{"id":46568,"date":"2023-05-23T08:09:11","date_gmt":"2023-05-23T08:09:11","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=46568"},"modified":"2023-05-23T08:09:11","modified_gmt":"2023-05-23T08:09:11","slug":"mallkimi-i-che","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/05\/23\/mallkimi-i-che\/","title":{"rendered":"Mallkimi i \u201cChe\u201d"},"content":{"rendered":"<p><strong>M\u00eb 9 tetor t\u00eb 54 viteve m\u00eb par\u00eb Che Guevara vritet n\u00eb Bolivi: \u00e7far\u00eb ka ndodhur me vras\u00ebsit e tij?<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb 9 tetor t\u00eb 1967, 55 vite m\u00eb par\u00eb, n\u00eb Bolivi vritej Ernesto \u201cChe\u201d Guevara. T\u00eb gjith\u00eb i njohin or\u00ebt e tij t\u00eb fundit t\u00eb jet\u00ebs, i rrethuar n\u00eb Sierra me pak njer\u00ebz t\u00eb mbetur besnik\u00eb dhe i ndjekur nga \u201cranger\u201d e ushtris\u00eb boliviane: p\u00ebrleshja me zjarr, plagosja, kapja dhe mbajtja p\u00ebr nj\u00eb nat\u00eb n\u00eb shkoll\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb La Higuera, nj\u00eb prej fshatrave t\u00eb shumt[ t\u00eb maleve boliviane. Guevara ishte i plagosur n\u00eb nj\u00eb k\u00ebmb\u00eb, por jo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00eb. T\u00eb nes\u00ebrmen, pik\u00ebrisht me 9 tetor, n\u00eb vend mb\u00ebrrijn\u00eb me helikopter disa pecogroso t\u00eb ushtris\u00eb dhe nj\u00eb agjent i CIA, F\u00e9lix Rodriguez. Me t\u2019u sqaruar se i burgosuri \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht luft\u00ebtari i famsh\u00ebm argjentinas, nga La Paz vjen nj\u00eb urdh\u00ebr i prer\u00eb: vriteni. K\u00ebshtu pra, pa proces dhe me gjak t\u00eb ftoht\u00eb.<\/p>\n<p>Detyra i besohet nj\u00eb rreshteri t\u00eb ushtris\u00eb boliviane, Mario Ter\u00e0n. N\u00ebnoficeri \u00ebsht\u00eb i dyzuar, ndoshta edhe i frik\u00ebsuar nga personazhi q\u00eb ka p\u00ebrball\u00eb. Vet\u00eb ai do t\u00eb rr\u00ebfej\u00eb se Guevara ju v\u00ebrsul dhe i tha: \u00abJu keni ardhur t\u00eb m\u00eb vrisni apo jo? Q\u00ebndro i qet\u00eb dhe mbaje mir\u00eb sh\u00ebnjestr\u00ebn, ju do t\u00eb vrisni nj\u00eb burr\u00eb\u00bb. Ter\u00e0n q\u00ebllon dy bresh\u00ebri me automatik, e para vet\u00ebm e plagos luft\u00ebtarin, kurse e dyta i merr jet\u00ebn. P\u00ebrfundon k\u00ebshtu jeta e Ernesto Guevara de la Serna, q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte 39 vje\u00e7 dhe fillon legjenda e \u201cChe\u201d, luft\u00ebtar i p\u00ebrjetsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb n\u00eb fakt \u00e7ka din\u00eb \u00ebsht\u00eb fati i keq me t\u00eb cilin u ndesh\u00ebn njer\u00ebzit p\u00ebrgjegj\u00ebs t\u00eb vrasjes s\u00eb tij, sa d\u00ebrguesit, aq dhe ekzekutuesit. Nj\u00eb histori e \u00e7uditshme, tragjike dhe kontradiktore q\u00eb do t\u2019i b\u00ebj\u00eb shum\u00eb t\u00eb flasin p\u00ebr nj\u00eb \u201cmallkim t\u00eb Che\u201d n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplasue kund\u00ebr vras\u00ebsve t\u00eb tij. Ja p\u00ebr shembull rasti q\u00eb i takon oficerit q\u00eb ka kapur Guevara, kapitenit t\u00eb ushtris\u00eb boliviane Gary Prado. I dal\u00eb n\u00eb pension me grad\u00ebn e gjeneralit, n\u00eb 2002 Prado em\u00ebrohet ambasador n\u00eb Meksik\u00eb, por n\u00eb vendin qendroamerikan pritet shum\u00eb keq, si nga partia n\u00eb qeveri, ashtu edhe nga opozita: askush nuk do si ambasador nj\u00ebrin prej njer\u00ebzve q\u00eb kan\u00eb vrar\u00eb \u201cChe\u201d. I intervistuar nga nj\u00eb gazet\u00eb meksikane rreth \u201cmallkimit\u201d t\u00eb supozuar, gjenerali Prado pranon se beson: ai \u00ebsht\u00eb nga viti 1981 q\u00eb \u00ebsht\u00eb i detyruar n\u00eb karrige me rrota pasi ka mbetur i plagosur n\u00eb shtyll\u00ebn kurrizore gjat\u00eb nj\u00eb ushtrimi ushtarak.<\/p>\n<p>Ekzekutuesit material t\u00eb vrasjes, rreshterit Mario Ter\u00e0n, nuk i ka ecur m\u00eb mir\u00eb. Emri i tij ka mbetur sekret, por zbulohet n\u00eb vitin 1970, pak m\u00eb shum\u00eb se 3 vjet nga vdekja e Guevara, nga nj\u00eb gazetar italian, Roberto Savio, q\u00eb kishte shkuar n\u00eb Bolivi p\u00ebr llogari t\u00eb RAI p\u00ebr t\u00eb realizuar nj\u00eb dokumentar. Fillimisht Ter\u00e0n e mohon, m\u00eb pas n\u00eb fund e pranon se ka q\u00eblluar ai kund\u00ebr \u201cChe\u201d. P\u00ebr Ter\u00e0n nuk dihet m\u00eb asgj\u00eb prej shum\u00eb vitesh, ve\u00e7se ishte \u00e7mobilizuar nga ushtria prej alkoolizmit. Pastaj rishfaqet n\u00eb 2006, i varf\u00ebr sa m\u00eb ska dhe thuajse i verb\u00ebr dhe prej nj\u00ebrit prej atyre shakave t\u00eb \u00e7uditshme t\u00eb faktit operohet n\u00eb nj\u00eb spital t\u00eb Santa Cruz de la Sierra nga nj\u00eb ekip mjek\u00ebsh kubanez\u00eb. Q\u00eb zhvillon aktivitete ndihme humanitare n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Evo Morales. \u00ab\u00cbsht\u00eb nj\u00eb paradoks i v\u00ebrtet\u00eb \u2013 shkruan e p\u00ebrditshmja e <em>El Deber<\/em> e Santa Cruz \u2013 Ter\u00e1n kishte probleme me kataraktin dhe \u00ebsht\u00eb kuruar n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Operacionit Miracolo, nga mjek\u00eb kubanez\u00eb, krejt\u00ebsisht falas\u00bb.<\/p>\n<p>Tani le t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb hap prapa prej shum\u00eb vitesh. M\u00eb 1 prill t\u00eb vitit 1971, n\u00eb or\u00ebn 10 t\u00eb m\u00ebngjesit, nj\u00eb grua elegante e re pret radh\u00ebn e saj n\u00eb paradhom\u00ebn e konsullat\u00ebs boliviane t\u00eb Hamburgut, n\u00eb Gjermani. Ka k\u00ebrkuar q\u00eb t\u00eb pritet nga konsulli Roberto Quintanilla, i cili 4 vit m\u00eb par\u00eb mbulonte postin e kreut t\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete t\u00eb ushtris\u00eb boliviane dhe kishte urdh\u00ebruar prerjen e duarve t\u00eb \u201cChe\u201d pas vdekjes s\u00eb tij. Kur diplomati shkon ta takoj\u00eb, pa th\u00ebn\u00eb asnj\u00eb fjal\u00eb Monica Ertl nxjerr nj\u00eb pistolet\u00eb nga \u00e7anta dhe e q\u00ebllon 3 her\u00eb. Gjat\u00eb largimit, vajza braktis paruken, \u00e7ant\u00ebn, Colt Cobra 38 Special dhe nj\u00eb cop\u00eb letre me mbishkrimin \u00abFitore ose vdekje. ELN\u00bb. Ishte nj\u00eb vajz\u00eb boliviane me origjin\u00eb gjermane, militante e Esercito Nazionale di Liberazione dhe me k\u00ebt\u00eb gjest ka dashur t\u00eb hakmerret p\u00ebr vdekjen e \u201cChe\u201d Guevara. Do t\u00eb vritet edhe ajo disa vite m\u00eb pas af\u00ebr me La Paz nga forcat e siguris\u00eb boliviane.<\/p>\n<p>Disa vite m\u00eb pas nj\u00eb tjet\u00ebr viktim\u00eb e \u201cmallkimit t\u00eb Che\u201d \u00ebsht\u00eb gjenerali Joaqu\u00edn Zenteno Anaya, komandant i Divizionit t\u00eb VII t\u00eb ushtris\u00eb n\u00eb Santa Cruz, ranger bolivian\u00eb t\u00eb st\u00ebrvitur nga \u201cberretat e gjelb\u00ebra\u201d veriamerikan\u00eb q\u00eb kap\u00ebn Guevara n\u00eb Quebrada de Yuro. Pas largimit t\u00eb tij nga ushtris \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar me postin e ambasadorit n\u00eb Lima dhe Paria. M\u00eb 11 maj t\u00eb vitit 1976, n\u00eb kryeqytetin francez, nj\u00eb komando me t\u00eb pakt\u00ebn 2 persona e gjen n\u00eb rrug\u00eb dhe e vret. N\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb par\u00eb mendohet p\u00ebr nj\u00eb atentat tjet\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebsh revolucionar\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb hakmarrjes, por n\u00eb vijim fal\u00eb edhe nj\u00eb investigimi t\u00eb gazetave franceze <em>Le Quotidien<\/em> dhe <em>Le Nouvel Observateur<\/em> zbulohet se vras\u00ebsit jan\u00eb pjes\u00eb e sh\u00ebrbimeve sekrete t\u00eb Bolivis\u00eb dhe se Zenteno Anaya \u00ebsht\u00eb eliminuar pasi i konsideruar nj\u00eb kund\u00ebrshtar i rreziksh\u00ebm nga regjimi i diktatorit Hugo Banzer.<\/p>\n<p>Por rripi i gjakut nuk ndalet me kaq. M\u00eb pak se nj\u00eb muaj pas vdekjes s\u00eb Zenteno Anaya, vdes edhe gjenerali Juan Jos\u00e9 Torres. N\u00eb vitin 1967 ishte Shefi i Shtabit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm i forcave t\u00eb armatosura boliviane dhe kishte qen\u00eb ai q\u00eb kishte dh\u00ebn\u00eb urdh\u00ebrin p\u00ebr ta ekzekutuar \u201cChe\u201d. N\u00eb vitin 1970 Torres kishte marr\u00eb presidenc\u00ebn e Bolivis\u00eb, i mb\u00ebshtetur nga nj\u00eb rebelim popullor me pjes\u00ebmarrjen e pun\u00ebtor\u00ebve, t\u00eb organizatave fshatare, nga l\u00ebvizja studentore dhe nga nj\u00eb sektor i ushtris\u00eb. Q\u00ebndroi n\u00eb pushtet p\u00ebr m\u00eb pak se 1 vit, gjat\u00eb t\u00eb cilit i dha jet\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb tij nj\u00eb orientim t\u00eb \u201cmajt\u00eb komb\u00ebtar\u201d, deri kur m\u00eb 21 gusht t\u00eb vitit 1971 nuk u p\u00ebrmbys nga nj\u00eb gjeneral tjet\u00ebr, Hugo Banzer, dhe ju desh t\u00eb m\u00ebrgoj\u00eb n\u00eb Argjentin\u00eb. Megjithat\u00eb, Torres u rr\u00ebmbye dhe u vra n\u00eb Buenos Aires m\u00eb 2 qershor t\u00eb vitit 1976, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Planit Condor, q\u00eb parashikonte bashk\u00ebpunimin e diktaturave jugamerikane me junt\u00ebn pu\u00e7iste t\u00eb ngritur nga gjeneral Jorge Rafael Videla. Banzer hoqi qafe nj\u00eb tjet\u00ebr kund\u00ebrshtar t\u00eb rreziksh\u00ebm.<\/p>\n<p>As presidenti n\u00eb pushtet kur \u201cChe\u201d Guevara kapet dhe vritet nuk i shp\u00ebtoi mallkimit. Ren\u00e9 Barrientos Ortu\u00f1o, edhe ai gjeneral, do t\u00eb miratonte vendimin p\u00ebr vrasjen e luft\u00ebtarit argjentinas pasi \u00ebsht\u00eb konsultuar me qeverin\u00eb e Shteteve t\u00eb Bashkuara. M\u00eb 27 prill t\u00eb vitit 1969, nd\u00ebrsa ishte ende n\u00eb krye t\u00eb ekzekutivit bolivian, pas nj\u00eb vizite n\u00eb qytetin Arque u ngjit n\u00eb bordin e nj\u00eb helikopteri p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb Cochabamba. N\u00eb rrug\u00ebn e kthimit mjeti fluturues p\u00ebrplaset me kabllot, bie p\u00ebr tok\u00eb dhe merr zjarr. P\u00ebr Barrientos nuk ka rrug\u00eb shp\u00ebtimi. Fund i sh\u00ebmtuar edhe p\u00ebr n\u00ebnkolonelin Andr\u00e9s Selich, q\u00eb erdhi n\u00eb La Higuera pas kapjes s\u00eb \u201cChe\u201d dhe qe ai q\u00eb e goditi me kondakun e pushk\u00ebs n\u00eb shpin\u00eb n\u00eb shkoll\u00ebn e vog\u00ebl ku argjentinasi mbahej rob. Selich \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr viktim\u00eb e dhun\u00ebs s\u00eb regjimit t\u00eb Banzer, i rrahur p\u00ebr vdekje n\u00eb vitin 1973 gjat\u00eb nj\u00eb seance marrje n\u00eb pyetje, i akuzuar se kishte planifikuar nj\u00eb grusht shteti kund\u00ebr diktatorit n\u00eb pushtet.<\/p>\n<p>Nuk ka pasur jet\u00eb t\u00eb gjat\u00eb as fshatari Pedro Pe\u00f1a, njeriu q\u00eb kishte informuar ranger p\u00ebr pozicionin e guerrilasve. N\u00eb vitin 1971 ekzekutohet nga nj\u00eb komando e majt\u00eb ekstreme q\u00eb ndaj tij kishte nxjerr\u00eb nj\u00eb d\u00ebnim me vdekje pasi kishte qen\u00eb informator i ushtris\u00eb. Prej tij mbetet nj\u00eb imazh i tmerrsh\u00ebm n\u00eb dokumentarin e Roberto Savio. P\u00ebrpara telekamer\u00ebs, Pe\u00f1a num\u00ebron 5000 pesos\u00ebt bolivian\u00eb q\u00eb gazetari i ka dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr t\u2019ju p\u00ebrgjigjur. \u00cbsht\u00eb e nj\u00ebjta shum\u00eb q\u00eb ushtria boliviane i depozitoi n\u00eb tetorin e vitit 1967 p\u00ebr informacionet q\u00eb mund\u00ebsuan t\u00eb kapej Guevara.<\/p>\n<p>Por n\u00eb list\u00ebn gjat\u00eb mungon nj\u00eb em\u00ebr dhe duket se n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast \u201cmallkimi\u201d ka dal\u00eb huq. F\u00e9lix Rodriguez, agjenti i CIA i ardhur n\u00eb La Higuera menj\u00ebher\u00eb pas arrestimit p\u00ebr ta identifikuar dhe marr\u00eb n\u00eb pyetje guerrilasin, \u00ebsht\u00eb ende si kokrra e moll\u00ebs. I lindur n\u00eb Havan\u00eb n\u00eb 1941, i arratisur ne familjen n\u00eb Shtetet e Bashkuara pas marrjes s\u00eb pushtetit nga ana e Fidel Castro, Rodriguez \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb shtetas amerikan dhe p\u00ebr shum\u00eb dekada i ka \u201csh\u00ebrbyer\u201d vendit t\u00eb tij t\u00eb ri si agjent i CIA, duke marr\u00eb pjes\u00eb ve\u00e7 t\u00eb tjerash n\u00eb zbarkimin e d\u00ebshtuar t\u00eb Gjirit t\u00eb Derrave dhe n\u00eb operacione t\u00eb shumta n\u00eb Vietnam. N\u00eb 2004 \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb president i Brigat\u00ebs 2506 Veterans Association, q\u00eb p\u00ebrfshin\u00a0 t\u00eb mbijetuarit dhe familjet e tyre dhe gjat\u00eb zgjedhjeve amerikane t\u00eb 2004, Rodriguez \u00ebsht\u00eb akuzuar nga kandidati demokrat John Kerry se ka qen\u00eb i p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb nj\u00eb financim prej 10 milion dollar\u00ebsh nga kartelet e drog\u00ebs kolumbiane. Akuza t\u00eb pav\u00ebrtetuara kurr\u00eb. Tani \u00ebsht\u00eb n\u00eb pension dhe jeton n\u00eb Miami, \u201cHavan\u00ebn e Vog\u00ebl\u201d, bastion i m\u00ebrgimtar\u00ebve kubanez\u00eb antikastrist\u00eb. Me sa duket mbrojtjet e CIA dhe t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara jan\u00eb m\u00eb t\u00eb forta deri edhe se \u201cmallkimi i Che\u201d.<\/p>\n<p>(nga <em>Storica<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00eb 9 tetor t\u00eb 54 viteve m\u00eb par\u00eb Che Guevara vritet n\u00eb Bolivi: \u00e7far\u00eb ka ndodhur me vras\u00ebsit e tij? M\u00eb 9 tetor t\u00eb 1967, 55 vite m\u00eb par\u00eb, n\u00eb Bolivi vritej Ernesto \u201cChe\u201d Guevara. T\u00eb gjith\u00eb i njohin or\u00ebt e tij t\u00eb fundit t\u00eb jet\u00ebs, i rrethuar n\u00eb Sierra me pak njer\u00ebz t\u00eb mbetur &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":46569,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46568"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46568"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46568\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46569"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46568"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46568"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46568"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}