{"id":58289,"date":"2023-10-02T09:14:28","date_gmt":"2023-10-02T09:14:28","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=58289"},"modified":"2023-10-02T09:14:28","modified_gmt":"2023-10-02T09:14:28","slug":"laookonti-ne-mesazhet-e-kadarese-qe-priste-vdekjen-dhe-aktualiteti-ne-kohen-e-monarkut-te-kohes-sone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/10\/02\/laookonti-ne-mesazhet-e-kadarese-qe-priste-vdekjen-dhe-aktualiteti-ne-kohen-e-monarkut-te-kohes-sone\/","title":{"rendered":"Laookonti n\u00eb mesazhet e Kadares\u00eb q\u00eb priste vdekjen dhe aktualiteti n\u00eb koh\u00ebn e monarkut t\u00eb koh\u00ebs son\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga\u00a0Ndri\u00e7im KULLA<\/strong><\/p>\n<p>Legjenda mbi Laokoontin hyn n\u00eb legjenda m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb mitologjis\u00eb antike. Monumenti historik q\u00eb i b\u00ebn\u00eb ata q\u00eb e vran\u00eb pabesisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb metafor\u00eb proverbiale q\u00eb tregon si e transformojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn ata q\u00eb b\u00ebjn\u00eb krimin.<\/p>\n<p>P\u00ebr hir t\u00eb pushtetit dhe lavdis\u00eb, varrmih\u00ebsit e liris\u00eb dhe t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, viktim\u00ebs i b\u00ebjn\u00eb monument p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar edhe m\u00eb tej\u00a0\u00a0 n\u00eb vazhdim\u00ebsi prej s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs s\u00eb falsifikuar.<\/p>\n<p>Mesazhi i Kadares\u00eb, mbasi lexon poemthin e tij \u201cLaokoonti\u201d t\u00eb shkruar n\u00ebn diktatur\u00eb \u00ebsht\u00eb universal.<\/p>\n<p>Monarku i sot\u00ebm q\u00eb sundon n\u00eb Shqip\u00ebri me t\u00eb drejta t\u00eb pakufizuara, demokracin\u00eb, lirin\u00eb politike dhe pluralizmin i ka z\u00ebvend\u00ebsuar me fasad\u00ebn n\u00eb kanavac\u00ebn e piktur\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p>Diktaturat p\u00ebrmbysen, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb\u00a0nuk mund t\u2019u thuash kurr\u00eb atyre\u00a0lamtumir\u00eb.<\/p>\n<p>Monarku i koh\u00ebs son\u00eb t\u00eb re n\u00eb Tiran\u00eb ka krijuar instrumentet e tij specifik\u00eb p\u00ebr ta vrar\u00eb demokracin\u00eb, pluralizmin dhe kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij politik\u00eb, duke u kompozuar k\u00ebtyre viktimave statuja t\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebrta politike.<\/p>\n<p>Gjarp\u00ebrinjt\u00eb e koh\u00ebs antike q\u00eb mbyt\u00ebn Laokoontin n\u00eb\u00a0koh\u00ebn antike n\u00eb muret e Troj\u00ebs, sot i gj\u00ebn t\u00eb m\u00ebshiruar tek Sorosi dhe rrjetet e tij t\u00eb pafundme, q\u00eb me fasad\u00ebn e nj\u00eb shoq\u00ebrie t\u00eb hapur po montojn\u00eb dhe mbajn\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb diktaturat e reja, si Edi Ram\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri, te kryespiuni FBI-s\u00eb McGonigal, tek ish-ambasadorja amerikane Yuri Kim, tek ambasadori i sot\u00ebm britanik n\u00eb Tiran\u00eb Alastair King Smith dhe mjaft t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb veprojn\u00eb me instiktet pickonj\u00ebse\u00a0t\u00eb gjarprit n\u00eb politik\u00eb.<\/p>\n<p>Shpresoj se lexuesin tim do ta josh\u00eb leximi i k\u00ebsaj pjese\u00a0t\u00eb shk\u00ebputur nga libri im i suksessh\u00ebm \u201cYlli i Shkrimtarit &#8211; nj\u00eb biografi p\u00ebr shkrimtarin Ismail Kadare nga koha e diktatur\u00ebs dhe deri m\u00eb sot\u201d, p\u00ebr t\u00eb kuptuar ngjashm\u00ebrin\u00eb nd\u00ebrmjet fatit t\u00eb dikursh\u00ebm t\u00eb shkrimtarit Kadare i cili priste vdekjen e mundshme prej diktatorit\u00a0komunist dhe fatit t\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebve\u00a0politik\u00eb t\u00eb \u201cmonarkut demokratik\u201d n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e dit\u00ebve t\u00eb sotme.<\/p>\n<p>Shqet\u00ebsimi i shkrimtarit p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb mesazhe shpjeguese p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e vdekjes s\u00eb tij t\u00eb mundshme n\u00ebn regjimin komunist, b\u00ebhet edhe m\u00eb i qart\u00eb te poezia \u201cLaokoonti\u201d.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb poem\u00eb e fuqishme, t\u00eb cil\u00ebn Kadare \u201cpafytyr\u00ebsisht\u201d si\u00e7 thot\u00eb n\u00eb rastin e romaneve q\u00eb i d\u00ebrgonte p\u00ebr botim si novela, e ka quajtur poezi, se e dinte q\u00eb n\u00ebse do ta quante poem\u00eb nuk kishte asnj\u00eb mund\u00ebsi q\u00eb ajo t\u00eb botohej ndonj\u00ebher\u00eb sa koh\u00eb ishte n\u00eb fuqi regjimi komunist.<\/p>\n<p>Arsyeja ishte e qart\u00eb: tema e poem\u00ebs ishte ajo e romanit \u201cP\u00ebrbind\u00ebshi\u201d, q\u00eb nga ana e tij ishte paraqitur p\u00ebr botim nga Kadareja, \u201cpafytyr\u00ebsisht\u201d si tregim.<\/p>\n<p>N\u00eb poem\u00ebn \u201cLaokoonti\u201d, t\u00eb botuar n\u00eb v\u00ebllimin poetik \u201cKoha\u201d, n\u00eb 1976, Kadare e identifikon veten me Laokoontin dhe u drejtohet pas vdekjes s\u00eb tij, lexuesve t\u00eb tij, si atyre shqiptar\u00eb ashtu edhe atyre per\u00ebndimor\u00eb.<\/p>\n<p>Shkrimtari shpresonte se n\u00eb rast t\u00eb vdekjes s\u00eb tij t\u00eb papritur, kjo poezi do t\u00eb lexohej ndryshe. Kjo poezi e Kadares\u00eb fillon k\u00ebshtu:<\/p>\n<p><em>\u201cM\u00eb shihni tek mbytem nga gjarp\u00ebrinjt\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>N\u00eb muze t\u00eb Luvrit, n\u00eb Madrid, n\u00eb Nju Jork<\/em><\/p>\n<p><em>Para syve tuaj e aparatesh turist\u00ebsh<\/em><\/p>\n<p><em>Qndra vjet kam q\u00eb vuaj,<\/em><\/p>\n<p><em>Nga q\u00eb s\u2019 flas dot.<\/em><\/p>\n<p><em>Si t\u00eb flas? A mundet nj\u00eb nofull mermeri<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00eb l\u00ebviz\u00eb nj\u00eb grim\u00eb, t\u00eb korrigjoj\u00eb di\u00e7ka?<\/em><\/p>\n<p><em>Vini re syt\u00eb e mi, te zgavrat e thella,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0Nj\u00eb enigm\u00eb si ameb\u00eb t\u00eb thar\u00eb atje ka\u201d.<\/em><\/p>\n<p>P\u00ebrmendja e Luvrit (Parisit), Madridit dhe Nju Jorkut ishte nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u2019 iu drejtuar per\u00ebndimor\u00ebve.<\/p>\n<p>Diktatori mund t\u00eb tregohej aq \u201czem\u00ebrgjer\u00eb\u201d sa t\u2019 i b\u00ebnte nj\u00eb monument atij shkrimtarit t\u00eb par\u00eb t\u00eb vendit, q\u00eb ishte \u201cmartirizuar\u201d p\u00ebr shkak se kishte b\u00ebr\u00eb portretin e tij letrar dhe ky monument do t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsonte legjend\u00ebn e g\u00ebnjesht\u00ebrt t\u00eb vdekjes s\u00eb shkrimtarit.<\/p>\n<p>Shkrimtari po iu drejtohej per\u00ebndimor\u00ebve duke iu th\u00ebn\u00eb: \u201cRegjimi komunist do t\u00eb m\u00eb b\u00ebj\u00eb edhe monument, po ai do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb monument laokoontian. Veprat e mia do t\u2019 i shikoni n\u00eb librarit\u00eb e kryeqyteteve per\u00ebndimore, por gjith\u00e7ka do t\u00eb jet\u00eb e tjet\u00ebrsuar p\u00ebr shkak t\u00eb legjend\u00ebs s\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebrt t\u00eb vdekjes sime\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb monumentin e tij shkrimtari do t\u00eb paraqitej duke u vrar\u00eb nga antikomunist\u00ebt, \u201carmiqt\u00eb e popullit\u201d, si\u00e7 i quante regjimi. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb monument, ai, shkrimtari do t\u00eb ishte i detyruar q\u00eb t\u00eb luante m\u00eb n\u00eb fund pik\u00ebrisht rolin q\u00eb donte regjimi, t\u00eb ishte nj\u00eb sh\u00ebrb\u00ebtor i bindur i diktatorit, k\u00ebt\u00eb her\u00eb i ngrir\u00eb n\u00eb mermer.<\/p>\n<p>Kjo do t\u00eb ishte vuajtja m\u00eb e madhe p\u00ebr shkrimtarin. Prandaj shkrimtari i nxit t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb mos besojn\u00eb at\u00eb q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb regjimi komunist p\u00ebr vdekjen e tij dhe kur t\u00eb shohin monumentin p\u00ebr shkrimtarin, t\u00eb kujtojn\u00eb poezin\u00eb \u201cLaokoonti\u201d dhe t\u00eb nxiten t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e vdekjes s\u00eb tij n\u00eb ato q\u00eb kishte shkruar ai vet\u00eb:<\/p>\n<p><em>\u201cNj\u00eb t\u00eb fsheht\u00eb t\u00eb madhe ndrydh brenda gjoksit<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0Para syve tuaj n\u00eb Paris, n\u00eb Madrid,<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0Ah, do t\u00eb doja gjarp\u00ebrinjt\u00eb dyfish t\u00eb m\u2019 i shtoni,<\/em><\/p>\n<p><em>Ve\u00e7 sekretin e madh ta shkarkoja nj\u00eb dit\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>Tek m\u00eb vini rrotull, un\u00eb them me vete<\/em><\/p>\n<p><em>Kaq t\u00eb verb\u00ebr jeni sa t\u00eb mos e ndjeni k\u00ebt\u00eb,<\/em><\/p>\n<p><em>Q\u00eb ky ng\u00ebr\u00e7 e ky ankth n\u00eb gjith\u00eb qenien time<\/em><\/p>\n<p><em>S\u2019 \u00ebsht\u00eb nga gjarp\u00ebrinjt\u00eb por nga tjet\u00ebr gj\u00eb?<\/em><\/p>\n<p>K\u00ebto vargje shprehin frik\u00ebn e shkrimtarit se pas vdekjes s\u00eb tij do t\u00eb mbisundonte legjenda e thurur nga regjimi p\u00ebr vdekjen e tij, dhe vet\u00eb shkrimtari nuk do t\u00eb ishte n\u00eb gjendje t\u00eb jepte asnj\u00eb shpjegim.<\/p>\n<p>Pra, shkrimtari kishte frik\u00eb se mos pas vdekjes s\u00eb tij, ai do t\u2019 i sh\u00ebrbente regjimit komunist aq sa nuk i kishte sh\u00ebrbyer kur ishte i gjall\u00eb, duke pozuar i bindur para aparateve fotografike t\u00eb t\u00eb huajve q\u00eb do t\u00eb vizitonin Tiran\u00ebn dhe k\u00ebrkonte q\u00eb ata t\u00eb shikonin se shkrimtari i vdekur, po p\u00ebrdorej nga regjimi komunist ashtu si\u00e7 nuk kishin mundur ta p\u00ebrdornin kur ishte i gjall\u00eb.<\/p>\n<p>Shkrimtari kishte frik\u00eb laokoontiane se e v\u00ebrteta e vdekjes s\u00eb tij nuk do t\u00eb mund t\u2019 i b\u00ebhej kurr\u00eb e njohur bot\u00ebs dhe se pas vdekjes ai do t\u00eb kishte aq mund\u00ebsi p\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, sa Laokoonti-statuj\u00eb:<\/p>\n<p><em>\u201cMij\u00ebra her\u00eb n\u00eb mij\u00ebra net e dit\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e frikshme p\u00ebrs\u00ebris pa pushim<\/em><\/p>\n<p><em>Me shpres\u00ebn e marr\u00eb se nga kjo p\u00ebrs\u00ebritje<\/em><\/p>\n<p><em>Ndoshta mermeri p\u00ebson nj\u00eb ndryshim.<\/em><\/p>\n<p><em>Por s\u2019 nd\u00ebrron ai kurr\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>Art i skulptur\u00ebs<\/em><\/p>\n<p><em>G\u00ebnjeshtr\u00ebn mbi mua ka ngrir\u00eb p\u00ebrgjithnj\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>I mb\u00ebrthyer n\u00eb d\u00ebshmin\u00eb e saj t\u00eb rrem\u00eb,<\/em><\/p>\n<p><em>T\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn kujtoj dhe qaj p\u00ebr t\u00eb\u201d.<\/em><\/p>\n<p>I frym\u00ebzuar nga vuajtjet e Laokoontit, Kadareja vendos t\u00eb b\u00ebj\u00eb di\u00e7ka q\u00eb dukej e pamundur p\u00ebr nj\u00eb njeri t\u00eb vdeksh\u00ebm, vendos t\u00eb sfidoj\u00eb kufijt\u00eb e jet\u00ebs dhe t\u00eb vdekjes dhe t\u00eb nis\u00eb nj\u00eb mesazh nga pasvdekja q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn kur ishte gjall\u00eb.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb dukej e pamundur p\u00ebr \u00e7do njeri, madje p\u00ebr \u00e7do shkrimtar tjet\u00ebr n\u00eb Shqip\u00ebri, b\u00ebhej e mundur p\u00ebr Kadaren\u00eb, n\u00eb saj\u00eb t\u00eb funksionimit t\u00eb kalendarit t\u00eb tij t\u00eb dyt\u00eb, n\u00eb t\u00eb cilin ai ishte tanim\u00eb Laookont i vdekur, i p\u00ebrjet\u00ebsuar n\u00eb mermer, si nj\u00eb mit i rrem\u00eb.<\/p>\n<p>Atje ku d\u00ebshtoi Laokoonti, q\u00eb ishte gjysm\u00ebper\u00ebndi, ia doli me sukses Kadareja, i cili ia arriti q\u00eb ta thot\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e vrasjes s\u00eb tij t\u00eb mundshme q\u00eb n\u00eb koh\u00ebn sa ishte gjall\u00eb:<\/p>\n<p><em>\u201cSi \u00e7do gj\u00eb e tmerrshme \u00ebsht\u00eb i thjesht\u00eb sekreti,<\/em><\/p>\n<p><em>Q\u00eb brenda boshll\u00ebku i gjoksit tim mban.<\/em><\/p>\n<p><em>Afroni, pra, kokat t\u00eb d\u00ebgjoni t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn,<\/em><\/p>\n<p><em>Mua s\u2019m\u00eb mbyt\u00ebn gjarp\u00ebrinjt\u00eb, por trojan\u00ebt m\u00eb vran\u00eb\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Kadareja shpresonte se pas vdekjes s\u00eb tij t\u00eb parakohshme k\u00ebto vargje do t\u00eb interpretoheshin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb do t\u00eb kuptohej se at\u00eb nuk e vran\u00eb antikomunist\u00ebt, si\u00e7 do t\u00eb thoshte legjenda zyrtare, por e vrau vet\u00eb regjimi n\u00eb fuqi. M\u00eb tutje, Kadareja-Laokoont damkos konservator\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt kishin nd\u00ebrmarr\u00eb fushat\u00ebn kund\u00ebr veprave t\u00eb tij letrare:<\/p>\n<p><em>\u201c\u00c7\u2019p\u00ebrralla kalamajsh, \u00e7\u2019trillim p\u00ebr budallenjt\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>Un\u00eb gjarp\u00ebrinjt\u00eb do t\u2019i mbrapsja me nj\u00eb shkelm.<\/em><\/p>\n<p><em>Po \u00e7\u2019t\u2019i b\u00ebja fushat\u00ebs s\u00eb tradhtar\u00ebve kund\u00ebr meje,<\/em><\/p>\n<p><em>Shantazheve, letrave anonime plot helm\u201d.\u00a0<\/em><\/p>\n<p>K\u00ebtu kuptohet se Kadare b\u00ebn aluzion p\u00ebr fushat\u00ebn e kritikave ndaj tij pas botimit t\u00eb romanit \u201cDimri i vetmis\u00eb s\u00eb madhe\u201d, si dhe p\u00ebr kritikat q\u00eb iu b\u00ebn\u00eb pas botimit t\u00eb poezis\u00eb \u201cPashallar\u00ebt e kuq\u201d. Kadare e sheh fushat\u00ebn e kritikave kund\u00ebr tij, si t\u00eb till\u00eb q\u00eb i paraprin vrasjes s\u00eb tij:<\/p>\n<p><em>\u201cDit\u00eb e nat\u00eb e me jav\u00eb polemika vazhdonte<\/em><\/p>\n<p><em>Nga shtresat e mesme gjer lart n\u00eb qeveri.<\/em><\/p>\n<p><em>Ishte vjesht\u00eb.<\/em><\/p>\n<p><em>N\u00ebn qiellin e hirnosur me er\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>Kali i drunjt\u00eb p\u00ebrjashta priste n\u00eb shi\u201d.<\/em><\/p>\n<p>\u201cKali i drunjt\u00eb\u201d n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast jan\u00eb konservator\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt prisnin q\u00eb t\u00eb triumfonin, duke p\u00ebrdorur si kal\u00eb historin\u00eb e kritik\u00ebs s\u00eb romanit t\u00eb Kadares\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vazhdim t\u00eb poezis\u00eb \u201cLaokoonti\u201d, Kadare, duke dh\u00ebn\u00eb variantin e tij p\u00ebr vdekjen e Laokoontit, q\u00eb p\u00ebr shkrimtarin ishte vrar\u00eb, k\u00ebrkon q\u00eb n\u00eb rast vdekjeje t\u00eb tij t\u00eb parakohshme, lexuesit t\u00eb shohin k\u00ebtu nj\u00eb paraleliz\u00ebm, dhe t\u00eb kuptojn\u00eb se shkrimtari q\u00eb kur ishte n\u00eb jet\u00eb u kishte d\u00ebrguar nj\u00eb mesazh p\u00ebr t\u2019 u lexuar pas vdekjes s\u00eb tij:<\/p>\n<p><em>\u201cN\u00eb burg, me got\u00ebn e ujit, n\u00eb mesnat\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>Helmin m\u00eb dhan\u00eb ata t\u00eb pi,<\/em><\/p>\n<p><em>Ata q\u00eb ul\u00ebrinin kund\u00ebr dhun\u00ebs dhe shpat\u00ebs,<\/em><\/p>\n<p><em>Q\u00eb dinin t\u00eb kafshonin tamam si gjarp\u00ebrinj<\/em><\/p>\n<p><em>N\u00eb m\u00ebngjes q\u00eb pa gdhir\u00eb n\u00eb breg t\u00eb detit<\/em><\/p>\n<p><em>Ma hodh\u00ebn kufom\u00ebn drejt mbi zhavorr.<\/em><\/p>\n<p><em>Rapsod\u00ebt aher\u00eb anemban\u00eb p\u00ebrhap\u00ebn<\/em><\/p>\n<p><em>Versionin fals t\u00eb gjarp\u00ebrinjve hyjnor\u00eb\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Nj\u00eb nat\u00eb Sigurimi i Shtetit mund t\u00eb m\u00eb arrestoj\u00eb, donte t\u00eb thoshte shkrimtari me k\u00ebto fjal\u00eb, dhe ky m\u00eb tep\u00ebr se arrestim do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb rr\u00ebmbim. Nuk do t\u00eb pranohet zyrtarisht se shkrimtari u arrestua, por do t\u00eb thuhet se shkrimtari u rr\u00ebmbye nga nj\u00eb band\u00eb antikomunist\u00ebsh dhe u vra prej tyre p\u00ebr hakmarrje, q\u00eb p\u00ebr regjimin ishin \u201cgjarp\u00ebrinjt\u00eb\u201d.<\/p>\n<p><em>Kjo thot\u00eb Laokoonti-Kadare do t\u00eb jet\u00eb kuror\u00ebzimi i fushat\u00ebs s\u00eb sulmeve kund\u00ebr tij:<\/em><\/p>\n<p><em>\u201cKy ishte mbarimi i polemik\u00ebs p\u00ebr kalin,<\/em><\/p>\n<p><em>Ju e dini me Troj\u00ebn \u00e7\u2019ndodhi pastaj.<\/em><\/p>\n<p><em>Tre mij\u00eb vjet rresht,<\/em><\/p>\n<p><em>nga muzeu n\u00eb muzera,<\/em><\/p>\n<p><em>Un\u00eb hamalli i mermert\u00eb g\u00ebnjeshtr\u00ebn mbaj\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Frika m\u00eb e madhe e Kadares\u00eb \u00ebsht\u00eb se do t\u00eb kalojn\u00eb shekuj dhe e v\u00ebrteta e vrasjes s\u00eb tij nga regjimi nuk do t\u00eb merret vesh. Prandaj, Laokoonti-Kadare u drejtohet sa brezave t\u00eb ardh\u00adsh\u00ebm:<\/p>\n<p><em>\u201cM\u00eb kan\u00eb lodhur shum\u00eb, besom\u00ebni ca fjal\u00eb,<\/em><\/p>\n<p><em>Se kjo pesh\u00eb e neveritshme gjarp\u00ebrinjsh.<\/em><\/p>\n<p><em>Ju q\u00eb gjer n\u00eb h\u00ebn\u00eb keni shkuar si vall\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>S\u2019dep\u00ebrtoni dot gjer n\u00eb gjoksin tim\u201d.<\/em><\/p>\n<p>&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;&#8230;.<\/p>\n<p><em>N\u00eb pafshi ndonj\u00eb dit\u00eb t\u00eb b\u00ebhem cop\u00ebra;<\/em><\/p>\n<p><em>Nga marazi, si\u00e7 thon\u00eb, t\u00eb plas, t\u2019ia b\u00ebj \u2018krak\u2019,<\/em><\/p>\n<p><em>Jo kujtimet e Troj\u00ebs, as gjarp\u00ebrinjt\u00eb monstra,<\/em><\/p>\n<p><em>Por indiferenca juaj<\/em><\/p>\n<p><em>Do t\u00eb b\u00ebhet shkak\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Poezia \u201cLaokoonti\u201d \u00ebsht\u00eb n\u00eb fakt nj\u00eb poem\u00eb, qoft\u00eb edhe p\u00ebr shkak t\u00eb gjat\u00ebsis\u00eb s\u00eb saj. Por Kadare me sa duket nuk ka dashur ta quaj\u00eb at\u00eb poem\u00eb, se k\u00ebshtu do t\u00eb t\u00ebrhiqte v\u00ebmendjen p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen e saj, dhe mund t\u00eb b\u00ebnte q\u00eb poema t\u00eb mos botohej fare.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1976 Kadareja la dhe nj\u00eb mesazh t\u00eb tret\u00eb p\u00ebr shpjegimin e vdekjes s\u00eb tij t\u00eb mundshme t\u00eb parakohshme.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb gj\u00eb e b\u00ebri te novela \u201cEmblema e dikurshme\u201d, nj\u00eb tjet\u00ebr roman ky q\u00eb shkrimtari e paraqiste si novel\u00eb. \u201cEmblema e dikurshme\u201d u shkrua n\u00eb koh\u00ebn q\u00eb shkrimtari ishte i m\u00ebnjanuar n\u00eb nj\u00eb fshat t\u00eb larg\u00ebt t\u00eb Myzeqes\u00eb dhe ishte n\u00eb nj\u00eb gjendje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb shpirt\u00ebrore, t\u00eb cil\u00ebn e kam p\u00ebrshkruar m\u00eb par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n<p>N\u00eb novel\u00eb shqyrtohet nj\u00eb vrasje e vjet\u00ebr e mbetur e pazbuluar:<\/p>\n<p>Ata i lexuan copat e prera t\u00eb gazetave t\u00eb vjetra q\u00eb flisnin p\u00ebr krimin, por njoftimet e tyre ishin t\u00eb pakta dhe t\u00eb turbullta. Krimi kishte ndodhur duke u gdhir\u00eb 29 tetori 1943, n\u00eb nj\u00eb nat\u00eb me vet\u00ebtima.<\/p>\n<p>Rojtari i famullis\u00eb ishte gjetur i vrar\u00eb n\u00eb shkall\u00ebt e saj, goditur n\u00eb kok\u00eb me nj\u00eb hekur t\u00eb r\u00ebnd\u00eb. Gjithashtu qe d\u00ebmtuar bareliefi i shekullit XIV, p\u00ebr shkak t\u00eb t\u00eb cilit famullia e braktisur prej koh\u00ebsh qe shpallur monument kulture.<\/p>\n<p>U dyshua se vrasja kishte lidhje me d\u00ebmtimin e bareliefit, por nuk u gjet dot arsyeja. Dyshimet ran\u00eb n\u00eb fillim p\u00ebr nj\u00eb ekspedit\u00eb k\u00ebrkimore t\u00eb huaj, komb\u00ebsia e s\u00eb cil\u00ebs nuk sakt\u00ebsohej, q\u00eb po kalonte dit\u00ebt e fundit n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Edhe p\u00ebr llojin e ekspedit\u00ebs njoftimet e gazetave ishin t\u00eb paqarta. Disa e quanin ekspedit\u00eb p\u00ebr k\u00ebrkime sizmike, disa folkloristike. N\u00eb nj\u00eb lajm t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm thuhej se dyshimet p\u00ebr ekspedit\u00ebn u hodh\u00ebn posht\u00eb krejt\u00ebsisht, sepse u v\u00ebrtetua alibia e t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb saj.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb asnj\u00eb gj\u00eb, sipas gazetave, nuk p\u00ebrligjte dyshimet p\u00ebr njer\u00ebzit e ekspedit\u00ebs, p\u00ebrve\u00e7 faktit q\u00eb disa koh\u00eb m\u00eb par\u00eb ata kishin fotografuar me shum\u00eb kujdes bareliefin, q\u00eb u d\u00ebmtua ose u shkul nat\u00ebn e vrasjes.<\/p>\n<p><em>\u00a0&#8211; Kurse p\u00ebr pjes\u00ebn e shkulur nuk thuhet asgj\u00eb, &#8211; tha ai, duke i zgjatur asaj cop\u00ebn e fundit t\u00eb gazet\u00ebs<\/em><\/p>\n<p>Ka nj\u00eb paraleliz\u00ebm mes rojtarit t\u00eb famullis\u00eb dhe shkrimtarit Kadare. Rojtari i famullis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb simbol p\u00ebr njeriun q\u00eb mbron vlerat kulturore t\u00eb kombit. I till\u00eb \u00ebsht\u00eb padyshim edhe shkrimtari.<\/p>\n<p>Vrasja e rojtarit t\u00eb famullis\u00eb n\u00eb novel\u00eb, shpresonte Kadareja, do t\u00eb fitonte nj\u00eb simbolik\u00eb t\u00eb re, n\u00eb rast t\u00eb vdekjes s\u00eb parakohshme t\u00eb shkrimtarit.<\/p>\n<p>Bareliefi i shkulur simbolizon veprat q\u00eb do t\u00eb kishte shkruar shkrimtari n\u00eb t\u00eb ardhmen, n\u00eb qoft\u00ebse nuk do ta kishin vrar\u00eb.<\/p>\n<p>Rr\u00ebzimi i alibis\u00eb s\u00eb kapu\u00e7on\u00ebve t\u00eb zinj p\u00ebr vrasjen, ka kuptimin se asnj\u00eb alibi q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrhap\u00eb Sigurimi i Shtetit p\u00ebr mospjes\u00ebmarrjen e tij n\u00eb vrasjen e shkrimtarit, nuk do t\u00eb ket\u00eb vler\u00eb, se do t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e legjend\u00ebs s\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebrt.<\/p>\n<p>Mesazhi p\u00ebr Per\u00ebndimin, p\u00ebr popullin, p\u00ebr brezat: \u201cRegjimi k\u00ebrkon vdekjen time, duan t\u00eb m\u00eb vrasin. N\u00eb qoft\u00ebse vdes para kohe, m\u00eb ka vrar\u00eb Sigurimi i Shtetit\u201d.<\/p>\n<p>Me k\u00ebt\u00eb novel\u00eb Kadareja u k\u00ebrkon brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm q\u00eb t\u00eb mos besojn\u00eb n\u00eb variantin e regjimit n\u00eb rast t\u00eb nj\u00eb vdekjeje t\u00eb tij t\u00eb parakohshme, por t\u00eb hetojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb zbuluar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Vet\u00eb shkrimtari po u le t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u00eb zbuluar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn.<\/p>\n<p>N\u00eb koh\u00ebn q\u00eb Kadareja niste mesazhe t\u00eb tilla, n\u00eb vepr\u00ebn e tij shfaqet si lajtmotiv nguti i personazheve t\u00eb gjendur n\u00eb rrezik, p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb mesazhe p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Te \u201cUra me tri harqe\u201d, murgu Gjon shkruan:<\/p>\n<p>Shpejtoj t\u00eb shkruaj k\u00ebt\u00eb kronik\u00eb, sepse koh\u00ebt jan\u00eb t\u00eb turbullta, dhe e ardhmja \u00ebsht\u00eb errur si asnj\u00ebher\u00eb tjet\u00ebr. Pas ngjarjeve ngjeth\u00ebse t\u00eb ur\u00ebs njer\u00ebzit dhe dit\u00ebt v\u00ebrtet jan\u00eb qet\u00ebsuar disi, por di\u00e7ka tjet\u00ebr e zez\u00eb duket n\u00eb horizont: shteti turk<\/p>\n<p>Kadareja ka parandjenj\u00ebn se nuk i mbetet edhe shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkruar, se i kanoset nj\u00eb rrezik q\u00eb mund t\u2019ia nd\u00ebrpres\u00eb befas mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkruar duke i nd\u00ebrprer\u00eb vet\u00eb jet\u00ebn. Prandaj shkrimtari l\u00ebshon sinjale alarmi nj\u00ebrin pas tjetrit me an\u00eb t\u00eb librave t\u00eb tij.<\/p>\n<p>A po k\u00ebrkon ndihm\u00eb ai?<\/p>\n<p>Jo, me sa duket. Askush nuk mund ta ndihmonte at\u00eb n\u00eb p\u00ebrballjen e tij me regjimin.<\/p>\n<p>Shkrimtari thjesht k\u00ebrkon t\u2019 i b\u00ebj\u00eb brezat e ardhsh\u00ebm q\u00eb t\u00eb kuptojn\u00eb at\u00eb q\u00eb ka ndodhur me t\u00eb.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-medium wp-image-58290\" src=\"https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/lll-298x300.jpg\" alt=\"\" width=\"298\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/lll-298x300.jpg 298w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/lll-150x150.jpg 150w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/lll-768x773.jpg 768w, https:\/\/foltore.al\/wp-content\/uploads\/2023\/10\/lll.jpg 900w\" sizes=\"(max-width: 298px) 100vw, 298px\" \/><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga\u00a0Ndri\u00e7im KULLA Legjenda mbi Laokoontin hyn n\u00eb legjenda m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb mitologjis\u00eb antike. Monumenti historik q\u00eb i b\u00ebn\u00eb ata q\u00eb e vran\u00eb pabesisht \u00ebsht\u00eb nj\u00eb metafor\u00eb proverbiale q\u00eb tregon si e transformojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn ata q\u00eb b\u00ebjn\u00eb krimin. P\u00ebr hir t\u00eb pushtetit dhe lavdis\u00eb, varrmih\u00ebsit e liris\u00eb dhe t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, viktim\u00ebs i b\u00ebjn\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":54052,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58289"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=58289"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/58289\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54052"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58289"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=58289"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=58289"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}