eb gjitha, p\u00ebr t\u00eb kontrolluar informacionin dhe Inteligjenc\u00ebn Artificiale.<\/p>\n T\u00eb gjitha k\u00ebto kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb bota t\u00eb p\u00ebrjetoj\u00eb nj\u00eb tendenc\u00eb deglobalizimi, e shfaqur n\u00eb tkurrjen e marr\u00ebdh\u00ebnieve ekonomike e financiare dhe tensionimin e atyre politike nd\u00ebrmjet vendeve dhe rajoneve.<\/p>\n Kjo ka d\u00ebmtuar gjithashtu rrjetet e prodhimit dhe t\u00eb furnizimit global. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi sigurin\u00eb e furnizimit me l\u00ebnd\u00eb t\u00eb para, materiale dhe teknologji t\u00eb avancuara, q\u00eb jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr teknologjin\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e sotme.<\/p>\n Mjafton t\u00eb japim si shembull industrin\u00eb e prodhimit t\u00eb mikro\u00e7ipeve, p\u00ebr t\u00eb cilat Tajvani siguron pjes\u00ebn kryesore t\u00eb ofert\u00ebs bot\u00ebrore.<\/p>\n Imagjinoni se \u00e7far\u00eb do t\u00eb thoshte nj\u00eb konflikt n\u00eb rajon apo goditje tjet\u00ebr negative si p.sh. embargo apo kufizime t\u00eb tjera t\u00eb mundshme nga Kina, p\u00ebr industrin\u00eb bot\u00ebrore t\u00eb prodhimit t\u00eb kompjuter\u00ebve dhe \u00e7do produkti tjet\u00ebr si pajisjet elektrosht\u00ebpiake, makinat, telekomunikacionin e deri tek industria ushtarake.<\/p>\n Nj\u00eb situat\u00eb e ngjashme e goditi prodhimin e mikro\u00e7ipeve gjat\u00eb pandemis\u00eb s\u00eb COVID-19, duke shkaktuar pasoja negative t\u00eb konsiderueshme n\u00eb ofert\u00ebn e produkteve n\u00eb ekonomin\u00eb globale.<\/p>\n Kjo analiz\u00eb dhe raste t\u00eb ngjashme si embargo ndaj naft\u00ebs ruse, si pjes\u00eb e sanksioneve n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb pushtimit rus n\u00eb Ukrain\u00eb, tregon se gjeopolitika dhe ekonomia jan\u00eb t\u00eb lidhura ngusht\u00ebsisht dhe kolapsi i nj\u00ebr\u00ebs, natyrisht shkakton problematika t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb tjetr\u00ebn.<\/p>\n Kjo situat\u00eb b\u00ebhet edhe m\u00eb kritike nga fakti se ekonomia bot\u00ebrore nuk e ka marr\u00eb ende veten nga efektet e krizave t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme q\u00eb kan\u00eb goditur nga viti 2008 dhe pasojat e tyre negative (kriza financiare globale e 2008, kriza europiane e borxhit, pandemia e COVID-19, lufta n\u00eb Ukrain\u00eb).<\/p>\n Bilancet e qeverive, bizneseve dhe t\u00eb familjeve jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnduara nga borxhet, q\u00eb aktualisht jan\u00eb m\u00eb t\u00eb lartat n\u00eb historin\u00eb moderne. Nd\u00ebrkoh\u00eb, bilancet e bankave qendrore jan\u00eb t\u00eb fryra si rezultat i politikave mb\u00ebshtet\u00ebse p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb nga k\u00ebto kriza.<\/p>\n N\u00ebn ndikimin e k\u00ebtyre faktor\u00ebve, tregjet e t\u00eb mirave, sh\u00ebrbimeve dhe ato financiare mbeten n\u00eb ekuilibra t\u00eb brisht\u00eb. N\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, mund t\u00eb thuhet se situata n\u00eb ekonomin\u00eb globale mbetet problematike dhe e r\u00ebnduar nga pasigurit\u00eb ekonomike e gjeopolitike.<\/p>\n P\u00ebrkundrejt k\u00ebtyre zhvillimeve, ekonomia jon\u00eb mund t\u00eb thuhet se ka ecur mjaftuesh\u00ebm dhe ka p\u00ebrfituar n\u00eb disa drejtime, ku m\u00eb kryesori vler\u00ebsohet t\u00eb jen\u00eb efektet pozitive t\u00eb rritjes s\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs globale pas pandemis\u00eb.<\/p>\n Kjo \u00ebsht\u00eb shprehur n\u00eb rritjen e disa sektor\u00ebve si turizmi dhe nd\u00ebrtimi. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar se, pavar\u00ebsisht goditjeve t\u00eb konsiderueshme t\u00eb \u00e7mimeve n\u00eb tregjet globale, si rezultat i pandemis\u00eb dhe luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb, ekonomia shqiptare ka p\u00ebrjetuar nj\u00eb inflacion m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt se ekonomit\u00eb e tjera t\u00eb Eurozon\u00ebs dhe t\u00eb rajonit ton\u00eb.<\/p>\n Megjithat\u00eb, v\u00ebrehen deformime sektoriale, t\u00eb cilat mund t\u00eb b\u00ebhen shkak p\u00ebr zhbalancime makrofinanciare me efekt t\u00eb ndjesh\u00ebm n\u00eb ekonomi, sektorin privat dhe familjet, e prej k\u00ebtu n\u00eb sistemin bankar.<\/p>\n Cili ka qen\u00eb roli i bankave qendrore, p\u00ebrfshi edhe Bank\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr t\u00eb amortizuar pasojat e goditjeve q\u00eb ka marr\u00eb ekonomia globale e lokale?<\/strong><\/p>\n Duhet t\u00eb kuptohet se bankat qendrore kan\u00eb luajtur rol t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar goditjet e p\u00ebrs\u00ebritura negative q\u00eb ka marr\u00eb ekonomia globale, t\u00eb cilat kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb shpeshta dhe t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb dy dekadat e fundit.<\/p>\n M\u00eb lejoni t\u2019ju kujtoj se krizat e p\u00ebrmendura m\u00eb lart shkaktuan goditje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. N\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb k\u00ebtyre goditjeve, bankat qendrore kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb jasht\u00ebzakonshme.<\/p>\n S\u00eb pari, ato u p\u00ebrgjigj\u00ebn duke i ulur normat e interesit n\u00eb zero ose af\u00ebr zeros, madje n\u00eb disa raste, edhe n\u00eb territor negativ p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb zgjatur kohore.<\/p>\n Kur kjo l\u00ebvizje nuk mjaftoi, bankat qendrore ofruan sasi t\u00eb konsiderueshme likuiditeti p\u00ebr sektorin privat dhe p\u00ebr familjet, duke i rritur bilancet e tyre me disa her\u00eb.<\/p>\n Madje, n\u00eb rastin e bankave qendrore kryesore si Rezerva Federale e Amerik\u00ebs dhe Banka Qendrore Europiane, t\u00eb cilat jan\u00eb emetuesit e monedhave q\u00eb luajn\u00eb rolin e rezervave bot\u00ebrore, bilancet u rrit\u00ebn pothuajse 9 her\u00eb nga niveli ekzistues para kriz\u00ebs financiare globale.<\/p>\n Kjo p\u00ebrgjigje \u00ebsht\u00eb e paprecedent\u00eb n\u00eb historin\u00eb e banking-ut qendror. Ajo k\u00ebrkoi ndryshimin e vet\u00eb teoris\u00eb, mentalitetit dhe praktik\u00ebs s\u00eb banking-ut qendror, q\u00eb u shpreh n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e vet m\u00eb t\u00eb qart\u00eb n\u00eb fjal\u00ebt e presidentit t\u00eb Bank\u00ebs Qendrore Europiane, z. Mario Draghi, i cili deklaroi se \u201cdo t\u00eb b\u00ebjm\u00eb \u00e7far\u00ebdo q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e nevojshme p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar ekonomin\u00eb\u201d.<\/p>\n Megjithat\u00eb, lufta ende nuk ka mbaruar sepse, si\u00e7 thash\u00eb m\u00eb lart, bilancet e familjeve, bizneseve dhe t\u00eb qeverive e madje dhe t\u00eb vet\u00eb bank\u00ebs qendrore, mbeten jasht\u00ebzakonisht t\u00eb fryra. Borxhet jan\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, tregjet p\u00ebrjetojn\u00eb inflacion dhe \u00e7mimet e pasurive jan\u00eb gjithashtu t\u00eb fryra, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb k\u00ebrkesa bot\u00ebrore mbetet e brisht\u00eb.<\/p>\n Rrjedhimisht tani, pas kalimit e pandemis\u00eb, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb fitohet lufta p\u00ebr normalizimin e situat\u00ebs dhe kthimin n\u00eb normalitet t\u00eb parametrave t\u00eb sh\u00ebndetit makroekonomik e financiar, q\u00eb duhet t\u00eb vazhdonte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb vazhdueshme deri n\u00eb r\u00ebnien inflacionit baz\u00eb.<\/p>\n Ky normalizim k\u00ebrkohet si p\u00ebr nivelin e borxhit n\u00eb sektorin privat e shtet\u00ebror, ashtu edhe n\u00eb normalizimin e bilanceve t\u00eb bank\u00ebs qendrore dhe eliminimin e dominanc\u00ebs fiskale.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrimin praktik, politika monetare duhet t\u00eb shtr\u00ebngohet p\u00ebr t\u00eb luftuar inflacionin dhe, s\u00eb bashku me t\u00eb, do t\u00eb duhet t\u00eb t\u00ebrhiqen edhe sasit\u00eb e tep\u00ebrta t\u00eb likuiditetit q\u00eb qarkullojn\u00eb n\u00eb ekonomin\u00eb bot\u00ebrore (q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb rritja e norm\u00ebs s\u00eb interesit dhe ngushtim i bilanceve t\u00eb bank\u00ebs qendrore).<\/p>\n E gjith\u00eb kjo duhet t\u00eb b\u00ebhet pa d\u00ebmtuar ekonomin\u00eb, investimet dhe prodhimin, pa shkaktuar kolapsin e borxhit t\u00eb qeverive dhe t\u00eb sektorit privat dhe humbjen e sovranitetit ekonomik.<\/p>\n N\u00eb lidhje me Bank\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb mund t\u00eb themi se ka kryer me sukses rolin e vet p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur ekonomin\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb ruajtur stabilitetin e sistemit bankar. Q\u00eb prej 2008-s, ajo ka vepruar me t\u00eb nj\u00ebjtat mjete e metoda sikurse edhe banka e tjera qendrore.<\/p>\n Konkretisht, politika monetare e uli norm\u00ebn e interesit n\u00eb nivelin m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt historik prej 0.5%, pothuajse n\u00eb nivelin 0. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, q\u00eb prej vitit 2013, masat e politik\u00ebs u shoq\u00ebruan me masa makroprudenciale p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar rritjen e kreditimit dhe furnizimin e ekonomis\u00eb me likuiditetin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr vazhdimin e aktivitetit ekonomik.<\/p>\n P\u00ebr ta shpjeguar m\u00eb thjesht, mund t\u00eb thuhet se k\u00ebto masa makroprudenciale krijuan leht\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrkohshme rregullative, q\u00eb u lejonin bankave t\u00eb jepnin kredi dhe klient\u00ebve t\u00eb tyre t\u00eb vazhdonin aktivitetin ekonomik, pa u penalizuar nga kufizimet e k\u00ebrkesave rregullative q\u00eb administrojn\u00eb aktivitetin bankar n\u00eb kushte normale.<\/p>\n K\u00ebto procedura u rip\u00ebrdor\u00ebn edhe gjat\u00eb pandemis\u00eb s\u00eb COVID-19 dhe luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb.<\/p>\n Monedha vendase ka fituar vazhdimisht pik\u00eb ndaj Euros gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit, ndon\u00ebse nuk ka pasur zhvillime dometh\u00ebn\u00ebse me bilancin e pagesave. Sipas jush, cilat jan\u00eb arsyet kryesore t\u00eb zhvler\u00ebsimit. \u00c7far\u00eb avantazhesh dhe disavantazhesh i ka sjell\u00eb vendit nj\u00eb Euro e dob\u00ebt?<\/strong><\/p>\n Forcimi i monedh\u00ebs komb\u00ebtare gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga fenomenet dominuese n\u00eb ekonomin\u00eb shqiptare.<\/p>\n M\u00eb duhet t\u00eb them se konstatimi nga pyetja juaj nuk \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i sakt\u00eb. Monedhat jan\u00eb t\u00eb pafajshme, kursi i k\u00ebmbimit nuk \u00ebsht\u00eb shkaku, por pasoja.<\/p>\n E v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se ka disa zhvillime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, t\u00eb cilat jan\u00eb evidentuar n\u00eb ekonomin\u00eb shqiptare, q\u00eb e kan\u00eb nxitur k\u00ebt\u00eb forcim.<\/p>\n S\u00eb pari, duket se kemi nj\u00eb ndryshim strukturor n\u00eb ekonomi, ku bie n\u00eb sy rritja e shpejt\u00eb e eksportit t\u00eb sh\u00ebrbimeve krahas eksportit t\u00eb mallrave.<\/p>\n S\u00eb dyti, duket se ka nj\u00eb rritje t\u00eb q\u00ebndrueshme n\u00eb flukset hyr\u00ebse valutore t\u00eb llogaris\u00eb kapitale n\u00eb form\u00ebn e investimeve dhe t\u00eb detyrimeve t\u00eb tjera financiare.<\/p>\n K\u00ebto tendenca jan\u00eb b\u00ebr\u00eb ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb dukshme k\u00ebt\u00eb vit, jo vet\u00ebm n\u00eb rritjen e shpejt\u00eb t\u00eb eksportit t\u00eb sh\u00ebrbimeve, kryesisht turizmit dhe t\u00eb investimeve, p\u00ebrfshir\u00eb ato n\u00eb sektorin e pasurive t\u00eb paluajtshme.<\/p>\n T\u00eb gjitha k\u00ebto s\u00eb bashku jan\u00eb manifestuar n\u00eb tkurrjen e bilancit t\u00eb llogaris\u00eb korente, i cili p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb 30 vite ka zbritur n\u00ebn nivelin 3% t\u00eb PBB. P\u00ebrgjith\u00ebsisht, mund t\u00eb thuhet se zhvillimet e kursit t\u00eb k\u00ebmbimit gjat\u00eb viteve t\u00eb fundit duket se shpjegohen nga k\u00ebta faktor\u00eb fondamental\u00eb.<\/p>\n Kjo n\u00ebnkupton se kursi u p\u00ebrgjigjet zhvillimeve t\u00eb aktivitetit ekonomik, t\u00eb tregtis\u00eb s\u00eb jashtme, zhvillimeve inflacioniste, atyre monetare, t\u00eb borxhit dhe t\u00eb normave t\u00eb interesit. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, zhvler\u00ebsimi mund t\u00eb konsiderohet i natyrsh\u00ebm dhe ndoshta i sh\u00ebndetsh\u00ebm.<\/p>\n P\u00ebr sa koh\u00eb q\u00eb flukset valutore hyjn\u00eb dhe qarkullojn\u00eb n\u00eb ekonomi p\u00ebr blerjen e t\u00eb mirave dhe sh\u00ebrbimeve, ato ndikojn\u00eb kursin e k\u00ebmbimit dhe b\u00ebhen pjes\u00eb e faktor\u00ebve fondamental\u00eb.<\/p>\n A jan\u00eb k\u00ebto fenomene t\u00eb q\u00ebndrueshme? Mos vall\u00eb po shkojm\u00eb drejt nj\u00eb ekonomie t\u00eb re, drejt nj\u00eb modeli t\u00eb ri? Jo! \u00cbsht\u00eb e nevojshme t\u00eb t\u00ebrheqim v\u00ebmendjen n\u00eb dy drejtime kryesore.<\/p>\n S\u00eb pari, duhet t\u00eb theksohet se kursi i k\u00ebmbimit \u00ebsht\u00eb forcuar si rezultat i rritjes s\u00eb tregtis\u00eb me bot\u00ebn n\u00eb dy sektor\u00eb t\u00eb patregtuesh\u00ebm, si turizmi dhe pasuria e paluajtshme.<\/p>\n K\u00ebta jan\u00eb sektor\u00eb t\u00eb patregtuesh\u00ebm n\u00eb kuptimin q\u00eb produktet konsumohen nga t\u00eb huajt n\u00eb territorin e ekonomis\u00eb son\u00eb, ndryshe nga eksportet e mallrave q\u00eb konsumohen nga t\u00eb huajt n\u00eb ekonomit\u00eb e tyre.<\/p>\n Ky fenomen k\u00ebrkon v\u00ebmendje, pasi goditjet negative n\u00eb sektor\u00ebt e patregtuesh\u00ebm jan\u00eb m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u rikuperuar se goditjet n\u00eb sektor\u00ebt e tregtuesh\u00ebm, produktet e t\u00eb cil\u00ebve mund t\u00eb eksportohen n\u00eb tregje t\u00eb tjera.<\/p>\n Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, duhet mbajtur parasysh fakti se forcimi i Lekut godet disa industri t\u00eb tjera, deg\u00eb t\u00eb eksportit t\u00eb cilat humbasin konkurrueshm\u00ebrin\u00eb dhe kapacitetin p\u00ebr t\u00eb eksportuar. Konkurrueshm\u00ebria \u00ebsht\u00eb alfa dhe omega e ekonomis\u00eb s\u00eb tregut, p\u00ebr nj\u00eb ekonomi t\u00eb vog\u00ebl dhe t\u00eb hapur si\u00e7 \u00ebsht\u00eb ekonomia shqiptare.<\/p>\n S\u00eb dyti, duhet pasur parasysh q\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 humbjes s\u00eb konkurrueshm\u00ebris\u00eb, forcimi i Lekut ka efekt mbi t\u00eb gjith\u00eb treguesit e tjer\u00eb makroekonomik\u00eb e financiar\u00eb t\u00eb vendit, edhe n\u00eb rastin kur ky forcim shpjegohet nga faktor\u00ebt fondamental\u00eb.<\/p>\n Kjo edhe p\u00ebr rrjedhoj\u00eb t\u00eb shkall\u00ebs s\u00eb lart\u00eb t\u00eb euroizimit, forcimi ndikon bilancet e familjeve dhe t\u00eb sektorit privat, e prej tyre edhe bilancet e sistemit bankar.<\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre bilanceve, ndryshimet e shpejta t\u00eb kursit prekin edhe treguesit e k\u00ebrkes\u00ebs, kostot e pun\u00ebs, investimet, kursimet, etj., duke dh\u00ebn\u00eb efekte n\u00eb ekonomi dhe stabilitetin e saj.<\/p>\n N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb sinoptik\u00ebn e zhvillimit afatmes\u00ebm e afatgjat\u00eb t\u00eb ekonomis\u00eb shqiptare, nj\u00eb kurs i mbivler\u00ebsuar nuk do t\u00eb ishte real dhe i sh\u00ebndetsh\u00ebm p\u00ebr ekonomin\u00eb.<\/p>\n Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar (FMN) ka paralajm\u00ebruar n\u00eb raportin e fundit rrezikun q\u00eb mund t\u2019i vij\u00eb sistemit financiar nga nj\u00eb r\u00ebnie e aktivitetit t\u00eb pasurive t\u00eb paluajtshme. Sipas jush, nga ka ardhur bumi i nd\u00ebrtimit dhe a rrezikohet nj\u00eb fllusk\u00eb e pasurive t\u00eb paluajtshme. Sa i p\u00ebrgatitur dhe i ekspozuar \u00ebsht\u00eb sistemi financiar n\u00ebse ndodh nj\u00eb r\u00ebnie e k\u00ebtij tregu?<\/strong><\/p>\n Si\u00e7 e theksova, nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e forcimit t\u00eb Lekut shpjegohet edhe nga investimet e jorezident\u00ebve (t\u00eb huajt apo shqiptar\u00ebt q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit) n\u00eb pasuri t\u00eb paluajtshme.<\/p>\n N\u00eb fakt, aktiviteti i sektorit t\u00eb nd\u00ebrtimit ka qen\u00eb nj\u00eb nga faktor\u00ebt e vazhduesh\u00ebm t\u00eb rritjes ekonomike dhe burim i flukseve hyr\u00ebse valutore n\u00eb vend.<\/p>\n Rrjedhimisht, tkurrja ose goditjet negative n\u00eb k\u00ebt\u00eb aktivitet do t\u00eb shkaktonin nj\u00ebkoh\u00ebsisht r\u00ebnie t\u00eb PPB-s\u00eb dhe t\u00eb flukseve valutore, t\u00eb ndjekura nga efektet sekondare n\u00eb \u00e7mimet e pasurive t\u00eb paluajtshme.<\/p>\n Teoria dhe praktika e ekonomiksit na tregon se, s\u00eb bashku, k\u00ebto fenomene do t\u00eb \u00e7onin n\u00eb zhvler\u00ebsimin e Lekut dhe p\u00ebrkeq\u00ebsimin e bilanceve t\u00eb sektorit privat, uljen e vler\u00ebs s\u00eb kolaterialit dhe aft\u00ebsis\u00eb paguese t\u00eb kredis\u00eb, duke cenuar stabilitetin financiar t\u00eb kredimarr\u00ebsve dhe t\u00eb investitor\u00ebve n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm.<\/p>\n Nga ky shpjegim \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb se goditjet negative n\u00eb sektorin e nd\u00ebrtimit dhe pasurive t\u00eb paluajtshme do t\u00eb cenonin stabilitetin makroekonomik e financiar t\u00eb vendit.<\/p>\n Prandaj, \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb, zhvillimi i k\u00ebtij sektori dhe fenomenet q\u00eb e ndikojn\u00eb at\u00eb, t\u00eb ndiqen me v\u00ebmendje, jo vet\u00ebm nga autoritetet, por edhe nga vet\u00eb investuesit n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor.<\/p>\n Aktualisht, ka shum\u00eb optimiz\u00ebm dhe investime n\u00eb k\u00ebt\u00eb sektor dhe si rrjedhim, ka nj\u00eb rritje t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb ofert\u00ebs s\u00eb pasurive t\u00eb paluajtshme, t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs dhe t\u00eb k\u00ebtyre pasurive. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht duhet t\u00eb mbahet parasysh se ka disa elemente (fondamental\u00eb afatgjat\u00eb) t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt nuk jan\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me k\u00ebto tendenca t\u00eb ofert\u00ebs dhe t\u00eb \u00e7mimeve.<\/p>\n S\u00eb pari, faktori demografik \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht negativ, pasi sipas t\u00eb gjith\u00eb parashikimeve, pritet t\u00eb ket\u00eb tkurrje t\u00eb popullsis\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, struktura e popullsis\u00eb po anon nga grupmoshat e m\u00ebdha. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, kemi nj\u00eb plakje t\u00eb shpejt\u00eb q\u00eb nuk e mb\u00ebshtet rritjen e k\u00ebrkes\u00ebs n\u00eb afatin e gjat\u00eb.<\/p>\n S\u00eb dyti, rritja e \u00e7mimit e pasurive t\u00eb paluajtshme \u00ebsht\u00eb shume m\u00eb e shpejt\u00eb se rritja e t\u00eb ardhurave t\u00eb familjeve dhe t\u00eb ekonomis\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n S\u00eb treti, gati 90% e shqiptar\u00ebve jetojn\u00eb n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre dhe l\u00ebvizjet e brendshme demografike (nga rrethet n\u00eb drejtim t\u00eb Tiran\u00ebs) t\u00eb cilat mund t\u00eb p\u00ebrdoren p\u00ebr t\u00eb shpjeguar rritjen e tregut t\u00eb qirave, pritet t\u00eb ngadal\u00ebsohen me zhvillimet negative demografike. Sipas k\u00ebtyre faktor\u00ebve, por edhe faktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, rritja e ofert\u00ebs dhe e \u00e7mimeve, nuk duket shum\u00eb e justifikuar.<\/p>\n S\u00eb fundi, dua t\u00eb p\u00ebrmend nj\u00eb faktor tjet\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb duhet t\u00eb mbahet parasysh. Nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebrkes\u00ebs n\u00eb tregun e pasurive vjen edhe nga jorezident\u00ebt.<\/p>\n Kjo k\u00ebrkes\u00eb \u00ebsht\u00eb natyrisht e nxitur edhe nga politikat monetare mb\u00ebshtet\u00ebse n\u00eb ekonomit\u00eb e zhvilluara, kryesisht t\u00eb Eurozon\u00ebs, t\u00eb shkaktuara nga rritja e bilanceve t\u00eb bankave qendrore dhe politikat leht\u00ebsuese afatgjata.<\/p>\n \u00cbsht\u00eb e natyrshme q\u00eb shtr\u00ebngimi i politik\u00ebs monetare dhe t\u00ebrheqja e likuiditetit nga bankat qendrore n\u00eb tregjet globale t\u00eb kapitalit do t\u00eb ndikojn\u00eb negativisht k\u00ebrkes\u00ebn e huaj p\u00ebr pasurit\u00eb e paluajtshme.<\/p>\n Rrjedhimisht, modeli aktual e vendos sektorin dhe investitor\u00ebt (qofshin k\u00ebta nd\u00ebrtuesit apo kompani t\u00eb tjera me q\u00ebllim investimi n\u00eb pasuri t\u00eb paluajtshme) jo vet\u00ebm n\u00ebn presionin e kushteve monetare e financiare t\u00eb brendshme, por edhe n\u00ebn presionin e zhvillimeve monetare e financiare n\u00eb ekonomit\u00eb e zhvilluara dhe n\u00eb tregjet e globale t\u00eb kapitalit.<\/p>\n Si do ta vler\u00ebsonit ecurin\u00eb e ekonomis\u00eb n\u00eb dekadat e fundit, krahasuar dhe me rajonin. Si \u00ebsht\u00eb transmetuar kjo rritje n\u00eb shp\u00ebrndarjen e pasuris\u00eb? Po modeli i Tiran\u00ebs me kulla \u00e7far\u00eb i sjell vendit n\u00eb t\u00eb ardhmen?<\/strong><\/p>\n N\u00ebse bazohemi vet\u00ebm n\u00eb statistikat makroekonomike si p.sh. rritja e ekonomike, mund t\u00eb thuhet se ka qen\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb e mir\u00eb, duke pasur parasysh se \u00e7far\u00eb ka ndodhur n\u00eb ekonomin\u00eb globale, Eurozon\u00eb dhe n\u00eb rajon.<\/p>\n Ekonomia jon\u00eb ka performuar mjaftuesh\u00ebm n\u00ebse krahasohet me vendet e tjera t\u00eb rajonit.<\/p>\n Gjithashtu, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme t\u00eb analizohen ingredient\u00ebt dhe faktor\u00ebt q\u00eb influencojn\u00eb n\u00eb rritjen ekonomike.<\/p>\n Nj\u00eb problem tjet\u00ebr i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebhet objekt debati dhe duhet t\u00eb analizohet \u00ebsht\u00eb pabarazia.<\/p>\n Si \u00ebsht\u00eb transmetuar kjo rritje pozitive te shtresat e popullsis\u00eb, pra a kan\u00eb p\u00ebrfituar t\u00eb gjith\u00eb nj\u00ebsoj proporcionalisht, apo jo? Vler\u00ebsimet mbeten kryesisht n\u00eb nivel hipotezash, pasi nuk kemi statistika, t\u00eb qarta krahasuese me karakter mikroekonomik, n\u00eb nivel familje dhe individi.<\/p>\n Megjithat\u00eb, ka disa tregues t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb q\u00eb sugjerojn\u00eb se nuk duhet t\u00eb ket\u00eb pasur nj\u00eb shp\u00ebrndarje t\u00eb barabart\u00eb dhe proporcionale.<\/p>\n Madje, edhe n\u00ebse ka pasur nj\u00eb shp\u00ebrndarje, kjo duhet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb e pamjaftueshme p\u00ebr t\u00eb garantuar q\u00ebndrueshm\u00ebrin\u00eb financiare dhe ekonomike t\u00eb familjes si nj\u00ebsi baz\u00eb e jet\u00ebs ekonomike.<\/p>\n Me k\u00ebt\u00eb kam parasysh shifrat e larta t\u00eb largimit t\u00eb t\u00eb rinjve dhe ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb profesioneve t\u00eb caktuara, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kapitalit human.<\/p>\n Nj\u00eb tregues tjet\u00ebr i t\u00ebrthort\u00eb \u00ebsht\u00eb fakti se kostoja e reklamuar e jetes\u00ebs p.sh. \u00e7mimet e apartamenteve dhe qirave jan\u00eb rritur shum\u00eb m\u00eb shpejt se t\u00eb ardhurat nga puna.<\/p>\n Shikoni p.sh. \u00e7mimet e fundit t\u00eb referenc\u00ebs p\u00ebr apartamentet. Tani zona e Astirit vler\u00ebsohet me 1200 Euro\/m2 (sipas lajmeve). A jan\u00eb rritur pagat\/t\u00eb ardhurat e familjeve t\u00eb zon\u00ebs me t\u00eb nj\u00ebjtat ritme?<\/p>\n Modeli i kullave Nj\u00eb tregues tjet\u00ebr indirekt i shp\u00ebrndarjes \u00ebsht\u00eb edhe p\u00ebrb\u00ebrja e PPB-s\u00eb, konkretisht shp\u00ebrndarja e tij n\u00eb deg\u00ebt e ekonomis\u00eb. P\u00ebrqendrimi n\u00eb nj\u00eb apo dy sektor\u00eb ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb t\u00eb shkaktoj\u00eb nj\u00eb shp\u00ebrndarje jo t\u00eb drejt\u00eb dhe t\u00eb rris\u00eb pabarazin\u00eb.<\/p>\n Shembulli aktual i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00ebsht\u00eb efekti negativ q\u00eb forcimi i Lekut, shkaktuar nga rritja e turizmit dhe shitja e pasurive t\u00eb paluajtshme, ka mbi sektor\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb eksportit.<\/p>\n Modeli i kullave, q\u00eb ju i referoheni n\u00eb pyetjen tuaj, nuk \u00ebsht\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm n\u00eb vetvete, p\u00ebr sa koh\u00eb ngritja e kullave dhe e pasurive t\u00eb tjera t\u00eb paluajtshme vjen si rrjedhoj\u00eb e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb ekonomis\u00eb.<\/p>\n Kur kullat dhe nd\u00ebrtimet e tjera jan\u00eb rrjedhoj\u00eb e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb aktiviteteve prodhuese q\u00eb do t\u2019i p\u00ebrdorin k\u00ebto p\u00ebr t\u00eb gjeneruar prodhim mallrash e sh\u00ebrbimesh, ato nxisin rritjen e pun\u00ebsimit, rritjen e pagave dhe t\u00eb ardhurave n\u00eb ekonomi.<\/p>\n Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb model i suksessh\u00ebm dhe pozitiv. N\u00ebse kullat nuk shoq\u00ebrohen me kushtet e p\u00ebrmendura m\u00eb lart, at\u00ebher\u00eb modeli ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb shkaktoj\u00eb problematika te stabiliteti financiar dhe makroekonomik n\u00eb afatin e mes\u00ebm e t\u00eb gjat\u00eb. P\u00ebr ta shpjeguar pak m\u00eb gjat\u00eb, do t\u00eb ndalem n\u00eb tre taste t\u00eb ve\u00e7anta:<\/p>\n 1.N\u00eb rastin kur nd\u00ebrtimet synojn\u00eb tregun e brendsh\u00ebm dhe financohen nga kredia bankare, \u00e7mimet e larta rrisin barr\u00ebn e borxhit q\u00eb familjet dhe bizneset marrin p\u00ebrsip\u00ebr n\u00eb rastin e blerjeve me kredi.<\/p>\n N\u00ebse t\u00eb ardhurat, shitjet apo ekonomia n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi p\u00ebson nj\u00eb goditje negative, ose n\u00eb rastet kur norma e interesit ndryshon si rrjedhoj\u00eb e shtr\u00ebngimit t\u00eb politik\u00ebs monetare, barra e borxhit b\u00ebhet e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballuar.<\/p>\n Kjo situat\u00eb mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb bilancet e tyre n\u00eb at\u00eb mas\u00eb sa t\u00eb mos jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb shlyejn\u00eb kredin\u00eb, apo t\u00eb mbyllin nevojat e menj\u00ebhershme t\u00eb konsumit. K\u00ebto probleme financiare t\u00eb familjes dhe biznesit me shum\u00eb gjasa do t\u00eb transferohen edhe n\u00eb sistemin bankar q\u00eb i ka mb\u00ebshtetur me kredi.<\/p>\n 2.N\u00eb rastin kur k\u00ebto nd\u00ebrtime jan\u00eb investime t\u00eb financuara nga kursimet, mosshfryt\u00ebzimi i tyre p\u00ebr aktivitete prodhuese d\u00ebmton drejtp\u00ebrdrejt investitor\u00ebt, pasi ata nuk materializojn\u00eb fitim nga investimi.<\/p>\n Kjo d\u00ebmton n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb t\u00ebrthort\u00eb edhe ekonomin\u00eb, sepse k\u00ebto fonde mund t\u00eb ishin p\u00ebrdorur\/investuar n\u00eb nj\u00eb aktivitet tjet\u00ebr me eficienc\u00eb, p\u00ebr t\u00eb krijuar prodhim e p\u00ebr t\u00eb gjeneruar pun\u00ebsim.<\/p>\n 3.N\u00eb rastin e tret\u00eb, kur nd\u00ebrtimet b\u00ebhen e financohen nga t\u00eb huajt, jorezident\u00ebt, kjo k\u00ebrkes\u00eb e huaj (e cila duke pasur t\u00eb ardhura m\u00eb t\u00eb larta p\u00ebrballon \u00e7mime m\u00eb t\u00eb larta) rrit \u00e7mimet e pasurive t\u00eb paluajtshme n\u00eb at\u00eb mas\u00eb sa i b\u00ebn t\u00eb pap\u00ebrballueshme nga familjet e bizneset vendase, duke rritur edhe m\u00eb tej pabarazin\u00eb (p\u00ebr t\u2019u kthyer te fillimi pyetjes suaj).<\/p>\n N\u00ebse ndodh kjo, at\u00ebher\u00eb fillon nj\u00eb cik\u00ebl vicioz degradimi.<\/p>\n T\u00eb ardhurat nuk jan\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar sht\u00ebpin\u00eb, njer\u00ebzit largohen, kjo sjell r\u00ebnie t\u00eb kapaciteteve prodhuese dhe t\u00eb konsumit n\u00eb ekonomi, q\u00eb shkakton nj\u00eb r\u00ebnie t\u00eb m\u00ebtejshme t\u00eb t\u00eb ardhurave dhe rritje t\u00eb pabarazis\u00eb. P\u00ebrs\u00ebritja e k\u00ebtij cikli nxit m\u00eb shum\u00eb emigrim e pabarazi dhe r\u00ebnie t\u00eb m\u00ebtejshme t\u00eb prodhimit e t\u00eb t\u00eb ardhurave n\u00eb ekonomi.<\/p>\n Megjithat\u00eb, p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb t\u00eb sakt\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrgjigje, dua t\u00eb them se nuk jam kund\u00ebr modelit t\u00eb kullave dhe nd\u00ebrtimit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, p\u00ebrkundrazi, n\u00eb rastin kur ato mb\u00ebshteten nga planet e zhvillimit t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm, aktiviteti ekonomik dhe zhvillimet demografike, trendet e zhvillimit t\u00eb tregjeve financiare, zinxhirit t\u00eb shp\u00ebrndarjes dhe ato t\u00eb qendrave urbane, ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zhvillim pozitiv.<\/p>\n \u00cbsht\u00eb detyr\u00eb e qeveris\u00eb qendrore dhe vendore t\u00eb orientojn\u00eb investimet me plane t\u00eb qarta zhvillimore dhe t\u00eb marrin masa p\u00ebr p\u00ebrmbushjen e k\u00ebtyre planeve.<\/p>\n N\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, ka mund\u00ebsi t\u00eb materializohen rreziqet q\u00eb p\u00ebrmenda m\u00eb lart. Shqip\u00ebria po p\u00ebrgatitet p\u00ebr vlera t\u00eb m\u00ebdha investimesh, kryesisht n\u00eb turiz\u00ebm, por edhe n\u00eb deg\u00eb t\u00eb tjera, me vler\u00eb disa qindra milion\u00eb euro.<\/p>\n Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, n\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst, do t\u00eb ishte e udh\u00ebs dhe e domosdoshme p\u00ebrqasja e Bank\u00ebs Qendrore p\u00ebr akomodimin e k\u00ebtij fluksi monetar, p\u00ebr t\u00eb zbutur efektet n\u00eb \u00e7mime, inflacion, borxh, pun\u00ebsim dhe stabilitet ekonomik.<\/p>\n N\u00ebse k\u00ebto investime nuk jan\u00eb t\u00eb suksesshme, ose nuk materializojn\u00eb fitimin e pritsh\u00ebm, kjo mund t\u00eb shkaktoj\u00eb t\u00ebrheqjen e investitor\u00ebve, flukse dal\u00ebse valutore dhe zhvler\u00ebsimin e shpejt\u00eb t\u00eb Lekut.<\/p>\n Banka e Shqip\u00ebris\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb kapacitetin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb garantuar mir\u00ebfunksionimin e tregut dhe p\u00ebr t\u00eb kontrolluar shpejt\u00ebsin\u00eb e zhvler\u00ebsimit t\u00eb Lekut, si dhe p\u00ebr t\u00eb shmangur spekulimet mbi monedh\u00ebn komb\u00ebtare.<\/p>\n Rrjedhimisht, Banka e Shqip\u00ebris\u00eb duhet t\u00eb rris\u00eb rezerv\u00ebn valutore n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndjeshme, p\u00ebr t\u2019u mbrojtur nga k\u00ebto fenomene, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb prognoz\u00ebn e tkurrjes globale.<\/p>\n Qeveria duket e vendosur p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb amnisti fiskale. Si i gjykoni avantazhet dhe disavantazhet q\u00eb sjell kjo amnisti dhe cila prevalon (ka m\u00eb shum\u00eb avantazhe apo disavantazhe?<\/p>\n N\u00eb lidhje me amnistin\u00eb fiskale, diskutimi q\u00eb b\u00ebjm\u00eb mbetet n\u00eb nivel teorik dhe pa p\u00ebrgjigje definitive.<\/p>\n Kjo sepse amnistia mund t\u00eb ket\u00eb efekte afatgjata pozitive apo negative n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb specifikimit t\u00eb objektivave, politikave, instrumenteve, eficienc\u00ebs dhe korrekt\u00ebsis\u00eb s\u00eb ekzekutimit.<\/p>\n Duhet th\u00ebn\u00eb se amnistia fiskale nuk \u00ebsht\u00eb tabu n\u00ebse i dedikohet zhvillimit t\u00eb vendit dhe rritjes s\u00eb t\u00eb ardhurave, si dhe investimeve prodhuese n\u00eb ekonomi.<\/p>\n Ka disa aspekte t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb duhet t\u00eb kihen parasysh, t\u00eb cilat jan\u00eb diskutuar gjer\u00ebsisht si p.sh. pastrimi i parave t\u00eb krimit, sektor\u00ebt e investimit, m\u00ebnyrat dhe instrumentet e investimit, kostot e p\u00ebrballuara nga ata q\u00eb formalizohen, etj.<\/p>\n Do t\u00eb doja ta vendosja theksin n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb q\u00eb nuk p\u00ebrmendet shpesh, e cila \u00ebsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme sidomos p\u00ebr pabarazin\u00eb.<\/p>\n N\u00ebse amnistia nuk mban parasysh dhe shp\u00ebrblen vet\u00ebm ata q\u00eb legalizojn\u00eb pasurin\u00eb, at\u00ebher\u00eb ajo nj\u00ebkoh\u00ebsisht d\u00ebmton t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb kan\u00eb kryer biznes dhe nd\u00ebrtuar jet\u00ebn mbi baza formale, duke e deklaruar aktivitetin dhe duke paguar proporcionalisht taksat.<\/p>\n Nj\u00eb amnisti q\u00eb nuk e merr k\u00ebt\u00eb parasysh e kthen kategorin\u00eb e fundit n\u00eb \u201chumb\u00ebs\u201d dhe \u00e7on n\u00eb rritjen jo vet\u00ebm t\u00eb pabarazis\u00eb ekonomike sot, por edhe n\u00eb thellimin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb pabarazis\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n Kjo lloj amnistie nuk gjen mb\u00ebshtetje n\u00eb publik dhe d\u00ebmton besimin te shteti dhe politikat e tij ekonomike.<\/p>\n Rrjedhimisht, p\u00ebr sa koh\u00eb nuk ka nj\u00eb plan t\u00eb qart\u00eb konkret q\u00eb detajon se cilat do t\u00eb jen\u00eb parimet kryesore, \u00e7far\u00eb do t\u00eb amnistohet dhe si do t\u00eb ekzekutohet amnistia, duke mbajtur parasysh edhe efektet negative apo pozitive q\u00eb lidhen me ndikimet e t\u00ebrthorta te familjet dhe bizneset shqiptare, \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb jepet nj\u00eb opinion p\u00ebrfundimtar mbi p\u00ebrfitimet apo kostot e saj.<\/p>\n Megjithat\u00eb, kam p\u00ebrshtypjen se zhvillimet e tregut valutor tregojn\u00eb se po kalojm\u00eb nj\u00eb soft fiscal amnisty.<\/p>\n Shqip\u00ebria miratoi rreth nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb nj\u00eb ligj q\u00eb rregullon aktivitetin e kriptovalutave n\u00eb vend. Si e shikoni k\u00ebt\u00eb l\u00ebvizje?<\/p>\n Ekonomia bot\u00ebrore po kalon nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme derregullimi financiar, duke testuar nj\u00eb s\u00ebr\u00eb instrumentesh t\u00eb rinj financiar\u00eb, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb nj\u00eb mori monedhash virtuale.<\/p>\n Ky nocion \u00ebsht\u00eb nj\u00eb realitet n\u00eb tregjet valutore financiare bot\u00ebrore dhe po nxit nj\u00eb s\u00ebr\u00eb ndryshimesh t\u00eb domosdoshme n\u00eb vet\u00eb konceptin e paras\u00eb dhe p\u00ebrdorimit t\u00eb saj.<\/p>\n N\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb, t\u00eb duket sikur k\u00ebto t\u00eb dyja do b\u00ebhen nj\u00eb. I ashtuquajturi \u201ccrypto market\u201d po rritet dhe zhvillohet \u00e7do dit\u00eb.<\/p>\n Mjaft institucione financiare, lojtar\u00eb me pesh\u00eb n\u00eb tregjet financiare bot\u00ebrore, po marrin pjes\u00eb, z\u00ebn\u00eb pozicione dhe investojn\u00eb n\u00eb teknologji.<\/p>\n P\u00ebr momentin mund t\u00eb themi se po q\u00ebndrojm\u00eb n\u00eb dy bot\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb monedh\u00ebs, at\u00eb t\u00eb paras\u00eb tradicionale dhe at\u00eb t\u00eb paras\u00eb Crypto.<\/p>\n E para \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e jet\u00ebs son\u00eb po aq natyrsh\u00ebm sa edhe nd\u00ebrveprimi njer\u00ebzor.<\/p>\n E dyta ka hyr\u00eb me forc\u00eb, shum\u00eb zhurm\u00eb dhe shum\u00eb premtime n\u00eb jet\u00ebn ton\u00eb, por nuk \u00ebsht\u00eb ende para, pavar\u00ebsisht se mbajt\u00ebsit e saj e konsiderojn\u00eb nj\u00eb t\u00eb till\u00eb. K\u00ebta luajn\u00eb nj\u00eb rol aktiv n\u00eb emetimin e saj, kryejn\u00eb transaksione dhe e investojn\u00eb.<\/p>\n Por sic e tham\u00eb edhe m\u00eb lart, ndryshe nga paraja tradicionale, Crypto nuk ka nj\u00eb institucion q\u00eb e njeh si detyrim fundor pages\u00ebn e vler\u00ebs s\u00eb saj.<\/p>\n P\u00ebr shum\u00eb arsye, tregu crypto \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i luhatsh\u00ebm, nuk \u00ebsht\u00eb i rregulluar plot\u00ebsisht, ka mungesa ligjore dhe \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i fragmentuar. Mendoj se ky treg \u00ebsht\u00eb p\u00ebr investitor\u00ebt me oreks t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr rrezikun.<\/p>\n Kjo sepse hap\u00ebsira crypto \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb e parregulluar, jo vet\u00ebm p\u00ebr monedhat dixhitale, por edhe instrumentet e rinj financiar\u00eb q\u00eb po zhvillohen mbi to. I ashtuquajturi \u201ccrypto market\u201d po rritet dhe zhvillohet \u00e7do dit\u00eb, duke u pasuruar me instrumente dhe lojtar\u00eb t\u00eb rinj.<\/p>\n Mjaft institucione financiare, lojtar\u00eb me pesh\u00eb n\u00eb tregjet financiare bot\u00ebrore, po b\u00ebhen pjes\u00eb e tij, duke marr\u00eb pozicione dhe duke investuar n\u00eb teknologji.<\/p>\n N\u00eb munges\u00eb t\u00eb ligjeve dhe rregullave t\u00eb mir\u00ebp\u00ebrcaktuara, tregjet e kriptomonedhave po testojn\u00eb dhe tregtojn\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb instrumentesh t\u00eb reja t\u00eb bazuara n\u00eb monedhat Crypto, duke ndryshuar realitetet e tregjeve valutore dhe atyre financiare bot\u00ebrore.<\/p>\n Boshll\u00ebku ligjor e rregullativ po nxit nj\u00eb s\u00ebr\u00eb ndryshimesh n\u00eb vet\u00eb konceptin e paras\u00eb dhe p\u00ebrdorimit t\u00eb saj. Rrjedhimisht, e ardhmja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuese, me ndryshime themelore q\u00eb prezantojn\u00eb nj\u00eb koncept t\u00eb ri t\u00eb monedh\u00ebs dhe nd\u00ebrveprimin e saj me teknologjin\u00eb.<\/p>\n N\u00eb fakt, duket sikur k\u00ebto t\u00eb dyja do t\u00eb b\u00ebhen nj\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, nj\u00eb v\u00ebmendje e shtuar e politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsve sot n\u00eb bot\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb rregullimin, formalizmin dhe funksionimin e p\u00ebrshtatsh\u00ebm t\u00eb k\u00ebtij tregu.<\/p>\n Nj\u00eb nga k\u00ebto p\u00ebrpjekje \u00ebsht\u00eb edhe ideimi, studimi dhe emetimi i CBDC ose Monedha Dixhitale e Bankave Qendrore, t\u00eb cilat do t\u00eb jen\u00eb ndoshta t\u00eb n\u00eb maj\u00eb t\u00eb piramid\u00ebs s\u00eb monedhave t\u00eb s\u00eb ardhmes.<\/p>\n N\u00eb lidhje me ligjin e kriptomonedhave vler\u00ebsoj se rregullimi i \u00e7do aktiviteti ekonomik e financiar \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u2019u lavd\u00ebruar e p\u00ebr t\u2019u mb\u00ebshtetur.<\/p>\n Rregullimi p\u00ebrcakton rregullat e nd\u00ebrveprimit dhe mbron konsumatorin e investitorin, duke garantuar gjithashtu edhe mbik\u00ebqyrjen e aktivitetit, si n\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim t\u00eb siguris\u00eb s\u00eb tregut, edhe n\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim t\u00eb formalizmit t\u00eb ekonomis\u00eb, mbledhjes s\u00eb t\u00eb ardhurave dhe detyrimeve fiskale e tatimore.<\/p>\n Formalizmi do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb krijosh kushtet themeltare p\u00ebr zhvillimin e tregut dhe t\u00eb instrumenteve financiar. Kriptomonedhat ose paraja dixhitale jan\u00eb nj\u00eb fenomen i ri, por besoj se do t\u00eb b\u00ebhen pjes\u00eb normale e jet\u00ebs son\u00eb ekonomike e financiare.<\/p>\n Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zhvillim teknologjik n\u00eb para dhe n\u00eb financ\u00eb, q\u00eb besoj se do t\u00eb zhvillohet e p\u00ebrqafohet m\u00eb tej nga tregu.<\/p>\n E n\u00ebse ndodh n\u00eb nivel global, natyrisht do t\u00eb ndodh\u00eb edhe n\u00eb tregun ton\u00eb financiar. Un\u00eb jam nj\u00eb besimtar i revolucionit n\u00eb para, q\u00eb fillon me decentralizimin, testimin n\u00eb treg, rregullimin ligjor dhe institucional dhe aplikimin n\u00eb jet\u00ebn reale.<\/p>\n Sipas diskutimeve, ka gjasa q\u00eb tregtia dhe investimi n\u00eb kriptomonedha t\u00eb jet\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb tregun shqiptar.<\/p>\n Ka shum\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi q\u00eb ky aktivitet t\u00eb ushtrohet i rregulluar dhe i mbik\u00ebqyrur. Prandaj mendoj se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zhvillim pozitiv.<\/p>\n Jam i bindur se me kalimin e koh\u00ebs, kur ky fenomen t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb i p\u00ebrhapur dhe t\u00eb kuptohen m\u00eb mir\u00eb si p\u00ebrfitimet, edhe rreziqet, ligji do t\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet e t\u00eb p\u00ebrshtatet p\u00ebr t\u2019u sh\u00ebrbyer m\u00eb mir\u00eb konsumator\u00ebve dhe stabilitetit t\u00eb tregut financiar.<\/p>\n Gjithashtu, vler\u00ebsoj se institucionet mbik\u00ebqyr\u00ebse si BSH e AMF do t\u00eb duhet t\u00eb plot\u00ebsojn\u00eb dhe mb\u00ebshtesin ligjin me kuadrin rregullator, p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar nd\u00ebrveprimin e aktivitetit t\u00eb institucioneve, n\u00eb var\u00ebsi me tregun e kriptomonedhave.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" “Monitor” Ndon\u00ebse vendi ka sh\u00ebnuar rritje t\u00eb k\u00ebnaqshme ekonomike vitet e fundit, duke pasur parasysh krizat globale, kjo tendenc\u00eb nuk duket t\u00eb jet\u00eb transmetuar n\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimin e mir\u00ebqenies s\u00eb qytetar\u00ebve. Adrian Fullani, ish-guvernator i Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, thot\u00eb n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb t\u00eb posa\u00e7me p\u00ebr \u201cMonitor\u201d se t\u00eb dh\u00ebnat indirekte tregojn\u00eb se nuk duhet t\u00eb ket\u00eb …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":32646,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59479"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59479"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/59479\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/32646"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59479"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=59479"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=59479"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nModeli i kullave nuk \u00ebsht\u00eb i d\u00ebmsh\u00ebm n\u00eb vetvete, p\u00ebr sa koh\u00eb ngritja e kullave dhe e pasurive t\u00eb tjera t\u00eb paluajtshme vjen si rrjedhoj\u00eb e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb q\u00ebndrueshme t\u00eb ekonomis\u00eb. Kur kullat dhe nd\u00ebrtimet e tjera jan\u00eb rrjedhoj\u00eb e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb aktiviteteve prodhuese q\u00eb do t\u2019i p\u00ebrdorin k\u00ebto p\u00ebr t\u00eb gjeneruar prodhim mallrash e sh\u00ebrbimesh, ato nxisin rritjen e pun\u00ebsimit, rritjen e pagave dhe t\u00eb ardhurave n\u00eb ekonomi. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb model i suksessh\u00ebm dhe pozitiv. Por, n\u00ebse kullat nuk shoq\u00ebrohen me kushtet e p\u00ebrmendura m\u00eb lart, at\u00ebher\u00eb modeli ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb shkaktoj\u00eb problematika te stabiliteti financiar dhe makroekonomik n\u00eb afatin e mes\u00ebm e t\u00eb gjat\u00eb.<\/strong><\/p>\n