{"id":53929,"date":"2023-08-18T11:06:44","date_gmt":"2023-08-18T11:06:44","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=53929"},"modified":"2023-08-18T11:06:44","modified_gmt":"2023-08-18T11:06:44","slug":"shpopullimi-pse-te-rinjte-shqiptare-po-emigrojne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/08\/18\/shpopullimi-pse-te-rinjte-shqiptare-po-emigrojne\/","title":{"rendered":"Shpopullimi, pse t\u00eb rinjt\u00eb shqiptar\u00eb po emigrojn\u00eb?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Ardi STEFA<\/strong><\/p>\n<p>Cili vend mund t\u00eb jet\u00eb optimist p\u00ebr t\u00eb ardhmen e tij kur t\u00eb rinjt\u00eb i kthejn\u00eb shpin\u00ebn dhe vendosin t\u00eb largohen?<\/p>\n<p>Fatkeq\u00ebsisht, pas emigrimit masiv n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990 n\u00eb Evrop\u00eb, deri edhe n\u00eb Australi, kryesisht nga nj\u00eb pjes\u00eb e arsimuar mesatarisht ose t\u00eb paparsimuar; k\u00ebto 10 vitet e fundit p\u00ebr t\u00eb dyt\u00ebn here n\u00eb historin\u00eb e saj moderne, Shqip\u00ebria po p\u00ebrballet me nj\u00eb val\u00eb masive emigrimi t\u00eb rinis\u00eb s\u00eb saj. Dhe jo vet\u00ebm. K\u00ebsaj here nuk jan\u00eb m\u00eb t\u00eb paarsimuarit, pun\u00ebtor\u00ebt e krahut, q\u00eb ishin vala e pare e emigrant\u00ebve, por jan\u00eb ekselenca, t\u00eb rinjt\u00eb e arsimuar mire, q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb vision apo edhe \u00ebndrra p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Kryesisht jan\u00eb ata q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb studiojn\u00eb mjek\u00ebsin\u00eb, deg\u00ebt e inxhierive dhe IT.<\/p>\n<p>Sipas disa shifrave, 20% e t\u00eb rriturve (280.000 n\u00eb totalin e popullsis\u00eb) kan\u00eb vendosur t\u00eb largohen, n\u00eb k\u00ebto 10 vite 2013-2023 mbi 110.000 maturant\u00eb ekselent\u00eb kan\u00eb aplikuar p\u00ebr t\u00eb studiuar n\u00eb universitete jasht\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. (Shumica e tyre as q\u00eb do t\u00eb kthehen m\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri. 50% e prind\u00ebrve tashm\u00eb jan\u00eb ose do t\u00eb p\u00ebrballen me largimin e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre, nd\u00ebrsa 63% e t\u00eb rinjve q\u00eb largohen jan\u00eb nisur jasht\u00eb vendit dhe 30 % migrojn\u00eb Brenda Shqip\u00ebris\u00eb. Po ashtu p\u00ebrqindja e prind\u00ebrve, t\u00eb cil\u00ebt d\u00ebrgojn\u00eb f\u00ebmij\u00ebt jasht\u00eb shtetit p\u00ebr studime dhe a\u00eb p\u00ebrgatiten t\u2019i ndjekin, pvr\u00ebsisht nj\u00eb lloj jetese t\u00eb mir\u00eb e nj\u00eb fr\u00eb mir\u00ebqenueje q\u00eb kan\u00eb k\u00ebtu sa vjen e shtohet , duke e b\u00ebr\u00eb problemin edhe m\u00eb t\u00eb mpreht\u00eb. P\u00ebrqindja m\u00eb e madhe \u00ebsht\u00eb n\u00eb zonat rurale, t\u00eb ndjekura nga zonat gjysm\u00eb urbane dhe n\u00eb fund ato urbane.<\/p>\n<p>Shtrenjt\u00ebsia, mungesa e perspektiv\u00ebs, v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb financiare dhe papun\u00ebsia n\u00eb profilin e studimieve t\u00eb tre, jan\u00eb identifikuar si shkaktar\u00ebt kryesor\u00eb.<\/p>\n<p>Studimet tregojn\u00eb, se pavar\u00ebsisht cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb arsimit n\u00eb Shqip\u00ebri, \u201cbrezi i ri ka nivelin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb arsimor n\u00eb krahasim me brezat e m\u00ebparsh\u00ebm (megjith\u00eb ikjen e trurit- brain drain, jasht\u00eb vendit) dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb ka normat m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb si p\u00ebrsa i p\u00ebrket moshave m\u00eb t\u00eb vjetra sesa n\u00eb vendet e tjera t\u00eb BE-s\u00eb\u201d, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb r\u00ebnia spektakolare e fuqis\u00eb pun\u00ebtore t\u00eb t\u00eb rinjve si dhe largimi jasht\u00eb vendit i t\u00eb rinjve shum\u00eb t\u00eb kualifikuar \u00ebsht\u00eb n\u00eb nivele shqet\u00ebsuese.<\/p>\n<p>N\u00ebse mendojm\u00eb se cilat jan\u00eb kushtet baz\u00eb p\u00ebr t\u00eb krijuar, jetuar dhe prosperuar rinia jon\u00eb, do t\u00eb zbulojm\u00eb se kjo qeveri nuk ka l\u00ebn\u00eb asgj\u00eb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb!<\/p>\n<p>Kur t\u00eb rinjt\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrballen me shtrenjt\u00ebsin\u00eb e madhe n\u00eb nevojat elementare t\u00eb jetes\u00ebs, qirat\u00eb e pap\u00ebrballueshme dhe xhungl\u00ebn e pun\u00ebs me pak vende pune, paga t\u00eb pamajaftueshme, sigurime minimale edhe p\u00ebr ata sektor\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt duhet t\u00eb kishin sigurime t\u00eb barabarta si n\u00eb shtet (p.sh. m\u00ebsuesit n\u00eb shkollat private) orare fleksib\u00ebl, pun\u00ebn jasht\u00eb orarit t\u00eb papaguar, shp\u00ebrb\u00ebrjen e lirive q\u00eb njeh \u201cligji\u201d, \u00ebsht\u00eb e sigurt q\u00eb ata kan\u00eb asnj\u00eb baz\u00eb e garantuar p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb plane, \u00ebndrra, familje. Sistemi prodhues dhe ekonomik i vendit ton\u00eb nuk ofron nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb mjaftuesh\u00ebm t\u00eb vendeve t\u00eb pun\u00ebs me kualifikim t\u00eb lart\u00eb. Dhe n\u00ebse disa nga t\u00eb rinjt\u00eb tan\u00eb mbijetojn\u00eb me ndihm\u00ebn e familjeve t\u00eb tyre dhe jan\u00eb t\u00eb d\u00ebrrmuar nga realiteti i ashp\u00ebr, at\u00ebher\u00eb ata duhet t\u00eb p\u00ebrballen me nj\u00eb mori problemesh q\u00eb lidhen me sh\u00ebndetin, arsimin, pavlefshm\u00ebrin\u00eb, shkurtimin e lirive demokratike, korrupsionin dhe kalb\u00ebzimin n\u00eb maksimum, nivelet shtet\u00ebrore, brutalitetin e disproporcional t\u00eb policis\u00eb si edhe \u00e7\u00ebshtjen serioze t\u00eb siguris\u00eb individuale dhe kolektive.<\/p>\n<p>Pasiguri n\u00eb sektorin e sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb me nj\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi falas shum\u00eb t\u00eb shtrenjt\u00eb. Arsimi me mij\u00ebra probleme jo vet\u00ebm nga cil\u00ebsia, por edhe nga tekstet, por edhe nga siguria q\u00eb u jep t\u00eb rinjve p\u00ebr t\u00eb investuar dijet e tyre n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Arsimi privat i kthyer n\u00eb biznes, me m\u00ebsues q\u00eb keqtrajtohen n\u00eb paga, shp\u00ebrblime e sigurime, sikur t\u00eb ishin pun\u00ebtor\u00eb krahu, n\u00eb shkelje flgrnte me ligjin. Dhe shteti e sheh k\u00ebt\u00eb gj\u00eb dhe nuk nd\u00ebrhyn, duke lejuar evazion fiskal.<\/p>\n<p>Reduktimi i financimit t\u00eb universiteteve, miratimi arbitrar i nj\u00eb ligji antidemokratik q\u00eb k\u00ebrkon q\u00eb pas p\u00ebrfundimit t\u00eb studimeve \u201cmjek\u00ebt e rinj\u201d t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr 5 vite.<\/p>\n<p>Shtyrja e student\u00ebve me q\u00ebllim dhe sipqs nj\u00eb ligji klientelist drejt universiteteve private, ku pushtetar\u00ebt e ligjv\u00ebn\u00ebsit jan\u00eb aksioner\u00eb e pronar\u00eb 100%.<\/p>\n<p>Pun\u00ebsimi n\u00eb poste ky\u00e7e t\u00eb militar\u00ebve e patronazhist\u00ebve, me kualifikime t\u00eb dyshimta ose pa kualifikime, apo em\u00ebrime n\u00eb sektorin publik me procedura jotransparente.<\/p>\n<p>T\u00eb rinjt\u00eb tan\u00eb mendojn\u00eb se nuk jetojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb lir\u00eb normal demokratik sepse mediat jan\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebse t\u00eb qeveris\u00eb, opozita, e cila duhet t\u00eb ishte z\u00ebri i tyre zihet me veten, vendi nuk ka pluraliz\u00ebm, opinioni publik manipulohet me g\u00ebnjeshtra, skandalet pasojn\u00eb nj\u00ebri- tjetrin; \u201ct\u00eb fort\u00ebt\u201d b\u00ebjn\u00eb \u00e7far\u00eb u do qejfi dhe nuk u hyn asnj\u00eb gjemb n\u00eb k\u00ebmb\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb rinjt\u00eb shohin moshatr\u00ebt e tyre t\u00eb punojn\u00eb disa muaj n\u00eb sht\u00ebpi bari n\u00eb Spanj\u00eb e Angli e t\u00eb kthehen milioner\u00eb, t\u00eb qarkullojn\u00eb me makina t\u00eb shtrenjta, xhepat plot e vajza t\u00eb bukura.<\/p>\n<p>Dhe shpresa e tyre vdes.<\/p>\n<p>\u00c7do dit\u00eb m\u00ebsojm\u00eb p\u00ebr ndonj\u00eb skandal q\u00eb lidhet me korrupsionin e zyrtar\u00ebve publik\u00eb, shkeljen e ligjit kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr individ\u00ebt, mb\u00ebshtetjen e qarqeve t\u00eb pista. Imazhi i vendit po rr\u00ebshqet nd\u00ebrkomb\u00ebtarisht.<\/p>\n<p>Transparency International na shtyn posht\u00eb e m\u00eb posht\u00eb n\u00eb rankimin e saj, duke tregur nj\u00eb rr\u00ebshipte t\u00eb rrezikshme drejt autoritrizmit.<\/p>\n<p>Dhe t\u00eb rinjve tan\u00eb u ka ngordhur nervi i protest\u00ebs, sepse u ka ngordhur e u \u00ebsht\u00eb vrar\u00eb nervi i shpres\u00ebs, teksa shohin pand\u00ebshkueshm\u00ebrin\u00eb n\u00eb apoteoz\u00eb dhe po n\u00eb apoteoz\u00eb sistemin e vlerave t\u00eb g\u00ebnjesht\u00ebrta dhe munges\u00ebn e shpres\u00ebs.<\/p>\n<p>Shqip\u00ebria, fjal\u00eb p\u00ebr fjal\u00eb dhe figurativisht i \u201cha\u201d f\u00ebmij\u00ebt e saj.<\/p>\n<p>Papun\u00ebsia, varf\u00ebria, mungesa e shpres\u00ebs, perspektiva e zymt\u00eb, korrupsioni galopant, arroganca e v\u00ebrtetojn\u00eb se qeveria nuk mund t\u00eb garantoj\u00eb as sigurin\u00eb minimale t\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Rinia jon\u00eb frik\u00ebn q\u00eb ndjen, fatkeq\u00ebsisht nuk e kthen n\u00eb zem\u00ebrim dhe revolt\u00eb. Ndihet e braktisur nga t\u00eb gjith\u00eb. Nga prind\u00ebrit, shteti, shoq\u00ebria, pozita e opozita.<\/p>\n<p>At\u00ebher\u00eb, pse duhet t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri?<\/p>\n<p>Si prind\u00ebr, si m\u00ebsues, si t\u00eb rritur, n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto vite d\u00ebshtuam t\u2019u tregojm\u00eb me betejat tona se duam t\u00eb jemi bashk\u00ebudh\u00ebtar\u00eb t\u00eb tyre dhe t\u2019u japim me vot\u00ebn ton\u00eb mund\u00ebsin\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrie e qeverie progresive q\u00eb do t\u2019u jap\u00eb stimujt dhe kuadrin e sigurimeve shoq\u00ebrore q\u00eb ata kan\u00eb nevoj\u00eb.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam t\u00eb ishim t\u00eb angazhuar t\u00eb godisnim korrupsionin dhe arbitraritetin; d\u00ebshtuam t\u00eb luftonim p\u00ebr rritjen e pag\u00ebs minimale, t\u00eb forconim profesionist\u00ebt, t\u00eb rikuperonim pun\u00ebn dinjitoze, t\u00eb krijonim m\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb reja t\u00eb pune dhe shp\u00ebrblimin e mir\u00eb, p\u00ebr t\u2019i motivuar t\u00eb rinjt\u00eb.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam t\u2019i jepnim p\u00ebrgjigje problemit serioz demografik t\u00eb vendit me mb\u00ebshtetjen p\u00ebr n\u00ebn\u00ebn dhe f\u00ebmij\u00ebn dhe me nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb re strehimi p\u00ebr \u00e7iftet e reja.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam n\u00eb sistemin sh\u00ebndet\u00ebsor, q\u00eb mjek\u00ebt specialist\u00eb t\u2019i kishim k\u00ebtu, e t\u00eb mos shisnim sht\u00ebpin\u00eb p\u00ebr nj\u00eb oporacion t\u00eb thjesht\u00eb n\u00eb privat. D\u00ebshtuam q\u00eb mjek\u00ebt e infermier\u00ebt t\u2019i paguanim me rroga r\u00eb mira dhe forcimin e infrastruktur\u00ebs mjek\u00ebsore.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb sistemi arsimor t\u00eb s\u00eb ardhmes, q\u00eb i p\u00ebrshtatet nj\u00eb shteti t\u00eb zhvilluar modern me theks n\u00eb p\u00ebrgatitjen p\u00ebr epok\u00ebn e re digjiitale dhe p\u00ebrballjen me nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb ndryshon me shpejt\u00ebsi.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb shteti t\u00eb drejt\u00eb p korrupsion e mitmarrje, d\u00ebshtuam n\u00eb krijimin e e besimit qytetar-shtet me nj\u00eb shtet t\u00eb drejt\u00eb, t\u00eb fort\u00eb dhe efikas.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam n\u00eb vendosjen e nj\u00eb drejt\u00ebsie t\u00eb re, t\u00eb paanshme e t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, e cila t\u00eb mos ishte sh\u00ebrb\u00ebtore e krimit dhe t\u00eb paguhej nga krimi.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam n\u00eb konsiderimin dhe trajtimin e kultur\u00ebs dhe tradit\u00ebs son\u00eb si elementin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb identitetit ton\u00eb.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam t\u00eb kuptonim q\u00eb t\u00eb mirat publike si uji do t\u2019i p\u00ebrkasin shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>D\u00ebshtuam t\u00eb kuptonim q\u00eb lufta e p\u00ebrpjekjet tona t\u00eb b\u00ebhen p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt tan\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb vend q\u00eb do t\u2019i p\u00ebrqafoj\u00eb, do t\u2019i respektoj\u00eb dhe do t\u2019u ofroj\u00eb horizontin e planeve dhe \u00ebndrrave.<\/p>\n<p>Prandaj rinia jon\u00eb braktis Shqip\u00ebrin\u00eb dhe ne, pavar\u00ebsisht retorik\u00ebs, jemi t\u00eb paaft\u00eb t\u2019i ndalojm\u00eb.<\/p>\n<p>Thjesht edhe p\u00ebr shum\u00eb e shum\u00eb vite do t\u00eb ulim kok\u00ebn!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Ardi STEFA Cili vend mund t\u00eb jet\u00eb optimist p\u00ebr t\u00eb ardhmen e tij kur t\u00eb rinjt\u00eb i kthejn\u00eb shpin\u00ebn dhe vendosin t\u00eb largohen? Fatkeq\u00ebsisht, pas emigrimit masiv n\u00eb fillim t\u00eb viteve \u201990 n\u00eb Evrop\u00eb, deri edhe n\u00eb Australi, kryesisht nga nj\u00eb pjes\u00eb e arsimuar mesatarisht ose t\u00eb paparsimuar; k\u00ebto 10 vitet e fundit p\u00ebr &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":19486,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53929"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=53929"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53929\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=53929"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=53929"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=53929"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}