{"id":53540,"date":"2023-08-15T08:30:04","date_gmt":"2023-08-15T08:30:04","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=53540"},"modified":"2023-08-15T08:30:04","modified_gmt":"2023-08-15T08:30:04","slug":"ta-transformojme-ukrainen-ne-afganistanin-e-putinit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/08\/15\/ta-transformojme-ukrainen-ne-afganistanin-e-putinit\/","title":{"rendered":"\u201cTa transformojm\u00eb Ukrain\u00ebn n\u00eb Afganistanin e Putinit\u201d"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Bashk\u00ebbisedim me A. Wess Mitchell, ish Asistent Sekretar i Shtetit p\u00ebr \u00c7\u00ebshtjet Europiane dhe Euraziatike (2017 \u2013 2019)<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb n\u00ebnkupton lufta n\u00eb Ukrain\u00eb p\u00ebr primatin amerikan n\u00eb bot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Lufta demonstron se rendi bot\u00ebror ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb kaotike. Marr\u00ebdh\u00ebniet midis fuqive po ndryshojn\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ngjitjes kineze. Drejtuesit rus\u00eb jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb marrin mbi vete m\u00eb shum\u00eb rreziqe se n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, pasi mendojn\u00eb se ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb moment i p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb kapur territore t\u00eb reja. Amerika, megjith\u00ebse duke vazhduar t\u00eb ruaj\u00eb primatin, duhet t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb mbi Republik\u00ebn Popullore t\u00eb Kin\u00ebs. Shtetet europiane posedojn\u00eb kapacitete m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se Rusia, por nuk jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u2019i p\u00ebrdorin p\u00ebr t\u2019i mbrojtur. Vet\u00ebm koha do t\u00eb na thot\u00eb n\u00ebse basti i Mosk\u00ebs do t\u00eb jet\u00eb fitimtar apo jo.<\/p>\n<p><strong>Si duhet t\u2019i p\u00ebrgjigjen Shtetet e Bashkuara?<\/strong><\/p>\n<p>Shtetet e Bashkuara duhet ta pranojn\u00eb se tabelat e marshimit t\u00eb Putinit dhe t\u00eb Xi Jinping nuk jan\u00eb t\u00eb lidhura. Kina ka mund\u00ebsi t\u00eb mos synoj\u00eb t\u00eb veproj\u00eb kund\u00ebr Taivanit me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn shpejt\u00ebsi t\u00eb Rusis\u00eb, pasi ka nevoj\u00eb akoma p\u00ebr 3 apo 4 vite q\u00eb ta rris\u00eb sofistikimin ushtarak t\u00eb nevojsh\u00ebm p\u00ebr ta fituar n\u00eb nj\u00eb konflikt. Uashingtoni duhet ta shfryt\u00ebzoj\u00eb k\u00ebt\u00eb dritare p\u00ebr t\u2019i kushtuar Mosk\u00ebs kosto shum\u00eb t\u00eb larta, q\u00eb ta rimendoj\u00eb ekspansionin e saj per\u00ebndimor. Ukraina \u00ebsht\u00eb zemra e k\u00ebsaj strategjie. Shtetet e Bashkuara duhet ta p\u00ebrdorin p\u00ebr ta nxituar, thar\u00eb dhe varf\u00ebruar Rusin\u00eb, duke organizuar furnizime ushtarake t\u00eb vazhdueshme forcave lokale dhe duke i ndihmuar t\u00eb nd\u00ebrtojn\u00eb nj\u00eb t\u00eb reduktuar n\u00eb per\u00ebndimin e vendit. Ve\u00e7 k\u00ebsaj duhet t\u2019i sigurojn\u00eb p\u00ebrforcime vij\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb NATO, pa harruar t\u2019i ruajn\u00eb kapacitet e tyre m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar nj\u00eb l\u00ebvizje eventuale kineze ndaj Taivanit. Putini ka ekspozuar an\u00ebn duke tentuar t\u00eb pushtoj\u00eb dhe t\u00eb n\u00ebnshtroj\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb gjer\u00eb sa dyfishi i Italis\u00eb. Nj\u00eb strategji inteligjente, thjesht, duhet t\u00eb provoj\u00eb q\u00eb ta nd\u00ebshkoj\u00eb dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb shembullore, nj\u00eb q\u00ebllim q\u00eb Pekini e synon, duke evidentuar rreziqet n\u00eb furnizimin logjistik gjat\u00eb nj\u00eb konflikti t\u00eb zgjatur. Athina e ka m\u00ebsuar k\u00ebt\u00eb leksion n\u00eb fushat\u00ebn e Sirakuz\u00ebs, Napoleoni n\u00eb Spanj\u00eb dhe Shtetet e Bashkuara n\u00eb Afganistan.<\/p>\n<p><strong>Ju theksoni shpesh se Rusia do t\u00eb ndryshoj\u00eb drejtim vet\u00ebm pas nj\u00eb humbjeje shembullore. Mund t\u00eb b\u00ebhet Ukraina?<\/strong><\/p>\n<p>Shum\u00eb her\u00eb n\u00eb rrjedh\u00ebn e historis\u00eb, politika e jashtme e Rusis\u00eb \u00ebsht\u00eb riorientuar rr\u00ebnj\u00ebsisht n\u00eb vijim t\u00eb nj\u00eb humbjeje n\u00eb periferit\u00eb perandorake. P\u00ebr shembull, pas humbjes me Japonin\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn 1904 \u2013 1905, Perandoria Cariste \u00ebsht\u00eb demonstruar shum\u00eb m\u00eb e prirur t\u00eb b\u00ebhej aleate me britanik\u00ebt kund\u00ebr Gjermanis\u00eb. E nj\u00ebjta gj\u00eb ka ndodhur me Reagan pas nj\u00eb humbjeje sovjetike n\u00eb Afganistan. N\u00ebse Putini e d\u00ebshiron aq shum\u00eb sa ta rip\u00ebrfshij\u00eb Ukrain\u00ebn n\u00eb perandorin\u00eb e tij, mendoj se do t\u00eb ishte nj\u00eb gabim i r\u00ebnd\u00eb t\u00eb mos e shfryt\u00ebzoj\u00eb rastin. Duhet t\u00eb nisim nj\u00eb program armatimi afatgjat\u00eb p\u00ebr ukrainasit, si\u00e7 b\u00ebnim n\u00eb vitet \u201980 me muxhahedin\u00ebt kund\u00ebr Bashkimit Sovjetik. Ukraina \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi strategjike p\u00ebr Per\u00ebndimin, ama me dy kushte. I pari \u00ebsht\u00eb vendosm\u00ebria e popullsis\u00eb vendore p\u00ebr t\u00eb rezistuar, q\u00eb duket praktikisht e rritur. I dyti \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb variab\u00ebl. Ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me gadishm\u00ebrin\u00eb e Per\u00ebndimit p\u00ebr ta armatosur vendin sa duhet q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb mbrohet. Qartazi q\u00eb nuk mjafton vet\u00ebm forca e vullnetit. Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb vendosen n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj iniciative, me objektivin e shtyrjes s\u00eb Mosk\u00ebs q\u00eb ta rivler\u00ebsoj\u00eb zon\u00ebn e saj t\u00eb ekspansionit, ta transformoj\u00eb gabimin n\u00eb nj\u00eb gabim trashanik t\u00eb rus\u00ebve. Ky riorientim nuk \u00ebsht\u00eb i pamundur sa mund t\u00eb duket n\u00eb nj\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb. N\u00eb shekullin e XIX, Otto von Bismarck arriti ta shtyj\u00eb Austrin\u00eb drejt rajonit ballkanik pasi ta ket\u00eb mundur.<\/p>\n<p><strong>Po sikur Putini t\u00eb arrinte ta neutralizonte Ukrain\u00ebn?<\/strong><\/p>\n<p>Objektivi duket se \u00ebsht\u00eb instalimi i nj\u00eb qeverie proruse n\u00eb Kiev. Nuk synon n\u00eb nj\u00eb Ukrain\u00eb neutrale, por n\u00eb nj\u00eb satrapi t\u00eb lidhur me Mosk\u00ebn, pa marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr nj\u00eb perandori formale. Mund t\u00eb ushtroj\u00eb presion ndaj kufirit lindor t\u00eb NATO, duke reklamuar nd\u00ebrkoh\u00eb nj\u00eb arkitektur\u00eb t\u00eb re sigurie kontinentale nga nj\u00eb pozicion m\u00eb i madh force. Shtetet e Bashkuara dhe aleat\u00ebt e tyre europian\u00eb duhet t\u2019i p\u00ebrmbahen asaj q\u00eb kam th\u00ebn\u00eb m\u00eb par\u00eb, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb ndihmojn\u00eb ukrainasit t\u00eb mbrojn\u00eb vet\u00ebveten.<\/p>\n<p><strong>Fjal\u00ebt drejtuar nga Biden kombit dit\u00ebn e sulmit sugjerojn\u00eb se Amerika nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb edhe aq e gatshme t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb kostot e m\u00ebdha. \u00cbsht\u00eb d\u00ebmtuar ndjesh\u00ebm shkurajimi amerikan?<\/strong><\/p>\n<p>Sanksionet e njoftuara t\u00eb enjten 24 shkurt nuk qen\u00eb t\u00eb mjaftueshme, pasi p\u00ebrq\u00ebndroheshin mbi bankat treg\u00ebtare dhe mbi kufizimet e eksporteve. Nuk mjafton p\u00ebr t\u2019i ndryshuar kalkulimet e Putinit. Shtetet e Bashkuara dhe alea\u00ebt e tyre duhet ve\u00e7 t\u00eb tjerash ta p\u00ebrz\u00ebn\u00eb krejt\u00ebsisht Rusin\u00eb nga sistemi i pagesave Swift. N\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq, duhet t\u00eb jen\u00eb gati ta sanksionojn\u00eb sektorin energjitik moskovit. Uashingtoni mund ta mbroj\u00eb ekonomin\u00eb nga r\u00ebniet e nj\u00eb skenari t\u00eb ngjash\u00ebm duke i hequr limitet prodhimit t\u00eb gazit t\u00eb brendsh\u00ebm. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, duhet t\u00eb inkurajoj\u00eb vendet europiane q\u00eb t\u00eb zhvillojn\u00eb alternativa p\u00ebr hidrokaburet ruse, p\u00ebr shembull n\u00ebp\u00ebrmjet energjis\u00eb b\u00ebrthamore dhe impianteve t\u00eb rigazifikimit.<\/p>\n<p><strong>Shtetet e Bashkuara po u k\u00ebrkojn\u00eb impenjime dhe sakrifica aleat\u00ebve europian\u00eb, nd\u00ebrsa opinioni publik i tyre \u00ebsht\u00eb ngurrues se do t\u00eb kushtoj\u00eb kosto t\u00eb larta ekonomike. Sa jan\u00eb t\u00eb besueshme k\u00ebrkesat e Uashingtonit?<\/strong><\/p>\n<p>Jan\u00eb thell\u00ebsisht n\u00eb disakord me premtimet e k\u00ebsaj pyetjeje. Ajo q\u00eb po m\u00eb pyesni v\u00ebrtet \u00ebsht\u00eb: Shtetet e Bashkuara do t\u00eb ishin m\u00eb pak t\u00eb besuesh\u00ebm sikur t\u00eb fillonin t\u00eb silleshin si europian\u00ebt? Ushtar\u00ebt amerikan\u00eb n\u00eb terren n\u00eb Poloni dhe n\u00eb Rumani jan\u00eb mij\u00ebra, m\u00eb shum\u00eb nga sa jan\u00eb italian\u00ebt, gjerman\u00ebt apo francez\u00ebt. N\u00eb rast se Rusia do t\u00eb sulmonte NATO, ato amerikane do t\u00eb sakrifikonin p\u00ebr t\u00eb mbrojtur nj\u00eb kontinent \u2013 Europ\u00ebn \u2013 shum\u00eb larg nga vendlindja e tyre. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Gjermania ka bllokuar p\u00ebrpjekjet p\u00ebr t\u00eb organizuar \u00e7far\u00ebdolloj sanksioni q\u00eb do ta b\u00ebnte t\u00eb reduktonte furnizimet me gaz nga Rusia.<\/p>\n<p><strong>Por Gjermania nd\u00ebrkoh\u00eb ka bllokuar Nord Stream 2 dhe ka njoftuar d\u00ebrgimin e armatimeve n\u00eb Ukrain\u00eb. Po ndryshojn\u00eb gjerman\u00ebt?<\/strong><\/p>\n<p>Vendimi p\u00ebr ta pezulluar Nord Stream 2 \u00ebsht\u00eb korrekt, por Gjermania mbetet thell\u00ebsisht e varur nga Rusia p\u00ebr energjin\u00eb, tregjet dhe l\u00ebnd\u00ebt e para. Kjo e komplikon reagimin e Per\u00ebndimit ndaj agresionit rus. Ajo e ekonomis\u00eb gjermane kundrejt gazit rus \u00ebsht\u00eb nj\u00eb var\u00ebsi strukturore \u2013 rezultati i zgjedhjes politike t\u00eb Berlinit p\u00ebr t\u00eb hequr dor\u00eb nga energjia b\u00ebrthamore dhe kaluar tek t\u00eb rinovueshmet. Procesi k\u00ebrkon shum\u00eb koh\u00eb dhe gazi natyror \u00ebsht\u00eb l\u00ebnd\u00eb djeg\u00ebse tranzicioni. Pushtimi i Ukrain\u00ebs p\u00ebrfaq\u00ebson k\u00ebshtu nj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb pashmangshme p\u00ebr ta ndryshuar mentalitetin gjerman. Habia p\u00ebr t\u00eb par\u00eb tanket ruse t\u00eb pushtojn\u00eb nj\u00eb vend disa qindra kilometra nga Berlini duhet t\u00eb pasqyrohet n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb aren\u00ebn politike. P\u00ebr Shtetet e Bashkuara dhe aleat\u00ebt e tjer\u00eb ka ardhur momenti q\u00eb ta shtyjn\u00eb Gjermanin\u00eb ta rimendojn\u00eb qasjen e saj d\u00ebshtake, me q\u00ebllim q\u00eb ta marr\u00eb seriozisht sigurin\u00eb europiane. Vendimi p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar arm\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sinjal i fort\u00eb q\u00eb gjerman\u00ebt po fillojn\u00eb t\u2019i rishikojn\u00eb deri n\u00eb fund politikat e veta.<\/p>\n<p><strong>Gjat\u00eb eskalimit t\u00eb gjat\u00eb q\u00eb ka \u00e7uar tek pushtimi, administrata Biden ka theksuar rrezikun e nj\u00eb lufte duke u kufizuar t\u00eb t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnoj\u00eb vet\u00ebm raprezalje ekonomike. Jan\u00eb ende t\u00eb gatshme Shtetet e Bashkuara ta p\u00ebrdorin forc\u00ebn e tyre ushtarake?<\/strong><\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht se pjesa m\u00eb e madhe e europian\u00ebve m\u00ebrziten ta kuptojn\u00eb, Amerika ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb tensioni ti thell\u00eb gjeografik midis Azis\u00eb dhe Europ\u00ebs. Nj\u00eb luft\u00eb n\u00eb dy fronte kund\u00ebr kund\u00ebrshtar\u00ebve kryesor\u00eb t\u00eb saj \u2013 Kin\u00ebn dhe Rusin\u00eb \u2013 nuk do t\u00eb sillte vet\u00ebm n\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb paprecedent, por do t\u2019i tejkalonte kapacitetet e forcave tona t\u00eb armatosura. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, aktualisht Shtetet e Bashkuara nuk posedojn\u00eb kapacitetin p\u00ebr t\u00eb luftuar dhe fituar nj\u00eb luft\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht kund\u00ebr Kin\u00ebs dhe Rusis\u00eb. Gj\u00eb po kaq e r\u00ebnd\u00ebsishme, nuk e kan\u00eb n\u00eb program q\u00eb t\u00eb pajisen n\u00eb t\u00eb ardhmen. Po pajisen p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar rivalin e tyre m\u00eb t\u00eb rreziksh\u00ebm, korrekt\u00ebsisht i identifikuar tek Republika Popullore. Mbetet problemi i menaxhimit t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimeve n\u00eb at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb teatri dyt\u00ebsor: Europa. K\u00ebtu do t\u00eb jet\u00eb e nevojshme t\u00eb arrihen rezultate me p\u00ebrdorim minimal resursesh. Ka mund\u00ebsi, Uashingtoni do t\u2019i mbaj\u00eb forcat n\u00eb kontinent, por n\u00eb sasi gjithnj\u00eb e m\u00eb pak t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr ta p\u00ebrballuar Rusin\u00eb n\u00eb nj\u00eb konflikt rajonal. Kjo dilem\u00eb mbi resurset ushtarake mund t\u00eb ket\u00eb implikime t\u00eb thella p\u00ebr q\u00ebndrimin amerikan. N\u00eb rastin ku Rusia do t\u00eb vendoste t\u00eb sulmonte nj\u00eb an\u00ebtar t\u00eb NATO, ka t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb Shtetet e Bashkuara do t\u2019i kursenin armatimet e tyre m\u00eb t\u00eb sofistikuara p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar n\u00eb l\u00ebvizje oportuniste t\u00eb Kin\u00ebs mbi Taivan. Sigurimi i an\u00ebtar\u00ebve lindor\u00eb t\u00eb NATO mbetet nj\u00eb q\u00ebndrim i matur dhe i p\u00ebrshtatsh\u00ebm, pasi ka limite t\u00eb pashmangshme ndaj asaj q\u00eb administrata praktikisht mund t\u00eb kryej\u00eb. Buonsensi strategjik imponon q\u00eb t\u00eb mbahet parasysh situata n\u00eb Paq\u00ebsorin Per\u00ebndimor.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrtej resurseve, edhe mosdakord\u00ebsia e brendshme e kufizon aksionin e Shteteve t\u00eb Bashkuara. Mungon akoma nj\u00eb konsensus definitiv mbi tetarin t\u00eb cilit t\u2019i jepet prioritet?<\/strong><\/p>\n<p>Mendimi strategjik amerikan ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm tranzicioni. Ekzistenca e nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi t\u00eb dyfisht\u00eb dhe e ardhur nga drejtime t\u00eb kund\u00ebrta \u2013 ajo q\u00eb Pentagoni e quan problemi i simultanitetit \u2013 p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb dilem\u00eb t\u00eb re, t\u00eb paeksploruar. Amerikan\u00ebt jan\u00eb t\u00eb ngadalt\u00eb q\u00eb t\u2019ia kuptojn\u00eb shtrirjen, si edhe implikimet e mundshme. Gjendemi ende n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb xherminale, ku shfaqen reagimet e para dhe absorbohen nga rreshtimet politike. Brenda Partis\u00eb Republikane v\u00ebrejm\u00eb 3 fraksione t\u00eb mir\u00ebdalluara. I pari \u00ebsht\u00eb ai i primatist\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt invokojn\u00eb impenjime ushtarake gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb gj\u00ebra, t\u00eb bindur se fuqia amerikane mund ta tejkaloj\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht Kin\u00ebn, Rusin\u00eb dhe Iranin. I dyti \u00ebsht\u00eb ai i <em>offshore balancers<\/em>, ekuilibruesit e P\u00ebrtejdetit. N\u00ebn aspekte t\u00eb ndryshme afrohen me izolacionizmin klasik, pa u identifikuar krejt\u00ebsisht. N\u00eb syt\u00eb e tyre, Amerika \u00ebsht\u00eb e tejshtrir\u00eb. Duhet k\u00ebshtu t\u00eb ridimensionoj\u00eb \u2013 jo t\u00eb revokoj\u00eb gjith\u00e7ka \u2013 pranin\u00eb e saj jasht\u00eb vendit, duke identifikuar n\u00eb teat\u00ebr t\u00eb vet\u00ebm zgjedhjeje. Korrenti i tret\u00eb dhe i fundit i Partis\u00eb Republikane p\u00ebrfshin t\u00eb ashtuquajturit rinovues. Jan\u00eb t\u00eb bindur se Shtetet e Bashkuara nuk duhet t\u2019u t\u00ebrhiqen impenjimeve korrente, pasi kjo t\u00eb shkaktonte kriz\u00eb me shtrirje globale, me efekte helmuese p\u00ebr sigurin\u00eb amerikane. Partia Demokrate \u00ebsht\u00eb e ndar\u00eb n\u00eb blloqe t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb dy t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuara nga brenda administrat\u00ebs aktuale. Paras\u00ebgjithash, kemi institucionalist\u00ebt liberal\u00eb q\u00eb theksojn\u00eb \u00e7\u00ebshtje me karakter transkomb\u00ebtar, si ndryshimet klimaterike dhe lufta kund\u00ebr pandemis\u00eb. Le t\u00eb marrim p\u00ebr shembull John Kerry, t\u00eb D\u00ebrguarin Special p\u00ebr Klim\u00ebn, q\u00eb tenton t\u00eb bind\u00eb funksionar\u00ebt rus\u00eb dhe kinez\u00eb q\u00eb t\u00eb impenjohen tek emetimet e karbonit n\u00eb k\u00ebmbim t\u00eb l\u00ebshimeve. Ky fraksion nuk mendon se vota e vendeve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb loj\u00eb me shumatore zero, ku fitimi i nj\u00ebrit p\u00ebrfaq\u00ebson nj\u00eb humbje p\u00ebr tjetrin. N\u00eb terma t\u00eb tjera, konkurrenca midis fuqive t\u00eb m\u00ebdha nuk \u00ebsht\u00eb problemi kryesor i Amerik\u00ebs apo i bot\u00ebs. K\u00ebrc\u00ebnimi i v\u00ebrtet\u00eb m\u00eb shum\u00eb ka karakter global dhe si i till\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrballohet. Kurse grupi i dyt\u00eb p\u00ebrfshin njer\u00ebz q\u00eb njohin urgjenc\u00ebn e rivaliteteve nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe mendojn\u00eb t\u2019i menaxhojn\u00eb duke ricikluar skemat e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. An\u00ebtar\u00ebt e tij p\u00ebrq\u00ebndrohen mbi kohezionin e demokracive, p\u00ebr t\u2019iu kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb shpur\u00ebs s\u00eb regjimeve autokratike. N\u00eb vija t\u00eb trasha, k\u00ebto jan\u00eb tendencat q\u00eb po shfaqen n\u00eb gjirin e partive. Por \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore t\u00eb mbajm\u00eb parasysh se ndodhemi akoma n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb parakohshme dhe t\u00eb ofuskuar. Imagjinata strategjike amerikane apo ka filluar t\u00eb konfrontohet me panoram\u00ebn e re gjeopolitike. Prandaj k\u00ebto pozicione jan\u00eb t\u00eb destinuara q\u00eb t\u00eb ndryshojn\u00eb dhe t\u00eb evoluojn\u00eb me kalimin e koh\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Britanik\u00ebt posedonin nj\u00eb rafinim special n\u00eb menaxhimin e aferave t\u00eb tyre perandorake. Do t\u00eb arrij\u00eb ta zhvilloj\u00eb k\u00ebt\u00eb ndjeshm\u00ebri klasa drejtuese amerikane?<\/strong><\/p>\n<p>Uashingtoni nuk mund t\u00eb abstenoj\u00eb ta p\u00ebrdor\u00eb diplomacin\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb strategjike. Historia na m\u00ebson se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dispozitiv unik p\u00ebr ta riorganizuar pushtetin n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb dhe n\u00eb koh\u00eb, duke shmangur q\u00eb t\u00eb p\u00ebrballen armiq t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin moment. Pas 1989, Amerika \u00ebsht\u00eb gjetur n\u00eb nj\u00eb kontekst pa sfidues t\u00eb nivelit t\u00eb barabart\u00eb dhe me nj\u00eb pesh\u00eb ushtarake aq t\u00eb gjer\u00eb sa t\u00eb mund t\u00eb jet\u00eb vendimtar n\u00eb t\u00eb gjitha rajonet nj\u00ebkoh\u00ebsisht. Sot kjo panoram\u00eb ka ndryshuar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb historike, Uashingtoni duhet t\u2019i drejtohet diplomacis\u00eb n\u00eb Europ\u00eb \u2013 teatrit dyt\u00ebsor \u2013 p\u00ebr t\u2019i drejtuar resurset e saj n\u00eb Azi \u2013 teatri kryesor. Kjo imponon q\u00eb t\u00eb binden aleat\u00ebt europian\u00eb t\u00eb marrin p\u00ebrgjegj\u00ebsi m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb mbrojtjen e tyre.<\/p>\n<p><strong>Si mund t\u2019i zbatohet ky program Gjermanis\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb n\u00ebnshkruajn\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb re me Republik\u00ebn Federale. Bota po ndryshon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb drastike dhe \u00e7do ngjarje lidhet drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti me at\u00eb q\u00eb ndodh n\u00eb Azi. \u00cbsht\u00eb koha q\u00eb gjerman\u00ebt t\u00eb b\u00ebjn\u00eb llogarit\u00eb me realitetin dhe ta pranojn\u00eb t\u00eb konbtribuojn\u00eb n\u00eb mas\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe ndaj siguris\u00eb kontinentale. Nga ana e tij, Uashingtoni duhe t\u00eb jet\u00eb m\u00eb kreativ, p\u00ebr shembull duke mund\u00ebsuar formimin e entiteteve t\u00eb reja n\u00ebn ombrell\u00ebn e siguris\u00eb s\u00eb NATO. K\u00ebshtu do t\u00eb mund t\u00eb v\u00ebrejm\u00eb q\u00eb gjerman\u00ebt, francez\u00ebt dhe polak\u00ebt \u2013 ndoshta edhe italian\u00ebt \u2013 t\u2019i kombinojn\u00eb kapacitetet e tyre pa u ndar\u00eb nga Aleanca Atlantike. N\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn amerikan\u00ebt kan\u00eb kundr\u00ebshtuar grupime t\u00eb ngjashme nga frika se mos humbasin mbik\u00ebqyrjen e kapaciteteve ushtarake europiane. Nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ta favorizuar zhvillimin e nj\u00eb poli europian t\u00eb pavarur i aft\u00eb q\u00eb konkurroj\u00eb me Shtetet e Bashkuara, por t\u00eb jen\u00eb m\u00eb pak dogmatik\u00eb. K\u00ebshtu, \u00e7do zgjidhje q\u00eb stimulon shpenzimin ushtarak t\u00eb Gjermanis\u00eb \u00ebsht\u00eb e mir\u00ebpritur pasi thjeshton problemi strategjik e t\u00eb dy fronteve. Kur Republika Federale do t\u00eb shpenzoj\u00eb 2% e PBB s\u00eb saj p\u00ebr mbrojtjen, do t\u00eb disponoj\u00eb nj\u00eb pajim ushtarak m\u00eb t\u00eb madh se ai i Federat\u00ebs Ruse. Nga ana jon\u00eb, duhet t\u00eb jemi heterodoks\u00eb dhe novator\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Italia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vend mesdhetar dhe mund t\u00eb jet\u00eb e interesuar t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb menaxhimin e rrug\u00ebve detare. Jan\u00eb t\u00eb gatshme Shtetet e Bashkuara t\u00eb marrin ndihm\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt?<\/strong><\/p>\n<p>Do t\u00eb ishte patjet\u00ebr nj\u00eb model pozitiv. Nuk mund t\u00eb flas n\u00eb em\u00ebr t\u00eb administrat\u00ebs Biden, por me kalimin e koh\u00ebs Shtetet e Bashkuara duhet ta axhustojn\u00eb qasjen e tyre, duke u dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi aktor\u00ebve lokal\u00eb. Vendet europiane do t\u00eb duhet t\u00eb specializohen n\u00eb kapacitete korresponduese me vendidhjen gjeografike dhe interesat e tyre. nga ana tjet\u00ebr, zemra pulsante e sfid\u00ebs nuk ndodhet n\u00eb Mesdhe, por n\u00eb Europ\u00ebn Qendrolindore. Konkurrenca detare me Republik\u00ebn Popullore e ka shtyr\u00eb Pentagonin q\u00eb t\u00eb p\u00ebrpunoj\u00eb konkurrenca luftarake detare dhe bregdetare, n\u00eb kurriz t\u00eb komponenteve tradicionale t\u00eb r\u00ebnda t\u00eb prirur q\u00eb t\u00eb luftoj\u00eb nj\u00eb luft\u00eb tok\u00ebsore. \u00cbsht\u00eb sidomos kjo fusha ku shtetet europiane do t\u00eb duhet t\u00eb kontribuojn\u00eb. Si\u00e7 e dim\u00eb, pasi k\u00ebrc\u00ebnim\u00eb m\u00eb i madh i kontinentit, Rusia, ka natyr\u00eb telurokratike.<\/p>\n<p><strong>Si duhet t\u00eb sillen Shtetet e Bashkuara me Kin\u00ebn?<\/strong><\/p>\n<p>Shtetet e Bashkuara duhet t\u00eb mbajn\u00eb hapur linjat e komunikimit me Kin\u00ebn, duke e kandisur t\u00eb mos ndihmojn\u00eb Rusin\u00eb n\u00eb shmangien e sanksioneve. Me vazhdimin e konfliktit, Pekini do t\u00eb rrezikohet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb. Bombat ruse t\u00eb hedhura mbi qytetet ukrainase sigurisht q\u00eb nuk jan\u00eb n\u00eb publicitet i mir\u00eb. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, Republika Popullore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb eksportuese neto dhe kjo i b\u00ebn interesat e saj ndjeshlm t\u00eb ndryshme nga ato ruse, sidomos kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar vijueshm\u00ebrin\u00eb e flukseve t\u00eb kapitaleve dhe t\u00eb energjis\u00eb. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, Shtetet e Bashkuara nuk duhet t\u00eb krijojn\u00eb iluzion se mund t\u2019i besojn\u00eb Kin\u00ebs p\u00ebr ta p\u00ebrfunduar konfliktin. \u00cbsht\u00eb vendimtare\u00eb t\u00eb q\u00ebndrohet ushtarakisht t\u00eb matur n\u00eb Indo \u2013 Paq\u00ebor, nd\u00ebrsa organizon presionin diplomatik dhe ekonomik ndaj Rusis\u00eb.<\/p>\n<p>(nga <em>Limes<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bashk\u00ebbisedim me A. Wess Mitchell, ish Asistent Sekretar i Shtetit p\u00ebr \u00c7\u00ebshtjet Europiane dhe Euraziatike (2017 \u2013 2019) \u00c7far\u00eb n\u00ebnkupton lufta n\u00eb Ukrain\u00eb p\u00ebr primatin amerikan n\u00eb bot\u00eb? Lufta demonstron se rendi bot\u00ebror ka hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb kaotike. Marr\u00ebdh\u00ebniet midis fuqive po ndryshojn\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ngjitjes kineze. Drejtuesit rus\u00eb jan\u00eb t\u00eb gatsh\u00ebm t\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":53541,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53540"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=53540"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/53540\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/53541"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=53540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=53540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=53540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}