{"id":54598,"date":"2023-08-25T11:31:41","date_gmt":"2023-08-25T11:31:41","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=54598"},"modified":"2023-08-25T11:31:41","modified_gmt":"2023-08-25T11:31:41","slug":"vitamina-d-fama-dhe-e-verteta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/08\/25\/vitamina-d-fama-dhe-e-verteta\/","title":{"rendered":"Vitamina D, fama dhe e v\u00ebrteta"},"content":{"rendered":"<p>Nga Shefqet ELIALLISI<\/p>\n<p>N\u00eb epok\u00ebn q\u00eb jetojm\u00eb, shp\u00ebrthimi i informacionit ka tejkaluar mund\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrpunimit t\u00eb tij. Jo gjithmon\u00eb \u00e7far\u00eb thuhet duhet t\u00eb besohet, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr sh\u00ebndetin, kur pa fund informacione na vijn\u00eb si dogma. Rasti klasik \u00ebsht\u00eb \u201cfama\u201d e vitamin\u00ebs D.<\/p>\n<p>DINOSAUR\u00cbT DHE VITAMINA D&#8230;<\/p>\n<p>Nj\u00eb asteroid gjigand 65 milion\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb goditi tok\u00ebn. Dielli u mbulua nga re pluhuri dhe tymi. Nata e gjat\u00eb q\u00eb zgjati n\u00eb koh\u00eb ndali fotosintez\u00ebn.<\/p>\n<p>Hallkat e zinxhirit ushqimor u k\u00ebput\u00ebn. Q\u00ebniet q\u00eb mbijetonin n\u00eb saj\u00eb t\u00eb rrezeve t\u00eb dielli u \u201cfik\u00ebn\u201d. Dinosaur\u00ebt u zhduk\u00ebn. Endokrinologu amerikan i specializuar n\u00eb fush\u00ebn e vitamin\u00ebs D, Dr. Holcik, pyet: \u201cmos dinosaur\u00ebt, vdiq\u00ebn nga rakitizmi dhe osteomalacia, prej munges\u00ebs s\u00eb vitamin\u00ebs D nga mungesa e gjat\u00eb e diellit\u201d?<\/p>\n<p>PAK HISTORI<\/p>\n<p>Biokimisti dhe nutricionisti britanik Sir Edward Mellanby, n\u00eb vitin 1919 zbuloi vitamin\u00ebn D, rolin e saj n\u00eb parandalimin e s\u00ebmundjes s\u00eb rakitit q\u00eb njihej n\u00eb at\u00eb koh\u00eb si \u201cs\u00ebmundja angleze\u201d shum\u00eb e p\u00ebrhapur n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe. Nga ajo koh\u00eb e deri pak dekada me par\u00eb, vitamina D p\u00ebrdorej vet\u00ebm p\u00ebr trajtimin dhe parandalimin e s\u00ebmundjeve t\u00eb kockave, rakitit dhe osteomalacis\u00eb; s\u00ebmundje t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb veshkave n\u00eb t\u00eb cilat d\u00ebmtohet sinteza e vitamin\u00ebs D&#8230; dhe gjat\u00eb muajit t\u00eb par\u00eb t\u00eb shtatzanis\u00eb. Kaq.<\/p>\n<p>ZBULIME T\u00cb REJA&#8230;<\/p>\n<p>N\u00eb em\u00ebr t\u00eb interesave t\u00eb sh\u00ebndetit, por n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fitimit, \u00ebsht\u00eb krijuar nj\u00eb rreth vicioz: bizneset shpikin s\u00ebmundje t\u00eb reja p\u00ebr t&#8217;ia p\u00ebrshtatur barnave ekzistuese. Ky \u00ebsht\u00eb dhe rasti i vitamin\u00ebs D.<\/p>\n<p>Dekadat e fundit fuqish\u00ebm reklamohet zbulimi i vlerave t\u00eb reja t\u00eb vitamin\u00ebs D: \u201cVitamina D nd\u00ebrton kockat, forcon imunitetin, shmang depresionin, pakson riskun p\u00ebr s\u00ebmundje t\u00eb zemr\u00ebs, diabetit, veshkave, kancerit, parandalon s\u00ebmundjet autoimune, goditjet n\u00eb tru, ndihmon n\u00eb trajtimin e astm\u00ebs, hipertensionit, artritit, tuberkolozit, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e mir\u00eb se vaksinat p\u00ebr parandalimin e gripit dhe infeksioneve, siguron gjum\u00eb t\u00eb mir\u00eb, nxit r\u00ebnien n\u00eb pesh\u00eb, p\u00ebrmir\u00ebson kujtes\u00ebn&#8230; reklama pa fund\u201d. Vetit\u00eb \u201cmagjke\u201d kan\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e publikut t\u00eb etur p\u00ebr lajme p\u00ebr sh\u00ebndetin. Testimi i nivelit t\u00eb vitamin\u00ebs D ka kapur majat, shitja e suplementeve gjithashtu. Nd\u00ebrkoh\u00eb, q\u00eb evidencat klinike v\u00ebn\u00eb n\u00eb dyshim vler\u00ebn e k\u00ebtyre \u201czbulimeve\u201d.<\/p>\n<p>MUNGON VITAMINA&#8230;?<\/p>\n<p>Absurdi vazhdon&#8230; Artikuj q\u00eb paralajm\u00ebrojn\u00eb nj\u00eb \u201cpandemi t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb vitamin\u00ebs D\u201d. Surprizojn\u00eb revista mjek\u00ebsore serioze: \u201cMungesa e vitamin\u00ebs D, nj\u00eb pandemi globale\u201d&#8230;<\/p>\n<p>\u00c7far\u00eb ka ndryshuar? Kan\u00eb ndryshuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike genet tona? Jo. Kan\u00eb ndryshuar burimet natyrale t\u00eb vitamin\u00ebs D? Jo, ushqyerja ka b\u00ebr\u00eb hapa cil\u00ebsor\u00eb, nd\u00ebrsa rrezet e diellit ndri\u00e7ojn\u00eb si m\u00eb par\u00eb. E vetmja q\u00eb ka ndryshuar \u00ebsht\u00eb komercializimi i mjek\u00ebsis\u00eb dhe medikalizimi i jet\u00ebs. Nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb \u201cmungesa globale\u201d e vitamin\u00ebs D zbulohet pik\u00ebrisht me zbulimin e vlerave \u201c\u00e7udib\u00ebr\u00ebse\u201d t\u00eb vitamin\u00ebs D.<\/p>\n<p>&#8230;APO MUNGON VLERA NORMALE?<\/p>\n<p>Para se t\u00eb p\u00ebrcaktohet \u201cmungesa\u201d, duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohet vlera \u201cnormale\u201d. Kush \u00ebsht\u00eb vlera normale e vitamin\u00ebs D n\u00eb organiz\u00ebm? \u201cFatkeq\u00ebsisht qenia njer\u00ebzore s&#8217;ka ardhur n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb e paisur me ndonj\u00eb manual q\u00eb p\u00ebrcakton vlerat \u201cnormale\u201d t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebsve t\u00eb organizmit\u201d &#8211; shkruan David Agus n\u00eb bestsellerin \u201cFundi i s\u00ebmundjes\u201d (2011)<\/p>\n<p>Vlera normale s\u2019\u00ebsht\u00eb nj\u00eb num\u00ebr p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, nj\u00eb mas\u00eb q\u00eb i p\u00ebrshtatet t\u00eb gjith\u00ebve. Polimorfizmi \u00ebsht\u00eb i njohur n\u00eb biologji. Grupet e gjakut jan\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm p\u00ebr individ\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, ngjyra e syve po ashtu, dhe niveli \u201cnormal\u201d i vitamin\u00ebs D duket se \u00ebsht\u00eb i ndrysh\u00ebm p\u00ebr individ\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. K\u00ebt\u00eb tregon variacioni shum\u00eb i gjer\u00eb i vlerave t\u00eb saj nga nj\u00eb vend n\u00eb tjetrin, madje edhe te njer\u00ebz q\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb t\u00eb njejt\u00ebn gjer\u00ebsi gjeografike, t\u00eb ekpozuar ndaj t\u00eb njejt\u00ebs sasi t\u00eb rrezeve t\u00eb diellit. P\u00ebr nj\u00eb pandemi t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb vitamin\u00ebs D, s&#8217;b\u00ebhet fjal\u00eb, pandemia e vetme \u00ebsht\u00eb mania p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb suplemente.<\/p>\n<p>&#8220;PILULAT E DIELLIT&#8221; PO HUMBIN SHK\u00cbLQIMIN<\/p>\n<p>Suplementet me vitamin\u00ebn D, \u201cpilulat t\u00eb diellit\u201d si\u00e7 p\u00eblqehen t\u00eb reklamohen, po demitizohen. Studimet e reja po shuajn\u00eb zhurm\u00ebn e grupeve t\u00eb interesit p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb suplement\u00eb me vitamin\u00eb D. Entuziazmi i par\u00eb po zbehet. Asnj\u00eb prov\u00eb nuk ka q\u00eb \u201cpilulat e diellit\u201d ulin riskun p\u00ebr kancer, s\u00ebmundje t\u00eb zemr\u00ebs, goditje n\u00eb tru, s&#8217;ka prova t\u00eb mjaftueshme q\u00eb mund t\u00eb parandalojn\u00eb s\u00ebmundjet kronike, q\u00eb s\u2019lidhen me kockat. \u201cAsnj\u00eb prov\u00eb s&#8217;ka q\u00eb njer\u00ebzit me nivel m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb vitamin\u00ebs D jan\u00eb m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm se ata me nivel m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt\u201d &#8211; shkruan Dr. Clifford Rosen shkenc\u00ebtar i fush\u00ebs.<\/p>\n<p>VITI 2022: VERDIKTI U DHA&#8230;<\/p>\n<p>Studimi m\u00eb i fundit, m\u00eb i madhi, m\u00eb i gjati n\u00eb koh\u00eb, nga studiuesit m\u00eb serioz\u00eb t\u00eb fush\u00ebs, i quajtur VITAL, pas shtat\u00eb vitesh studim, n\u00eb korrik 2022, shpalli rezultatet n\u00eb revist\u00ebn m\u00eb prestigjioze mjek\u00ebsore \u201cNew Egland Journal of Medicine\u201d, duke vendosur pikat mbi \u201cI\u201d n\u00eb lidhje me fam\u00ebn dhe t\u00eb vertet\u00ebn mbi vitamin\u00ebn D.<\/p>\n<p>Studimi zhvler\u00ebson vlerat e reja t\u00eb zbuluara t\u00eb vitamin\u00ebs D si t\u00eb pamb\u00ebshtetura n\u00eb evidenc\u00eb. Suplementet e vitamin\u00ebs D s\u2019mund t\u00eb parandalojn\u00eb s\u00ebmundjet kronike q\u00eb s\u2019lidhen me kockat, madje as frakturat n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n<p>P\u00ebrdorimi i tyre n\u00eb popullat\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi \u00ebsht\u00eb i paarsyesh\u00ebm, nuk ndihmon njer\u00ebzit e sh\u00ebndetsh\u00ebm t\u00eb ruajn\u00eb, p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb sh\u00ebndetin, apo t\u00eb zgjasin jet\u00ebn. Kontrolli rutin\u00eb p\u00ebr t\u00eb zbuluar munges\u00eb t\u00eb vitamin\u00ebs D te njer\u00ebzit e sh\u00ebndetsh\u00ebm \u00ebsht\u00eb i padobish\u00ebm, ka vler\u00eb vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb diagnostikuar gjendjet q\u00eb shkaktojn\u00eb munges\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb vitamin\u00ebs D.<\/p>\n<p>Shumica e njer\u00ebzve kan\u00eb sasi t\u00eb mjaftueshme t\u00eb vitamin\u00ebs D, t\u00eb siguruar nga burime natyrale.<\/p>\n<p>Pyetja q\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb behet: pse vazhdohet m\u00eb tej?<\/p>\n<p>MARKETINGU I FRIK\u00cbS<\/p>\n<p>Fama e k\u00ebsaj \u201cmrekullie\u201d t\u00eb zbuluar, \u00ebsht\u00eb p\u00ebrhapur fuqimisht nga industria n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb marketingu, t\u00eb njohur shum\u00eb vite m\u00eb par\u00eb si marketingu i \u201cfrik\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 1923 nj\u00eb nd\u00ebr shkrimtar\u00ebt francez\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb gjenerat\u00ebs s\u00eb tij, Jules Romain, shkroi dram\u00ebn \u201cKnock, ose Triumfi i Mjek\u00ebsis\u00eb\u201d, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn satirizonte mjek\u00ebsin\u00eb moderne. P\u00ebrmes humorit dhe ironis\u00eb, ai denonconte medikalizimin e jet\u00ebs. Personazhi kryesor, Doktor Knock, nd\u00ebrton nj\u00eb biznes t\u00eb fuqish\u00ebm mjek\u00ebsor duke i kthyer gjith\u00eb banor\u00ebt e fshatit ku punonte n\u00eb pacient\u00eb, duke i terrorizuar me frik\u00ebn e s\u00ebmundjeve. \u201cNjeriu q\u00eb ndihet mir\u00eb &#8211; thoshte Doktor Knock &#8211; n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb i s\u00ebmur\u00eb por nuk e di.\u201d<\/p>\n<p>Nj\u00eb shekull m\u00eb pas, profesori i Bioetik\u00ebs n\u00eb Universitetin e Pensilvanis\u00eb, Arthur Caplan, shkruan: \u201cN\u00ebse doni t\u00eb ngjallni shqet\u00ebsim n\u00eb publik dhe keni dollar\u00eb p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb reklam\u00eb, ju mund t\u00eb shnd\u00ebrroni pothuajse \u00e7do gj\u00eb n\u00eb s\u00ebmundje&#8230;\u201d<\/p>\n<p>MJEK\u00cbT DHE &#8220;PACIENT\u00cbT&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>Nj\u00eb pjes\u00eb e mjek\u00ebve jan\u00eb t\u00eb paazhurnuar shkenc\u00ebrisht, t\u00eb tjer\u00ebt kuptojn\u00eb gjith\u00e7ka, dhe vazhdojn\u00eb t\u00eb japin suplemente mbasi ato jan\u00eb t\u00eb popullarizuara, k\u00ebrkohen shum\u00eb nga njer\u00ebzit, t\u00eb cil\u00ebt mendojn\u00eb se duke i marr\u00eb rregullisht mund t\u00eb b\u00ebhen m\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetsh\u00ebm, mund t\u00eb korigjojn\u00eb mang\u00ebsit\u00eb n\u00eb stilin e tyre t\u00eb jet\u00ebs, mund t\u00eb jetojn\u00eb m\u00eb gjat\u00eb&#8230; Dhe, shprehit\u00eb e krijuara \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb \u00e7rr\u00ebnjosen.<\/p>\n<p>VIRTUOZITET I PAKONKURRUESH\u00cbM\u2026<\/p>\n<p>Organizmi yn\u00eb \u00ebsht\u00eb i pajisur me nj\u00eb teknologji t\u00eb jashzakonshme q\u00eb edhe inxhinier\u00ebt m\u00eb virtuoz\u00eb e kan\u00eb t\u00eb pamundur ta kopjojn\u00eb&#8230;<\/p>\n<p>N\u00ebna Natyr\u00eb e siguron vet\u00eb vitamin\u00ebn D q\u00eb i nevojitet. Asnj\u00ebher\u00eb s\u2019ka tepric\u00eb n\u00eb organiz\u00ebm, asnj\u00ebher\u00eb s\u2019ka nivele toksike.<\/p>\n<p>Burimet natyrale, rrezet e diellit dhe disa ushqime mjaftojn\u00eb. P\u00ebr burimin e tret\u00eb, jo natyral, suplementin, nevoja lind n\u00eb fare pak raste&#8230;<\/p>\n<p>N\u00cb VEND T\u00cb MBYLLJES\u2026<\/p>\n<p>N\u00eb gazet\u00ebn \u201cThe Wall Stret Journal\u201d, Dr. Grupeet Dhaliwall shkruan: \u201cNjer\u00ebzit me sh\u00ebndet t\u00eb mir\u00eb, q\u00eb marrin suplemente vitaminash, duhet t\u00eb informohen se jan\u00eb duke paguar jo pak para p\u00ebr nj\u00eb efekt placebo\u201d. Nd\u00ebrsa n\u00eb rastin e vitamin\u00ebs D, biznesi mund t\u00eb \u201cshes\u00eb\u201d frik\u00ebn, por jo rrezet e diellit\u2026<\/p>\n<p>\u00a9 Shefqet Deliallisi<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Shefqet ELIALLISI N\u00eb epok\u00ebn q\u00eb jetojm\u00eb, shp\u00ebrthimi i informacionit ka tejkaluar mund\u00ebsin\u00eb e p\u00ebrpunimit t\u00eb tij. Jo gjithmon\u00eb \u00e7far\u00eb thuhet duhet t\u00eb besohet, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr sh\u00ebndetin, kur pa fund informacione na vijn\u00eb si dogma. Rasti klasik \u00ebsht\u00eb \u201cfama\u201d e vitamin\u00ebs D. DINOSAUR\u00cbT DHE VITAMINA D&#8230; Nj\u00eb asteroid gjigand 65 milion\u00eb vjet m\u00eb par\u00eb goditi &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":54599,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54598"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=54598"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/54598\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/54599"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=54598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=54598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=54598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}