{"id":58939,"date":"2023-10-09T09:13:44","date_gmt":"2023-10-09T09:13:44","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=58939"},"modified":"2023-10-09T09:13:44","modified_gmt":"2023-10-09T09:13:44","slug":"fundi-i-nagorno-karabakut-armen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/10\/09\/fundi-i-nagorno-karabakut-armen\/","title":{"rendered":"Fundi i Nagorno \u2013 Karabakut armen"},"content":{"rendered":"<p>Nagorno \u2013 Karabaku armen nuk ekziston m\u00eb. Ka mjaftuar nj\u00eb jav\u00eb e vetme p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund 30 viteve pavar\u00ebsi faktike t\u00eb enklav\u00ebs separatiste azere t\u00eb mbiquajtur Republika e Artsakut midis maleve t\u00eb Azerbaixhanit jugper\u00ebndimor. Mbi 100000 persona t\u00eb \u00e7vendosur kan\u00eb kaluar kufirin armen n\u00eb Kornidzor, nj\u00eb fshat i transformuar n\u00eb qend\u00ebr identifikimi e mikpritjeje t\u00eb par\u00eb dhe tashm\u00eb nuk mbetet ve\u00e7se nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl e 120000 banor\u00ebve armen\u00eb q\u00eb banonin Republik\u00ebn e Artsakut p\u00ebrpara operacionit rrufe t\u00eb Bakus\u00eb t\u00eb s\u00eb m\u00ebrkur\u00ebs 20 shtator.<\/p>\n<p>Pak or\u00eb avancim n\u00eb forca kan\u00eb bindur autoritete proarmene se rezistimi ushtarak ishte i pamundur dhe se rruga e vetme ishte pranimi i kushteve t\u00eb Bakus\u00eb. Traktatet e m\u00ebpas\u00ebm t\u00eb Yevlakut, n\u00eb territorin azer, kan\u00eb qen\u00eb nj\u00eb formalitet. Presidenti azer Ilham Aliyev dhe enturazhi i tij jan\u00eb vendosur ta p\u00ebrpunojn\u00eb vepr\u00ebn e ripushtimit t\u00eb nisur qysh n\u00eb vitin 2020 dhe ta eliminojn\u00eb pranin\u00eb armene nga Nagorno \u2013 Karabaku. Faktikisht, qysh kur Armenia e kishte mundur ushtrin\u00eb azere n\u00eb luft\u00ebn e 1991 \u2013 1993, n\u00eb rajon ishte instaluar nj\u00eb qeveri autonome proarmene q\u00eb qysh at\u00ebhere kishte vepruar si shtet i pavarur, megjith\u00ebse n\u00ebn hijen e Jerevanit.<\/p>\n<p>Por njohja nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk ka ardhur kurr\u00eb, as nga m\u00ebm\u00ebdheu Armeni: Republika e Artsakut ka qen\u00eb e konsideruar gjithmon\u00eb nj\u00eb enklav\u00eb separatiste azere, megjith\u00ebse qet\u00ebsin\u00eb relative n\u00eb rajon (p\u00ebrjashto ndonj\u00eb g\u00ebrricje per\u00ebndimore) kishte b\u00ebr\u00eb t\u00eb mendohej p\u00ebr nj\u00eb ruajtje t\u00eb stauskuos\u00eb. Vendim q\u00eb i ka kushtuar shtrenjt\u00eb armen\u00ebve t\u00eb Artsakut. \u00abRefuzimi i zgjidhjes s\u00eb \u00e7\u00ebshtjes n\u00eb vitet \u201990, pas fitores ton\u00eb, kur mund t\u00eb tentohej t\u00eb gjendej nj\u00eb form\u00eb pavar\u00ebsie p\u00ebr Artsakun ka qen\u00eb gabim\u00bb, rr\u00ebfen Yulia, profesore ruso \u2013 armene, prej vitesh banore n\u00eb Jerevan. \u00abMb\u00ebshteteshim vet\u00ebm tek mbrojtja e Rusis\u00eb. Deri sa ishte\u00a0 Kocharian (president armen p\u00ebr dy mandate, <em>sh\u00ebnimi im.<\/em>), q\u00eb ishte miku i Putinit, i ndjenim shpatullat e ngrohta\u00bb. Por nd\u00ebrkoh\u00eb Azerbaixhani \u00ebsht\u00eb riorganizuar ushtarakisht, ka nisur t\u00eb blej\u00eb arm\u00eb teknologjikisht t\u00eb avancuara nga Turqia dhe Izraeli, duke i braktisur progresivisht sistemet e arm\u00ebve sovjetike, ka organizuar manovra ushtarake me Ankaran\u00eb p\u00ebr t\u2019i st\u00ebrvitur njer\u00ebzit e tij dhe ka investuar miliarda dollar\u00eb (t\u00eb ardhura nga shitja e hidrokarbureve me t\u00eb cilat vendi \u00ebsht\u00eb i pasur) n\u00eb mbrojtje.<\/p>\n<p>Ve\u00e7 k\u00ebsaj, n\u00eb vitin 2018 Armenia ka zgjedhur t\u00eb ndryshoj\u00eb orientim dhe t\u00eb largohet nga aleatja e vjet\u00ebr. I ashtuquajturi \u00abRevolucion i Kadifenjt\u00eb\u00bb q\u00eb ka detyruar qeverin\u00eb e Jerevanit dor\u00ebheqjen pa u q\u00eblluar as edhe nj\u00eb fishek dhe e ka \u00e7uar kryeministrin aktual Nikol Pashinyan n\u00eb pushtet n\u00eb em\u00ebr t\u00eb luft\u00ebs kund\u00ebr korrupsionit, ka modifikuar ekuilibrat gjeopolitik\u00eb t\u00eb rajonit. Pashinyan ka filluar t\u00eb shikoj\u00eb nga Per\u00ebndimi, sidomos nga Europa, duke i b\u00ebr\u00eb shpesh apel rr\u00ebnj\u00ebve t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta kristiane dhe vullnetit t\u00eb vendit t\u00eb tij p\u00ebr ta braktisur modelin passovjetik. Demokraci, transparenc\u00eb, treg i lir\u00eb, reforma sociale. Nj\u00eb program ambicioz q\u00eb i ka \u00e7uar armen\u00ebt t\u00eb \u00abjetojn\u00eb 2 vitet m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb historis\u00eb ton\u00eb\u00bb, si\u00e7 kam d\u00ebgjuar nga shum\u00eb t\u00eb rinj gjat\u00eb jav\u00ebve t\u00eb fundit. Shum\u00eb emigrant\u00eb jan\u00eb rikthyer n\u00eb shtetin e vog\u00ebl kaukazian. T\u00eb ashtuquajturit \u00abf\u00ebmij t\u00eb diaspor\u00ebs\u00bb, e filluar gjat\u00eb genocidit t\u00eb p\u00ebrgatitur nga osman\u00ebt n\u00eb periudh\u00ebn 1915 \u2013 1919, kan\u00eb sjell\u00eb kapitale dhe d\u00ebshir\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb.<\/p>\n<p>Por \u00ebnd\u00ebrra e bukur ka zgjatur pak. M\u00eb 27 shtator 2020 Azerbaixhani ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb zbatim nj\u00eb ofensiv\u00eb t\u00eb fuqishme, e mb\u00ebshtetur strategjikisht dhe ushtarakisht nga Turqia, dhe n\u00eb vet\u00ebm 44 dit\u00eb ka arritur t\u00eb ripushtoj\u00eb 2\/3 e territorit t\u00eb Nagorno \u2013 Karabakut t\u00eb kontrolluar nga armen\u00ebt. Bashkimi Europian, Shtetet e Bashkuara dhe institucionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, q\u00eb p\u00ebr vite e kishin damkosur kursin e ri t\u00eb Jerevanit, jan\u00eb kthyer nga ana tjet\u00ebr, nd\u00ebrsa qeveria armene k\u00ebrkonte ndihm\u00eb. Moska ka vendosur ta zbatoj\u00eb hakmarrjen e saj duke nd\u00ebrhyr\u00eb vet\u00ebm n\u00eb fund dhe vet\u00ebm n\u00eb rrug\u00eb diplomatike, duke d\u00ebrguar m\u00eb pas 2000 ushtar\u00eb si kontigjent paqeje p\u00ebr t\u00eb garantuar arm\u00ebpushimin n\u00eb rajon. P\u00ebr vendin ka nisur nj\u00eb kriz\u00eb e re, e thell\u00eb dhe e zez\u00eb si zija p\u00ebr mbi 7000 familje q\u00eb prej dy vitesh qanin t\u00eb vdekurit. Midis kujt k\u00ebrkonte dor\u00ebheqjen e Pashinyan dhe kujt apelonte rifillimin e luftimeve, p\u00ebr armen\u00ebt ka qen\u00eb menj\u00ebher\u00eb e qart\u00eb se tashm\u00eb ishte vet\u00ebm nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje kohore p\u00ebrpara se Azerbaixhani t\u00eb tentonte ta kompletonte ripushtimin e territoreve q\u00eb arm\u00ebpushimi i 10 n\u00ebntorit 2020 linte n\u00ebn kontrollin e tyre.<\/p>\n<p>Faktikisht, duke p\u00ebrfituar nga impenjimi i Rusis\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb dhe i mosp\u00ebrputhjeve n\u00eb rritje midis Jerevanit dhe Mosk\u00ebs, Azerbaixhani ka vendosur, megjith\u00ebse n\u00eb rrug\u00eb jozyrtare, nj\u00eb embargo n\u00eb territoret e mbetura n\u00ebn kontrollin armen. Muaj bllokimesh q\u00eb kan\u00eb nd\u00ebrprer\u00eb \u00e7do lidhje midis Artsakut dhe Armenis\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet mbylljes s\u00eb \u00abKorridorit t\u00eb Lachin\u00bb, rruga e vetme e mbetur midis armen\u00ebve midis territorit sovran t\u00eb Jerevanit dhe kryeqytetit separatist Stepanakert. Nj\u00eb situat\u00eb aq e r\u00ebnd\u00eb sa ta shtyj\u00eb kryeprokurorin e Gjykat\u00ebs Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, Luis Moreno Ocampo, t\u00eb flas\u00eb p\u00ebr \u00abrrezikun e genocidit\u00bb. N\u00eb nj\u00eb raport 28 faqesh t\u00eb paraqitur n\u00eb Kombet e Bashkuara m\u00eb 7 gushtin e kaluar, Ocampo ka akuzuar qartazi qeverin\u00eb e Azerbaixhanit se ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb rrezik 120000 persona t\u00eb etnis\u00eb armene n\u00eb territorin separatist t\u00eb Nagorno \u2013 Karabakut p\u00ebr shkak t\u00eb mbylljes s\u00eb \u00abKorridorit t\u00eb Lachin\u00bb, duke theksuar se \u00aburia \u00ebsht\u00eb arma e padukshme e geoncidit. Pa nj\u00eb ndryshim t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm drastik, ky grup armen\u00ebsh do t\u00eb shkat\u00ebrrohej brenda pak jav\u00ebsh\u00bb.<\/p>\n<p>Pak m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb muaj pas alarmit t\u00eb l\u00ebshuar nga Ocampo, Azerbaixhani i ka dh\u00ebn\u00eb jet\u00eb nj\u00eb \u00aboperacioni antiterroriz\u00ebm\u00bb n\u00eb zon\u00ebn e Stepanakertit dhe n\u00eb qendrat limitrofe. P\u00ebr gazetar\u00ebtnuk ka qen\u00eb as koha t\u00eb ulen n\u00eb Kaukazin jugor q\u00eb luftimet pat\u00ebn p\u00ebrfunduar. Trupat azere kan\u00eb hyr\u00eb n\u00ebp\u00ebr fshatra dhe n\u00eb qyteza i kan\u00eb sh\u00ebrbyer si rrip rrethimi Stepanakertit. M\u00eb pas se 24 or\u00eb pasi Samvel Shahramanyan, presidenti i Republik\u00ebs s\u00eb Artsakut, ka deklaruar dor\u00ebzimin. Dy kushtet e imponuara nga Bakuja p\u00ebr arm\u00ebpushimin: dor\u00ebzimi i arm\u00ebve dhe \u00e7instalimi i \u00e7do aparati administrativ. Dukej e pamundur, por administrata ka pranuar, duke i dh\u00ebn\u00eb fund k\u00ebshtu 30 viteve irredentizmi armen n\u00eb rajon.<\/p>\n<p>Me dekretin e 28 shtatorit, frut i bisedimeve t\u00eb pasluft\u00ebs s\u00eb Yevlakut midis autoriteteve armene t\u00eb mundura dhe qeveris\u00eb azere, presidenti Shahramanyan ka eliminuar \u00e7do dyshim. Pavar\u00ebsisht d\u00ebshir\u00ebs q\u00eb n\u00eb traktativat n\u00eb vazhdim t\u00eb gjendej nj\u00eb formul\u00eb q\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb linte t\u00eb hapur nj\u00eb spirale ndaj shpres\u00ebs m\u00eb iracionale, n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt, teksti i dekretit duket p\u00ebrfundimtar: \u00ab1) Shkrirje e t\u00eb gjitha institucioneve dhe organizatave shtet\u00ebrore n\u00ebn pushtetin e tyre departamental brenda 1 janarit 2024 dhe Republika e Nagorno \u2013 Karabakut (Artsak) pushon se ekzistuari; 2) Popullsia e Nagorno \u2013 Karabakut, p\u00ebrfshi at\u00eb q\u00eb ndodhet jasht\u00eb Republik\u00ebs, pas hyrjes n\u00eb fuqi t\u00eb dekretit, familjarizohet me kushtet e riintegrimit t\u00eb paraqitura nga Republika e Azerbaixhanit, me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb vendim t\u00eb pavarur dhe individual n\u00eb t\u00eb ardhmen mbi mund\u00ebsin\u00eb e q\u00ebndrimit (kthimit) n\u00eb Nagorno \u2013 Karabak\u00bb. Komunikata p\u00ebrfundon me nj\u00eb shprehje q\u00eb duket se d\u00ebshiron t\u00eb thot\u00eb, \u00abnuk po gaboheni, ka mbaruara: dekreti aktual hyn n\u00eb fuqi menj\u00ebher\u00eb pas botimit\u00bb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq n\u00eb Armeni vazhdonin t\u00eb shkonin t\u00eb pasht\u00ebpit\u00eb nga Nagorno \u2013 Karabaku. Disa me makina t\u00eb ngarkuara me \u00e7do lloj objekti, t\u00eb tjer\u00eb me pantofla dhe t\u00eb mb\u00ebshtjell\u00eb me nj\u00eb batanije, duksh\u00ebm t\u00eb ikur me ngut n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb nat\u00ebs. Tendat e Kryqit t\u00eb Kuq n\u00eb Kornidzor tani jan\u00eb thuajse t\u00eb shkreta, fluksi konstant q\u00eb p\u00ebr nj\u00eb jav\u00eb ka z\u00ebn\u00eb \u00e7do centimet\u00ebr t\u00eb rrug\u00ebs midis Stepanakertit dhe kufirit \u00ebsht\u00eb thuajse nd\u00ebrprer\u00eb. N\u00eb or\u00ebt e fundit vet\u00ebm ndonj\u00eb mjet i izoluar ka kaluar duke u p\u00ebrjkeur n\u00eb ngjitjen e thepisur q\u00eb nga nd\u00ebrtesat e dogan\u00ebs \u00e7on n\u00eb vend.<\/p>\n<p>Mendohet se armen\u00ebt e mbetur n\u00eb Nagorno \u2013 Karabak jan\u00eb akoma aty thjesht sepse nuk kan\u00eb pasur mund\u00ebsi largimi. Ndoshta nuk e kishin nj\u00eb automobil apo nuk kan\u00eb arritur t\u00eb gjejn\u00eb karburant. Sikur t\u00eb mos mjaftonte, jav\u00ebn e kaluar n\u00eb Stepanakert ka shp\u00ebrthyer nj\u00eb depo benzine, nd\u00ebrsa banor\u00ebt qen\u00eb n\u00eb radh\u00eb n\u00ebp\u00ebr karubrante p\u00ebr largimin. Num\u00ebrohen mbi 100 t\u00eb vdekur dhe 300 t\u00eb plagosur, por shifrat jan\u00eb t\u00eb pasigurta dhe, p\u00ebrve\u00e7 Kryqit t\u00eb Kuq, askush nuk ka mundur t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb n\u00eb vend p\u00ebr ta verifikuar me sakt\u00ebsi entitetin e masakr\u00ebs. Midis t\u00eb pasht\u00ebpive t\u00eb ardhur n\u00eb kufi jan\u00eb t\u00eb shumt\u00eb q\u00eb tregojn\u00eb abuzimet nga ana e forcave azere.<\/p>\n<p>Zara Amatuni, z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsja e Kryqit t\u00eb Kuq armen, na shpjegon se \u00abkemi marr\u00eb shum\u00eb sinjalizime n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim, por ajo q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebjm\u00eb \u00ebsht\u00eb t\u2019ua kalojm\u00eb informacionet autoriteteve ligjore kompetente dhe vazhdon ta monitoroj\u00eb situat\u00ebn sa m\u00eb af\u00ebr t\u00eb jet\u00eb e mundur\u00bb. Edhe Artur Hovhannisyan, p\u00ebrfaq\u00ebsues i ministris\u00eb s\u00eb dikurshme t\u00eb Jashtme t\u00eb Artsakut, shpjegon se \u00abpo punojm\u00eb 24 or\u00eb n\u00eb 24 or\u00eb p\u00ebr t\u00eb garantuar ruajtjen e civil\u00ebve\u00bb. \u00abPo p\u00ebrhapen z\u00ebra p\u00ebr tortura nga ana e forcave azere, po mblidhni d\u00ebshmit\u00eb, i keni tashm\u00eb provat?\u00bb, k\u00ebmb\u00ebngulim. \u00abJemi pasoja e k\u00ebtyre denoncimeve, Mbrojt\u00ebsi Civil i Artsakut pran\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara po merret me t\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 mikpritjes s\u00eb refugjat\u00ebve, preokupimet e brendshme t\u00eb Armenis\u00eb mbesin dy: fatet e qeveris\u00eb dhe frika p\u00ebr nj\u00eb aksion t\u00eb ri ushtarak nga ana e Azerbaixhanit. N\u00eb rastin e par\u00eb, manifestimi i s\u00eb shtun\u00ebs 30 shtator n\u00eb Jerevan duket se i ka mbytur p\u00ebrfundimisht aspiratat e opozit\u00ebs p\u00ebr ta p\u00ebrmbysur qeverin\u00eb e Pashinyan. N\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb manifestimit n\u00eb Sheshin e Republik\u00ebs, politikani Vazgen Manukyan pranon: \u00ab\u201cKomiteti Komb\u00ebtar\u201d p\u00ebrmblidhet n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e largimit t\u00eb Nikol Pashinyan. Kemi p\u00ebrcaktuar nj\u00eb tabel\u00eb veprimesh t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb. Nuk ka funksionuar, kemi b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gabim pasi kemi n\u00ebnvler\u00ebsuar forc\u00ebn ton\u00eb humane dhe organizative\u00bb. Kjo nuk do t\u00eb thot\u00eb se lidershipi i kryeministrit n\u00eb kufi \u00ebsht\u00eb i q\u00ebndruesh\u00ebm. N\u00eb vend m\u00ebria ndaj tij \u00ebsht\u00eb e madhe. Ka q\u00eb e akuzojn\u00eb se nuk ka luftuar se duhet kund\u00ebr Bakus\u00eb, ka se ka gabuar totalisht strategji diplomatike, ka deri q\u00eb evokon teori komplotiste mbi faktin se pse Armenia \u00ebsht\u00eb dor\u00ebzuar. Fakti \u00ebsht\u00eb se p\u00ebr momentin nuk ka dal\u00eb ende nj\u00eb figur\u00eb e aft\u00eb q\u00eb ta kund\u00ebrshtoj\u00eb seriozisht pushtetin e Pashinyan.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, m\u00ebria kund\u00ebr Mosk\u00ebs \u00ebsht\u00eb ende m\u00eb e madhe se ajo ndaj kryeministrit dhe shum\u00eb prej politikan\u00ebve jan\u00eb b\u00ebr\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs t\u00eb protestave n\u00eb koh\u00ebt e fundit konsiderohen si shum\u00eb t\u00eb af\u00ebrt me Rusin\u00eb dhe, pavar\u00ebsisht tentativave t\u00eb propagand\u00ebs ruse p\u00ebr t\u2019ia ngarkuar disfat\u00ebn politik\u00ebs \u00abvasale t\u00eb NATO\u00bb t\u00eb Jerevanit, shumica d\u00ebrrmuese e armen\u00ebve e akuzon Kremlinin p\u00ebr tradh\u00ebti. Nd\u00ebrhyrja e munguar e kontigjentit t\u00eb paqes gjat\u00eb muajve t\u00eb embargos s\u00eb vendosur trupave azere dhe pinteresimit gjat\u00eb operacionit ushtarak t\u00eb jav\u00ebs s\u00eb kaluar (pavar\u00ebsisht oficerit t\u00eb lart\u00eb rus t\u00eb vrar\u00eb nga ushtar\u00ebt e Baku) kan\u00eb hapur nj\u00eb t\u00eb \u00e7ar\u00eb q\u00eb progresivisht po e erodon konsensusin q\u00eb Moska g\u00ebzonte. P\u00ebr armenin mesatar, Pashinyan \u00ebsht\u00eb fajtor se nuk ka ditur ta mbroj\u00eb vendin e tij dhe p\u00ebr zgjedhje t\u00eb gabuara n\u00eb politik\u00ebn e jashtme, kjo \u00ebsht\u00eb e padyshimt\u00eb; por Rusia \u00ebsht\u00eb fajtore p\u00ebr braktisjen n\u00eb momentin e nevoj\u00ebs.<\/p>\n<p>Deri shum\u00eb prej banor\u00ebe t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Nagorno \u2013 Karabakut, mb\u00ebshtet\u00ebsit m\u00eb t\u00eb zjarrt\u00eb t\u00eb af\u00ebrsis\u00eb tradicionale Jerevan \u2013 Mosk\u00eb, nuk e mbrojn\u00eb m\u00eb Kremlinin (si\u00e7 pat\u00ebn b\u00ebr\u00eb pas humbjes s\u00eb luft\u00ebs n\u00eb 2020, ku Rusia nj\u00eblloj nuk kishte nd\u00ebrhyr\u00eb). Teza q\u00eb d\u00ebgjohet t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritet m\u00eb shpesh \u00ebsht\u00eb se p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebshkuar kthes\u00ebn proper\u00ebndimore t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Pashinyan, Kremlini ka vendosur ta l\u00ebr\u00eb Azerbaixhanin t\u00eb lir\u00eb t\u00eb veproj\u00eb, dakord me Turqin\u00eb. \u00cbsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb teori, por nuk mund t\u00eb jet\u00eb larg nga realiteti dhe, n\u00eb \u00e7do rast, humbja e nj\u00eb \u00abvasali\u00bb n\u00eb Kaukazin jugor p\u00ebr Mosk\u00ebn \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebm i madh, sidomos n\u00ebse konsiderohet forcimi i panturkizmit t\u00eb Erdogan, i vler\u00ebsuar n\u00eb <em>deus ex machina<\/em> i ekuilibrave rajonale.<\/p>\n<p>Nga k\u00ebto konsiderata lind frika p\u00ebr nj\u00eb rifillim t\u00eb luftimeve, k\u00ebsaj radhe brenda territorit armen, n\u00eb rajonin jugor t\u00eb Syunik. Duke v\u00ebrejtur nj\u00eb hart\u00eb gjeografike mund t\u00eb v\u00ebrehet sesi rajoni Syunik n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment gjendet n\u00eb m\u00eb jokomodin e pozicioneve nga pik\u00ebpamja taktike. N\u00eb per\u00ebndim kufizohet me eksklav\u00ebn azere t\u00eb Nachchivan, q\u00eb pak m\u00eb shum\u00eb n\u00eb per\u00ebndim takohet me kufirin turk. N\u00eb lindje me Azerbaixhanin dhe territoret e sapopushtuara t\u00eb Nagorno \u2013 Karabakut. Si presidenti turk Erdogan, ashtu edhe homologu i tij azer kan\u00eb deklaruar shum\u00eb her\u00eb se hapja e nj\u00eb kalimi n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, q\u00eb t\u00eb dy lider\u00ebt e quajn\u00eb \u00abKorridori i Zangezurit\u00bb, \u00ebsht\u00eb themelor.<\/p>\n<p>Sikur kjo t\u00eb ndodhte, \u00ebnd\u00ebrra e panturkizmit e Erdoganit mund t\u00eb realizohej pjes\u00ebrisht fal\u00eb vijueshm\u00ebris\u00eb territoriale midis brigjeve t\u00eb Detit Mesdhe dhe Detit Kaspik. Presidenti turk ka ftuar edhe Armenin\u00eb ta hap\u00eb tranzitin e mjeteve azere, nd\u00ebrsa aleati i hekurt Aliyev ka deklaruar se \u00ab\u00ebsht\u00eb vet\u00ebm \u00e7\u00ebshtje kohore\u00bb. Kreu i shtetit azer e ka edhe ripag\u00ebzuar rajonin \u00abZangezur per\u00ebndimor\u00bb, si t\u00eb n\u00ebnvizonte se faktikisht mendohej tashm\u00ebp\u00ebr nj\u00eb integrim t\u00eb tij n\u00eb territorin e Azerbaixhanit. Teza n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb aksionit direkt mbi k\u00ebt\u00eb rrip toke e ka shpjeguar gjat\u00eb nj\u00eb konference n\u00eb Turqi jav\u00ebn e kaluar: \u00abDh\u00ebnia e rajonit Syunik p\u00ebr Armenin\u00eb qe n\u00eb gabim i Stalinit, nj\u00eb vendim i privuar nga logjika, historikisht ky i p\u00ebrket padyshim Azerbaixhanit\u00bb. Nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb nj\u00eb deklarim i k\u00ebtij lloji nga ana azere, por duke pasur parasysh zhvillimet e fundit n\u00eb rajon, nganj\u00ebher\u00eb frika e armen\u00ebve \u00ebsht\u00eb absolutisht e justifikuar. Nd\u00ebrkaq \u00ebsht\u00eb n\u00eb zhvillim kriza e radh\u00ebs humanitare e koh\u00ebs ton\u00eb dhe mbi 100000 persona gjenden duke rifilluar gjith\u00e7ka nga zero: pa sht\u00ebpi, pa pun\u00eb, n\u00eb nj\u00eb tok\u00eb q\u00eb e ndjejn\u00eb kulturalisht t\u00eb af\u00ebrt, por q\u00eb nuk \u00ebsht sht\u00ebpia e tyre.<\/p>\n<p>(nga <em>Aspen Institute<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-58940\" src=\"https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ha-300x223.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"223\" srcset=\"https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ha-300x223.jpg 300w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ha-1024x760.jpg 1024w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ha-768x570.jpg 768w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ha-1536x1140.jpg 1536w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/ha.jpg 1944w\" sizes=\"(max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nagorno \u2013 Karabaku armen nuk ekziston m\u00eb. Ka mjaftuar nj\u00eb jav\u00eb e vetme p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund 30 viteve pavar\u00ebsi faktike t\u00eb enklav\u00ebs separatiste azere t\u00eb mbiquajtur Republika e Artsakut midis maleve t\u00eb Azerbaixhanit jugper\u00ebndimor. Mbi 100000 persona t\u00eb \u00e7vendosur kan\u00eb kaluar kufirin armen n\u00eb Kornidzor, nj\u00eb fshat i transformuar n\u00eb qend\u00ebr identifikimi e mikpritjeje &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":58940,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58939"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58939"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58939\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58939"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58939"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58939"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}