{"id":48317,"date":"2023-06-13T08:49:39","date_gmt":"2023-06-13T08:49:39","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=48317"},"modified":"2023-06-13T08:49:39","modified_gmt":"2023-06-13T08:49:39","slug":"nje-lufte-mesjetare","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/06\/13\/nje-lufte-mesjetare\/","title":{"rendered":"Nj\u00eb luft\u00eb mesjetare"},"content":{"rendered":"<p><strong>Konflikti n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrplasje midis dy kulturash dhe dy idesh\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb, midis s\u00eb kaluar\u00ebs dhe s\u00eb ardhmen. N\u00ebse do t\u00eb fitoj\u00eb Kremlini, do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb humbje p\u00ebr gjith\u00eb Europ\u00ebn, thekson shkrimtari rus Vladimir Sorokin.<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr bot\u00ebn e qytet\u00ebruar, lufta e shp\u00ebrthyer nga diktatori rus Vladimir Putin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hakmarrje kund\u00ebr ukrainasve, q\u00eb e duan lirin\u00eb dhe nuk duan t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb hijen e influenc\u00ebs dhe t\u00eb imponimeve ruse. Por prapa k\u00ebsaj ka edhe tjet\u00ebr. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00eb kund\u00ebr Kievit, q\u00eb sipas kronikave t\u00eb lashta \u00ebsht\u00eb n\u00ebna e t\u00eb gjitha qyteteve ruse: m\u00eb e lasht\u00eb se Moska dhe burimi nga ku lind lumi i historis\u00eb ruse. E themeluar nga skandinav\u00ebt, ka shikuar gjithmon\u00eb nga Per\u00ebndimi europian m\u00eb shum\u00eb sesa nga Lindja, ku n\u00eb Mesjet\u00eb dominonin mongol\u00ebt nomad\u00eb t\u00eb Bashk\u00ebs s\u00eb Art\u00eb. N\u00eb mesin e shekullit t\u00eb XVI cari Ivan i Tmerrsh\u00ebm nd\u00ebrtoi perandorin\u00eb e tij duke u bazuar mbi modelin mongolo \u2013 bizantin dhe sulmoi Novgorodin, qytet i liris\u00eb dhe dikur kryeqytet i nj\u00eb republike ndaj s\u00eb cil\u00ebs gjyshi i tij, Ivani i III, kishte luftuar. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb Kievi i p\u00ebrkiste tashm\u00eb <em>rzeczpospolita<\/em>, republik\u00ebs, polake. Qe at\u00ebhere q\u00eb n\u00eb Rusi u afirmua sistemi i pushtetit piramidal t\u00eb tipit mongolo \u2013 bizantin. N\u00eb maj\u00eb ndodhej monarku absolut. T\u00eb v\u00ebzhguar nga baza, katet e larta t\u00eb struktur\u00ebs rezultonin t\u00eb pap\u00ebrshkuesh\u00ebm dhe frym\u00ebzonin m\u00eb shum\u00eb frik\u00eb sesa respekt. Qeveritar\u00ebt vepronin si nj\u00eb fuqi pushtuese kundrejt n\u00ebnshtetsave, pik\u00ebrisht si\u00e7 b\u00ebn sot Putini, q\u00eb avancon me sukses tradit\u00ebn sovjetike: faktikisht, p\u00ebr shtetasit e tij, Bashkimi Sovjetik ishte n\u00eb pushtues i paskrupull. N\u00eb pamje t\u00eb par\u00eb lufta e deklaruar nga Putini Ukrain\u00ebs na duket krejt\u00ebsisht \u00e7menduri, por p\u00ebr liderin rius dhe p\u00ebr rrethin e tij gj\u00ebrat nuk jan\u00eb k\u00ebshtu: duke luftuar Ukrain\u00ebn moderne, Putini lufton Rus\u2019-in e Kievit (b\u00ebrtham\u00ebn e par\u00eb t\u00eb shtetit rus, t\u00eb lindur p\u00ebrreth kryeqytetit aktual ukrainas n\u00eb fundin e shekullit t\u00eb IX) si vend proper\u00ebndimor q\u00eb \u2013 n\u00eb syt\u00eb e tij \u2013 k\u00ebrc\u00ebnonte Rusin\u00eb mongolo \u2013 bizantine me thjesht ekzistenc\u00ebn e saj. P\u00ebr Putinin gj\u00ebja m\u00eb e keqe \u00ebsht\u00eb se pothuajse t\u00eb gjith\u00eb ukrainasit flasin rusisht. Sipas deklaratave t\u00eb tij, objektivi i \u201coperacionit special\u201d \u00ebsht\u00eb \u201cdenazifikimi dhe \u00e7militarizimi i Ukrain\u00ebs\u201d: k\u00ebshtu q\u00eb jo vet\u00ebm likuidimi i shtetit ukrainas, por edhe banor\u00ebt e tij, atyre ukrainasve t\u00eb konsideruar trash\u00ebgimtar\u00eb t\u00eb Rus\u2019-it t\u00eb Kievit. Ato q\u00eb e demonstrojn\u00eb jan\u00eb dhunat e tmerrshme t\u00eb Bu\u00e7as, Mariupolit, Borodjank\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>N\u00ebnshtrim dhe hierarki<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb radh\u00eb t\u00eb dyt\u00eb, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00eb midis s\u00eb kaluar\u00ebs dhe s\u00eb tashmes. N\u00eb mbi 20 vitet e kaluara nga ardhja n\u00eb pushtet e Putinit, Rusia \u00ebsht\u00eb zhytur gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e saj, n\u00eb nj\u00eb Mesjet\u00eb t\u00eb re: n\u00eb fronin e Kremlinit q\u00ebndron nj\u00eb car despotik, i rrethuar nga zot\u00ebrinjt\u00eb e rinj fedual\u00eb, oligark\u00ebt me Mercedes, dhe i mbrojtur nga <em>opri\u010dnik\u00ebt <\/em>e rinj (rojet private e car Ivanit t\u00eb Tmerrsh\u00ebm) q\u00eb sh\u00ebtisin me iPhone e tyre. Populli \u00ebsht\u00eb i frik\u00ebsuar dhe i privuar nga \u00e7do liri demokratike. Ukraina, q\u00eb duke filluar nga revolucioni popullor i 2014 ka filluar t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb demokraci, \u00ebsht\u00eb larguar p\u00ebrfundimisht nga sfera e influenc\u00ebs ruse, shikon nga Europa dhe \u00ebsht\u00eb aty q\u00eb imagjinon t\u00eb ardhmen e saj. Putini sheh tek Ukraina e Zelenskyj at\u00eb q\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet vet\u00eb Rusia n\u00ebse \u2013 tmerr! \u2013 fillon t\u00eb l\u00ebviz\u00eb drejt s\u00eb ardhmes. Por Rusia nuk duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb t\u00eb ardhme! P\u00ebr 22 vjet Putini nuk ka b\u00ebr\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se e ka shtr\u00ebnguar vendin t\u00eb kthehet n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn: rifutja e himnit komb\u00ebtar sovjetik ka qen\u00eb vet\u00ebm sinjali i par\u00eb. Vit pas viti, Putini ka abroguar institucione dhe t\u00eb drejta demokratike, ka privuar vendin nga zgjedhje t\u00eb rregullta dhe nga gjykata t\u00eb pavarura, ka transformuar televizionin n\u00eb nj\u00eb makin\u00eb propagandistike dhe ke nd\u00ebrtuar shtetin mbi nj\u00eb klas\u00eb funksionar\u00ebsh t\u00eb korruptuar dhe autoritar\u00eb. Ajo n\u00eb zhvillim n\u00eb fush\u00ebbetejat ukrainase \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00eb midis dy epokash: e ardhmja p\u00ebson bombardime dhe mbrohet heroikisht nga sulmet e s\u00eb kaluar\u00ebs, diktator\u00ebt e \u00e7do kohe k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb t\u00eb kthejn\u00eb prapa akrepat e or\u00ebs s\u00eb historis\u00eb: Putini nuk ka shpikur asgj\u00eb. M\u00ebnyra m\u00eb e leht\u00eb p\u00ebr mbajtjen e pushtetit \u00ebsht\u00eb t\u2019i apelosh \u201ckoh\u00ebve t\u00eb mira t\u00eb shkuara\u201d.<\/p>\n<p>Perspektiva q\u00eb modeli ukrainas t\u00eb b\u00ebj\u00eb rrug\u00eb dhe q\u00eb virusi i nj\u00eb t\u00eb ardhmjeje pa Putinin t\u2019i infektoj\u00eb qytetar\u00ebt rus\u00eb e frik\u00ebson thell\u00ebsisht carin e Kremlinit, duke t\u00ebrbuar krejt. Edhe ushtria e tij \u00ebsht\u00eb nj\u00eb instrument i s\u00eb kaluar\u00ebs: \u00ebsht\u00eb i epok\u00ebs sovjetike jo vet\u00ebm pajimi teknik, por edhe funksionimi i saj, q\u00eb ndjek strategjin\u00eb e vjet\u00ebr e shtrimit t\u00eb rrug\u00ebs drejt fitores me kufomat e ushtar\u00ebve t\u00eb saj. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ar\u00ebsye q\u00eb ushtria e madhe ruse deri m\u00eb tani \u00ebsht\u00eb demonstruar pak efikase, e mundur shpesh n\u00eb betej\u00eb nga ajo ukrainase, q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl, por m\u00eb mir\u00eb e organizuar dhe lufton p\u00ebr t\u00eb mbrojtur tok\u00ebn e saj. Ushtria e Putinit duket gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb e obsesionuar nga pla\u00e7kitja, q\u00eb praktikisht \u00ebsht\u00eb ligj\u00ebruar, si\u00e7 e d\u00ebshmojn\u00eb disa batuta sot shum\u00eb popullore:<\/p>\n<p>\u201cH\u00eb, e mor\u00ebt Kievin?\u201d.<\/p>\n<p>\u201cEnde jo\u201d.<\/p>\n<p>\u201cPo \u00e7far\u00eb keni marr\u00eb akoma?\u201d.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb lavatri\u00e7e, nj\u00eb mikroval\u00eb, nj\u00eb tigan q\u00eb nuk ngjit, nj\u00eb pal\u00eb \u00e7orape\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Ushtarak\u00ebt ukrainas mendojn\u00eb se ajo q\u00eb e dallon ushtrin\u00eb e tyre nga ajo ruse \u00ebsht\u00eb sidomos refuzimi i parimit sovjetik i n\u00ebnshtrimit skllav\u00ebror, q\u00eb detyron t\u00eb ndiqen urdh\u00ebrat pa u diskutuar, p\u00ebr sa mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb \u00e7mendur. Si\u00e7 ka qen\u00eb \u00e7menduri urdh\u00ebri p\u00ebr t\u00eb g\u00ebrmuar gropa n\u00eb t\u00eb ashtuquajturin Pyll t\u00eb Kuq, nj\u00eb prej zonave m\u00eb t\u00eb infektuara p\u00ebrreth \u00c7ernobilit. Pas lufte, do t\u00eb jeni ato pushtete diabolike t\u00eb ushtar\u00ebve q\u00eb paguajn\u00eb pasojat e k\u00ebsaj idiot\u00ebsie \u00e7njer\u00ebzore. Urrejta p\u00ebr Ukrian\u00ebn nuk e i jepte paqe Putinit, i impenjuar ta \u201cngrinte\u201d Rusin\u00eb sipas udh\u00ebzimeve t\u00eb filozofit Ivan Ilin, ideologut t\u00eb socializmit komb\u00ebtar rus. Fillimisht i ka marr\u00eb Krimen\u00eb, pastaj ka shp\u00ebrthyer nj\u00eb luft\u00eb hibride q\u00eb p\u00ebr Kievin \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb plag\u00eb e infektuar n\u00eb pjes\u00ebn lindore t\u00eb vendit dhe tani jan\u00eb nj\u00eb luft\u00eb n\u00eb rregull t\u00eb plot\u00eb, me sulme raketore, tanke, bombardime mbi lagje t\u00eb banuara nga civil\u00eb, vrasje, tortura dhe p\u00ebrdhunime kund\u00ebr nj\u00eb popullsie paq\u00ebsore.<\/p>\n<p>Dhe gjith\u00e7ka vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb penguar q\u00eb Ukraina t\u00eb zhvillohet lirisht dhe ta nd\u00ebrtoj\u00eb t\u00eb ardhmen e saj. P\u00ebr ta pushtuar dhe p\u00ebr ta ngrir\u00eb, bashk\u00eb me Rusin\u00eb, n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. S\u00eb fundmi, kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00eb midis kulturash. \u00cbsht\u00eb e riditur se Putini e ka quajtur gjithmon\u00eb shtetin ukrainas t\u00eb \u201cd\u00ebshtuar\u201d dhe damkosur gjuh\u00ebn ukraine si nj\u00eb dialekt rus. P\u00ebr presidentin rus kuptimi i denazifikimit nuk \u00ebsht\u00eb lufta kund\u00ebr fantazm\u00ebs s\u00eb nj\u00eb nazizmi t\u00eb presupozuar ukrainas, por mohimi i sovranitetit komb\u00ebtar t\u00eb vendit. Nj\u00eb Ukrain\u00eb e pushtuar mund t\u00eb jet\u00eb e detyruar t\u00eb mos flas\u00eb vet\u00ebm rusisht, t\u00eb heq\u00eb dor\u00eb nga kultura e saj, nga historia e saj, nga kostumet komb\u00ebtare t\u00eb saj, pavar\u00ebsisht se jan\u00eb po aq t\u00eb vjetra sa ato ruse. Ivan Vyshenskyj, Meletij Smotryckyj, Feofan Prokopovi\u00e7, Ivan Kotljarevskyj, Taras Shev\u00e7enko: ja lula e lules e let\u00ebrsis\u00eb ukrainase t\u00eb lasht\u00eb dhe klasike. \u00cbsht\u00eb th\u00ebnie e filozofit t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm ukrainas t\u00eb \u2018700 Hrihorij Skovoroda maksima e famshme \u201cBoza m\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb gjuetin\u00eb, por un\u00eb nuk e kam marr\u00eb kurr\u00eb\u201d, e gdhendur edhe n\u00eb gurin e varrit t\u00eb tij. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb filozofia ruse sapo po l\u00ebvizte hapat e para dhe q\u00eb \u00e7uan n\u00eb Mosk\u00eb pentagramin europian n\u00eb &#8216;600 qen\u00eb disa k\u00ebng\u00ebtar\u00eb ukrianas. Shkat\u00ebrrimi i kulturs\u00eb ukrainase dhe rusifikimi i ukrainasve jan\u00eb nj\u00eb objektiv tjet\u00ebr i operacionit special.<\/p>\n<p><strong>Q\u00ebllime ideologjike<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb fushat\u00eb tejet simbolike, Putini dhe ekipi i tij ka shpikur 2 simbole t\u00eb rinj: V dhe Z, t\u00eb pikturuara n\u00eb tanket dhe n\u00eb blindet q\u00eb pushtojn\u00eb Ukrain\u00ebn. Fillimisht tregonin p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb n\u00eb distriktin ushtarak per\u00ebndimor (Z) apo lindor (V) t\u00eb ushtris\u00eb. Por m\u00eb pas propagandist\u00ebt e Putinit kan\u00eb menduar si t\u2019ua n\u00ebnshtrojn\u00eb q\u00ebllimeve t\u00eb tyre ideologjike, k\u00ebshtu q\u00eb sot V \u00ebsht\u00eb <em>Vper\u00ebd! <\/em>(Avanti!) dhe Z p\u00ebr <em>Za rodinu! Za Putina! <\/em>(P\u00ebr atdheun! P\u00ebr Putinin!). Megjithat\u00eb, e d\u00ebshtuar lufta rrufe (Putini do t\u00eb donte ta merrte Kievin p\u00ebr tri dit\u00eb) dhe me makin\u00ebn luftarake ruse t\u00eb bllokuar nga kund\u00ebrgoditjet e p\u00ebsuara, gjithnj\u00eb e m\u00eb shpesh n\u00eb rrjetet sociale t\u00eb dy germat jan\u00eb objekt kritike dhe talljeje. P\u00ebrball\u00eb mizorive t\u00eb kryera nga ushtar\u00ebt rus\u00eb n\u00eb territoret e pushtuara, shum\u00eb kan\u00eb menduar p\u00ebr pushtimin nazist gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, dhe shum\u00eb shpejt Z \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb mesi i svastik\u00ebs s\u00eb vjet\u00ebr. Vulnerab\u00ebl dhe t\u00eb ngadalta, trupat e pushtuesve filluan q\u00eb t\u00eb viheshin n\u00eb loj\u00eb: Z dhe V sot tregojn\u00eb edhe mumjet dhe vampir\u00ebt e ardhur nga Rusia, jasht\u00ebzakonisht brutal\u00eb kundrejt popullsis\u00eb dhe indiferent\u00eb ndaj rrezikut t\u00eb vdekjes. Tashm\u00eb Z e ka z\u00ebvend\u00ebsuar krejt\u00ebsisht V, duke u b\u00ebr\u00eb simboli i vet\u00ebm i k\u00ebsaj lufte absurde. \u00cbsht\u00eb e ekspozuar n\u00eb nd\u00ebrtesat publike t\u00eb qyteteve ruse dhe, n\u00eb oborret e shkollave, f\u00ebmij\u00ebt vendosen n\u00eb form\u00eb Z p\u00ebr ta demonstruar \u201cmb\u00ebshtetjen e tyre nbdaj ushtris\u00eb ton\u00eb\u201d. Z triumfon mbi adeziv\u00ebt, bluzat, poster\u00ebt dhe ngjit\u00ebsit e automobil\u00ebve dhe shfaqet, si nj\u00eb paralajm\u00ebrim djall\u00ebzor, edhe n\u00eb dyert e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb opozitar\u00ebve. T\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit e ar\u00ebsyesh\u00ebm e gjykojn\u00eb t\u00eb \u00e7mendur luft\u00ebn e pajustifikueshme t\u00eb Rusis\u00eb kund\u00ebr Ukrain\u00ebs. Bombardimi i Kievit, n\u00ebna e t\u00eb gjitha qyteteve ruse, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt vetd\u00ebmtimi i kryer me urdh\u00ebrin e nj\u00eb diktatori jasht\u00eb kontrollit dhe mund t\u00eb ket\u00eb pasoja fatale p\u00ebr vet\u00eb Rusin\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Aroma e revolt\u00ebs <\/strong><\/p>\n<p>Kjo luft\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e ngarkuar vet\u00ebm me simboliz\u00ebn, por edhe me analogji. Mbytja e kryq\u00ebzorit \u201cMoskva\u201d, anijes adimrale t\u00eb flot\u00ebs s\u00eb Detit t\u00eb Zi, kujton at\u00eb t\u00eb nj\u00eb anijeje tjet\u00ebr ruse, \u201cPetropavlovsk\u201d, e mbytur n\u00eb 1904, gjithmon\u00eb n\u00eb prill, n\u00eb fillimin e luft\u00ebs ruso \u2013 japoneze. Edhe at\u00ebhere Rusia kishte probleme mr drejtimin e konfliktit q\u00eb kishte shp\u00ebrthyer, n\u00eb pik\u00ebn q\u00eb burokracia e korruptzar ushtarake u detyrua q\u00eb ta p\u00ebrtyp\u00eb nj\u00eb humbje t\u00eb turpshme, q\u00eb e ngriti n\u00eb qiell m\u00ebrin\u00eb e popullsis\u00eb ndaj pushtetit carist. Vite pas k\u00ebsaj m\u00ebrie do t\u00eb kulmohej n\u00eb revolucionin e 1917, q\u00eb sh\u00ebnoi fundin e dinastis\u00eb s\u00eb Romanov\u00ebve. Sot, p\u00ebr t\u00eb dyja rreshtimet, mbytja e nj\u00eb anijeje si kjo, q\u00eb mbante emrin fam\u00ebmadh t\u00eb kryeqytetit rus dhe ishte e pajisur me mbrojtje kund\u00ebrajrore me t\u00eb cilat do t\u00eb furnizonte mbrojtjen e flot\u00ebs s\u00eb saj, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fakt dometh\u00ebn\u00ebs. Ukraina ka emetuar nj\u00eb pull\u00eb postare me imazhin e kryq\u00ebzorit t\u00eb mbytur, nd\u00ebrsa n\u00eb Rusi ngjarja ka shkaktuar zem\u00ebrimin e patriot\u00ebve militarist\u00eb dhe t\u00eb propagandist\u00ebve n\u00ebp\u00ebr televizione, q\u00eb pretendojn\u00eb hakmarrje, t\u00eb kushtoj\u00eb sa t\u00eb kushtoj\u00eb, deri p\u00ebrdorimin e arm\u00ebve b\u00ebrthamore.<\/p>\n<p>Putini donte nj\u00eb sukses brenda 9 majit, dit\u00ebs s\u00eb parad\u00ebs p\u00ebr t\u00eb celebruar fitoren mbi nazizmin n\u00eb Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. E di mir\u00eb se nj\u00eb humbje nuk do t\u2019i falej as nga lobi militarist, as nga populli i nxitur nga propaganda televizive. Por me kalimin e dit\u00ebve mirazhi i nj\u00eb \u201ctriumfi t\u00eb madh mbi nazizmin ukrainas\u201d u shkri si d\u00ebbora n\u00eb diell dhe, pik\u00ebrisht si n\u00eb epok\u00ebn e luft\u00ebs ruso \u2013 japoneze, korrupsioni dominues n\u00eb ushtrin\u00eb ruse b\u00ebn loj\u00ebn e luft\u00ebtar\u00ebve ukrainas. P\u00ebr sa i p\u00ebrket pajimit luftarak, situata nuk shpreson mir\u00eb: shum\u00eb mjete dhe instrumente jan\u00eb vjedhur dhe ushtar\u00ebt duhet t\u00eb k\u00ebnaqen me racione t\u00eb skaduara. N\u00eb 2 muaj luft\u00eb, rus\u00ebt nuk kan\u00eb arritur t\u00eb marrin as edhe nj\u00eb prej qyteteve t\u00eb m\u00ebdha ukrainase; kan\u00eb bombarduar ashp\u00ebr Mariupolin, duke e katandisur n\u00eb nj\u00eb grumbull g\u00ebrmadhash, pa arritur t\u00eb cedojn\u00eb mbrojt\u00ebsit e tij. P\u00ebr shum\u00eb rus\u00eb fjala fitore ka tashm\u00eb nj\u00eb shije t\u00eb hidhur dhe zhg\u00ebnjimi \u00ebsht\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb e p\u00ebrhapur. Fushata e Putinit v\u00eb n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi edhe makin\u00ebn propagandistike: si t\u00eb justifikohen arkivolet e shumta me brenda t\u00eb rinj rus\u00eb q\u00eb kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb jet\u00ebn p\u00ebr objektiva gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb diskutuesh\u00ebm?<\/p>\n<p>N\u00eb rrjetet sociale lexohet se \u201cndjehet aroma e shkurtit 1917\u201d, data e revolucionit q\u00eb \u00e7oi n\u00eb shembjen e regjimit carist. Kurse ukrainasit ua detyrojn\u00eb fitoret kurajos s\u00eb tyre dhe mb\u00ebshtetjes s\u00eb thuajse t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs. Ushtarak\u00ebt e Mosk\u00ebs reagojn\u00eb me mizori n\u00eb rritje kund\u00ebr popullsis\u00eb civile, duke b\u00ebr\u00eb t\u00eb tmerrohet vet\u00eb populli rus, q\u00eb pyet sesi \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb jen\u00eb kaq t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr aksione kaq brutale. P\u00ebrgjigja ime \u00ebsht\u00eb se k\u00ebto gj\u00ebra jan\u00eb pjes\u00eb e neve rus\u00ebve nga nata e koh\u00ebve. Qysh n\u00eb mesjet\u00ebn ruse, n\u00eb mesin e \u2018500, Ivani i Tmerrsh\u00ebm qeveriste vendin si nj\u00eb pushtues, fal\u00eb <em>opri\u010dnik\u00ebve <\/em>t\u00eb tij t\u00eb pam\u00ebshirsh\u00ebm. N\u00eb 1570 nd\u00ebrmorri nj\u00eb ekspedit\u00eb nd\u00ebshkuese kund\u00ebr Novgorodit, i af\u00ebrt me Per\u00ebndimin dhe me nj\u00eb sistem administrativ thuajse demokratik: vari qytetar\u00ebt dhe familjet e tyre t\u00eb kamura dhe boshatisi arkat e qytetit. Pas kalimit t\u00eb tij, Novgorodi ishte shkat\u00ebrruar dhe i mbushur me kufoma. N\u00eb rrug\u00ebn e kthimimit trupat e carit ju kushtuan pla\u00e7kitjes s\u00eb fshatrave, duke pla\u00e7kitur dhe djegur fshatrat, duke vrar\u00eb kafsh\u00ebt dhe fshatar\u00ebt. Ishte nj\u00eb taktik\u00eb luftarake n\u00eb kuptimin e plot\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs. N\u00eb Rusi nuk ka pasur kurr\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebsim mbi sistemin e <em>opri\u010dnin\u00ebs<\/em>, q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb d\u00ebnuar kurr\u00eb zyrtarisht: ka hyr\u00eb t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e heqjes kolektive, e n\u00ebnvet\u00ebdijes popullore t\u00eb rus\u00ebve, ku ka mbetur deri m\u00eb sot. Brutaliteti i trupave ruse n\u00eb Ukrain\u00eb nuk duhet t\u00eb na habis\u00eb: tek \u00e7do ushtar i Putinit \u00ebsht\u00eb zgjuar nj\u00eb <em>opri\u010dnik <\/em>q\u00eb shikon tek Ukraina nj\u00eb tradh\u00ebtar, p\u00ebr t\u2019u trajtuar si\u00e7 trajtohen tradh\u00ebtar\u00ebt. N\u00eb Bu\u00e7a, ku jan\u00eb vrar\u00eb dhjet\u00ebra civil\u00eb paq\u00ebsor\u00eb, nj\u00eb ushtar pushtues ka l\u00ebn\u00eb nj\u00eb t\u00eb shkruar mbi murin e nj\u00eb apartamenti: \u201cKush ua ka dh\u00ebn\u00eb lejen t\u00eb b\u00ebni jet\u00eb t\u00eb bukur?\u201d. Ja k\u00ebtu: <em>opri\u010dnina <\/em>\u00ebsht\u00eb e gjall\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Prapa mask\u00ebs <\/strong><\/p>\n<p>Jan\u00eb 22 vite q\u00eb Per\u00ebndimi k\u00ebrkon se kush \u00ebsht\u00eb Putini. Sot m\u00eb s\u00eb fundi po fillon t\u00eb kuptoj\u00eb se me k\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb e mb\u00ebshtet Ukrain\u00ebn. M\u00eb mir\u00eb von\u00eb se kurr\u00eb. Por kush \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet njeriu q\u00eb i ka imponuar Europ\u00ebs s\u00eb shekullit t\u00eb XXI nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb pakuptimt\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrgjakshme? N\u00eb 1967 Larry Perce ka xhiruar <em>New York: Ore tre \u2013 Ora e frikacak\u00ebve<\/em>. N\u00eb film, n\u00eb nj\u00eb vagon t\u00eb metropolitanes s\u00eb New York dy tipa fillojn\u00eb t\u00eb bezdisin udh\u00ebtar\u00ebt, q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb mos reagojn\u00eb deri n\u00eb ndales\u00ebn e fundit t\u00eb dobishme p\u00ebr t\u00eb zbritur. Por pik\u00ebrisht pse askush nuk provon q\u00eb t\u2019i ndal\u00eb, t\u00eb dy b\u00ebhen gjithnj\u00eb e m\u00eb arrogant\u00eb dhe kalojn\u00eb n\u00eb dhun\u00eb fizike. Peerce na tregon psikologjin\u00eb e nj\u00eb rruga\u00e7i rruge, q\u00eb shtyhet deri ku t\u00eb tjer\u00ebt e lejojn\u00eb q\u00eb t\u00eb shtyhen: filmi p\u00ebrfundon kur nj\u00eb njeri vendos t\u2019u reagoj\u00eb i vet\u00ebm dy rruga\u00e7\u00ebve, duke i dh\u00ebn fund luft\u00ebs.<\/p>\n<p>Shkollat e para q\u00eb Putini ka frekuentuar jan\u00eb rruga dhe palestra e xhudos; pastaj KGB, ambient i njphur prej cinizmit dhe mizoris\u00eb s\u00eb saj. Kundrejt Per\u00ebndimit, Putini sillet si nj\u00eb rruga\u00e7: urren demokracin\u00eb dhe transparenc\u00ebn e tij. I rritur n\u00eb nj\u00eb ambient jo t\u00eb favorsh\u00ebm, nuk i duron student\u00ebt inteligjent\u00eb dhe t\u00eb mir\u00ebveshur. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb urrejtje q\u00eb e ka n\u00eb gjak. I rritur n\u00eb nj\u00eb familje pun\u00ebtore dhe i formuar n\u00eb shkoll\u00ebn e viteve \u201890 t\u00eb kapitalizmit kriminal, fal\u00eb nj\u00eb serie t\u00eb jasht\u00ebzakonshme ngjarjesh ka arritur n\u00eb maj\u00ebn e nj\u00eb vendi gjigantesk me t\u00eb kaluar\u00ebn totalitare. N\u00eb 20 vjet i ka demonstruar Per\u00ebndimit p\u00ebrbuzjen e tij n\u00eb \u00e7do m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb mundshme dhe t\u00eb imagjinueshme dhe Per\u00ebndimi, i edukuar, e ka ndryshuar shikimin, \u00ebsht\u00eb fshehur pas p\u00ebrditsh\u00ebmris\u00eb, si pasagjer\u00ebt e metropolitanes s\u00eb New York. Pushtimi i Gjeorgjis\u00eb, aneksimi i Krimes\u00eb, lufta n\u00eb lindje t\u00eb Ukrain\u00ebs, pezullimi i lirive demokratike n\u00eb Rusi, persekutimi i disident\u00ebve, vrasja e kund\u00ebrshtar\u00ebve politik\u00eb: Putini e ka b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb pa hasur pengesa. Vet\u00ebm tani, me luft\u00ebn e pam\u00ebshirshme q\u00eb ka shp\u00ebrthyer n\u00eb zemr\u00ebn e Europ\u00ebs, ka arritur ta zgjoj\u00eb Per\u00ebndimin nga mefshja e tij. P\u00ebr europian\u00ebt kjo luft\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb ndaj parimeve t\u00eb tyre, ndaj themeleve t\u00eb bot\u00ebs s\u00eb tyre. lider\u00ebt per\u00ebndimor\u00eb e kan\u00eb kuptuar se Putini nuk ka sulmuar vet\u00ebm Ukrain\u00ebn, por t\u00eb gjith\u00eb Per\u00ebndimin.<\/p>\n<p>M\u00eb s\u00eb fundi kan\u00eb hapur syt\u00eb dhe ka l\u00ebshuar mbi Rusi nj\u00eb val\u00eb sanksionesh t\u00eb paprecedent. Ukraina lufton p\u00ebr t\u00eb ardhmen e saj dhe p\u00ebr t\u00eb ardhmen e Europ\u00ebs. \u00c7do europian duhet t\u00eb jet\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm. Sikur Ukraina do t\u00eb duhej t\u00eb n\u00ebnshtrohej, forcat e err\u00ebta t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs do ta kapnin rastin p\u00ebr t\u2019i impinuar Europ\u00ebs nj\u00eb transformin radikal q\u00eb do t\u00eb sillte me veten shpirtin e nj\u00eb Mesjete t\u00eb re, duke shkat\u00ebrruar ekonomin\u00eb dhe fibr\u00ebn morale t\u00eb kontinentit. N\u00ebse do t\u00eb fitonte, do t\u00eb binte i gjith\u00eb sistemi putinian, piramidat e sistemit t\u00eb pushtetit q\u00eb presidenti rus ka ngritur n\u00eb 22 vitet e fundit. Europa duhet ta ndihmoj\u00eb Ukrain\u00ebn. Europa duhet t\u00eb mbroj\u00eb Europ\u00ebn.<\/p>\n<p>(Vladimir Sorokin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej shkrimtar\u00ebve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm bashk\u00ebkohor\u00eb rus\u00eb. E ka shkruar k\u00ebt\u00eb artikull p\u00ebr <em>S\u00fcddeutsche Zeitung<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA <\/strong><em>\u00a0<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Konflikti n\u00eb Ukrain\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrplasje midis dy kulturash dhe dy idesh\u00eb t\u00eb Rusis\u00eb, midis s\u00eb kaluar\u00ebs dhe s\u00eb ardhmen. N\u00ebse do t\u00eb fitoj\u00eb Kremlini, do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb humbje p\u00ebr gjith\u00eb Europ\u00ebn, thekson shkrimtari rus Vladimir Sorokin. P\u00ebr bot\u00ebn e qytet\u00ebruar, lufta e shp\u00ebrthyer nga diktatori rus Vladimir Putin \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hakmarrje kund\u00ebr ukrainasve, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":48318,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48317"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=48317"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/48317\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/48318"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=48317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=48317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=48317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}