{"id":37123,"date":"2023-02-13T10:48:52","date_gmt":"2023-02-13T10:48:52","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=37123"},"modified":"2023-02-13T15:58:57","modified_gmt":"2023-02-13T15:58:57","slug":"ishulli-i-cipeve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2023\/02\/13\/ishulli-i-cipeve\/","title":{"rendered":"Ishulli i \u00e7ip\u00ebve"},"content":{"rendered":"<p><strong>Pse t\u00eb gjith\u00eb shikojn\u00eb nga Tajvani. Planet e Kin\u00ebs, investimet amerikane, hap\u00ebsira p\u00ebr Europ\u00ebn. Investigim mbi nj\u00eb konkurrenc\u00eb globale.<\/strong><\/p>\n<p>Pa dashur t\u00eb p\u00ebrpiqemi shum\u00eb, mund ta imagjinojm\u00eb konkurrenc\u00ebn globale p\u00ebr mikro\u00e7ip\u00ebt thuajse si nj\u00eb p\u00ebrrall\u00eb. \u201cShum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, t\u00eb gjith\u00eb luft\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs qen\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim n\u00eb nj\u00eb thesari t\u00eb \u00e7muar e t\u00eb d\u00ebshiruar, q\u00eb k\u00ebrkohej me ngulm, pasi luft\u00ebtari q\u00eb arrinte ta fuste n\u00eb dor\u00eb do t\u00eb ishte n\u00eb gjendje t\u00eb dominonte mbi t\u00eb tjer\u00ebt. Por ai thesar mund t\u00eb gjendej vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb ishull t\u00eb vog\u00ebl dhe n\u00eb asnj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr t\u00eb bot\u00ebs dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb luft\u00ebtar\u00ebt k\u00ebrkonin t\u00eb arkitektonin \u00e7do m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr ta pushtuar. Disa vendos\u00ebn ta fitonin thesarin me forc\u00ebn bruto, t\u00eb tjer\u00ebt me naivitet, t\u00eb tjer\u00ebt akoma me mashtrim dhe d\u00ebshira p\u00ebr thesarin u b\u00eb aq e fort\u00eb dhe e pandalshme sa q\u00eb n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb t\u00eb caktuar midis luft\u00ebtar\u00ebve shp\u00ebrtheu nj\u00eb luft\u00eb e madhe p\u00ebr t\u00eb vendosur se kush do ta dominonte ishullin e vog\u00ebl\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrrall\u00eb banale thesari jan\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebt, q\u00eb sot jan\u00eb t\u00eb \u00e7muar dhe d\u00ebshirohen kryesisht p\u00ebr dy ar\u00ebsye. E para \u00ebsht\u00eb se mikro\u00e7ip\u00ebt b\u00ebjn\u00eb t\u00eb funksionoj\u00eb bota moderne. Jan\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sa nafta, por n\u00eb ndryshim prej saj q\u00eb mund t\u00eb nxirret n\u00eb pjes\u00eb t\u00eb ndryshme t\u00eb bot\u00ebs, jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u prodhuar \u2013 dhe kjo \u00ebsht\u00eb ar\u00ebsyeja e dyt\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn jan\u00eb kaq t\u00eb d\u00ebshiruar dhe t\u00eb k\u00ebrkuar, pik\u00ebrisht si nj\u00eb thesar. R\u00ebnd\u00ebsia e mikro\u00e7ip\u00ebve \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u2019u n\u00ebnvler\u00ebsuar. Jan\u00eb komponent\u00ebt e nevojsh\u00ebm p\u00ebr funksionin e praktikisht \u00e7do pajisjeje elektronike. Natyrisht q\u00eb jan\u00eb thelb\u00ebsor\u00eb p\u00ebr kompjuter\u00ebt, smartfon\u00ebt, tabletet dhe gjith\u00e7ka q\u00eb jemi m\u00ebsuar ta konsiderojm\u00eb \u201celektronik\u00eb\u201d, por shp\u00ebrndarja e tyre \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht m\u00eb e gjer\u00eb, pasi pjes\u00ebt elektronike jan\u00eb tashm\u00eb thuajse kudo.<\/p>\n<p>Le t\u00eb marrim p\u00ebr shembull automobilin. Mikro\u00e7ip\u00ebt sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr t\u00eb v\u00ebn\u00eb n\u00eb funksionim dritaret elektrik\u00eb, ndjesor\u00ebt e parkimit, kompjuterin e bordit, airbag, sistemin e kondocionimit automatik, shum\u00eb sisteme sigurie, telekomand\u00ebn p\u00ebr hapjen e makin\u00ebs dhe mund t\u00eb vazhdojm\u00eb m\u00eb tej. 40% e kostos s\u00eb \u00e7do automobilit q\u00eb prodhohet n\u00eb bot\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet tashm\u00eb nga elektronik dhe kur thua elektronik\u00eb jan\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebt. N\u00eb realitet ato q\u00eb jan\u00eb n\u00eb automobila jan\u00eb \u00e7ip\u00eb pak t\u00eb sofistikuar dhe realtivisht t\u00eb leht\u00eb p\u00ebr t\u2019u gjetur dhe prodhuar, si dhe nuk jan\u00eb thesari q\u00eb po k\u00ebrkojm\u00eb, por \u00e7ip\u00ebt sh\u00ebrbejn\u00eb edhe p\u00ebr shum\u00eb tjet\u00ebr: b\u00ebjn\u00eb t\u00eb funksionojn\u00eb raketat e udh\u00ebhequra, tanket dhe n\u00ebndet\u00ebset. Sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr t\u00eb funksionuar inteligjencat artificiale, sistemet e\u00a0<em>cloud computing<\/em>\u00a0dhe kompjuter\u00ebt kuantik\u00eb q\u00eb do t\u00eb realizohen n\u00eb vitet e ardhshme dhe sa m\u00eb shum\u00eb teknologjit\u00eb b\u00ebhen t\u00eb sofistikuara dhe strategjike, aq m\u00eb shum\u00eb \u00e7ip\u00ebt q\u00eb i mund\u00ebsojn\u00eb b\u00ebhen t\u00eb \u00e7muara. Thesari jan\u00eb k\u00ebto t\u00eb fundit, m\u00eb t\u00eb sofistikuarat, dhe k\u00ebtu vijm\u00eb tek ishulli q\u00eb e ruan k\u00ebt\u00eb thesar: Taivani.<\/p>\n<p>Nganj\u00ebher\u00eb \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb kuptohet r\u00ebnd\u00ebsia e jasht\u00ebzakonshme e nj\u00eb vend shum\u00eb i vog\u00ebl si Taivani ka p\u00ebr nj\u00eb treg shum\u00eb t\u00eb madh si ai i mikro\u00e7ip\u00ebve. P\u00ebr t\u2019u kuptuar, le t\u00eb nisemi n\u00ebse nd\u00ebrton nj\u00eb t\u00eb till\u00eb. Duke e thjeshtuar shum\u00eb, fazat jan\u00eb tre. E para \u00ebsht\u00eb dizajni, dometh\u00ebn\u00eb ideimi n\u00eb let\u00ebr sesi duhet t\u00eb nd\u00ebrtohet mikro\u00e7ipi, pfar\u00eb karakteristikash duhet t\u00eb ket\u00eb, n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre duhet t\u00eb b\u00ebhen p\u00ebr t\u00eb kryer nj\u00eb detyr\u00eb t\u00eb caktuar. Kjo faz\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb e lehta, t\u00eb pakt\u00ebn n\u00eb perspektiv\u00eb dhe jo rast\u00ebsisht ekzistojn\u00eb kompani q\u00eb merren me dizajnin e mikro\u00e7ip\u00ebve thuajse n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, edhe pse m\u00eb t\u00eb mirat jan\u00eb n\u00eb Shtetet e Bashkuara. T\u00eb dy fazat e tjera jan\u00eb prodhimi dhe asemblimi. Le t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrohemi mbi prodhimin, q\u00eb \u00ebsht\u00eb pjesa m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb. P\u00ebr t\u00eb prodhuar mikro\u00e7ip\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb infrastruktura t\u00eb m\u00ebdha, nj\u00eb\u00a0<em>know-how<\/em>\u00a0shum\u00eb t\u00eb k\u00ebrkuar dhe investime t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, n\u00eb rendin e dhjet\u00ebra miliard dollar\u00ebve n\u00eb vit. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb shum\u00eb pak vende t\u00eb bot\u00ebs arrijn\u00eb ta b\u00ebjn\u00eb dhe q\u00eb n\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta, ata t\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebve m\u00eb t\u00eb sofistikuar dhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, arrin ta b\u00ebj\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb vend i vet\u00ebm: pik\u00ebrisht Taivani. Mund t\u00eb themi se thesari q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb jan\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebt m\u00eb t\u00eb evoluar, ato me nivel miniaturizimi nga 10 nanometra e m\u00eb tej (aktualisht m\u00eb t\u00eb avancuarit e bot\u00ebs kan\u00eb nj\u00eb nivel miniatiurizimi prej 3 nanometrash dhe shpejt n\u00eb 2 nanometra). Mbi k\u00ebta mikro\u00e7ip\u00eb, Taivani ka nj\u00eb dominim thuajse absolut: 92% prodhohet n\u00eb ishullin e vog\u00ebl n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Kin\u00ebs.<\/p>\n<p>Mund t\u00eb shtojm\u00eb m\u00eb pas se Taivani ruan nj\u00eb thesar n\u00eb thesar, pasi i gjith\u00eb ky dominim i jasht\u00ebzakonsh\u00ebm n\u00eb prodhim varet nga nj\u00eb kompani e vetme, kampioni komb\u00ebtar TSMC, q\u00eb sot \u00ebsht\u00eb kompania e vetme m\u00eb e r\u00ebndishme e bot\u00ebs. P\u00ebr ta kuptuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e saj n\u00eb sistemin bot\u00ebror t\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebve, mjafton t\u00eb mendosh se kompania taivaneze e vetme akumulon 60% e t\u00eb gjitha t\u00eb hyrave t\u00eb gjeneruara nha shitja e mikro\u00e7ip\u00ebve n\u00eb bot\u00eb dhe q\u00eb \u00e7do vit investon n\u00eb k\u00ebrkim dhe zhvillim mbi 40 miliard dollar\u00eb: \u00ebsht\u00eb ekuivalenti PBB vjetor i shteteve t\u00eb vogla si Serbia apo Tunizia. Dhe ju do t\u00eb thonit: n\u00ebse dikush tjet\u00ebr d\u00ebshiron t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb mikro\u00e7ip\u00eb si\u00e7 b\u00ebjn\u00eb Taivani dhe TSMC, mjafton q\u00eb t\u00eb hedh\u00eb parat\u00eb dhe t\u2019i prodhoj\u00eb, apo jo? Nuk \u00ebsht\u00eb kaq e thjesht\u00eb. TSMC ka k\u00ebrkuar dominimin e saj duke filluar nga vitet \u201880, duke v\u00ebn\u00eb bashk\u00eb investime t\u00eb m\u00ebdha, pajisje teknologjike dhe muhatje n\u00eb biznes, por koh\u00ebt kan\u00eb ndryshuar karshi viteve \u201880: investimet e nevojshme p\u00ebr ta nisur prodhimin e mikro\u00e7ip\u00ebve jan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb m\u00ebdha dhe teknologjit\u00eb jan\u00eb kaq t\u00eb avancuara dhe ekskulzive q\u00eb edhe pasja n\u00eb dispozicion e fondeve t\u00eb m\u00ebdha financiare nuk \u00ebsht\u00eb e th\u00ebn\u00eb se n\u00eb fund t\u00eb jet\u00eb e mundur t\u00eb kihet sukses.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb konteksti i p\u00ebrrall\u00ebs ton\u00eb: thesari dhe ishulli q\u00eb e ruan. Tani kalojm\u00eb tek luft\u00ebtar\u00ebt e gatsh\u00ebm q\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb gjith\u00e7ka boll q\u00eb t\u00eb sigurojn\u00eb thesarin. I njohnin tashm\u00eb, jan\u00eb fuqit\u00eb e m\u00ebdha ekonomike dhe ushtarake bot\u00ebror\u00eb: paras\u00ebgjithash Shtetet e Bashkuara dhe Kina, q\u00eb jan\u00eb faktikisht n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Lufte t\u00eb Ftoht\u00eb t\u00eb re t\u00eb bazuar mbi konkurrenc\u00ebn p\u00ebr mikro\u00e7ip\u00ebt dhe m\u00eb pas, n\u00eb rendin e dyt\u00eb, Bashkimi Europian, Mbret\u00ebria e Bashkuara, Japonia, Koreja e Jugut. Jan\u00eb t\u00eb shumta m\u00ebnyrat me t\u00eb cilat k\u00ebto fuqi t\u00eb m\u00ebdha ekonomike k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb fitojn\u00eb predominimin e mikro\u00e7ip\u00ebve t\u00eb cil\u00ebn g\u00ebzon tani Taivani. M\u00eb drastikja sigurisht \u00ebsht\u00eb lufta. Flitet prej vitesh p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb Kina mund ta pushtoj\u00eb Taivanin, pjes\u00ebrisht prej rivendikemeve t\u00eb vjetra politike q\u00eb i p\u00ebrkasin luft\u00ebs civile midis nacionalist\u00ebve dhe komunist\u00ebve e fundviteve \u201940, por sidomos p\u00ebr t\u00eb fituar t\u00eb jasht\u00ebzakonshmen\u00a0<em>know-how<\/em>\u00a0e ishullit p\u00ebr mikro\u00e7ip\u00ebt, dhe t\u00eb pushtoj\u00eb TSMC. P\u00ebr momentin kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hipotez\u00eb relativisht e larg\u00ebt dhe nj\u00eb pushtim i Taivanit nga ana e Kin\u00ebs nuk konsiderohet e mundur nga pjesa m\u00eb e madhe e anlist\u00ebve, t\u00eb pakt\u00ebn p\u00ebr vitet e ardhshme (edhe pse nga pik\u00ebpamja ushtarake mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb nga sa mund t\u00eb imagjinohet).<\/p>\n<p>Nj\u00eb opsion tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb shfryt\u00ebzimi i aleancave. N\u00eb k\u00ebt\u00eb jan\u00eb mjesht\u00ebra Shtetet e Bashkuara, q\u00eb sidomos n\u00ebn administrat\u00ebn e presidentit Joe Biden po k\u00ebrkojn\u00eb t\u2019i bindin t\u00eb gjitha vendet se marrin pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb zinxhir t\u00eb madh prodhimi t\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebve p\u00ebr ta p\u00ebrjashtuar Kin\u00ebn nga aferat e tyre. Shtetet e Bashkuara provojn\u00eb pjes\u00ebrisht me\u00a0<em>persuasion<\/em>\u00a0dhe pjes\u00ebrisht me\u00a0<em>coercision<\/em>: n\u00eb fundin e vitit 2022 qeveria amerikane ka miratuar nj\u00eb ligj t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb faktikisht ndalon apo t\u2019i transferoj\u00eb Kin\u00ebs mikro\u00e7ip\u00eb t\u00eb avancuar me prodhim amerikan apo t\u00eb prodhuar nga t\u00eb tjer\u00eb, por q\u00eb p\u00ebrmbajn\u00eb edhe vet\u00ebm nj\u00eb komponente t\u00eb vog\u00ebl, nj\u00eb patent\u00eb apo nj\u00eb teknologji me origjin\u00eb amerikane dhe p\u00ebrderisa mikro\u00e7ip\u00ebt jan\u00eb sisteme jasht\u00ebzakonisht kompleks\u00eb, \u00ebsht\u00eb praktikisht e pamundur t\u00eb n\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb cop\u00ebz t\u00eb mos ket\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb teknologjie amerikane. Faktikisht, Shtetet e Bashkuara i kan\u00eb th\u00ebn\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs se nuk \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb treg\u00ebtohen mikro\u00e7ip\u00ebt me Kin\u00ebn dhe nj\u00ebherazi t\u00eb jesh mik me Amerik\u00ebn. Taivani, Japonia dhe Koreja e Veriut, q\u00eb jan\u00eb aleat\u00eb t\u00eb sinqert\u00eb t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara, por nj\u00ebherazi b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb thes me para duke treg\u00ebtuar mikro\u00e7ip\u00eb me Kin\u00ebn, po reflektojn\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, por metoda m\u00eb interesante me t\u00eb cil\u00ebn fuqit\u00eb e m\u00ebdha po k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb fitojn\u00eb supremacin\u00eb mbi mikro\u00e7ip\u00ebt \u00ebsht\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb si Taivani dhe t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb ngren\u00eb nj\u00eb industri t\u00eb tyre mikroprocesor\u00ebsh. Asnj\u00ebri prej luft\u00ebtar\u00ebve q\u00eb konkuron thesarin nuk niset nga zero. Shtetet e Bashkuara mikro\u00e7ip\u00ebt i kan\u00eb shpikur dhe kan\u00eb ende nj\u00eb pjes\u00eb konsistente t\u00eb zinxhirit t\u00eb realizimit brenda tyre, edhe pse mungon pjesa m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, ajo e prodhimit.<\/p>\n<p>Edhe me nj\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb vock\u00ebl t\u00eb spiunazhit industrial, Kina ka kaluar dekada duke k\u00ebrkuar ta mbuloj\u00eb hendekun teknologjik me vendet e tjera dhe sot \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb prodhoj\u00eb n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb mikro\u00e7ip\u00eb m\u00eb pak t\u00eb sofistikuar, por jo ata m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe strategjik\u00eb. N\u00eb Koren\u00eb e Jugut, Samsung i ka aft\u00ebsit\u00eb p\u00ebr t\u00eb prodhuar m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuarit, por ia kalon mir\u00eb krahasuar me taivanezen TSMC. Deri Bashkimi Europian ka nj\u00eb avantazh t\u00eb papritur: n\u00eb Vendet e Ul\u00ebta gjendet ASML, q\u00eb \u00ebsht\u00eb kompania e vetme n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr t\u00eb prodhuar pajisje q\u00eb nga ana e tyre sh\u00ebrbejn\u00eb p\u00ebr t\u00eb prodhuar mikro\u00e7ip\u00ebt m\u00eb t\u00eb avancuar. Pa ASML, nuk mund t\u2019i prodhoj\u00eb askush. K\u00ebshtu, n\u00eb vitin e fundit, praktikisht t\u00eb gjitha fuqit\u00eb ekonomike t\u00eb bot\u00ebs kan\u00eb njoftuar plane t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr ta favoizuar rritjen e nj\u00eb industrie autoktone t\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebve. Ky proces i madh quhet \u201conshoring\u201d dhe \u00ebsht\u00eb sakt\u00ebsisht e kund\u00ebrta e l\u00ebvizjes s\u00eb madhe t\u00eb globalizimit q\u00eb ka p\u00ebrfshir\u00eb bot\u00ebn n\u00eb dekadat e kaluara: pasfundit t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, impulsi kishte qen\u00eb \u00e7lirimi industrive komb\u00ebtare dhe p\u00ebr t\u2019u mund\u00ebsuar biznesmen\u00ebve p\u00ebr ta k\u00ebrkuar fatin kudo q\u00eb donin, duke sjell\u00eb me vete produktet dhe talentet e tyre: pasuria e bot\u00ebs ishte pasuria e t\u00eb gjith\u00ebve, mjaftonte p\u00ebr t\u2019i prodhuar me boll\u00ebk. Tani ndodh e kund\u00ebrta: secili vend d\u00ebshiron t\u00eb prodhoj\u00eb vet\u00eb dhe p\u00ebr vete, sakt\u00ebsisht si\u00e7 b\u00ebnte p\u00ebrpara globalizimit, t\u00eb pakt\u00ebn kur flitet p\u00ebr mikro\u00e7ip\u00ebt.<\/p>\n<p>Plani amerikan, i ashtuquajturi Chips Act i Joe Biden i miratuar n\u00eb muajin gusht, vlen 280 miliard dollar\u00eb dhe parashikon ndihma industriale prej 52 miliard dollar\u00ebsh. Jan\u00eb shum\u00eb vet\u00ebm n\u00eb dukje (kemi par\u00eb se investimet n\u00eb sektor duhet t\u00eb jen\u00eb dhjet\u00ebra miliarda \u00e7do vit, jo nj\u00eb total), por jan\u00eb mjaftuesh\u00ebm p\u00ebr ta zem\u00ebruar Bashkimin Europian, q\u00eb ka protestuar kund\u00ebr Shteteve t\u00eb Bashkuara p\u00ebr ndihma shteteve borxhlie. Bashkimi Europian ka propozuar masa mb\u00ebshtetjeje p\u00ebr industrin\u00eb autoktone t\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebve q\u00eb n\u00eb ket\u00ebr vlejn\u00eb 43 miliard euro, por q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhen nga rreth 11 miliard mb\u00ebshtetjeje direkte nga ana e Bashkimit Europian: pjesa tjet\u00ebr duhet t\u00eb vij\u00eb nga privat\u00ebt. Shum\u00eb mir\u00eb ka b\u00ebr\u00eb Kina, q\u00eb ka premtuar ndihma shtet\u00ebrore p\u00ebr 143 miliard dollar\u00eb. Mbret\u00ebria e Bashkuar, n\u00eb t\u00eb vogl\u00ebn e saj, duhet t\u00eb paraqes\u00eb nj\u00eb plan ndihmash ekonomike ndaj industris\u00eb vendase t\u00eb mikro\u00e7ip\u00ebve brenda nj\u00eb kohe t\u00eb shkurt\u00ebr. Ama pik\u00ebrisht parat\u00eb nuk i sh\u00ebrbejn\u00eb vet\u00ebm k\u00ebsaj industrie dhe, n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, ka mund\u00ebsi q\u00eb do t\u00eb nis\u00eb konflikti p\u00ebr fitimin e thesarit dhe pjes\u00ebrisht tashm\u00eb ka filluar. Do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga tarifa, sanksione, ndalime treg\u00ebtare, spiunazh industrial, tentativa korruptimi, vjedhje pron\u00ebsie intelektuale, loj\u00ebra dyfishe dhe tradh\u00ebti. P\u00ebr Taivanin ndoshta do t\u00eb jet\u00eb edhe nj\u00eb luft\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, n\u00ebse konkurrent\u00ebt nuk do t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje ta kufizojn\u00eb ambicien e tyre.<\/p>\n<p>(nga\u00a0<em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pse t\u00eb gjith\u00eb shikojn\u00eb nga Tajvani. Planet e Kin\u00ebs, investimet amerikane, hap\u00ebsira p\u00ebr Europ\u00ebn. Investigim mbi nj\u00eb konkurrenc\u00eb globale. Pa dashur t\u00eb p\u00ebrpiqemi shum\u00eb, mund ta imagjinojm\u00eb konkurrenc\u00ebn globale p\u00ebr mikro\u00e7ip\u00ebt thuajse si nj\u00eb p\u00ebrrall\u00eb. \u201cShum\u00eb koh\u00eb m\u00eb par\u00eb, t\u00eb gjith\u00eb luft\u00ebtar\u00ebt e bot\u00ebs qen\u00eb n\u00eb k\u00ebrkim n\u00eb nj\u00eb thesari t\u00eb \u00e7muar e t\u00eb d\u00ebshiruar, &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":37169,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37123"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37123"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/37123\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/37169"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=37123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=37123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}