{"id":4963,"date":"2022-02-18T11:03:09","date_gmt":"2022-02-18T11:03:09","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=4963"},"modified":"2022-02-18T11:04:41","modified_gmt":"2022-02-18T11:04:41","slug":"rusia-dhe-kufijte-e-aleances-euro-amerikane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/02\/18\/rusia-dhe-kufijte-e-aleances-euro-amerikane\/","title":{"rendered":"Rusia dhe kufijt\u00eb e aleanc\u00ebs euro-amerikane"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb muajt e fundit, raportet e v\u00ebshtira me Rusin\u00eb kan\u00eb rindezur nj\u00eb interes t\u00eb madh prej ndodhis\u00eb s\u00eb zgjerimit n\u00eb lindje t\u00eb NATO pas mbarimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Nd\u00ebrkaq, konvenion t\u00eb niset nga nj\u00eb sakt\u00ebsim historik: qysh nga themelimi i saj m\u00eb 1949 Aleanca \u00ebsht\u00eb zgjeruar 8 her\u00eb t\u00eb mira, me nj\u00eb dinamik\u00eb q\u00eb gjith\u00ebsesi \u00ebsht\u00eb m\u00eb komplekse dhe m\u00eb e fuqishme nga sa duket n\u00ebse p\u00ebrq\u00ebndrohet vet\u00ebm mbi zhvillimet m\u00eb t\u00eb fundit. Le t\u00eb shikojm\u00eb megjithat\u00eb objektet e v\u00ebrteta e frenimit m\u00eb imediate. N\u00eb faz\u00ebn e sip\u00ebrp\u00ebrmendur midi ribashkimit gjerman dhe shembjes s\u00eb Bashkimit Sovjetik, <em>l\u00e4nder<\/em> lindore b\u00ebhen pjes\u00eb e Republik\u00ebs Federale t\u00eb Gjermani\u00ebs dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, t\u00eb NATO, n\u00eb tetorin e 1990. 3 ish an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs aderojn\u00eb m\u00eb 1999, 7 vende t\u00eb tjera (midis t\u00eb cilave 3 balltike dhe Sllovenia) n\u00eb 2004, 2 an\u00ebtar\u00eb t\u00eb rinj m\u00eb 2009 (Shqip\u00ebria dhe Kroacia), Mali i Zi m\u00eb 2017 dhe Maqedonia e Veriut m\u00eb 2020.<\/p>\n<p>Rusia i kund\u00ebrvihet t\u00eb gjitha k\u00ebtyre hapave formale, megjith\u00ebse me gradime t\u00eb ndryshme; ama duhet kujtuar edhe se n\u00eb 1997 krijohet <em>Permanent Joint Council<\/em> NATO \u2013 Rusi, i konceptuar specifikisht p\u00ebr t\u00eb favorizuar nj\u00eb dialog t\u00eb rregullt me Mosk\u00ebn, i z\u00ebvendosuar m\u00eb 2002 nga <em>NATO-Russia Council<\/em> me formul\u00ebn e takimeve \u201cmidis t\u00eb barabart\u00ebve\u201d pik\u00ebrisht p\u00ebr t\u00eb mos i dh\u00ebn\u00eb imazhin e ndonj\u00eb lloj izolimi t\u00eb Rusis\u00eb. T\u00eb pakt\u00ebn deri k\u00ebtu, nga k\u00ebt\u00eb t\u00eb dh\u00ebna faktike, nuk duket se ka qen\u00eb q\u00ebllimi i Aleanc\u00ebs t\u00eb shtyp\u00eb apo t\u00eb posht\u00ebroj\u00eb ish kund\u00ebrshtarin dhe duhet kujtuar gjithmon\u00eb se jan\u00eb vende apsirante q\u00eb e k\u00ebrkojn\u00eb aderimin: ndoshta banale, por e r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n<p>Sekuenca e datave \u00ebsht\u00eb zbuluese, n\u00eb kuptimin q\u00eb aderimet e reja vijn\u00eb t\u00eb gjitha pas krizave jugosllavo \u2013 ballkanike, nd\u00ebrsa parimi i \u201cder\u00ebs s\u00eb hapur\u201d (p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn NATO rezervohet mund\u00ebsia e pranimeve t\u00eb reja) dhe rregullat e \u201c<em>partnership<\/em>\u201d nuk e kan\u00eb shtyr\u00eb Aleanc\u00ebn gjithmon\u00eb drejt lindjes, por drejt jugut. Jan\u00eb nd\u00ebrhyrjet n\u00eb Bosnje dhe m\u00eb pas n\u00eb Kosov\u00eb \u2013 Serbi ato q\u00eb e kan\u00eb shtyr\u00eb NATO e vjet\u00ebr n\u00eb shekullin e XXI: i kaluar ky prag, Rusia ka pasur p\u00ebrpara nj\u00eb homologe t\u00eb re, m\u00eb t\u00eb brisht\u00eb dhe m\u00eb dinamike (megjith\u00ebse jo gjithmon\u00eb m\u00eb efikasi), me kufij t\u00eb l\u00ebvizsh\u00ebm dhe misione fleksib\u00ebl. Ende duhet t\u00eb krijohet nj\u00eb arsye, sikur t\u00eb mos ishte tejkaluar shoku.<\/p>\n<p>Nj\u00eb kund\u00ebrshti p\u00ebrs\u00ebrit\u00ebse, shpesh e rilan\u00e7uar nga ana ruse, \u00ebsht\u00eb relative me \u201cpremtimet\u201d e b\u00ebra nga disa lider\u00eb per\u00ebndimor\u00eb n\u00eb Mosk\u00eb, n\u00eb fillimivitet \u201990, p\u00ebr t\u00eb mos rreshtuar megjithat\u00eb armatime n\u00eb Indje respektivisht vij\u00ebs s\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Akoma sot, duhet th\u00ebn\u00eb se burimet e asaj periudhe jan\u00eb pjes\u00ebrisht t\u00eb aksesueshme; ama pika qendrore \u00ebsht\u00eb se NATO nuk ka marr\u00eb kurr\u00eb nj\u00eb impenjim formal lidhur me k\u00ebt\u00eb dhe ndryshimi i kushteve gjeopolitike i kan\u00eb ndryshuar vler\u00ebsimet per\u00ebndimore. N\u00eb fund t\u00eb fundit, Rusia e Vladimir Putinit nuk \u00ebsht Rusia e Boris Jelcinit, sikur vet\u00eb presidenti aktual \u00ebsht\u00eb krenar q\u00eb t\u00eb na kujtoj\u00eb \u00e7do shtytje t\u00eb bekuar.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, mbi nj\u00eb aspekt kritik\u00ebt e zgjerimit godasin n\u00eb shenj\u00eb: zgjedhja p\u00ebr ta zgjeruar NATO drejt lindjes \u00ebsht\u00eb e futur n\u00eb nj\u00eb korniz\u00eb konceptuale m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb, q\u00eb v\u00ebrtet konfigurohet n\u00eb nj\u00eb far\u00eb kuptimi si nj\u00eb \u201crrethim\u201d i Rusis\u00eb. Ama nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ndonj\u00eb manov\u00ebr tip ushtarake, por m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr p\u00ebr nj\u00eb zgjerim progresiv t\u00eb modelit demokratiko \u2013 liberal. Ky vizion u artikulua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite nga K\u00ebshilltari i Siguris\u00eb Komb\u00ebtare t\u00eb Bill Clinton, Anthony Lake, qysh m\u00eb 1993: u fol deri p\u00ebr nj\u00eb \u201cdoktrin\u00eb Lake\u201d, e mbiquajtur \u201c<em>democratic enlargement<\/em>\u201d. N\u00eb retrospektiv\u00eb, ideja themelore ishte ka mund\u00ebsi sempliciste dhe n\u00eb fakt ka pasur fate t\u00eb alternuara, duke i shtirur p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb e d\u00ebnuar tragjikisht nga dy luft\u00ebra t\u00eb gjata goxha larg nga \u201c<em>core business<\/em>\u201d fillestar i NATO: ajo irakene dhe afganase \u2013 por kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tem\u00eb shum\u00eb e gjer\u00eb q\u00eb e prek vet\u00ebm tangencialisht \u00e7\u00ebshtjen ruse.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb kuad\u00ebr komplesiv t\u00eb kritikave t\u00eb mundshme q\u00eb sot i b\u00ebhen NATO, at\u00ebhere duhen kombinuar konsideratat pragmatike t\u00eb zgjerimeve m\u00eb kontradiktore (menaxhimin e aseteve t\u00eb reja europiane me Gjermanin\u00eb e bashkuar dhe k\u00ebrkesat e ardhura nga an\u00ebtar\u00ebt ndrysh\u00ebm t\u00eb ish bllokut sovjetik), evolucionin e m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb siguris\u00eb kontinentale (sidomos me shkat\u00ebrrimin e dhunsh\u00ebm t\u00eb Jugosllavis\u00eb) dhe disa faktor\u00eb ideale (\u201c<em>democratic enlargement<\/em>\u201d, me sukseset e tij t\u00eb pjesshme dhe limitet e tij t\u00eb shumta). Mbi k\u00ebto baza, t\u00eb pakt\u00ebn 3 element\u00eb duket se shum\u00eb shpesh shp\u00ebtojn\u00eb n\u00eb analizat aktuale:<\/p>\n<ul>\n<li>S\u00eb pari, ashtu si Bashkimi Sovjetik, edhe NATO ka nj\u00eb histori, dometh\u00ebn\u00eb nj\u00eb t\u00eb kaluar dhe nj\u00eb trash\u00ebgimi t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, q\u00eb ka influencuar pashmangshm\u00ebrisht zgjedhjet e vendeve an\u00ebtare t\u00eb saj n\u00eb fillimivitet \u201990 dhe n\u00eb periudh\u00ebn e m\u00ebtejshme;<\/li>\n<li>S\u00eb dyti, evolucioni i siguris\u00eb euroaziatike dhe globale pas shembjes s\u00eb Bashkimit Sovjetik nuk ishte aspak e qart\u00eb dhe bile ishte e pasur me paqart\u00ebsi: n\u00eb fundin e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, aleanca e madhe me drejtim amerikan shikohej si nj\u00eb b\u00ebrtham\u00eb e mundshme euro \u2013 atlantike e nj\u00eb sistemi globa\u00eb dhe sakt\u00ebsisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb funksion vendosi (me shum\u00eb dyshime dhe shum\u00eb <em>caveat<\/em>) t\u00eb nd\u00ebrhynte \u201c<em>out of area<\/em>\u201d n\u00eb ish Jiugosllavi pik\u00ebrisht p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi realisht ndryshe respektivisht me at\u00eb sovjetik gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb;<\/li>\n<li>S\u00eb treti, procesi vendimmarr\u00ebs q\u00eb \u00e7oi n\u00eb zgjerimet e ndryshme ishte frut i nj\u00eb vizioni dinamik dhe n\u00eb fakt ekspansiv t\u00eb rolit amerikan, por u influencua fuqimisht nga k\u00ebrkesat dhe nga shpresat e vendeve q\u00eb thuajse i gjith\u00eb Per\u00ebndimi i konsideronte t\u00eb \u201c\u00e7liruar\u201d nga nj\u00eb prani shtyp\u00ebse si ajo sovjetike.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Duke shikuar nga situata aktuale, si t\u00eb thuash me kuptimin nga p\u00ebrpara, shum\u00eb konsiderata q\u00eb kan\u00eb kontribuar n\u00eb zgjedhjet kolektive t\u00eb kryera nga NATO mbesin t\u00eb vlefshme. Sidomos harrohet tep\u00ebr shpesh natyra fuqimisht perandorake dhe e militarizuar e pranis\u00eb sovjetike (e percpetuar edhe si \u201cruse\u201d, dometh\u00ebn\u00eb si projeksion i nj\u00eb imperializmi t\u00eb tipit tradicional) n\u00eb Europ\u00ebn qendro \u2013 lindore, q\u00eb ka l\u00ebn\u00eb nj\u00eb shenj\u00eb t\u00eb thell\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb sigurisht nuk mund t\u00eb faj\u00ebsohet NATO. Europa e ndar\u00eb m\u00eb dysh, e ndar\u00eb nga mure dhe tela me gjemba, nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb abstraksion i larg\u00ebt dhe deri gjeneratat pas1989 mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb shije vet\u00ebm n\u00ebse vizitohet vet\u00ebm Berlini duke ndjekur nj\u00eb vij\u00eb t\u00eb brisht\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb akoma sot e gdhendur mbi asfaltin dhe mbi gur\u00ebt e qytetit. N\u00eb sintez\u00eb ekstreme, historia \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, jo vet\u00ebm p\u00ebr rus\u00ebt.<\/p>\n<p>N\u00eb 3 dekadat e kaluara, Aleanc\u00ebs i \u00ebsht\u00eb dashur t\u00eb adpatohet gradualisht ndaj sfidash dhe k\u00ebrc\u00ebnimesh t\u00eb paparashikuara, duke p\u00ebrfunduar deri p\u00ebr t\u00eb luftuar n\u00eb malet afganase dhe sigurisht jo prej vullnetit p\u00ebr t\u00eb rrethuar Rusin\u00eb. Ashtu si n\u00eb 1949, ende sot NATO mb\u00ebshtetet edhe mbi nj\u00eb konsensus t\u00eb mb\u00ebshtetur mbi vlera politike t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta: interesa dhe vlera me spekt\u00ebr t\u00eb gjer\u00eb (n\u00eb nj\u00eb ekuilib\u00ebr nd\u00ebrthushm\u00ebrisht t\u00eb paq\u00ebndruesh\u00ebm dhe t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb) q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar mbi Rusin\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb thuajse obsesive si\u00e7 duket se beson Kremlini.<\/p>\n<p>Mario Del Pero ka kujtuar koh\u00ebt e fundit disa vler\u00ebsime shum\u00eb kritike lidhur me zgjerimin n\u00eb vet\u00eb Shtetet e Bashkuara, si ato t\u00eb t\u00eb plakut t\u00eb at\u00ebhersh\u00ebm George Kennan (midis arkitekt\u00ebve t\u00eb \u201c<em>containment<\/em>\u201d) dhe t\u00eb historianit John Lewis Gaddis, q\u00eb sot duken profetike. E v\u00ebrtet\u00eb, por jan\u00eb b\u00ebr\u00eb profetike me nj\u00eb \u201c<em>lag<\/em>\u201d prej disa vitesh dhe ndoshta prej ar\u00ebsyesh t\u00eb gabuara: problemi nuk \u00ebsht\u00eb edhe aq se zgjerimi i NATO e ka b\u00ebr\u00eb menj\u00ebher\u00eb m\u00eb nacionalisten dhe t\u00eb pasigurt\u00ebn shoq\u00ebri ruse; \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se regjimi i vendosur nga Putini ka zgjedhur t\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul\u00eb progresivisht mbi ekspansionin n\u00eb lindje t\u00eb Aleanc\u00ebs fitimtare (dhe efektivisht mbi shembjen e Bashkimit Sovjetik) si moment themelues t\u00eb identitetit aktual rus. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrzierje t\u00eb vjetrash dhe t\u00eb rejash, q\u00eb ka baza konkrete, por edhe element\u00eb artificial\u00eb: p\u00ebr shembull, \u00ebsht\u00eb tejet e mundshme q\u00eb shumica d\u00ebrrmuese e qytear\u00ebve t\u00eb Federat\u00ebs Ruse do ta toleronte nj\u00eb NATO t\u00eb zgjeruar pa ju dridhur qerpiku at\u00ebhere kur perspektivat t\u00eb vendit t\u00eb qen\u00eb dinamike dhe elitat biznesore t\u00eb mos sposotheshin sistematikisht jasht\u00eb resurset e tyre financiare. Me fjal\u00eb t\u00eb tjera, sikur qeveris t\u00eb synonte n\u00eb nj\u00eb rilan\u00e7im t\u00eb fort\u00eb ekonomik si prioriteti programatik, ndoshta do t\u00eb gjente m\u00ebnyra m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr t\u2019i investuar paran\u00eb publike respektivisht nj\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrimi trupash p\u00ebrgjat\u00eb kufirit ukrainas apo n\u00eb nj\u00eb \u201ckonflikt hibrid\u201d t\u00eb zjarrt\u00eb kund\u00ebr tri vendev t\u00eb vogla balltike.<\/p>\n<p>Si\u00e7 na kujtojn\u00eb shum\u00eb studime antropologjike, sociologjike dhe politologjike, identitetet kolektive jan\u00eb nd\u00ebrtuar, ushqyer dhe shpesh t\u00eb mobilizuara nga lidershipet dhe nga flukset e komunikimit. Ajo t\u00eb cil\u00ebs i referohet grupi drejtues p\u00ebrreth Putinit \u00ebsht\u00eb, fatkeq\u00ebsisht, nj\u00eb identitet n\u00eb thelb paranojak, duke par\u00eb se Moska ka konsideruar s\u00eb \u00ebsht\u00eb e k\u00ebrc\u00ebnuar, me val\u00eb, nga vendet balltike, nga Gjeorgjia, nga Ukraina dhe deri nga Bjellorusia. Sigurisht, edhe paranojak\u00ebt mund t\u00eb ken\u00eb realisht armiq, por kjo nuk p\u00ebrjashton q\u00eb perceptimet e tyre jan\u00eb m\u00eb shpesh t\u00eb gabuara sesa korrekte. N\u00eb rastin specifik t\u00eb Rusis\u00eb, k\u00ebrc\u00ebnimi nuk \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet ai i nj\u00eb presioni ushtarak t\u00eb NATO n\u00eb kufijt\u00eb e tyre, por mbi t\u00eb gjitha ai i ndryshimit politik (i realizuar apo potencial) n\u00eb vende q\u00eb ajo i konsideron gjeopolitikisht t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme \u2013 t\u00eb ashtuquajturat \u201crevolucione me ngjyra\u201d. Kufijt\u00eb q\u00eb Moska, n\u00ebse vall\u00eb, i shikon v\u00ebrtet t\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuara nga forca armiq\u00ebsore jan\u00eb ato q\u00eb ndan me \u201cStan\u201d-\u00ebt, dometh\u00ebn\u00eb vendet qendroaziatike ku identitetet mbizot\u00ebruese jan\u00eb turko \u2013 persiane dhe\/ose islamike dhe mbi 4000 kilometrat e kufirit me Kin\u00ebn n\u00eb Azin\u00eb Lindore. N\u00eb thelb po t\u00eb shikohet mir\u00eb, del sesi narrativa historike e p\u00ebrdorur nga Moska \u00ebsht\u00eb shum\u00eb selektive dhe deridiku devijuese.<\/p>\n<p>Th\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb, \u00ebsht\u00eb e dobishme t\u00eb vendoset nj\u00eb minimum rendi edhe n\u00eb diskutimin mbi parimet e p\u00ebrgjithshme, q\u00eb \u00ebsht\u00eb mjaft konfuze midis rivendikimeve historike dhe analizave psiko \u2013 politike: ekzistojn\u00eb sigurisht interesa legjitime q\u00eb politika e jashtme ruse k\u00ebrkon t\u2019i ndjek\u00eb, nganj\u00ebher\u00eb n\u00eb forma kompetitive respektivisht me Bashkimin Europian, me disa vende an\u00ebtare t\u00eb tij apo me Shtetet e Bashkuara dhe me NATO; por n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim jan\u00eb po aq legjitime edhe interesat per\u00ebndimore, duke filluar pik\u00ebrisht nga ekspansioni i vlerave demokratiko \u2013 liberale p\u00ebr t\u00eb cilat fliste administrata Clinton rreth 30 vite m\u00eb par\u00eb. Nuk shikohet se pse koalicioni euro \u2013 amerikan duhet t\u00eb turp\u00ebrohet apo t\u00eb pendohet se ka promovuar vizionin e vet politik, social dhe ekonomik. Askush nuk i ka imponuar ish vendeve t\u00eb Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs nj\u00eb form\u00eb qeveris\u00ebse paskomuniste dhe aq m\u00eb pak \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb kjo gj\u00eb me Rusin\u00eb \u2013 prov\u00eb i \u00ebsht\u00eb se mazhoranca parlamentare e Putinit ka modifikuar kushtetut\u00ebn n\u00eb avantazhin e saj m\u00eb pak se nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr e kuptueshne se nj\u00eb vend si Rusia p\u00ebrdor asetin e saj kryesor, dometh\u00ebn\u00eb eksportin e gazit natyral, p\u00ebr t\u00eb ruajtur apo p\u00ebr t\u00eb rritur pesh\u00ebn e saj nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Instrumenti i shantazhit energjitik \u00ebsht\u00eb i pap\u00eblqyesh\u00ebm ndaj kujt e p\u00ebson, por nde mund t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb \u201carke me vegla\u201d e cila t\u00eb p\u00ebrdorohet. Rr\u00ebnj\u00ebsisht ndryshe \u00ebsht\u00eb skenari i nj\u00eb operacioni ushtarak pushtimi si ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb realizuar n\u00eb 2014 n\u00eb Krime. N\u00ebse kjo pranohet si ndonj\u00eb \u201crregull loje\u201d i pranuar n\u00eb Eurazi, Moska duhet t\u00eb dor\u00ebzohet t\u00eb konkurroj\u00eb n\u00eb planin e kapaciteteve ekonomike dhe modeleve t\u00eb qeverisjes, pa ju drejtuar rreshtimit t\u00eb 100000 nj\u00ebsive dhe mjeteve relative kur k\u00ebrkon v\u00ebmendjen p\u00ebr t\u2019u ulur n\u00eb nj\u00eb tavolin\u00eb negociale. \u00cbsht\u00eb paksa kurioze t\u00eb d\u00ebgjosh t\u00eb thuash \u2013 edhe nga ana e komentator\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm europian\u00eb \u2013 se reagimet per\u00ebndimore jan\u00eb \u201chisterike\u201d, p\u00ebrball\u00eb manovrash ushtarake me shtrirje t\u00eb gjer\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb nj\u00eb kufiri t\u00eb kontestuar dhe tashm\u00eb fuqimisht i militarizuar; shum\u00eb mir\u00eb q\u00eb d\u00ebgjon t\u00eb d\u00ebgjoj\u00eb \u201cvler\u00ebsimin e k\u00ebrc\u00ebnimit\u201d t\u00eb b\u00ebr\u00eb nga vet\u00eb qeveria e Kievit (p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr i matur), por mbetet fakti se kush mobilizon instrumentet e tij ushtarake n\u00eb mas\u00eb masive do t\u00eb duhet t\u00eb pres\u00eb gjithmon\u00eb nj\u00eb reagim t\u00eb mundsh\u00ebm edhe t\u00eb tipit ushtarak, ndoshta jo i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb dhe n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb nj\u00eb prej pal\u00ebve n\u00eb \u00e7\u00ebshtje.<\/p>\n<p>Pra, n\u00ebse d\u00ebshirohet t\u00eb ridiskutohet p\u00ebr nj\u00eb sistem paneuropian sigurie, do t\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00ebm me kusht q\u00eb t\u00eb fiksohen dhe t\u00eb respektohen rregulla t\u00eb p\u00ebrgjithshme dhe duke mos u nisur nga nj\u00eb lloj liste p\u00ebrjashtimesh t\u00eb lidhur me nj\u00eb t\u00eb kaluar perandorake. Praktikisht k\u00ebto rregulla jan\u00eb tashm\u00eb, n\u00ebqoft\u00ebse d\u00ebshirohet t\u00eb rilexohen komunikata e p\u00ebrbashk\u00ebta t\u00eb shumta t\u00eb OSBE, K\u00ebshillit t\u00eb Europ\u00ebs, e t\u00eb sip\u00ebrcituarit <em>NATO-Russia Council<\/em> \u2013 t\u00eb gjitha konsensuse me t\u00eb cilat Rusia b\u00ebn pjes\u00eb me titull t\u00eb plot\u00eb. Ritheksimi solemnisht nuk do t\u00eb b\u00ebnete sigurisht keq, por me t\u2019u kaluar kjo faz\u00eb akute tensionesh lidhur me Ukrain\u00ebn, do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb mir\u00eb t\u00eb rip\u00ebrshkuhet historia n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb selektive dhe t\u00eb vihet bast mbi provat e forc\u00ebs.<\/p>\n<p>(nga <em>Aspenia Institute<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb muajt e fundit, raportet e v\u00ebshtira me Rusin\u00eb kan\u00eb rindezur nj\u00eb interes t\u00eb madh prej ndodhis\u00eb s\u00eb zgjerimit n\u00eb lindje t\u00eb NATO pas mbarimit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb. Nd\u00ebrkaq, konvenion t\u00eb niset nga nj\u00eb sakt\u00ebsim historik: qysh nga themelimi i saj m\u00eb 1949 Aleanca \u00ebsht\u00eb zgjeruar 8 her\u00eb t\u00eb mira, me nj\u00eb dinamik\u00eb q\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":4964,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4963"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4963"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4963\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4963"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4963"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4963"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}