{"id":52127,"date":"2023-07-25T08:37:32","date_gmt":"2023-07-25T08:37:32","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=52127"},"modified":"2023-07-25T08:37:32","modified_gmt":"2023-07-25T08:37:32","slug":"goditja-nga-nxehtesia-cfare-duhet-te-beni-dhe-si-te-mbroheni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/07\/25\/goditja-nga-nxehtesia-cfare-duhet-te-beni-dhe-si-te-mbroheni\/","title":{"rendered":"Goditja nga nxeht\u00ebsia, \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebni dhe si t\u00eb mbroheni"},"content":{"rendered":"<p>Ngrohja progresive e planetit do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin publik n\u00eb vitet e ardhshme. Kushdo mund t\u00eb preket, por subjektet m\u00eb t\u00eb rrezikuar jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebt dhe t\u00eb moshuarit, ve\u00e7an\u00ebrisht ata mbi 75 vje\u00e7, shpesh me patologji kronike t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb ekspozuar shpesh ndaj t\u00eb ashtuquajtur\u00ebs &#8220;sindroma klinike e thyeshme(fragile)&#8221;.<\/p>\n<p>Kjo gjendje karakterizohet nga nj\u00eb rezerv\u00eb fiziologjike e reduktuar, e cila shoq\u00ebrohet me nj\u00eb aft\u00ebsi t\u00eb reduktuar t\u00eb organizmit p\u00ebr t&#8217;u p\u00ebrshtatur me ndryshimet n\u00eb mjedisin e brendsh\u00ebm ose t\u00eb jasht\u00ebm dhe \u00e7on n\u00eb nj\u00eb ndjeshm\u00ebri t\u00eb shtuar ndaj eventeve klinike.<\/p>\n<p>Rreziku i t\u00eb nxehtit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb emergjenc\u00eb q\u00eb p\u00ebrs\u00ebritet prej disa vitesh gjat\u00eb stin\u00ebs s\u00eb ver\u00ebs dhe \u00ebsht\u00eb shkaku i par\u00eb i mbipopullimit t\u00eb urgjenc\u00ebs dhe vdekjeve t\u00eb shumta, sidomos tek t\u00eb moshuarit.<\/p>\n<p><strong>SI REAGON TRUPI KUR EKSPOZOHET NDAJ NXEHT\u00cbSIS\u00cb?<\/strong><\/p>\n<p>Temperatura e trupit t\u00eb njeriut i n\u00ebnshtrohet termoregulimit, nj\u00eb sistem i integruar mekanizmash neuro-biologjik\u00eb, p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr ruajtjen e nj\u00eb temperature t\u00eb brendshme pothuajse konstante prej rreth 36,5\u00b0C, pavar\u00ebsisht nga kushtet klimatike t\u00eb jashtme. Qendra rregullatore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj termometri i vendosur n\u00eb tru n\u00eb nivelin e hipotalamusit. \u00c7do ndryshim i temperatur\u00ebs brenda ose jasht\u00eb trupit shkakton nj\u00eb s\u00ebr\u00eb eventesh n\u00eb subjektin e sh\u00ebndetsh\u00ebm q\u00eb e mbajn\u00eb temperatur\u00ebn e trupit konstante. P\u00ebrgjigja ndryshon n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb faktit n\u00ebse trupi \u00ebsht\u00eb i ekspozuar ndaj temperaturave t\u00eb ftohta apo t\u00eb nxehta.<\/p>\n<p>N\u00eb rastin e ekspozimit ndaj temperaturave t\u00eb larta, reagimi i organizmit karakterizohet nga aktivizimi i mekanizmave t\u00eb ndrysh\u00ebm q\u00eb rregullojn\u00eb dhe mbajn\u00eb konstante temperatur\u00ebn. Mekanizmat kryesor\u00eb t\u00eb kompensimit jan\u00eb: rritja e qarkullimit t\u00eb gjakut, djersitja dhe rritja e frekuenc\u00ebs s\u00eb frym\u00ebmarrjes t\u00eb cilat eliminojn\u00eb nxeht\u00ebsin\u00eb. Kur k\u00ebta mekanizma nuk jan\u00eb efikas ose t\u00eb pamjaftuesh\u00ebm p\u00ebr shp\u00ebrndarje adekuate t\u00eb nxeht\u00ebsis\u00eb, qoft\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb intensitetit t\u00eb ekspozimit ose p\u00ebr shkak t\u00eb kufizimeve t\u00eb shkaktuara nga gjendjet patologjike para-ekzistuese, d\u00ebmtimi i sh\u00ebndetit i shkaktuar nga nxeht\u00ebsia e tep\u00ebrt shfaqet me nj\u00eb klinik\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktuar si: Dehidratim dhe ng\u00ebr\u00e7e t\u00eb muskujve, presion t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb gjakut, k\u00ebmb\u00eb t\u00eb enjtura, dhimbje koke, lodhje dhe konfuzion mendor. K\u00ebto jan\u00eb \u00e7rregullime q\u00eb zgjidhen leht\u00ebsisht me hidratim t\u00eb mir\u00eb dhe spostim n\u00eb nj\u00eb mjedis t\u00eb fresk\u00ebt.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, n\u00eb disa raste, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb subjekte t\u00eb brishta, si f\u00ebmij\u00ebt shum\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl dhe t\u00eb moshuarit me patologji kronike, mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb \u00e7rregullime serioze k\u00ebrc\u00ebnuese p\u00ebr jet\u00ebn. Goditja nga t\u00eb nxehtit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sindrom\u00eb e rrezikshme klinike, e karakterizuar nga nj\u00eb rritje e tep\u00ebrt e temperatur\u00ebs s\u00eb trupit mbi 41\u00b0C, nj\u00eb urgjenc\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb mjek\u00ebsore q\u00eb k\u00ebrkon shtrimin n\u00eb spital t\u00eb subjektit t\u00eb prekur nga goditja nga nxeht\u00ebsia e cila shkaktohet nga mosefikasiteti ose pamjaftueshm\u00ebria e mekanizmave t\u00eb termorregullimit dhe prek kryesisht t\u00eb moshuarit dhe f\u00ebmij\u00ebt e vegj\u00ebl.<\/p>\n<p><strong>N\u00cb CILAT TEMPERATURA \u00cbSHT\u00cb M\u00cb I MADH RREZIKU I GODITJES NGA NXEHT\u00cbSIA?<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb zhvillimin e goditjes nga nxeht\u00ebsia nuk nd\u00ebrhyn vet\u00ebm temperatura, por edhe niveli i lag\u00ebshtis\u00eb. Ato dit\u00eb n\u00eb t\u00eb cilat temperatura n\u00eb hije kalon 30\u00b0C dhe lag\u00ebshtia relative \u00ebsht\u00eb m\u00eb e lart\u00eb se 70% duhet t\u00eb konsiderohen gjithmon\u00eb t\u00eb rrezikshme. Rreziku i goditjes nga nxeht\u00ebsia \u00ebsht\u00eb i lart\u00eb kur lag\u00ebshtia kalon 90%.<\/p>\n<p><strong>SI SHFAQET GODITJA NGA NXEHT\u00cbSIA?<\/strong><\/p>\n<p>Goditja nga nxeht\u00ebsia manifestohet me nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb shenjash dhe simptomash:<br \/>\ndob\u00ebsi<br \/>\nt\u00eb p\u00ebrziera<br \/>\nt\u00eb vjella<br \/>\ndhimbje koke<br \/>\nt\u00eb dridhura<br \/>\nng\u00ebr\u00e7e t\u00eb muskujve<br \/>\nekulib\u00ebr i paq\u00ebndruesh\u00ebm<br \/>\ntemperatur\u00eb e lart\u00eb e trupit mbi 40\u00b0C<br \/>\nmungesa e djersitjes<br \/>\nl\u00ebkur\u00eb t\u00eb that\u00eb<br \/>\nrritje e rrahjeve t\u00eb zemr\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb prani t\u00eb k\u00ebtyre shqet\u00ebsimeve, pa nd\u00ebrhyrje t\u00eb menj\u00ebhershme, subjekti i prekur mund t\u00eb p\u00ebsoj\u00eb ndryshime t\u00eb vet\u00ebdijes deri n\u00eb koma. Gjendja e kom\u00ebs mund t\u00eb paraprihet nga ankthi, konfuzioni dhe konvulsionet. N\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr mosfunksionim t\u00eb shum\u00eb organeve (insuficienc\u00eb renale akute, insuficienc\u00eb akute e m\u00ebl\u00e7is\u00eb, infarkt, tromboz\u00eb e shp\u00ebrndar\u00eb, lezione muskulore) deri n\u00eb vdekje.<\/p>\n<p><strong>CIL\u00cbT PERSONA JAN\u00cb M\u00cb T\u00cb RREZIKUAR?<\/strong><\/p>\n<p>T\u00eb moshuarit<br \/>\nM\u00eb t\u00eb rrezikuar se adult\u00ebt, sepse stimuli i etjes shpesh zvog\u00eblohet me mosh\u00ebn, duke rritur rrezikun e dehidrimit dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtaten me temperatur\u00ebn e jashtme p\u00ebrmes proceseve normale t\u00eb ftohjes s\u00eb trupit. Djersitja e bollshme kompensuese, e shkaktuar nga ekspozimi ndaj temperaturave t\u00eb larta, p\u00ebrcakton humbjen e l\u00ebngjeve dhe krip\u00ebrave, t\u00eb cilat n\u00eb nj\u00eb trup t\u00eb dehidratuar, nj\u00eb gjendje e shpesht\u00eb tek t\u00eb moshuarit, \u00e7on n\u00eb koncentrim t\u00eb gjakutdhe mund t\u00eb shkaktoj\u00eb tromboza n\u00eb arteriet koronare(infarkt), arteriet cerebrale(infarkt) ose tromboz\u00eb pulmonare.<\/p>\n<p>F\u00ebmij\u00ebt shum\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl.<br \/>\nT\u00eb till\u00eb si t\u00eb moshuarit, f\u00ebmij\u00ebt kan\u00eb funksion t\u00eb pap\u00ebrsosur termorregullues, shfaqin m\u00eb leht\u00eb simptomat e goditjes nga nxeht\u00ebsia.<\/p>\n<p>Gjithashtu n\u00eb rrezik jan\u00eb:<br \/>\nPersonat q\u00eb vuajn\u00eb nga s\u00ebmundjet kardiovaskulare dhe diabeti;<br \/>\nPersonat q\u00eb marrin rregullisht barna. Disa barna ngadal\u00ebsojn\u00eb qendrat nervore q\u00eb rregullojn\u00eb temperatur\u00ebn e trupit, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00ebt mund t\u00eb rrisin prodhimin e nxeht\u00ebsis\u00eb;<br \/>\nPersonat q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb autosufi\u00e7ent (ata e kan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb zbatojn\u00eb masat parandaluese.);<br \/>\nPersonat q\u00eb punojn\u00eb jasht\u00eb ose n\u00eb mjedise ku ka prodhim nxeht\u00ebsie (minator\u00eb, pun\u00ebtor\u00eb nd\u00ebrtimi, etj.);<\/p>\n<p><strong>CILAT JAN\u00cb K\u00cbSHILLAT P\u00cbR T\u00cb SHMANGUR D\u00cbMTIMIN E NXEHT\u00cbSIS\u00cb?<\/strong><\/p>\n<p>Gjithmon\u00eb konsultohuni me buletinin meteorologjik, i cili tregon gjithmon\u00eb nivelin e rrezikut);<br \/>\nDalja nga sht\u00ebpia n\u00eb or\u00ebt m\u00eb t\u00eb fresk\u00ebta t\u00eb dit\u00ebs (para or\u00ebs 11:00 dhe pas or\u00ebs 18:00.<br \/>\nVishni rroba t\u00eb lehta pambuku t\u00eb lirshme q\u00eb lejojn\u00eb l\u00ebkur\u00ebn t\u00eb marr\u00eb frym\u00eb dhe t\u00eb thith\u00eb djers\u00ebn;<br \/>\nRifreskojeni ambientin e sht\u00ebpis\u00eb dhe t\u00eb pun\u00ebs. Mbrojini dritaret e ekspozuara ndaj diellit duke p\u00ebrdorur grila, blinda, perde, etj. Mbyllni dritaret gjat\u00eb dit\u00ebs dhe hapini gjat\u00eb or\u00ebve m\u00eb t\u00eb fresk\u00ebta t\u00eb dit\u00ebs (mbr\u00ebmje dhe nat\u00eb). N\u00ebse p\u00ebrdorni aj\u00ebr t\u00eb kondicionuar, mos harroni t\u00eb rregulloni temperatur\u00ebn midis 24\u00b0C \u2013 26\u00b0C;<br \/>\nKalimi i or\u00ebve m\u00eb t\u00eb nxehta t\u00eb dit\u00ebs n\u00eb dhom\u00ebn m\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb;<br \/>\nLahuni shpesh me uj\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb ulur temperatur\u00ebn e trupit;<br \/>\nZvog\u00ebloni aktivitetin fizik gjat\u00eb or\u00ebve m\u00eb t\u00eb nxehta t\u00eb dit\u00ebs dhe shmangni aktivitetin fizik intensiv ose pun\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb jasht\u00eb;<br \/>\nPini dhe hani si\u00e7 duhet, pini t\u00eb pakt\u00ebn 2 litra uj\u00eb n\u00eb dit\u00eb. T\u00eb moshuarit duhet t\u00eb pin\u00eb, edhe n\u00ebse nuk e ndiejn\u00eb nevoj\u00ebn;<br \/>\nShmangni pirjen e alkoolit;<br \/>\nPreferohet t\u00eb hani ushqime t\u00eb lehta me p\u00ebrmbajtje t\u00eb lart\u00eb uji (fruta dhe perime).<br \/>\nMerrni disa masa paraprake n\u00ebse udh\u00ebtoni me makin\u00eb. Duhet t\u00eb shmanget udh\u00ebtimi me makina pa aj\u00ebr t\u00eb kondicionuar gjat\u00eb or\u00ebve m\u00eb t\u00eb nxehta t\u00eb dit\u00ebs (11.00-18.00); Mos harroni t\u00eb merni furnizime t\u00eb mjaftueshme me uj\u00eb n\u00eb rast t\u00eb radh\u00ebve ose radh\u00ebve t\u00eb papritura. N\u00ebse hipni n\u00eb nj\u00eb makin\u00eb t\u00eb parkuar n\u00eb diell, hapni dyert p\u00ebrpara se t\u00eb hyni dhe m\u00eb pas filloni udh\u00ebtimin me dritare t\u00eb hapura ose p\u00ebrdorni ajrin e kondicionuar. Kini kujdes kur vendosni f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb ndenj\u00ebset e siguris\u00eb dhe kontrolloni q\u00eb t\u00eb mos jen\u00eb t\u00eb mbinxehura.<\/p>\n<p><strong>SJELLJE T\u00cb TJERA T\u00cb REKOMANDUARA JAN\u00cb:<\/strong><\/p>\n<p>Kushtojini v\u00ebmendje ruajtjes korrekte t\u00eb ushqimeve q\u00eb prishen (p.sh. produktet e qum\u00ebshtit, mishi) sepse temperaturat e larta mund t\u00eb favorizojn\u00eb p\u00ebrhapjen e mikrobeve patogjene q\u00eb shkaktojn\u00eb patologji gastrointestinale;<br \/>\nShmangni l\u00ebnien e personave jo autosufi\u00e7ent ose me aft\u00ebsi t\u00eb kufizuar, f\u00ebmij\u00ebve dhe t\u00eb moshuarve, qoft\u00eb edhe p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr, n\u00eb makin\u00ebn e parkuar n\u00eb diell.<br \/>\nSigurohuni q\u00eb personat e s\u00ebmur\u00eb dhe\/ose t\u00eb shtrir\u00eb n\u00eb shtrat t\u00eb mos mbulohen shum\u00eb.<br \/>\nKonsultohuni me mjekun tuaj p\u00ebr \u00e7do rregullim t\u00eb terapis\u00eb me barna;<br \/>\nOfroni ndihm\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit n\u00eb rrezik m\u00eb t\u00eb madh (p\u00ebr shembull t\u00eb moshuarit q\u00eb jetojn\u00eb vet\u00ebm) dhe raportoni \u00e7do situat\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon nd\u00ebrhyrje tek sh\u00ebrbimet sociale dhe sh\u00ebndet\u00ebsore;<br \/>\nN\u00eb prani t\u00eb shenjave dhe simptomave t\u00eb goditjes nga nxeht\u00ebsia, kontaktoni menj\u00ebher\u00eb sh\u00ebrbimin e urgjenc\u00ebs mjeksore127.<\/p>\n<p><strong>\u00c7FAR\u00cb DUHET T\u00cb B\u00cbNI N\u00cbSE DIKUSH VUAN NGA GODITJA E NXEHT\u00cbSIS\u00cb?<\/strong><\/p>\n<p>Goditja nga nxeht\u00ebsia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb urgjenc\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb mjek\u00ebsore. Vet\u00ebm njohja dhe trajtimi i hersh\u00ebm n\u00eb sht\u00ebpi dhe m\u00eb von\u00eb n\u00eb spital mund t\u00eb zvog\u00ebloj\u00eb ndjesh\u00ebm vdekshm\u00ebrin\u00eb.<br \/>\nGj\u00ebja e par\u00eb q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebni \u00ebsht\u00eb t\u00eb lajm\u00ebroni sh\u00ebrbimin e urgjenc\u00ebs mjeksore 127 dhe nd\u00ebrsa prisni:<br \/>\nSpostoni personin n\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb fresk\u00ebt dhe t\u00eb ajrosur mir\u00eb dhe p\u00ebrdorni nj\u00eb ventilator.<br \/>\nAplikoni banjot me uj\u00eb jo shum\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb (redukton shp\u00ebrndarjen e nxeht\u00ebsis\u00eb) n\u00eb kok\u00eb dhe trup<br \/>\nMb\u00ebshtilleni me nj\u00eb \u00e7ar\u00e7af ose peshqir t\u00eb lagur n\u00eb uj\u00eb.<br \/>\nAplikoni pako akulli n\u00eb kok\u00eb, n\u00ebn sqetull, ky\u00e7e dhe inguine(rr\u00ebz\u00eb t\u00eb kofsh\u00ebs)<br \/>\nHiqni rrobat, sidomos n\u00ebse jan\u00eb t\u00eb ngushta<br \/>\nN\u00ebse personi \u00ebsht\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm, shtriheni n\u00eb shpin\u00eb me k\u00ebmb\u00ebt e ngritura (rrit rrjedhjen e gjakut n\u00eb tru);<br \/>\nJepini uj\u00eb t\u00eb fresk\u00ebt p\u00ebr t\u00eb pir\u00eb n\u00ebse personi nuk ka t\u00eb vjella.<\/p>\n<p><strong>Dr. Sk\u00ebnder Brataj,<\/strong><br \/>\n<strong>drejtor i Qendr\u00ebs Komb\u00ebtare t\u00eb Urgjenc\u00ebs Mjek\u00ebsore<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ngrohja progresive e planetit do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin publik n\u00eb vitet e ardhshme. Kushdo mund t\u00eb preket, por subjektet m\u00eb t\u00eb rrezikuar jan\u00eb f\u00ebmij\u00ebt dhe t\u00eb moshuarit, ve\u00e7an\u00ebrisht ata mbi 75 vje\u00e7, shpesh me patologji kronike t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb t\u00eb ekspozuar shpesh ndaj t\u00eb ashtuquajtur\u00ebs &#8220;sindroma klinike e thyeshme(fragile)&#8221;. Kjo &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":52128,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52127"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=52127"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/52127\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/52128"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=52127"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=52127"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=52127"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}