{"id":44404,"date":"2023-04-24T09:22:09","date_gmt":"2023-04-24T09:22:09","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=44404"},"modified":"2023-04-24T09:22:09","modified_gmt":"2023-04-24T09:22:09","slug":"luftera-hapesinore","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/04\/24\/luftera-hapesinore\/","title":{"rendered":"Luft\u00ebra hap\u00ebsinore"},"content":{"rendered":"<p><strong>Orbita e tok\u00ebs ishte vendi i bashk\u00ebpunimit dhe i dialogut, por po kthehet konkurrenca. Qendron Rusia dhe sidomos Kina.<\/strong><\/p>\n<p>Si nj\u00eb rreth q\u00eb mbyllet, sakt\u00ebsisht 10 vjet pas udh\u00ebtimit t\u00eb saj t\u00eb par\u00eb n\u00eb orbit\u00eb, Liu Yang \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb. M\u00eb 16 qershor t\u00eb 2012 ka qen\u00eb gruaja e par\u00eb q\u00eb ka fluturar me anijen hap\u00ebsinore \u201cShenzhou\u201d, \u201canija hyjnore\u201d e programit hap\u00ebsinor kinez. N\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte ende nj\u00eb prototip, nj\u00eb eksperiment. Ai mision ishte i pari n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn nj\u00eb anije kozmike me n\u00eb bord 3 taikonaut\u00eb (termi me t\u00eb cil\u00ebn tregohen astronaut\u00ebt kinez\u00eb) do t\u00eb kryente nj\u00eb <em>docking<\/em>, ometh\u00ebn\u00eb do t\u00eb kapej pas laboratorit orbital \u201cTiangong 1\u201d. Liu Yang dhe 2 taikonaut\u00ebt e tjer\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr 13 dit\u00eb. As disa jav\u00eb m\u00eb pas, 43 vje\u00e7arja Liu Yang ka l\u00ebn\u00eb s\u00ebrish tok\u00ebn, k\u00ebsaj radhe p\u00ebr misionin e n\u00ebnt\u00eb me ekuipazhin e historis\u00eb s\u00eb Kin\u00ebs, m\u00eb e gjata (taikonaut\u00ebt q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb orbit\u00eb p\u00ebr rreth 6 muaj), at\u00eb q\u00eb do t\u2019i duhej t\u00eb kompletonte punimet e nd\u00ebrtimit t\u00eb stacionit hap\u00ebsinor kinez, \u201cTiangong\u201d, \u201cpallati i qiejve\u201d. Ka qen\u00eb nj\u00eb koh\u00eb ku hap\u00ebsira, k\u00ebrkimi, novatorizmi dhe shkenca n\u00eb fush\u00ebn hap\u00ebsinore qen\u00eb sidomos bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe diplomacia, multilateralizmi, bashk\u00ebpunimet. Qysh prej disa vitesh, gjith\u00e7ka po ndryshon. Po p\u00ebrjetojm\u00eb nj\u00eb revolucion, i p\u00ebrshpejtuar nga lufta e pushtimit t\u00eb Ukrain\u00ebs nga ana e Rusis\u00eb. Pak e nga pak hap\u00ebsira po kthehet t\u00eb jet\u00eb vendi i konkurrenc\u00ebs midis fuqive. Nuk jan\u00eb vet\u00ebm misionet humane n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, por edhe ato robotike dhe pastaj supremacia n\u00eb fush\u00ebn e satelit\u00ebve, p\u00ebrdorimin e teknologjive pararoj\u00eb, stacioneve hap\u00ebsinore gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb larg\u00ebta dhe futuriste dhe \u00ebsht\u00eb Kina, q\u00eb n\u00eb harkun e nj\u00eb dekade i ka revolucionarizuar t\u00eb gjitha ekuilibrat dhe e vetme ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb program hap\u00ebsinor kompetitiv dhe vizionar.<\/p>\n<p>N\u00eb \u00cbndrr\u00ebn Kineze t\u00eb Xi Jinping \u00ebsht\u00eb edhe b\u00ebrja e Kin\u00ebs nj\u00eb fuqi hap\u00ebsinore. Si n\u00eb modelet e vjetra t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, programi hap\u00ebsinor kinez menaxhohet thuajse krejt\u00ebsisht nga forcat e armatosura dhe nga qeveria qendrore, si edhe buxheti i tij. Objektivat e tij jan\u00eb sidomos politike dhe imazhi, nuk ka kuptimin e nj\u00eb k\u00ebrkimi shkencor t\u00eb ndar\u00eb, me aplikime konkrete. \u00cbsht\u00eb edhe k\u00ebrkimi konstant i avantazhit. Prej koh\u00ebsh Pekini ka manifestuar q\u00ebllimin e rekrutimit t\u00eb Rusis\u00eb si partneri kryesor i saj p\u00ebr misionet hap\u00ebsinore. Prej disa jav\u00ebsh, Dmitry Rogozin, kreu i Roscosmos, agencis\u00eb hap\u00ebsinore t\u00eb Federat\u00ebs Ruse, do t\u00eb jet\u00eb n\u00eb Pekin p\u00ebr t\u00eb promovuar dialogun n\u00eb sektor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm. Vitin e kaluar, Kina dhe Rusia kan\u00eb firmosur nj\u00eb mir\u00ebkuptim p\u00ebr t\u00eb bashk\u00ebpunuar n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb baze t\u00eb p\u00ebrhershme n\u00eb H\u00ebn\u00eb, ku Pekini d\u00ebshiron t\u00eb arrij\u00eb sidomos q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb aksesoj\u00eb minierat e tokave t\u00eb rralla q\u00eb mund t\u00eb fshihen n\u00eb H\u00ebn\u00eb. Vende t\u00eb reja p\u00ebr t\u2019u shfryt\u00ebzuar p\u00ebr teknologjin\u00eb. Kina ka qen\u00eb gjithmon\u00eb e izoluar n\u00eb bashk\u00ebpunimin nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs dhe pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr ka arritur rezultate t\u00eb konsiderueshme. Por prej disa koh\u00ebsh ka kuptuar se programit ambicioz hap\u00ebsinor t\u00eb saj i sh\u00ebrben p\u00ebrvoja e Mosk\u00ebs. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, miq\u00ebsia me Rusin\u00eb ka nj\u00eb avantazh tjet\u00ebr: njeh sekretet e programeve hap\u00ebsinore per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>Menj\u00ebher\u00eb pas 24 shkurtit, dit\u00ebn e nisjes s\u00eb luft\u00ebs, koalicioni per\u00ebndimor i agjencive per\u00ebndimore ka pezulluar thuajse t\u00eb gjitha bashk\u00ebpunimet ende n\u00eb fuqi me Roscomos. T\u00eb gjitha. P\u00ebrve\u00e7 nj\u00ebr\u00ebs, atij t\u00eb Stacionit Hap\u00ebsinor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, q\u00eb \u00ebsht\u00eb teknikisht e pamundur t\u00eb pezullohet. P\u00ebr hir t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, largimi i Rusis\u00eb nga programet hap\u00ebsinore per\u00ebndimore ka filluar prej disa vitesh, sidomos qyshkur qeveria amerikane, duke synuar n\u00eb ndihm\u00ebn e kompanive treg\u00ebtare si SpaceX i Elon Musk (apo Blue Origin i Jeff Bezos, q\u00eb e ka humbur kontrat\u00ebn e par\u00eb me NASA, por p\u00ebrgatitet ta riprovoj\u00eb), ka rifilluar t\u00eb ket\u00eb mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb nis\u00eb nga territori i saj astronaut\u00ebt e vet drejt hap\u00ebsir\u00ebs. Deri n\u00eb 2020, ajo q\u00eb kishte monopolin faktik e \u201ckalimeve\u201d drejt Stacionit Hap\u00ebsinor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar ishte Rusia, fal\u00eb t\u00eb cilave merrte nj\u00eb rent\u00eb t\u00eb caktuar. Tani gjith\u00e7ka ka ndaluar dhe me sanksionet nd\u00ebrkomb\u00ebtare, sidomos n\u00eb fush\u00ebn teknologjike, kapaciteti operativ i Roscomos \u00ebsht\u00eb zeruar.<\/p>\n<p>Presidenti rus Vladimir Putin shtiret sikur nuk di gj\u00eb. M\u00eb 12 prill t\u00eb k\u00ebtij viti, n\u00eb dit\u00ebn e p\u00ebrvjetorit t\u00eb 61 t\u00eb fluturimit t\u00eb par\u00eb njer\u00ebzor t\u00eb kryer nga kozminauti Gagarin, ka shkuar p\u00ebr vizit\u00eb n\u00eb kozmodromin Vostocnyj, m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsishmi pas atij t\u00eb Baikonur (por q\u00eb ndodhet n\u00eb territorin kazakas) i shoq\u00ebruar nga diktatori bjellorus Aljaksandr Lukashenka. Lufta ka filluar pas disa muajsh dhe Putin ka th\u00ebn\u00eb, duke madh\u00ebshtuar sukseset ruse dhe duke shpikur disa t\u00eb tjera: \u201cN\u00eb 1961, Bashkimi Sovjetik ishte n\u00eb izolim t\u00eb plot\u00eb teknologjik dhe sanksionet qen\u00eb d\u00ebrrmuese. Megjithat\u00eb, Bashkimi Sovjetik u b\u00eb vendi i par\u00eb n\u00eb orbit\u00eb, i pari njeri n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ka qen\u00eb nj\u00eb qytetar sovjetik dhe stacioni i par\u00eb hap\u00ebsinor qe i joni, edhe misioni i par\u00eb n\u00eb H\u00ebn\u00eb qe i joni, n\u00ebse kujtesa nuk m\u00eb g\u00ebnjen, kalimi par\u00eb hap\u00ebsinor \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nga njeriu yn\u00eb dhe gruaja e par\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb ka qen\u00eb Valentina Tereshkova jon\u00eb, Zoti e bekoft\u00eb. E kemi b\u00ebr\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb kushtet e izolimit t\u00eb plot\u00eb teknologjik, megjithat\u00eb kemi arritur k\u00ebto rezultate t\u00eb pabesueshme\u201d. Pavar\u00ebsisht gjith\u00e7kaje jan\u00eb ende \u201cata q\u00eb duan t\u00eb punojn\u00eb me ne\u201d. E p\u00ebrkthyer: Kina.<\/p>\n<p>\u201cHap\u00ebsir\u00eb n\u00ebnkupton sigurisht bashk\u00ebpunim\u201d, ka th\u00ebn\u00eb pak dit\u00eb m\u00eb par\u00eb n\u00eb fest\u00ebn e risis\u00eb s\u00eb Foglio Simonetta Cheli, n\u00eb krye t\u00eb programeve t\u00eb v\u00ebzhgimit t\u00eb Tok\u00ebs n\u00eb Agjencin\u00eb Hap\u00ebsinore Europiane (ESA), \u201cpasi n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb dhe n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn europiane n\u00eb ve\u00e7anti b\u00ebhet ajo q\u00eb n\u00eb nivel komb\u00ebtar shpesh nuk arrihet t\u00eb b\u00ebhet\u201d. Nga nj\u00ebra an\u00eb sepse i vet\u00ebm nj\u00eb vend i ve\u00e7ant\u00eb v\u00ebshtir\u00eb se arrin t\u00eb financoj\u00eb misione hap\u00ebsinore shum\u00eb t\u00eb kushtueshme, me nj\u00eb rrisk t\u00eb lart\u00eb d\u00ebshtimi dhe me objektiva shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019ju shpjeguar publikut t\u00eb gjer\u00eb \u2013 edhe pse gjithmon\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nga pik\u00ebpamja e aplikimit konkret t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb tok\u00eb. Projekte t\u00eb ndryshme mund t\u00eb realizohen vet\u00ebm n\u00eb shkall\u00eb europiane \u201cp\u00ebr shkak t\u00eb dimensionit industrial t\u00eb tyre\u201d, ka shpjeguar Cheli, \u201cprej valenc\u00ebs politike, prej aksesit n\u00eb orbita, prej dimensionit komercial t\u00eb projekteve. Sidomos n\u00eb disa sektor\u00eb specifik\u00eb \u201c\u00ebsht\u00eb e natyrshme t\u00eb bashk\u00ebpunohet\u201d: p\u00ebr shembull, programet q\u00eb monitorojn\u00eb ndryshimet klimaterike dhe efektet ndaj tok\u00ebs, k\u00ebtu bashkpunimi, ndarja e t\u00eb dh\u00ebnave, shk\u00ebmbimet shkencore jan\u00eb themelore. \u201cPor hap\u00ebsira \u00ebsht\u00eb edhe konkurrenc\u00eb\u201d, thot\u00eb Cheli, dhe faktikisht ka nj\u00eb vend q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb e kan\u00eb par\u00eb me v\u00ebmendje qysh kur lufta ka filluar 4 muaj m\u00eb par\u00eb: Stacioni Hap\u00ebsinor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>Duke u kthyer n\u00eb tok\u00eb pas nj\u00eb misioni prej 355 ditor, astronauti Mark Vande Hei ka th\u00ebn\u00eb p\u00ebr \u201cWashington Post\u201d: \u201cNuk kam pasur asnj\u00eb preokupim sesi do t\u00eb trajtohesha nga programi hap\u00ebsinor rus. Partneriteti jon\u00eb me rus\u00ebt ka qen\u00eb nj\u00ebri prej motiveve p\u00ebr t\u00eb cilat kemi qn\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb financonim programin hap\u00ebsinor\u201d, dhe m\u00eb pas: \u201cKjo nuk \u00ebsht\u00eb hera e par\u00eb q\u00eb kemi konflikte me Rusin\u00eb apo Bashkimin Sovjetik nd\u00ebrsa bashk\u00ebpunojm\u00eb n\u00eb programet hap\u00ebsinore dhe mendoj se \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb vazhdohet ai bashkpunim pas\u00eb t\u00eb gjitha rrug\u00ebtimet drejt paqes, nga kudo q\u00eb t\u00eb fillojn\u00eb, implikojn\u00eb gjithmon\u00eb dialogun. Duhet ta ruajm\u00eb edhe k\u00ebt\u00eb lloj marr\u00ebdh\u00ebniesh ku ka nj\u00eb dialog midis njer\u00ebzish q\u00eb i besojn\u00eb nj\u00ebri tjetrit\u201d.<\/p>\n<p>Sot Stacioni Hap\u00ebsinor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar (ISS) \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ekuilib\u00ebr delikat i fuqive nd\u00ebrkomb\u00ebtare q\u00eb studiojn\u00eb, st\u00ebrviten, bashk\u00ebpunojn\u00eb p\u00ebr nj\u00eb objektiv t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. ISS \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb paras\u00ebgjithash nj\u00eb laborator, ku astronaut\u00ebt kryejn\u00eb eksperimente p\u00ebr llogari jo vet\u00ebm t\u00eb institucioneve, por edhe t\u00eb entiteteve treg\u00ebtare. Aktualisht atje banojn\u00eb: astronautja e ESA, Samantha Cristoforetti, Jessica Watkins, Kjell N. Lindgren dhe Bob Hines i NASA dhe m\u00eb pas 3 kozmonaut\u00ebt e Roscosmos, Sergey Korsakov, Oleg Artemyev dhe Denis Matveev. Huston dhe Moska vazhdojn\u00eb t\u00eb bashk\u00ebpunojn\u00eb <em>business as usual<\/em>, u b\u00ebjn\u00eb me dije agjencive respektive, edhe prej mbijetes\u00ebs s\u00eb k\u00ebtyre 7 astronaut\u00ebve.<\/p>\n<p>Gara p\u00ebr hap\u00ebsir\u00ebn \u2013 beteja p\u00ebr superioritetin hap\u00ebsinor midis Amerik\u00ebs dhe Bashkimit Sovjetik \u2013 konsiderohej e p\u00ebrfunduar m\u00eb 20 korrik t\u00eb 1969, me zbarkimin n\u00eb H\u00ebn\u00eb t\u00eb astronaut\u00ebve amerikan\u00eb Neil Armstrong dhe Edwin \u201cBuzz\u201d Aldrin q\u00eb sanksionoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb informale fitoren amerikane. Qysh at\u00ebhere u hap nj\u00eb kapitull i pazakont\u00eb dialogu, sidomos n\u00eb fush\u00ebn e k\u00ebrkimit hap\u00ebsinor. Vet\u00ebm 6 vite pas arritjes s\u00eb objektivit \u2013 \u201cpushtimi\u201d i H\u00ebn\u00ebs \u2013 dhe 14 vite t\u00eb mira p\u00ebrpara r\u00ebnies s\u00eb Murit t\u00eb Berlinit, fundi i gar\u00ebs n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb celebrohet n\u00eb orbit\u00eb t\u00eb ul\u00ebt. M\u00eb 17 korrik t\u00eb 1975 astronauti amerikan Thomas Stafford dhe kozmonauti rus Alexey Leonov shtr\u00ebnguan duart pse kishin lidhur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb anijen hap\u00ebsinore Apollo amerikane dhe Soyuz sovjetik. Pas vitesh tensione dhe konkurrence hap\u00ebsinore me shumatore zero, Uashingtoni dhe Moska hap\u00ebn faz\u00ebn e re t\u00eb \u00e7tensionimit pik\u00ebrisht nga hap\u00ebsira dhe me nj\u00eb projekt bashk\u00ebpunimi q\u00eb do t\u00eb \u00e7onte dekada m\u00eb von\u00eb me nd\u00ebrtimin e Stacionit Hap\u00ebsinor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar. \u201cBesojm\u00eb se rreth 1 miliard, 1 miliard e gjysm\u00eb njer\u00ebz n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn m\u00eb kan\u00eb par\u00eb n\u00eb televizion duke i shtr\u00ebnguar dor\u00ebn Alexey dhe keni th\u00ebn\u00eb: n\u00ebse njer\u00ebz si k\u00ebta mund t\u00eb punojn\u00eb bashk\u00eb, mund t\u00eb punojm\u00eb bashk\u00eb p\u00ebr shum\u00eb gj\u00ebra\u201d, ka rr\u00ebfyer astronauti Stafford m\u00eb 2015, kur n\u00eb p\u00ebrvjetorin e 40 t\u00eb k\u00ebtij takimi, amerikani dhe kolegu i tij kozmonaut Leonov, q\u00eb i vdekur n\u00eb 2019, kan\u00eb mbajtur nj\u00eb konferenc\u00eb shtypi n\u00eb Mosk\u00eb.<\/p>\n<p>Leonov, q\u00eb n\u00eb marsin e 1965 qe njeriu i par\u00eb q\u00eb doli nga kapsula dhe p\u00ebr t\u00eb \u201csh\u00ebtitur\u201d n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, n\u00eb at\u00eb koh\u00eb tha se gara e hap\u00ebsir\u00ebs qe nj\u00eb konkurrenc\u00eb e lavdishme, ndoshta m\u00eb shum\u00eb se olimpiadat, pasi \u201csi rezultat i k\u00ebsaj gare, kemi zhvilluar pajisje t\u00eb reja flak\u00eb q\u00eb po i p\u00ebrdorim akoma\u201d. Megjithat\u00eb pushtimi i H\u00ebn\u00ebs gjat\u00eb gar\u00ebs s\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs konsiderohej nj\u00eb projekt thuajse ekskluzivisht i lidhur me konkurrenc\u00ebn midis Amerik\u00ebs dhe Bashkimit Sovjetik, me vanitet m\u00eb shum\u00eb sesa nj\u00eb risi. Midis viteve \u201960 dhe \u201970 politikat hap\u00ebsinore absorbonin nj\u00eb buxhet gjigantesk, n\u00eb kurriz t\u00eb atyre q\u00eb do t\u00eb duhet t\u00eb kund\u00ebrshtonte, p\u00ebr shembull, varf\u00ebrin\u00eb dhe pabarazin\u00eb dhe Amerika e shikonte Bashkimin Sovjetik me dyshim, edhe pse pjesa m\u00eb e madhe e teknologjive q\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr t\u00eb shkuar n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb jan\u00eb <em>dual use<\/em>, dometh\u00ebn\u00eb q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoren edhe n\u00eb Mbrojtje. Ndarja e kostove, punimi n\u00eb kontakt t\u00eb ngusht\u00eb, ishte ideja m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr zgjidhjen e shum\u00eb problemeve, t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb brendshme dhe t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb jashtme. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb ka funksionuar.<\/p>\n<p>N\u00eb epok\u00ebn e gar\u00ebs s\u00eb hap\u00ebsir\u00ebs astronaut\u00ebt qen\u00eb heroj komb\u00ebtar\u00eb. Baraz me luft\u00ebtar\u00ebt e m\u00ebdhenj, veteran\u00ebt e luft\u00ebs, ndprtohej prreth jet\u00ebve t\u00eb tyre nj\u00eb epik\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatur vendit q\u00eb do t\u00eb duhej t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsonin. Nga Yuri Gagarin tek Valentina Tereshkova, nga Neil Armstrong tek Edward White, propaganda i tregonte publikut herojt\u00eb e rinj t\u00eb saj p\u00ebr t\u2019i transformuar n\u00eb figura mitologjike p\u00ebrfaq\u00ebsuese t\u00eb forc\u00ebs dhe t\u00eb integritetit t\u00eb kombit. Pastaj, me normalizimin e misioneve hap\u00ebsinore, figura e astronautit ka ndryshuar: jan\u00eb pilot\u00eb, shkenc\u00ebtar\u00eb dhe njer\u00ebz t\u00eb thjesht\u00eb si Christa McAuliffe, m\u00ebsuese amerikane e vdekur gjat\u00eb l\u00ebshimit t\u00eb Space Shuttle n\u00eb katastrof\u00ebn e Challenger. N\u00eb 1985, midis 11000 kandidat\u00ebve, McAuliffe fitoi projektin <em>Teacher in Space<\/em> e lan\u00e7uar nga presidenti i at\u00ebhersh\u00ebm Ronald Reagan p\u00ebr t\u00eb frym\u00ebzuar student\u00ebve t\u00eb rinj n\u00eb studimin e shkencave, t\u00eb matematik\u00ebs, t\u00eb eksplorimit hap\u00ebsinor. Mesazhi ishte: politikat hap\u00ebsinore kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me t\u00eb gjith\u00eb, jan\u00eb t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve. Kushdo mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb astronaut. Nga ana tjet\u00ebr e bot\u00ebs, Kina rizbulon n\u00eb fakt gar\u00ebn e hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb dikurshme. \u201cGrat\u00eb mbajn\u00eb gjysm\u00ebn e qiellit. Misionet hap\u00ebsinore pa gra jan\u00eb t\u00eb paplota\u201d.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb me nj\u00eb citim t\u00eb Maos q\u00eb 10 vite m\u00eb par\u00eb Agjencia Hap\u00ebsinore p\u00ebr Fluturimin Njer\u00ebzor ia paraqet publikut Liu Yang. Nj\u00eb heroin\u00eb komb\u00ebtare, e mb\u00ebshtjell\u00eb n\u00eb misterin e propagand\u00ebs dhe nacionalizmit. N\u00eb biografin\u00eb zyrtare t\u00eb saj thuhet se Liu Yang, vitlindja 1978 e lindur n\u00eb Zhengzhou, kryeqytet i provinc\u00ebs Henan, ishte nj\u00eb f\u00ebmij\u00eb gjeni. Donte t\u00eb b\u00ebnte avokatin, pastaj me sugjerimin e nj\u00eb m\u00ebsuesje dhe duke bindur me v\u00ebshtir\u00ebsi familjen, n\u00eb mosh\u00ebn 18 vje\u00e7are futet n\u00eb Ushtrin\u00eb Popullore \u00c7lirimtare. \u201cQysh kur ka hyr\u00eb n\u00eb ushtri, ka marr\u00eb mir\u00ebnjohje t\u00eb ndryshme p\u00ebr diskutimet publike t\u00eb saj dhe ka fituar vendin e par\u00eb n\u00eb nj\u00eb konkurs p\u00ebr diskutimet ushtarake n\u00eb 2010\u201d, lexohet n\u00eb profilin e saj t\u00eb agjencis\u00eb shtet\u00ebrore kineze Xinhua. \u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb studente q\u00eb m\u00ebson shum\u00eb shpejt dhe i ka impresionuar t\u00eb tjer\u00ebt pik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb. Megjithat\u00eb, v\u00ebshtir\u00ebsia dhe intensiteti i formimit t\u00eb saj nuk e kan\u00eb privuar nga k\u00ebnaq\u00ebsit\u00eb e jet\u00ebs. Liu p\u00eblqen t\u00eb lexoj\u00eb, sidomos romane, ese dhe libra historie. \u00cbsht\u00eb edhe kuzhiniere eksperte\u201d. \u00cbsht\u00eb an\u00ebtar\u00ebsuar n\u00eb Partin\u00eb Komuniste Kineze qysh kur ishte 20 vje\u00e7e, nj\u00eb kusht i nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb karrier\u00eb brenda forcave t\u00eb armatosura. N\u00eb mediat kineze Liu Yang \u00ebsht\u00eb nj\u00eb heroin\u00eb: \u00ebsht\u00eb gruaja q\u00eb ka l\u00ebn\u00eb dy f\u00ebmij\u00ebt n\u00eb tok\u00eb p\u00ebr t\u00eb kontribuar q\u00eb t\u2019i jap\u00eb atdheut nj\u00eb stacion hap\u00ebsinor krejt\u00ebsisht kinez. Standardet morale t\u00eb saj jan\u00eb p\u00ebrsosm\u00ebrisht aderente me shpirtin socialist t\u00eb Xi Jinping.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa nd\u00ebrton triumfin e imazhit t\u00eb brendsh\u00ebm t\u00eb saj, Kina pret. Projekti i stacionit hap\u00ebsinor nd\u00ebrkomb\u00ebtar, stacioni orbitues i paqes dhe i bashk\u00ebpunimit, po p\u00ebrfundon. \u00c7itadela gjiganteske ka m\u00eb shum\u00eb se 20 vje\u00e7, ka nevoj\u00eb p\u00ebr shum\u00eb mir\u00ebmbajtje dhe prej koh\u00ebsh flitet p\u00ebr \u201cfundin e misionit\u201d. Deorbitingu duhet t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb janarin e 2031. N\u00ebse n\u00eb 10 vitet e ardhshme koalicioni i agjencive per\u00ebndimore nuk do t\u00eb provoj\u00eb t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb alternativ\u00eb n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb n\u00eb 2031 do t\u00eb ishte vet\u00ebn stacioni hap\u00ebsinor kinez.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orbita e tok\u00ebs ishte vendi i bashk\u00ebpunimit dhe i dialogut, por po kthehet konkurrenca. Qendron Rusia dhe sidomos Kina. Si nj\u00eb rreth q\u00eb mbyllet, sakt\u00ebsisht 10 vjet pas udh\u00ebtimit t\u00eb saj t\u00eb par\u00eb n\u00eb orbit\u00eb, Liu Yang \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb. M\u00eb 16 qershor t\u00eb 2012 ka qen\u00eb gruaja e par\u00eb q\u00eb ka fluturar me &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":44405,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44404"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44404"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44404\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/44405"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}