{"id":37883,"date":"2023-02-20T10:39:49","date_gmt":"2023-02-20T10:39:49","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=37883"},"modified":"2023-02-20T10:39:49","modified_gmt":"2023-02-20T10:39:49","slug":"syri-i-dragoit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/02\/20\/syri-i-dragoit\/","title":{"rendered":"Syri i Dragoit"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pse k\u00ebta topa? Sepse k\u00ebshtu veprojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb. Spiunazhi kinez nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb ai i dikurshmi: ja sesi \u00ebsht\u00eb \u201camerikanizuar\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>James Lilley, ish ambasadori amerikan n\u00eb Pekin, i dinte dy tre gj\u00ebra p\u00ebr Kin\u00ebn dhe spiunazhin. N\u00eb Kin\u00eb ishte rritur (babai i punonte p\u00ebr Standard Oil). Pastaj p\u00ebr 30 vite kishte b\u00ebr\u00eb agjentin e CIA n\u00eb Hong Kong e n\u00eb Taivan, n\u00eb Kamboxhia, n\u00eb Laos. I ka treguar aventurat e tij t\u00eb spiunazhit dhe diplomatike n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb dendur me kujtime t\u00eb dal\u00eb n\u00eb 2004, <em>China Hands: Nine<\/em> <em>Decades of Adventure, Espionage, and Diplomacy in Asia<\/em>. Old China Hands, n\u00eb zhargonin e profesionit, jan\u00eb operativ\u00ebt n\u00eb terren. Nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb Bushi baba, q\u00eb ka qen\u00eb drejtor i CIA dhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i par\u00eb i Shteteve t\u00eb Bashkuara n\u00eb Kin\u00ebn ende t\u00eb Mao, kishte zgjedhur p\u00ebr t\u00eb detyr\u00ebn n\u00eb Pekin. Lilley, nj\u00eb burr\u00eb i gjat\u00eb dhe i g\u00ebzuesh\u00ebm, e kishte zakon ta shpjegonte k\u00ebshtu diferenc\u00ebn midis metodave t\u00eb spiunazhit kineze dhe t\u00eb tjer\u00ebve: \u201cN\u00ebse rus\u00ebt jan\u00eb t\u00eb interesuar p\u00ebr pron\u00ebsin\u00eb e r\u00ebr\u00ebs t\u00eb nj\u00eb plazhi t\u00eb caktuar, do t\u00eb d\u00ebrgojn\u00eb nj\u00eb n\u00ebndet\u00ebse nat\u00ebn. Do t\u00eb zbarkojn\u00eb me gomone nj\u00eb skuad\u00ebr, do ta mbushin me r\u00ebr\u00eb, do ta \u00e7ojn\u00eb n\u00eb n\u00ebndet\u00ebse dhe do t\u00eb largohen. Kinez\u00ebt jo, do t\u00eb d\u00ebrgojn\u00eb 500 njer\u00ebz p\u00ebr piknik dhe ndoshta do t\u00eb b\u00ebjn\u00eb plazh n\u00eb at\u00eb plazh, secili do t\u00eb marr\u00eb me vete ndonj\u00eb grusht me r\u00ebr\u00eb kur t\u00eb largohet\u201d.<\/p>\n<p>Nj\u00eb, nj\u00ebqind, nj\u00eb miliard topa, sa grimcat e r\u00ebr\u00ebs? Por spiunazhi kinez\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb ai i dikurshmi. Ashtu si\u00e7 zanati nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb ai i James Bond t\u00eb Ian Fleming, i agjentit Ashenden t\u00eb William Somerset Maugham apo i legjendar\u00ebve \u201cklandestin\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj\u201d t\u00eb viteve \u201920 apo \u201830. Dikur kinez\u00ebt p\u00ebrdornin teknika krejt\u00ebsisht t\u00eb ndryshme nga ato per\u00ebndimore. B\u00ebhej fjal\u00eb sidomos p\u00ebr spiunazh t\u00eb \u201cbrendsh\u00ebm\u201d, p\u00ebr t\u00eb individualizuar opozitar\u00eb apo disident\u00eb aktual\u00eb. Tek libri i saj <em>N\u00ebp\u00ebrmjet pasqyr\u00ebs. Kina vajtje dhe ardhje <\/em>(Storia e Letteratura, 2021) Silvia Calamandrei kujton koh\u00ebn kur n\u00eb fillore gjuante p\u00ebr \u201cspiun\u00ebt e Taivanit\u201d. Vitet \u201950 n\u00eb Pekin, n\u00eb ndjekje t\u00eb babait Franco, paraardh\u00ebsi im i menj\u00ebhersh\u00ebm si korrespondent i \u201cUnita\u201d dhe ajo kishte denoncuar nj\u00eb shoqen e saj t\u00eb klas\u00ebs. Sepse bij\u00eb \u201clatifondist\u00ebsh\u201d, pasi si e till\u00eb nuk mund t\u00eb ishin ve\u00e7se n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb \u00c7iang Kai Shis\u00eb. At\u00ebhere Pekini nuk kishe nevoj\u00eb t\u00eb paguante spiun\u00eb t\u00eb huaj. Armiqt\u00eb qen\u00eb patjet\u00ebr kinez\u00eb. Kinez\u00eb t\u00eb Taivanit apo kinez\u00eb t\u00eb Mao p\u00ebr pushtet. Ndoshta n\u00eb drejtimin e Partis\u00eb Komuniste. Me amerikan\u00ebt e kishin sepse pat\u00ebn \u201czgjedhur\u201d \u00c7ian n\u00eb vend t\u00eb Mao. Me rus\u00ebt sepse \u201crevizionist\u00eb\u201d, idhtar\u00eb t\u00eb nj\u00eb drejtimi ndryshe p\u00ebr Partin\u00eb Kineze. Inteligjenca e huaj ishte katastrofike: pse nuk pat\u00ebn kuptuar asgj\u00eb nga ajo q\u00eb po ndodhte pat\u00ebn humbur Indonezin\u00eb e Sukarno e t\u00eb Aidit, pastaj Kamboxhian e Khmer\u00ebve t\u00eb Kuq. I pat\u00ebn b\u00ebr\u00eb luft\u00eb Vietnamit, m\u00eb p\u00ebrpara akoma ia pat\u00ebn b\u00ebr\u00eb Bashkimit Sovjetik, n\u00eb Europ\u00eb referimi i tyre i gjat\u00eb kishte qen\u00eb Shqip\u00ebria e Enver Hoxh\u00ebs. M\u00eb pas pat\u00ebn filluar t\u00eb b\u00ebnin si amerikan\u00ebt dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, edhe t\u00eb spiunonin si ata.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb prej kapitujve mbyll\u00ebs t\u00eb librit tim t\u00eb fundit <em>Drek\u00eb n\u00eb Pekin <\/em>(Feltrinelli 2022) guxoj se nuk ishte aq bizare p\u00ebrshtypja e plakushit Alexandre Koj\u00e8ve, ekspert i madh i Hegel, se \u201cn\u00ebse amerikan\u00ebt b\u00ebjn\u00eb figur\u00ebn e kino \u2013 sovjetik\u00ebve t\u00eb pasuruar, kjo ndodh sepse rus\u00ebt dhe kinez\u00ebt nuk jan\u00eb ve\u00e7se amerikan\u00eb ende t\u00eb varf\u00ebr, edhe pse n\u00eb rrug\u00ebn e shpejt\u00eb t\u00eb pasurimit\u201d. Kinez\u00ebt po b\u00ebhen amerikan\u00eb edhe n\u00eb fush\u00ebn e spiunazhi dhe po e b\u00ebjn\u00eb duke humbur finesa t\u00eb caktuara. N\u00eb prillin e 2001 nj\u00eb avion spiun amerikan u p\u00ebrplas n\u00eb fluturim me nj\u00eb gjuajt\u00ebs kinez. U detyrua t\u00eb ulej p\u00ebr emergjenc\u00eb n\u00eb ishullin tropikal Hainan. Amerikan\u00ebt k\u00ebrkuan kthimin e mjetit fluturues. Kinez\u00ebt ia kthyen, por vet\u00ebm pasi ua pat\u00ebn \u00e7montuar, vid\u00eb p\u00ebr vid\u00eb. N\u00eb ishull nuk kishte pista mjaft t\u00eb gjata sa p\u00ebr ta ngritur, preteksti. Nj\u00eb kryevepr\u00eb dinak\u00ebrie diplomatike. Por pse topat e vjet\u00ebruar aerostatik\u00eb? P\u00ebr motive sentimentale, sepse i p\u00ebrdorin topat p\u00ebr t\u00eb spiunuar l\u00ebvizjet e armikut. Shum\u00eb por shum\u00eb koh\u00eb p\u00ebrpara mongolfierave t\u00eb Napoleonit apo t\u00eb Zeppelin, ka qen\u00eb dinaku Zhuge Liang, n\u00eb <em>Romanin e Tre Mbret\u00ebrive <\/em>t\u00eb ambientuar n\u00eb Kin\u00eb disa mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb m\u00eb par\u00eb? E pamundur. P\u00ebr t\u00eb kursyer? Akoma edhe m\u00eb e pamundur. Sepse nj\u00eb top, q\u00eb t\u00eb kujton loj\u00ebrat e f\u00ebmij\u00ebve, \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak k\u00ebrc\u00ebnues, m\u00eb pak impenjues se instrumentet m\u00eb t\u00eb sofistikuara, prej <em>star wars<\/em>? Pse n\u00eb nj\u00eb kuot\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt, t\u00eb nd\u00ebrmjetme midis atij t\u00eb nj\u00eb avioni dhe t\u00eb nj\u00eb sateliti, duke l\u00ebvizur me ngadal\u00eb n\u00eb vend se me shpejt\u00ebsi t\u00eb madhe, mund t\u00eb kapen shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr gj\u00ebra, t\u00eb interceptohen shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sinjale?<\/p>\n<p>K\u00ebshtu b\u00ebjn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb, p\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb si Mozart. Nj\u00eb ar\u00ebsye do t\u00eb jet\u00eb q\u00eb Kina, e cila n\u00eb fush\u00ebn e inteligjenc\u00ebs artificiale dhe t\u00eb teknologjive t\u00eb tjera shum\u00eb t\u00eb avancuara t\u00eb zbatuara spiunazhit nuk \u00ebsht\u00eb e dyta ndaj askujt, i d\u00ebrgon topa t\u00eb shfryr\u00eb Amerik\u00ebs dhe, me sa duket, i vepron nj\u00eblloj edhe Amerik\u00ebs, q\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e dyta ndaj askujt n\u00eb fush\u00ebn e instrumentave t\u00eb sofistikuara p\u00ebr armiq e miq. Pasi e ka mohuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb qesharake se b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb instrument spiunazhi ushtarak (\u00ebsht\u00eb nj\u00eb instrument i pad\u00ebmsh\u00ebm zbulimesh meterologjike, i p\u00ebrfunduar jasht\u00eb rruge, ka qen\u00eb reagimi i par\u00eb i Pekinit), kinez\u00ebt kan\u00eb th\u00ebn\u00eb edhe se amerikan\u00ebt topa kan\u00eb d\u00ebrguar edhe p\u00ebr ta survejuar Kin\u00ebn. Pa llogaritur UFO (Unidentified Flying Object) e rr\u00ebzuar n\u00eb Alask\u00eb e Kanada, q\u00eb as nuk kuptohet se \u00e7far\u00eb jan\u00eb, as n\u00ebse jan\u00eb kinez\u00eb, rus\u00eb apo marsian\u00eb. Mund t\u00eb b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr gjith\u00e7ka. John Kirby, z\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi i Biden, ka siguruar duke u tallur: \u201cNuk besoj se populli amerikan duhet t\u00eb shqet\u00ebsohet p\u00ebr alien\u00ebt\u201d. \u201cAsnj\u00eb frik\u00eb, jan\u00eb vet\u00ebm miqt\u00eb tan\u00eb q\u00eb kalojn\u00eb\u2026\u201d, ka \u201ccic\u00ebruar\u201d Elon Musk, miliarderi q\u00eb prodhon raketat nd\u00ebrplanetare dhe satelit\u00eb m\u00eb t\u00eb sofistikuar se ato t\u00eb NASA dhe kompanit\u00eb e t\u00eb cilit kan\u00eb nj\u00eb PBB m\u00eb t\u00eb madh se ai i t\u00eb gjith\u00eb Rusis\u00eb. Lajm i mir\u00eb. Nuk jemi n\u00eb Luft\u00ebn e Bot\u00ebve, por edhe jo kaq e mir\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb vitet e mia t\u00eb para si korrespondent nga Amerika Ronald Reagan kishte p\u00ebrdorur nj\u00eb metafor\u00eb p\u00ebr marsian\u00ebt q\u00eb ta ftonte Gorba\u00e7iovin me nj\u00eb marr\u00ebveshje \u00e7armatimi: \u201cDo t\u00eb b\u00ebnim sikur t\u00eb sulmoheshim nga marsian\u00ebt\u201d. Prej k\u00ebtyre koh\u00ebrave ka m\u00eb shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb t\u00eb akuzoheshin rus\u00ebt apo kinez\u00ebt se jan\u00eb maskuar si marsian\u00eb. K\u00ebto UFO t\u00eb fundit p\u00ebrshkruhen si objekte \u201cq\u00eb l\u00ebvizin me ngadal\u00eb n\u00eb kuot\u00eb t\u00eb lart\u00eb me seksion t\u00eb vog\u00ebl ekspozimi ndaj radar\u00ebve\u201d. Nuk emetojn\u00eb sinjale. Nuk emetojn\u00eb nxeht\u00ebsi. Jan\u00eb minidron\u00eb, t\u00eb paduksh\u00ebm si bombarduesit STEALTH? Drejtues t\u00eb vegj\u00ebl n\u00eb miniatur\u00eb? Apo vet\u00ebm spacatur\u00eb hap\u00ebsinore? \u201cN\u00eb \u00e7do moment jan\u00eb mij\u00ebra topa q\u00eb \u00e7lirohen n\u00eb kuot\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebrreth Tok\u00ebs dhe midis t\u00eb shumt\u00ebve t\u00eb l\u00ebshuar nga agjencit\u00eb qeveritare amerikane, nga Pentagoni, nga k\u00ebrkues t\u00eb pavarur apo nga amator\u00eb privat\u00eb\u201d, thot\u00eb Paul Fetkowitz. T\u00eb kuptohemi: drejton nj\u00eb kompani prodhuesve t\u00eb topave n\u00eb lart\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha, me seli n\u00eb Florida.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm National Weather Service, agjencia meterologjike amerikane, l\u00ebshon 60000 n\u00eb vit dhe Alaska ka m\u00eb shum\u00eb vende l\u00ebshimi se \u00e7do shtet tjet\u00ebr amerikan. Pa num\u00ebruar sasin\u00eb e frikshme t\u00eb spacatur\u00ebs hap\u00ebsinore, mbeturina q\u00eb v\u00ebrtiten rreth planetit ton\u00eb. At\u00ebhere, si \u00ebsht\u00eb q\u00eb prej kltyre objekteve t\u00eb paidentifikuara kuptohet vet\u00ebm tani? Nga NORAD (Komanda e Mbrojtjes Aerohap\u00ebsinore e Amerik\u00ebs s\u00eb Veriut) shpjegojn\u00eb se pas zbulimit t\u00eb inkursioneve t\u00eb topave spiun\u00eb kinez\u00eb, i kan\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar kapacitetet e tyre radar\u00eb: \u201cTani jemi n\u00eb gjendje t\u00eb shikojm\u00eb edhe objekte me lart\u00ebsi q\u00eb m\u00eb par\u00eb injoroheshin dhe objekte jo n\u00eb l\u00ebvizje, krejt\u00ebsisht stacionare\u201d. Ose ndoshta m\u00eb par\u00eb mendonim se b\u00ebhej fjal\u00eb v\u00ebrtet p\u00ebr pamje jasht\u00ebtok\u00ebsor\u00ebsh. UFO kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb nj\u00eb top amerikan dhe jo vet\u00ebm n\u00eb vitet \u201850. Midis marsit 2021 dhe gushtit\u00a0 2022, do t\u00eb sinjalizoheshin 247 pamje t\u00eb reja UFO, dyfishi i atyre t\u00eb sinjalizuara n\u00eb 17 vitet e mp\u00ebarshme. Sidomos nga ana e pilot\u00ebve dhe e personelit t\u00eb Marin\u00ebs dhe Aeronautik\u00ebs, pra jo nga njer\u00ebz kot. 163 prej k\u00ebtyre qen\u00eb topa apo \u201cobjekte t\u00eb ngjashme me topa\u201d.<\/p>\n<p>Kina nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak se Amerika n\u00eb biznes. N\u00ebse Jack Ma kishte k\u00ebrkuar t\u00eb imitoj\u00eb Amazon dhe eBay me Alibaba e tij, nj\u00eb shkenc\u00ebtar i Universitetit Beihang t\u00eb Pekinit, n\u00eb pararoj\u00eb t\u00eb k\u00ebrkimit aeronautik dhe hap\u00ebsinor, po k\u00ebrkon t\u00eb imitoj\u00eb Elon Musk. Profesor Wu Zhe \u00ebsht\u00eb Wernher von Braun i topave. Ka punuar p\u00ebr Departamentin e P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Armatimeve t\u00eb Ushtris\u00eb Popullore \u00c7lirimtare, kompleksi m\u00eb gjigantesk industrialo \u2013 ushtarakoteknologjik \u2013 kulturor n\u00eb bot\u00eb. Kurrikulumi i profesorit 66 vje\u00e7ar thot\u00eb se ka kontribuar t\u00eb projektoj\u00eb gjuajt\u00ebs bombardues dhe mjete t\u00eb tjera, e tregon si ekspert n\u00eb materiale t\u00eb padukshme nga radar\u00ebt, por pasioni i tij i v\u00ebrtet\u00eb jan\u00eb topat. Ndoshta ka qen\u00eb ai q\u00eb mendonte Liu Cixin, shkrimtari m\u00eb i lart\u00eb i fantashkenc\u00ebs bashkokohore, kur n\u00eb nj\u00ebrin prej librave t\u00eb tij imagjinon se Toka, orbita e t\u00eb cilave po i afrohet rreziksh\u00ebm Diellit, si edhe e devijuar nga vela dhe topa kozmik\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj. Qysh n\u00eb 2019 profesor Wu kishte njoftuar nj\u00eb flot\u00eb topash t\u00eb drejtuar n\u00eb gjendje t\u00eb uhd\u00ebtojn\u00eb bot\u00ebn n\u00eb lart\u00ebsi stratosferike, duke ju premtuar turist\u00ebve kinez\u00eb vizione t\u00eb ardhshme dhe panoramika t\u00eb paimagjinueshme n\u00eb kontinente t\u00eb ndryshme, p\u00ebrfshi Amerik\u00ebn e Veriut dhe e Jugut. Programi quhej \u201cGjuetar\u00ebt e Reve\u201d. N\u00eb nj\u00eb video publicitare shikohet profesor Wu q\u00eb tregon rrug\u00ebtimin e drejtuesit, n\u00ebp\u00ebrmjet Azis\u00eb, Afrik\u00ebs Veriore dhe Atlantikut, duke treguar nj\u00eb vij\u00eb t\u00eb kuqe n\u00eb ekranin e kompjuterit. \u201cJa, tani futesh n\u00eb Amerik\u00eb\u201d, d\u00ebgjohet ta p\u00ebrfundoj\u00eb mesazhin.<\/p>\n<p>P\u00ebrve\u00e7 shkenc\u00ebtar, profesor Wu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sip\u00ebrmarr\u00ebs brilant. Fal\u00eb financimit t\u00eb nj\u00eb grupi imobiliarist\u00ebsh, ka nisur Beijing \u2013 Nanjiang Aerospace Technology dhe ka bashk\u00ebthemeluar Eagles Men Aviation Science and Technology Group nj\u00eb kompani me seli qendrore n\u00eb Pekin, e specializuar p\u00ebr topa n\u00eb kuot\u00eb t\u00eb lart\u00eb, \u201ct\u00eb afta p\u00ebr komunikime me rezolucion t\u00eb lar\u00eb dhe sh\u00ebrbime rikonjicioni e navigimi, dhe gj\u00ebra t\u00eb tjera akoma\u201d (k\u00ebshtu premtonte uebsajti, tani i err\u00ebsuar). U b\u00ebhej reklam\u00eb si t\u00eb krahasueshme me sistemin Starlink t\u00eb Elon Musk. Uebsajti mburrej se p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb l\u00ebshohej nj\u00eb top i teleguiduar n\u00eb gjendje t\u00eb k\u00ebqyrte t\u00eb gjith\u00eb globin dhe t\u00eb arrihej m\u00eb pas t\u00eb rikuperohej. T\u00eb vjen n\u00eb mendje nj\u00eb prej rr\u00ebfimeve t\u00eb para t\u00eb fantashkenc\u00ebs moderne<em>, The Balloon-Hoax <\/em>e Edgar Allan Poe, i botuar n\u00eb \u201cNew York Sun\u201d e 13 prillit 1844. Buja konsistonte n\u00eb botimin si lajm t\u00eb nj\u00eb kalimi transatlantik si shpikje e past\u00ebr. Kompanit\u00eb e Wu jan\u00eb midis atyre t\u00eb sanksionuara nga Uashingtoni pas rasteve t\u00eb topave spiun\u00eb.<\/p>\n<p>Le t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb hap prapa n\u00eb vite. Nj\u00eb mjet me form\u00eb shum\u00eb konike spiunon nga shum\u00eb kilometra sip\u00ebr sip\u00ebrfaqes tok\u00ebsore. \u00cbsht\u00eb i paduksh\u00ebm p\u00ebr syrin e lir\u00eb. Nj\u00eb raket\u00eb e rr\u00ebzon. Pason nj\u00eb shk\u00ebmbim akuzash dhe historish\u00eb jo t\u00eb besueshme, nj\u00ebra me shqet\u00ebsuese se tjera, midis kryeqyteteve t\u00eb dy superfuqive m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb planetit, t\u00eb cilat, gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb z\u00ebna, akuzojn\u00eb nj\u00ebra tjetr\u00ebn. Jan\u00eb n\u00eb pragun e nj\u00eb krize t\u00eb r\u00ebnd\u00eb diplomatike, n\u00eb mos n\u00eb pragun e luft\u00ebs, megjith\u00ebse ende vet\u00ebm t\u00eb ftoht\u00eb, jo vet\u00ebm e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb. Dihet q\u00eb \u00ebsht\u00eb <em>d\u00e9j\u00e0 vu<\/em>. Kush e ka mosh\u00ebn time e ka b\u00ebr\u00eb n\u00eb koh\u00eb t\u2019i lexoj\u00eb tashm\u00eb n\u00ebp\u00ebr gazeta. N\u00eb 1960. U2, nj\u00eb mjet spiun me konike thuajse fantastikoshkencore, ishte nisur nga nj\u00eb baz\u00eb n\u00eb Norvegji dhe ishte rr\u00ebzuar teksa survejonte Siberin\u00eb. Fotografonte nga limitet e stratosfer\u00ebs. Bashkimi Sovjetik i Hrushovit p\u00ebrgatitet t\u00eb festonte 1 majin me parad\u00ebn tradicionale n\u00eb Sheshin e Kuq. Kishte shpres\u00eb shtensionimi midis dy vendeve armike dhe t\u00eb armatosur deri n\u00eb dh\u00ebmb\u00eb me raketa b\u00ebrthamore. Pas pak dit\u00ebsh ishte n\u00eb program nj\u00eb takim n\u00eb Paris midis Hrushovit dhe Eisenhower. Fillimisht amerikan\u00ebt e pat\u00ebn mohuar se nj\u00eb avion i tyre ishte rr\u00ebzuar apo edhe se kishte humbur.<\/p>\n<p>M\u00eb pas u m\u00ebsua se piloti i U2, 30 vje\u00e7ari Gary Powers, ishte parashutuar dhe, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb gllab\u00ebronte pilul\u00ebn me cianur me t\u00eb cil\u00ebn ishte pajisur, ishte sh\u00ebndosh\u00eb si kokrra e moll\u00ebs, bile po fillonte t\u00eb tregonte pak si shum\u00eb. Presidenti amerikan Eisenhower u detyrua t\u00eb pranoj\u00eb se avioni ishte p\u00ebrdorur n\u00eb nj\u00eb mision spiunazhi. Fluturimet e avion\u00ebve U2 u pezulluan, por refuzoi t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb falje. Hrushovi anulloi samitin e Parisit, shtensionimi \u2013 kishte q\u00eb shpresonin n\u00eb nj\u00eb \u201cmuaj mjalti\u201d midis Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik \u2013 kishte p\u00ebrfunduar p\u00ebrpara se t\u00eb fillonin. Sakt\u00ebsisht si rr\u00ebzimi i nj\u00eb topi ka p\u00ebrfunduar tentativa e njoftuar e dialogut midis Pekinit dhe Uashingtonit dhe \u00ebsht\u00eb anulluar vizita n\u00eb Kin\u00eb e sekretarit amerikan t\u00eb Shtetit Anthony Blinken. Piloti Powers u shk\u00ebmbye m\u00eb pas n\u00eb Berlin me spiunin sovjetik Rudolf Abel. Filmi i fundit mbi ngjarjen, <em>Ura e spiun\u00ebve, <\/em>me Tom Hanks, insinuon \u2013 ka mund\u00ebsi pa u larguar shum\u00eb nga e v\u00ebrteta \u2013 se m\u00eb shum\u00eb se vet\u00eb piloti amerikan\u00ebve u interesonte t\u00eb dinin se \u00e7far\u00eb Powers praktikisht u kish rr\u00ebfyer hetuesve.<\/p>\n<p>K\u00ebshtu b\u00ebnin t\u00eb gjith\u00eb, k\u00ebshtu b\u00ebjn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb. P\u00ebrpara U2, n\u00eb momentet fillestare t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, amerikan\u00ebt p\u00ebrdornin topat. Ishte m\u00ebnyra e vetme p\u00ebr t\u00eb shkuar e rrm\u00ebuar se \u00e7far\u00eb po ndodhte prapa Perdes s\u00eb Hekurt, n\u00eb territorin e pafund\u00ebn t\u00eb Bashkimit Sovjetik. Quhej Projekti Moby Dick. U pezullua n\u00eb 1956, vitin kur tanket e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe shtyp\u00ebn Hungarin\u00eb, kur zbulimi sovjetik i aparaturave fotografike n\u00eb nj\u00ebrin prej topave q\u00eb ishte shfryr\u00eb duke b\u00ebr\u00eb shk\u00ebndija n\u00eb raportet midis dy vendeve, tashm\u00eb t\u00eb ndezura nga nj\u00eb sekuenc\u00eb krizash t\u00eb tjera. Kievi sapo ka njoftuar se ka rr\u00ebzuar dyzina me topa ruse q\u00eb shqet\u00ebsonin kund\u00ebrajror\u00ebt ukrainas duke i b\u00ebr\u00eb t\u00eb shpenzonin raketa antiraket\u00eb.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pse k\u00ebta topa? Sepse k\u00ebshtu veprojn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb. Spiunazhi kinez nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb ai i dikurshmi: ja sesi \u00ebsht\u00eb \u201camerikanizuar\u201d. James Lilley, ish ambasadori amerikan n\u00eb Pekin, i dinte dy tre gj\u00ebra p\u00ebr Kin\u00ebn dhe spiunazhin. N\u00eb Kin\u00eb ishte rritur (babai i punonte p\u00ebr Standard Oil). Pastaj p\u00ebr 30 vite kishte b\u00ebr\u00eb agjentin e CIA &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":37884,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37883"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37883"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37883\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37884"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37883"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37883"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37883"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}