{"id":45900,"date":"2023-05-13T09:43:16","date_gmt":"2023-05-13T09:43:16","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=45900"},"modified":"2023-05-13T09:43:16","modified_gmt":"2023-05-13T09:43:16","slug":"spiunet-nga-qielli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/05\/13\/spiunet-nga-qielli\/","title":{"rendered":"Spiun\u00ebt nga qielli"},"content":{"rendered":"<p><strong>Prapa dron\u00ebve n\u00eb Ukrain\u00eb q\u00ebndron inteligjenca artificiale, \u00e7el\u00ebsi i luft\u00ebs s\u00eb ardhshme. Investigim duke filluar nga nj\u00eb artikull i Eric Schmidt.<\/strong><\/p>\n<p>Eric Schmidt, menaxheri q\u00eb e ka ngritur Google n\u00eb yje, e ka drejtuar nga viti 2001 dhe i ka q\u00ebndruar n\u00eb krye deri m\u00eb 2017, sot \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tru q\u00eb k\u00ebshillon Pentagonin. Biri i ekonomistit Wilson Schmidt, n\u00eb kap\u00ebrcyellin e viteve \u201960 e ka kaluar f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb n\u00eb Bologna pasi i ati jepte m\u00ebsim n\u00eb Johns Hopkins, \u00ebsht\u00eb diplomuar n\u00eb Arkitektur\u00eb dhe Inxhinieri Elektornike, por n\u00eb Berkeley ka zbuluar bot\u00ebn e softuerit. M\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb linte frer\u00ebt e Google-Alphabet, ka filluar t\u00eb bashk\u00ebpunoj\u00eb me administrat\u00ebn Obama p\u00ebr t\u00eb kryesuar m\u00eb pas Defense Innovation Advisory Board. Dy vite m\u00eb par\u00eb, bashk\u00eb me Henry Kissinger dhe Daniel Huttenlocher, ka shkruar nj\u00eb lib\u00ebr lidhur me mosh\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale (\u201cThe Age of AI: And Our Human Future\u201d). N\u00eb numrin e fundit t\u00eb \u201cForeign Affairs\u201d ka botuar nj\u00eb artikull t\u00eb titulluar \u201cInnovation Power\u201d p\u00ebr t\u00eb shpjeguar sesi dhe pse teknologjia do t\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb t\u00eb ardhmen e gjepolitik\u00ebs. Ja fjal\u00ebt fillestare: \u201cKur forcat ruse marshuan mbi Kiev pak menduan se Ukraina do t\u00eb mund t\u00eb mbijetonte. Rusia kishte m\u00eb shum\u00eb se dyfishin e ushtar\u00ebve. Bilanci ushtarak i saj ishte 10 her\u00eb m\u00eb i madh. Komuniteti amerikan i inteligjenc\u00ebs vler\u00ebsonte se Kievi do t\u00eb binte gjat\u00eb 1 apo 2 jav\u00ebve m\u00eb von\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb fakt ariu rus ka ngecur. Si ka mund\u00ebsi q\u00eb jan\u00eb hedhur posht\u00eb edhe bufat e CIA? Herozimi, sigurisht; motivacioni, nuk ka dyshim; dinak\u00ebria, edhe; dollar\u00ebt, eurot, arm\u00ebt e NATO; krejt\u00ebsisht e v\u00ebrtet\u00eb. Ama ukrainasit po rezistojn\u00eb fal\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale. Kjo luft\u00eb duket e luftuar si n\u00eb shekullin e kaluar: llogoret, tanket, topat, bombat q\u00eb dalin nga hi\u00e7i. Megjithat\u00eb protagonist\u00ebt n\u00eb terren jan\u00eb satelit\u00eb, dron\u00eb, robot\u00eb, luft\u00ebtar\u00ebt kibernetik\u00eb t\u00eb udh\u00ebhequr nga mendja dixhitale. Stepat e qendr\u00ebs s\u00eb Europ\u00ebs, ult\u00ebsirat e grurit t\u00eb t\u00eb pajisur me tulipan\u00eb t\u00eb kuq sikur t\u00eb ishin pika gjaku, jan\u00eb laboratori i nj\u00eb konflikti t\u00eb kryer me mjete t\u00eb tjera, mjetet e reja q\u00eb njer\u00ebzit po i eksperimentojnl p\u00ebr t\u2019u shkat\u00ebrruar reciprokisht dhe pas pak m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb viti, ai per\u00ebndimor i t\u00eb cilit nga e djathta dhe nga e majta vazhdohet p\u00ebr t\u2019u njoftuar per\u00ebndimi, \u00ebsht\u00eb akoma n\u00eb avantazh t\u00eb qart\u00eb. Bllokimi i ChatGPT \u00ebsht\u00eb nj\u00eb cedim ndaj armikut, hedh n\u00eb diskutim Palantir, q\u00eb ka mund\u00ebsuar t\u00eb goditen objektivat ruse, do t\u00eb ishte nj\u00eb tradh\u00ebti.<\/p>\n<p>\u201cMenj\u00ebher\u00eb pas pushtimit \u2013 shpjegon Schmidt \u2013 qeveria ukrainase ka vendosur t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat kritike t\u00eb saj n\u00eb re p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar k\u00ebshtu informacionet edhe n\u00eb rastin ku raketat ruse do t\u00eb katandisnin n\u00eb g\u00ebrmadha zyrat e ministrive. Ministro i Transformimit Dixhital ka riorganizuar aplikimin e qeveris\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb \u00e7do qytetar t\u00eb mund t\u00eb ngarkonte foto dhe vide\u00eb t\u00eb nj\u00ebsive ushtarake armike. Me infrastrukturat e komunikimeve n\u00eb rrezik, ukrainasit kan\u00eb p\u00ebrdorur satelit\u00ebt Starlink dhe stacionet tok\u00ebsore t\u00eb Space X p\u00ebr t\u00eb q\u00ebndruar t\u00eb lidhur. Kur Rusia ka p\u00ebrdorur dron\u00ebt iranian\u00eb, qeveria ukrainase ka bler\u00eb dron\u00ebt e saj p\u00ebr t\u00eb interceptuar sulmet armike, nd\u00ebrsa ushtar\u00ebt st\u00ebrviteshin me arm\u00ebt e dh\u00ebna nga Per\u00ebndimi. Fal\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale, forcat e armatosura kan\u00eb skanuar informacionet e inteligjenc\u00ebs p\u00ebr survejimin dhe njohjen e t\u00eb dh\u00ebnave\u201d. Schmidt nuk jep ajme t\u00eb rezervuara, por duke i v\u00ebn\u00eb n\u00eb rregull t\u00eb gjitha, menaxheri na b\u00ebn t\u00eb kuptojm\u00eb se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb strategji t\u00eb sakt\u00eb fal\u00eb t\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb krijuar nj\u00eb barrier\u00eb n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs ose m\u00eb mir\u00eb kurthi teknologjik ku ka r\u00ebn\u00eb Vladimir Putini. Po, raketa hipersonike ruse ngjall frik\u00eb, por m\u00eb pas nuk e centron objektivin. \u201cMad Vlad\u201d mburret me arsenalin tij atomik taktik e strategjik, por ajo q\u00eb vlen v\u00ebrtet \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet mburoja yjore. \u00cbsht\u00eb misteri m\u00eb i dendur, kushedi n\u00ebse Shtetet e Bashkuara q\u00eb posedojn\u00eb m\u00eb pak tesntata b\u00ebrthamore se Rusia, kan\u00eb ende primatin e <em>star war<\/em>? Dhe n\u00eb \u00e7far\u00eb pike t\u00eb ndjekjes frenetike t\u00eb tyre kan\u00eb arritur kinez\u00ebt?<\/p>\n<p>Fusha e betej\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb shtyn tek super kompjuter\u00ebt, mikroprocesor\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb fuqish\u00ebm, softuer\u00eb hiper t\u00eb sofistikuar, por edhe luft\u00ebtar\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl dixhital\u00eb, relativisht me treg t\u00eb mir\u00eb, t\u00eb menaxhuesh\u00ebm, t\u00eb leht\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrdorur: dron\u00ebt, protagonist\u00eb n\u00eb qiell, n\u00eb tok\u00eb dhe n\u00eb det ku kan\u00eb arritur t\u00eb godasin flot\u00ebn e fuqishme ruse. Mikro dron\u00eb b\u00ebhen syt\u00eb dhe vesh\u00ebt e ushtar\u00ebve. P\u00ebr ta \u00e7orientuar nj\u00eb avion \u2013 dron \u00ebsht\u00eb l\u00ebvizur deri nga nj\u00eb MIG \u2013 21. John Boyd, kolonel i Aeronautik\u00ebs amerikane dhe strateg i Pentagonit, e quan strategjin\u00eb e re \u201claku OODA\u201d, akronim p\u00ebr t\u00eb V\u00ebrejtur, Orientuar, Vendosur, Vepruar. Nyja shtr\u00ebngohet p\u00ebrreth armikut fal\u00eb inteligjenc\u00ebs artificiale me gjendje t\u00eb zbatoj\u00eb secil\u00ebn prej kat\u00ebr aktiviteteve n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb e t\u00eb sakt\u00eb, pasi konflikti tashm\u00eb luftohet me ritmin e kompjuter\u00ebve, jo m\u00eb me at\u00eb t\u00eb njer\u00ebzve. Qenieve njer\u00ebzore u rezervohet vendimi final, p\u00ebrtej survejimit dhe komandimit t\u00eb operacioneve. Ukraina demostron sesi do t\u00eb b\u00ebhen luft\u00ebrat: nga njer\u00ebz dhe makina q\u00eb operojn\u00eb s\u00ebbashku. Algoritmet po b\u00ebhen gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb sofistikuara deri sa t\u00eb afohen me kapacitetet dhe prezantimet njer\u00ebzore. Me ardhjen e Inteligjenc\u00ebs s\u00eb P\u00ebrgjithshme Artificiale (IAG) edhe kjo do t\u00eb jet\u00eb e mundur; p\u00ebr momentin nuk ka p\u00ebrpunues t\u00eb shpejt\u00eb dhe t\u00eb fuqish\u00ebm sa duhej, pritet ardhja e kompjuter\u00ebve kuantik\u00eb, nj\u00eb teknologji ende emergjente. Por qysh sot shfaqen probleme etike t\u00eb thella dhe ligjore edhe n\u00eb rast lufte, p\u00ebrve\u00e7se kur konflikti i armatosur maskohet si \u201coperacion special\u201d apo nuk b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr shfarosje barbare. Nevojitet t\u00eb kryhet nj\u00eb etap\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb rrug\u00ebtimin e nisur 4 shekuj m\u00eb par\u00eb nga filozofi hollandez Hugo Groc (\u201cDe iure belli ac pacis\u201d q\u00eb e mb\u00ebshtet t\u00eb drejt\u00ebn nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb bazuar mbi t\u00eb drejt\u00ebn natyrale, \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb vitin 1625) dhe pik\u00ebrisht Hollanda ka marr\u00eb detyr\u00ebn ta hap\u00eb k\u00ebt\u00eb kapitull i gjithi p\u00ebr t\u00eb shkruar.<\/p>\n<p>M\u00eb 15 dhe 17 shkurt \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb Hag\u00eb, e organizuar nga qeveria hollandeze bashk\u00eb me at\u00eb t\u00eb Kores\u00eb s\u00eb Jugut, samiti REAIM (Responsible Artificial Intelligence in the Military). N\u00eb event kan\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb delegat\u00eb nga 50 shtete, midis t\u00eb cil\u00ebve Shtetet e Bashkuara dhe Kina, por nuk \u00ebsht\u00eb ftuar Rusia. Qeveri dhe biznese private jan\u00eb krahasuar me nj\u00eb t\u00eb ardhshme q\u00eb \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb e pranishme. CEO i amerikanes Palantir, t\u00eb specializuar n\u00eb teknologji t\u00eb reja dhe n\u00eb analizimin e big data, nuk e ka fshehur p\u00ebrfshirjen e kompanis\u00eb s\u00eb tij n\u00eb konfliktin n\u00eb Ukrain\u00eb. \u201cJemi p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb sulmeve\u201d, ka pranuar Alex Karp. Midis sh\u00ebrbimeve t\u00eb biznesit t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb analizuar l\u00ebvizjet satelitore dhe <em>feed<\/em> e mediave sociale p\u00ebr ta vizualizuar pozicionin e armikut, duke i mund\u00ebsuar ushtris\u00eb ukrainase t\u00eb vendos\u00eb n\u00eb sh\u00ebnjest\u00ebr tanket dhe artilieri. Inteligjenca Artificiale arrin t\u00eb p\u00ebrpunoj\u00eb me shpejt\u00ebsi nj\u00eb sasi t\u00eb madhe t\u00eb dh\u00ebnash, duke shpejtuar manovrat dhe duke favorizuar nj\u00eb qasje armiq\u00ebsore n\u00eb m\u00eb pak koh\u00eb. Por Karp, me flok\u00ebt e shpupurisur q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb stereotipin e shkenc\u00ebtarit, ka qen\u00eb i sinqert\u00eb: \u201cJemi n\u00eb agimet e inteligjenc\u00ebs artificiale dhe nj\u00eb nga gj\u00ebrat kryesore q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebjm\u00eb n\u00eb Per\u00ebndim \u00ebsht\u00eb kuptojm\u00eb se k\u00ebto risi jan\u00eb kuptuar krejt\u00ebsisht edhe nga Kina e Rusia\u201d.<\/p>\n<p>AI War (Artificial Intelligence War) \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgatitur prej koh\u00ebsh. Ishte viti 2019 kur Pentagoni deklaronte solemnisht n\u00eb dokumentin strategjik t\u00eb tij: \u201cInteligjenca artificiale \u00ebsht\u00eb gati t\u00eb ndryshoj\u00eb vet\u00eb natyr\u00ebn e fush\u00ebs s\u00eb betej\u00ebs\u201d. Nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb kishte hapur nj\u00eb qend\u00ebr specifike koordinimi (JAIC) dhe ishte krijuar Komisioni p\u00ebr Sigurin\u00eb Komb\u00ebtare mbi Inteligjenc\u00ebn Artificiale. N\u00eb vitin 2020 administrata amerikane ka caktuar rreth 1 miliard dollar\u00eb p\u00ebr k\u00ebto aplikime dixhita\u00ebe dhe nj\u00eb shifr\u00eb m\u00eb shum\u00eb se 4 her\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr instrumentime autonome apo pa ekuipazh. Qysh at\u00ebhere \u00ebsht\u00eb ecur p\u00ebrpara fal\u00eb avantazhit strategjik t\u00eb ofruar nga inteligjenca artificiale. Do t\u00eb ishte gabim t\u00eb mendoje se do t\u00eb ishte e dobishme vet\u00ebm p\u00ebr aktivitetet rutin\u00eb. Imazhet e bazuara mbi Inteligjenc\u00ebn Artificiale na japin nj\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb sakt\u00eb t\u00eb asaj q\u00eb ndodh n\u00eb luftime, duke lejuar goditje m\u00eb t\u00eb sakta dhe d\u00ebme kolaterale m\u00eb t\u00eb pakta, p\u00ebrve\u00e7 ruajtjes s\u00eb ushtar\u00ebve. Softueri dhe algoritmat, duke p\u00ebrytpur sasira t\u00eb m\u00ebdha informacionesh n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb, mund t\u2019i reduktojn\u00eb n\u00eb minimum gabimet. Michael Horowitz i Universitetit t\u00eb Pennsylvania e krahason inteligjenc\u00ebn artificiale me motor me djegie t\u00eb brendshme ose me elektricitetin \u2013 nj\u00eb teknologji praktike e pajisur me nj\u00eb miriad\u00eb p\u00ebrdorimesh \u2013 duke i ndar\u00eb aplikimet ushtarake t\u00eb saj n\u00eb tre kategori.<\/p>\n<p>Nj\u00ebra konsiston n\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e funksionimit pa mbik\u00ebqyrjen njer\u00ebzore. Nj\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb procesimin dhe interpretimin e v\u00ebllimeve t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave. E treta n\u00eb kontribuimin p\u00ebr t\u00eb udh\u00ebhequr apo deri n\u00eb t\u00eb drejtuar personalisht, aktivitetet luftarake e komand\u00ebs dhe t\u00eb kontrollit. Robot\u00ebt jan\u00eb m\u00eb ekonomik\u00eb, m\u00eb rezistent\u00eb dhe m\u00eb t\u00eb sakrifikuesh\u00ebm se qeniet njer\u00ebzore, por nj\u00eb makin\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb udh\u00ebtoj\u00eb n\u00ebp\u00ebr nj\u00eb fush\u00eb beteje dhe me ar\u00ebsye m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb derdhet gjak mbi t\u00eb, duhet t\u00eb jet\u00eb mjaft inteligjente sa ta mb\u00ebshtes\u00eb nj\u00eb barr\u00eb t\u00eb ngjashme. Nj\u00eb dron budalla nuk do t\u00eb mbijetonte shum\u00eb. M\u00eb keq akoma, nj\u00eb robot i prapambetur dhe i pajisur me arm\u00eb zjarri leht\u00ebsisht mund t\u00eb shkaktoj\u00eb nj\u00eb krim lufte. Inteligjenc\u00ebs artificiale \u00ebsht\u00eb i k\u00ebrkuar detyra q\u00eb t\u2019u jap\u00eb makinave aft\u00ebsit\u00eb e nevojshme. Midis tyre ka t\u00eb thjeshta, si perceptimi e navigimi, dhe t\u00eb tjera m\u00eb t\u00eb rafinuara, si koordinimi me agjent\u00eb t\u00eb tjer\u00eb. \u201cRobot\u00ebt, qofshin vras\u00ebs apo jo, duhet t\u00eb veprojn\u00eb mbi baz\u00ebn e asaj q\u00eb shikojn\u00eb\u201d, ka shkruar \u201cThe Economist\u201d, pra \u00ebsht\u00eb themelore t\u00eb mblidhet, me satelit\u00eb, avion\u00eb spiun\u00eb, dron\u00eb apo me sms t\u00eb thjeshta nga celulair, t\u00eb dh\u00ebna bruto q\u00eb mund t\u00eb transformohen n\u00eb element\u00eb t\u00eb dobish\u00ebm inteligjence.<\/p>\n<p>Kush e kontrollon Inteligjenc\u00ebn Artificiale? Si n\u00eb koh\u00ebt e sfid\u00ebs atomike gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, sot hapet dosja e ngat\u00ebrruar e kontrollit t\u00eb bilancuar. Ka qen\u00eb tema qendrore e samitit REAIM. \u00cbsht\u00eb n\u00eb interesin e qeverive, por edhe t\u00eb biznesit. Boston Dymanics q\u00eb prodhon BigDog, robotin kat\u00ebrk\u00ebmb\u00ebsh p\u00ebr ushtrin\u00eb amerikane, ka filluar me nj\u00eb let\u00ebr t\u00eb hapur nj\u00eb apel me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb ket\u00eb rregulla t\u00eb qarta p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb. Nj\u00eb sistem i bazuar mbi inteligjenc\u00ebn artificiale i mund\u00ebson forcave t\u00eb armatosura t\u00eb operojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb efikase, megjithat\u00eb ka rreziqe serioze p\u00ebr civil\u00ebt. N\u00ebnsekretarja amerikane p\u00ebr Kontrollin e Armatimeve Bonnie Jenkins ka ftuar t\u00eb gjitha shtetet \u201ct\u00eb na bashkohen ne n\u00eb zbatimin e normave nd\u00ebrkomb\u00ebtare, pasi kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me zhvillimin ushtarak dhe p\u00ebrdorimin e inteligjenc\u00ebs artificiale. Duam t\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb se jemi t\u00eb hapur ndaj impenjimit me \u00e7do vend t\u00eb interesuar\u201d. P\u00ebrfaq\u00ebsuesi kinez Jian Tan ka thirrur n\u00eb kauz\u00eb Kombet e Bashkuara, p\u00ebr t\u00eb Pallati i Xhamt\u00eb \u00ebsht\u00eb selia e duhur p\u00ebr \u201ct\u2019ju kund\u00ebrv\u00ebn\u00eb k\u00ebrkimit t\u00eb avantazheve ushtarake dhe hegjemonis\u00eb absolute\u201d. Ministri i Jasht\u00ebm hollandez Wopke ka pranuar se jemi vet\u00ebm n\u00eb fillim. \u00c7far\u00eb t\u00eb kontrollosh n\u00eb k\u00ebt\u00eb trazir\u00eb risish\u00eb? Kush kontrollon k\u00eb? Survejimi i dhe nd\u00ebshkimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb e papraktikueshme, nuk dijm\u00eb p\u00ebr sa, ndoshta p\u00ebrgjithmon\u00eb dhe k\u00ebti vijm\u00eb tek vet\u00eb natyra n\u00eb teknologjit\u00eb e reja.<\/p>\n<p>Le ta l\u00ebm\u00eb t\u00eb flas\u00eb akoma Schmidt. Teknika ka pasur gjithmon\u00eb nj\u00eb rol themelor n\u00eb p\u00ebrcaktimin e ekuilibrave t\u00eb pushtetit: kalimi nga bronzi tek hekuri e peliku, makinat me avull, p\u00ebrdorimi i avion\u00ebve deri tek fuzioni b\u00ebrthamor. Ku \u00ebsht\u00eb risia? \u201cN\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn kishte nj\u00eb prag t\u00eb qart\u00eb dhe nj\u00eb her\u00eb q\u00eb nj\u00eb vend e arrinte, fusha e loj\u00ebs ishte niveluar. Kurse inteligjenca artificiale \u00ebsht\u00eb me natyr\u00eb gjeneruese. Duke paraqitur nj\u00eb platform\u00eb p\u00ebr risi t\u00eb vazhdueshme shkencore dhe teknologjike, mund t\u00eb realizohen akoma m\u00eb shum\u00eb risi. Ky fenomen e b\u00ebn epok\u00ebn e Inteligjenc\u00ebs Artificiale thelb\u00ebsisht ndryshe nga epoka e bronzit apo e \u00e7elikut. M\u00eb shum\u00eb sesa pasuria e resurseve natyrore apo mjesht\u00ebria n\u00eb p\u00ebrdorimin e teknologjive t\u00eb dh\u00ebna, burimi i fuqis\u00eb s\u00eb nj\u00eb vendi q\u00ebndron tani n\u00eb aft\u00ebsin\u00eb etij p\u00ebr t\u2019i rinovuar vazhdimisht\u201d. Kjo nuk vlen vet\u00ebm p\u00ebr luft\u00ebn natyrisht, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb parim me karakter t\u00eb p\u00ebrgjithsh\u00ebm, ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me rritjen dhe mir\u00ebqenien ekonomike, vendin n\u00eb bot\u00eb t\u00eb nj\u00eb shteti dhe nj\u00ebherazi t\u00eb kushteve t\u00eb jetes\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve t\u00eb tij. Ja pse nuk mund t\u00eb vishen brek\u00eb t\u00eb gjata n\u00eb k\u00ebrkimin dhe rinovimin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, nga eksperimentimi i ushqimeve apo ila\u00e7eve t\u00eb reja q\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb jet\u00ebn n\u00eb moblitetin urban, nga metodat e studimit tek instrumentat e pun\u00ebs e k\u00ebshtu me radh\u00eb. Ky urdh\u00ebrim i thjesht\u00eb vlen akoma m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr nj\u00eb teknologji q\u00eb n\u00eb vet\u00ebvete gjeneron gjithmon\u00eb avancime t\u00eb reja, di\u00e7ka q\u00eb nuk ishte par\u00eb kurr\u00eb n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, dhe realizon si askush tjet\u00ebr paradoksin e usht\u00ebs dhe t\u00eb mburoj\u00ebs.<\/p>\n<p>Le t\u00eb kthehemi me k\u00ebmb\u00ebt n\u00eb tok\u00eb. Konkurrenca n\u00eb shkall\u00eb bot\u00ebrore \u00ebsht\u00eb sidomos konkurrenca teknologjike dhe sot nuk konkurrojn\u00eb m\u00eb vet\u00ebm vende, por sistemet. \u00cbsht\u00eb dramatikisht e qart\u00eb n\u00eb Ukrain\u00eb. \u00cbsht\u00eb e qart\u00eb edhe midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Kin\u00ebs.\u00a0 \u201cN\u00eb modelin kinez t\u00eb shkrirjes civilo \u2013 ushtarake, shkruan Schmidt, qeveria promovon dhe subvencionon direkt kampion\u00eb komb\u00ebtar\u00eb; bizneset e maksimalizojn\u00eb suksesin treg\u00ebtar dhe i sh\u00ebrbejn\u00eb interesave t\u00eb siguris\u00eb komb\u00ebtare t\u00eb vendit. Kurse modeli amerikan bazohet m\u00eb shum\u00eb n\u00eb nj\u00eb seri t\u00eb \u00e7rregullt aktor\u00ebsh privat\u00eb. Qeveria financon shkenc\u00ebn baz\u00eb, por ia l\u00eb tregut rinovimin dhe komercializimin\u201d. Ky sistem nuk ka ndryshuar me ligjet e administrat\u00ebs Biden p\u00ebr ta stimuluar tranzicionin dixhital. Shpesh Pentagoni luan nj\u00eb rol aktiv n\u00eb favorizimin e shkrirjeve, blerjeve apo racionalizimit t\u00eb binzeseve n\u00eb sektor\u00ebt e lidhur me sigurin\u00eb (t\u00eb mendohet p\u00ebr aeronautik\u00ebn ushtarake apo industrin\u00eb raketore), por paradigma mbetet ajo e nj\u00eb \u201cshteti obstetrik\u201d n\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb \u201cshteti biznesmen\u201d. N\u00eb loj\u00ebn e madhe Bashkimi Europian hyn me iden\u00eb e krijimit t\u00eb kampion\u00ebve europian\u00eb, duke marr\u00eb k\u00ebshtu pak nga nj\u00ebri e pak nga tjetri, i paqart\u00eb sesi t\u00eb futet pa zhurm\u00eb n\u00eb modelin amerikan apo tentuar nj\u00eb \u201crrug\u00eb t\u00eb tret\u00eb\u201d. Vonesa e Kontinentit t\u00eb Vjet\u00ebr nuk \u00ebsht\u00eb e pambush\u00ebshme, por nj\u00eb pluhur ideologjik dhe politik ka mbushur krah\u00ebt e Europ\u00ebs. Fatet e Ukrain\u00ebs do t\u00eb sh\u00ebnojn\u00eb padyshim nj\u00eb pik\u00eb kthese.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prapa dron\u00ebve n\u00eb Ukrain\u00eb q\u00ebndron inteligjenca artificiale, \u00e7el\u00ebsi i luft\u00ebs s\u00eb ardhshme. Investigim duke filluar nga nj\u00eb artikull i Eric Schmidt. Eric Schmidt, menaxheri q\u00eb e ka ngritur Google n\u00eb yje, e ka drejtuar nga viti 2001 dhe i ka q\u00ebndruar n\u00eb krye deri m\u00eb 2017, sot \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tru q\u00eb k\u00ebshillon Pentagonin. Biri i &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":45901,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45900"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45900"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45900\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/45901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45900"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45900"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45900"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}