{"id":5730,"date":"2022-02-28T10:10:36","date_gmt":"2022-02-28T10:10:36","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=5730"},"modified":"2022-02-28T10:10:36","modified_gmt":"2022-02-28T10:10:36","slug":"segmenti-budapest-vilnius-dhe-trekendeshi-kiev-tirane-prishtine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/02\/28\/segmenti-budapest-vilnius-dhe-trekendeshi-kiev-tirane-prishtine\/","title":{"rendered":"Segmenti Budapest-Vilnius dhe trek\u00ebnd\u00ebshi Kiev-Tiran\u00eb-Prishtin\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Genc POLLO<\/strong><br \/>\n<em><strong>ish-minist\u00ebr e deputet\u00a0<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>1- Forca e parimit n\u00eb Budapest<\/strong><\/p>\n<p>28 vjet m\u00eb par\u00eb n\u00eb Budapest, n\u00eb 5 dhjetor 1994, merrja pjes\u00eb si an\u00ebtar i delegacionit shqiptar n\u00eb samitin e Konferenc\u00ebs p\u00ebr Siguri e Bashk\u00ebpunim n\u00eb Europ\u00eb (KSBE). Ky samit kujtohet se vendosi q\u00eb Konferenc\u00ebn t\u2019a shnd\u00ebrroj\u00eb n\u00eb Organizat\u00eb (OSBE) me institucione t\u00eb p\u00ebrhershme. Por ngjarja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe me pasoja historike n\u00eb k\u00ebt\u00eb samit ishte n\u00ebnshkrimi i Memorandumit t\u00eb Budapestit nga Presdienti ukrainas Kuchma, Presidenti rus Jelcin, Kryeministri britanik Major dhe Presidenti amerikan Clinton. K\u00ebta dy t\u00eb fundit n\u00ebnshkruanin si garant\u00eb t\u00eb respektimit t\u00eb marr\u00ebveshjes (Franca e Kina gjithashtu ofruan garanci n\u00eb dokumenta m\u00eb vete). Thelbi i memorandumit ishte se Ukraina i dor\u00ebzonte Rusis\u00eb arm\u00ebt b\u00ebrthamore q\u00eb gjendeshin me shumic\u00eb n\u00eb territorin e saj q\u00eb nga periudha sovjetike nd\u00ebrsa Rusia garantonte se \u201cdo t\u00eb respektonte sovranitetin e pavar\u00ebsin\u00eb e Ukrain\u00ebs n\u00eb kufijt\u00eb aktual\u00eb\u201d dhe se kurr\u00eb nuk do t\u00eb p\u00ebrdorte forc\u00ebn dhe arm\u00ebt apo presionin ekonomik kund\u00ebr Ukrain\u00ebs (p\u00ebrkat\u00ebsisht neni 1, 2 e 3). N\u00eb drit\u00ebn e ngjarjeve t\u00eb sotme, kur raketat ruse po godasin apartamente e po vrasin civil\u00eb n\u00eb Kiev, k\u00ebto citate mund t\u00eb duken si ushtrim n\u00eb sarkaz\u00ebm. Por n\u00eb Europ\u00ebn post-komuniste t\u00eb viteve 90 parime nd\u00ebrshtet\u00ebrore si sovraniteti, evitimi i dhun\u00ebs e liria e p\u00ebr t\u00eb zgjedhur aleancat jo vet\u00ebm u shkruan n\u00eb deklarata t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme t\u00eb KSBE-s\u00eb e t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Europ\u00ebs por edhe besoheshin seriozisht. Me p\u00ebrjashtimin tragjik t\u00eb Miloshevi\u00e7it e ish Jugosllavis\u00eb. Por nj\u00eb dekad\u00eb e gjys\u00ebm mbas Budapestit k\u00ebto parime filluan t\u00eb shkeleshin jo m\u00eb nga nj\u00eb diktatoruc gjakatar n\u00eb Ballkan por nga nj\u00eb shtet i madh e me arm\u00eb b\u00ebrthamore. Pacta sunt servanda (marr\u00ebveshjet duhen respektuar) si kryeparim i t\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare u shkel bashk\u00eb me t\u00eb tjer\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>2- Parimi i forc\u00ebs n\u00eb Vilnius<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb 28 n\u00ebntor 2013 samiti i Bashkimit Europian i mbledhur n\u00eb kryeqytetin e Lituanis\u00eb d\u00ebshtoi keq kur Presidenti ukrainas Janukovi\u00e7 u deklaroi lider\u00ebve europian\u00eb se refuzonte t\u00eb n\u00ebnshkruante marr\u00ebveshjen e asociimit me BE. Marr\u00ebveshja, e cila po negociohej prej gjasht\u00eb vjet\u00ebsh, ishte planifikuar t\u00eb firmosej me solemnitet at\u00eb dit\u00eb. \u201cRusia po m\u00eb nxin jet\u00ebn prej tre vjet\u00ebsh nd\u00ebrsa ju m\u00eb lat\u00eb n\u00eb balt\u00eb\u201d u tha Janukovi\u00e7 28 president\u00ebve e kryeministrave sipas d\u00ebshmitar\u00ebve t\u00eb pranish\u00ebm. Edhe Armenia n\u00eb shtator t\u00eb atij viti i nd\u00ebrpreu negociatat p\u00ebr marr\u00ebveshjen e asociimit me BE pasi u k\u00ebrc\u00ebnua hapur me dhun\u00eb t\u00eb armatosur nga Moska. Presidenti armen dhe ai ukrainas u detyruan t\u00eb premtonin se do t\u2019i bashkoheshin Unionit Doganor Euroaziatik t\u00eb themeluar nga Rusia n\u00eb 2010 (aktualisht quhet Unioni Ekonomik Euroaziatik). Edhe pse marr\u00ebveshja europiane ishte p\u00ebr ta me m\u00eb shum\u00eb leverdi.<br \/>\nSurpriza p\u00ebr t\u00eb zhg\u00ebnjyerit nga Janukovi\u00e7 erdhi nga populli ukrainas. Refuzimi ndaj Brukselit shkaktoi protesta t\u00eb m\u00ebdha dhe at\u00eb q\u00eb njihet si Revolucioni i Maidanit. Janukovi\u00e7 u arratis n\u00eb Rusi dhe parlamenti e presidenti u zgjodh\u00ebn me vot\u00eb demokratike. Por Putini reagoi duke pushtuar Donbasin dhe duke aneksuar Krimen\u00eb. Vet\u00ebm pas k\u00ebsaj traume an\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb NATO u b\u00eb realisht prioritet p\u00ebr Kievin.<\/p>\n<p><strong>3 \u2013 Dy-tre mendime mbi parimet e forc\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>a \u2013 Po t\u00eb mos ishin personalitete kurajoze si Vitali Kli\u00e7ko e po t\u00eb mos kishte mij\u00ebra qytetar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb Maidan sfiduan p\u00ebr jav\u00eb t\u00eb t\u00ebra plumbat e acarin, Ukraina do t\u00eb kishte mbetur n\u00eb kategorin\u00eb e Taxhikistanit e Kirgiztanit. Ishte vullneti i brendsh\u00ebm i shoq\u00ebris\u00eb, i fort\u00eb dhe i paepur, q\u00eb p\u00ebrcaktoi orientimin madhor t\u00eb shtetit. Ky \u00ebsht\u00eb m\u00ebsim i vyer p\u00ebr popujt n\u00eb Ballkan q\u00eb po durojn\u00eb Lukashenkot e tyre.<\/p>\n<p>b- Jo vet\u00ebm burokrat\u00ebt e Brukselit, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt thuhet se jo rrall\u00eb shohin end\u00ebrra me sy hapur, por pothuaj e t\u00ebr\u00eb elita politike e Europ\u00ebs e Per\u00ebndimit nuk e kuptoi rrezikun real t\u00eb nj\u00eb Rusie revanshiste: as kur Putini pushtoi dy provinca t\u00eb Gjeorgjis\u00eb n\u00eb 2008; as kur ai ja u la pa hapur shishet e shampanj\u00ebs n\u00eb Vilnius n\u00eb 2013; as kur nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb pushtoi Donbasin e e aneksoi Krimen\u00eb. Apelet e udh\u00ebheq\u00ebsve dhe intelektual\u00ebve nga Europa lindore p\u00ebr rrezikun putinist u injoruan. Pik\u00ebpamjet e ngjizura n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb paqeje e mir\u00ebqenjeje e t\u00eb ndikuara nga ideologji problematike prevaluan gjat\u00eb mbi ato t\u00eb njer\u00ebzve q\u00eb vuajt\u00ebn sundimin dyfish komunisto-rus. Agresioni i shkurtit 2022, fatmir\u00ebsisht nuk la bukuroshe t\u00eb fjetur pa zgjuar nga gjumi. Edhe shtetet m\u00eb pacifiste e neutrale po b\u00ebjn\u00eb at\u00eb q\u00eb ishte e paimagjinueshme deri para tre dit\u00ebsh: po furnizojn\u00eb Ukrain\u00ebn me arm\u00eb letale (vdekjeprur\u00ebse).<\/p>\n<p>c- Ka n\u00eb Europ\u00eb por edhe n\u00eb Tiran\u00eb tipa q\u00eb filozofojn\u00eb se fajin e ka NATO q\u00eb u zgjerua n\u00eb lindje duke ju futur me pahir n\u00eb p\u00ebqi Rusis\u00eb. Dhe duke e b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit agresive si macja e shtyr\u00eb n\u00eb qoshe. N\u00eb fakt asnj\u00eb nga an\u00ebtar\u00ebt e rinj t\u00eb NATO-s nuk kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb influenc\u00ebn tradicionale t\u00eb Mosk\u00ebs deri para fundit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. Kurse Ukraina, si\u00e7 sh\u00ebnuam m\u00eb lart, u p\u00ebrpoq seriozisht (por pa rezultat) p\u00ebr NATO-n vet\u00ebm mbasi humbi Donbasin e Krimen\u00eb. Nj\u00eb Ukrain\u00eb e af\u00ebrt me Europ\u00ebn mund t\u00eb ruante marr\u00ebdhenie t\u00eb mira fqinj\u00ebsie me Rusin\u00eb. N\u00eb frym\u00ebn e Memorandumit t\u00eb Budapestit; si n\u00eb shembullin e Finland\u00ebs apo Austris\u00eb. Kjo ishte e mundur deri n\u00eb vitin 2013 por d\u00ebshtoi p\u00ebr faj t\u00eb Putinit. Sot p\u00ebr sot \u00ebsht\u00eb pa vend t\u00eb diskutohet kjo tem\u00eb. Me kismet kur n\u00eb Kremlin t\u00eb vij\u00eb dikush tjet\u00ebr.<\/p>\n<p><strong>4- Tirana e Prishtina: shanse e mund\u00ebsira<\/strong><\/p>\n<p>Tirana po tregon unitet diplomatik me Per\u00ebndimin p\u00ebrmes rezolutave q\u00eb po propozon tok me ShBA n\u00eb K\u00ebshillin e Sigurimit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara. Kjo \u00ebsht\u00eb pozitive por jo dhe shum\u00eb efektive mbasi rezolutat q\u00eb d\u00ebnojn\u00eb Rusin\u00eb bllokohen rutin\u00eb nga vetoja e Rusis\u00eb. Efekti \u00ebsht\u00eb kryesisht PiAr. Ironikisht si shum\u00eb\u00e7ka q\u00eb b\u00ebn Edi Rama mund t\u00eb guxonim t\u00eb thonim.<\/p>\n<p>Fatkeqsisht Tirana nuk ndoqi shembullin e shteteve Balltike e Polonis\u00eb q\u00eb prej jav\u00ebsh po e furnizojn\u00eb Ukrain\u00ebn me arm\u00eb, municion, veshje antiplumb, etj. P\u00ebr ndihma t\u00eb tilla qeveria e Kievit \u00ebsht\u00eb lutur p\u00ebrdit\u00eb. Jo se d\u00ebrgesat tona do t\u00eb p\u00ebrmbysnin situat\u00ebn por t\u00eb pakt\u00ebn do t\u00eb na tregonin serioz\u00eb e t\u00eb vendosur. Deklarimi p\u00ebr ndihma t\u00eb djel\u00ebn (27\/02) nga qeveria kur edhe m\u00eb pacifist\u00ebt e rusofil\u00ebt i kan\u00eb dor\u00ebzuar ushtris\u00eb ukrainase raketa antitank duket thjesht p\u00ebr t\u00eb lar\u00eb goj\u00ebn.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu kur Polonia, Rumania e Sllovenia njoftuan t\u00eb djel\u00ebn paradite (27\/02) bllokimin e hap\u00ebsir\u00ebs ajrore p\u00ebr avion\u00ebt rus\u00eb Tirana mund t\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb. Deklarimi i qeveris\u00eb vet\u00ebm mbasi kjo nism\u00eb u zyrtarizua nga BE ting\u00ebllon s\u00ebrish si mbas pilafit.<\/p>\n<p>Shum\u00eb fatkeqsisht Kryeministri Rama nuk ka ende vullnet p\u00ebr t\u00eb larguar Shqip\u00ebrin\u00eb nga nisma Minishengen\/Ballkan Hapu. Tashti q\u00eb kryesponsori i saj, Presidenti i Serbis\u00eb Vu\u00e7i\u00e7 nuk pranon t\u00eb rreshtohet me Europ\u00ebn kundra Putinit kjo nism\u00eb \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb ogurzez\u00eb se m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>Lidhur me mbrojtjen e sigurin\u00eb komb\u00ebtare q\u00eb tashti e tutje p\u00ebrballet me k\u00ebrc\u00ebnime m\u00eb t\u00eb dukshme duhet nj\u00eb debat i ri. Argumenti se na mbron NATO n\u00eb \u00e7do rast, si\u00e7 d\u00ebgjojm\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti nga mazhoranca, nuk mjafton. Padyshim an\u00ebtar\u00ebsimi n\u00eb NATO n\u00eb v.2009 ishte arritje historike; por ShBA po fokusohet tek Kina e Aleanca Veriatlantike preferon t\u00eb ket\u00eb an\u00ebtar\u00eb kontributor\u00eb t\u00eb siguris\u00eb e jo vet\u00ebm konsumator\u00eb t\u00eb saj. Investimi m\u00eb i madh n\u00eb Forcat e Armatosura ishte blerja nga qeveria Berisha e 6 helikopter\u00ebve me p\u00ebrdorim dual civilo-luftarak. Qeveria aktuale me motivacion korruptiv ka cop\u00ebtuar e bazat e Forc\u00ebs Detare duke c\u00ebnuar seriozisht kapacitetet mbrojt\u00ebse. Ky trend duhet p\u00ebrmbysur.<\/p>\n<p>Prishtina ka nj\u00eb shans t\u00eb madh: Vu\u00e7i\u00e7 refuzoi t\u00eb d\u00ebnoj\u00eb agresionin e Putinit dhe sanksionet e BE-s\u00eb e t\u00eb Per\u00ebndimit. N\u00ebse Brukseli e t\u00eb tjer\u00eb kishin mbyllur deri tashti nj\u00eb apo dy sy p\u00ebr vardisjet e Beogradit ndaj rival\u00ebve jomiq\u00ebsor\u00eb t\u00eb Evrop\u00ebs q\u00eb nga 24 shkurti jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb tjet\u00ebr. Konflikti \u00ebsht\u00eb i hapur, i dhunsh\u00ebm dhe rregulli dominues \u00ebsht\u00eb \u201co me ne o kundra nesh\u201d. Prandaj n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment q\u00eb paradigma po ndryshon objektivi m\u00eb i dobish\u00ebm e m\u00eb realist p\u00ebr Prishtin\u00ebn \u00ebsht\u00eb t\u00eb marr\u00eb njohjen diplomatike nga pes\u00eb shtetet e BE-s\u00eb (apo kat\u00ebr t\u00eb NATO-s) t\u00eb cilat ende hezitojn\u00eb. Q\u00eb nga Greqia q\u00eb \u00ebsht\u00eb pran\u00eb deri tek Spanja q\u00eb duket kok\u00ebfort\u00eb. Natyrisht duke punuar me t\u00eb m\u00ebdhenjt\u00eb e BE-s\u00eb e t\u00eb NATO-s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Genc POLLO ish-minist\u00ebr e deputet\u00a0 1- Forca e parimit n\u00eb Budapest 28 vjet m\u00eb par\u00eb n\u00eb Budapest, n\u00eb 5 dhjetor 1994, merrja pjes\u00eb si an\u00ebtar i delegacionit shqiptar n\u00eb samitin e Konferenc\u00ebs p\u00ebr Siguri e Bashk\u00ebpunim n\u00eb Europ\u00eb (KSBE). Ky samit kujtohet se vendosi q\u00eb Konferenc\u00ebn t\u2019a shnd\u00ebrroj\u00eb n\u00eb Organizat\u00eb (OSBE) me institucione t\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":3731,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5730"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5730"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5730\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}