N\u00eb vitin 1932 mb\u00ebrrin n\u00eb Lond\u00ebr Theodore Maly, ish kapelan ushtarak i ushtris\u00eb austro \u2013 hungareze, q\u00eb i kapur nga rus\u00ebt n\u00eb Karpate, flak tunik\u00ebn n\u00eb ferra, harron atdheun e tij, refuzon deri kristianizmin dhe rekruton nj\u00ebri pas tjetrit Donald McLean, Kim Philby, Guy Burgess, Anthony Blunt, John Cairncross. Asnj\u00ebri nuk i thot\u00eb faleminderit, p\u00ebrkundrazi, i thirrur n\u00eb Mosk\u00eb n\u00eb korrikun e 1937, thuajse gjykohet dhe pushkatohet menj\u00ebher\u00eb n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb klim\u00ebs s\u00eb terrorit t\u00eb krijuar nga paranoja staliniane.<\/p>\n
5 urith\u00ebt<\/em> anglez\u00eb e rekrutuar n\u00eb Cambridge (t\u00eb quajturit Cambridge Five<\/em>) do t\u2019i n\u00ebnshtrohen NKVD (Narodnyi Komissariat Vnutrennikh Del, Komisariati i Popullit p\u00ebr Pun\u00ebt e Brendshme, m\u00eb pas KGB, Komitet Gosudarstvennoj Bezopasnosti) dhe, duke filluar nga mesi i viteve \u201930, mor\u00ebn disa prej informacioneve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme sh\u00ebrbimeve sekrete britanike dhe ja kaluan Bashkimit Sovjetik. N\u00eb ndryshim nga shum\u00eb spiun\u00eb q\u00eb i shisnin informacione armikut p\u00ebr para, “pes\u00eb t\u00eb mrekullueshmit\u201d qen\u00eb shtyr\u00eb nga motive ideologjike, ve\u00e7an\u00ebrisht nga antifashizmi, dhe shikonin tek komunizmi rus m\u00ebnyr\u00ebn e vetme p\u00ebr t\u00eb luftuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efikase imperializmin e p\u00ebrhapur per\u00ebndimor.<\/p>\n Kim Philby ishte lindur n\u00eb Indi m\u00eb 1912 dhe ishte diplomuar p\u00ebr Ekonomi n\u00eb Cambridge. Gjithmon\u00eb i shtyr\u00eb nga ideale antifashiste, filloi t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb aktivitetet e nj\u00eb grupi komunist t\u00eb ligjsh\u00ebm n\u00eb Paris, p\u00ebr t\u00eb kaluar m\u00eb pas n\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb klandestine komuniste n\u00eb Vjen\u00eb ku detyra e tij ishte ajo q\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbente si korrier midis komunisteve t\u00eb jasht\u00ebligjsh\u00ebm austriak\u00eb dhe kontakteve t\u00eb tyre n\u00eb Hungari e n\u00eb Paris.\u00a0Philby ishte shum\u00eb i aft\u00eb n\u00eb nxjerren jasht\u00eb shteteve komuniste e socialiste dhe, duke pasur parasysh k\u00ebto aft\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7anta, m\u00eb 1934 u d\u00ebrgua n\u00eb Angli p\u00ebr t\u00eb tentuar t\u00eb infiltrohej n\u00eb SIS (Secret Intelligence Service). K\u00ebshtu q\u00eb b\u00ebri k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr t\u2019u pun\u00ebsuar n\u00eb sh\u00ebrbimin civil anglez, por ju dha p\u00ebrgjigja se e kaluara e tij si simpatizant komunist nuk ishte ideale p\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb post administrativ. K\u00ebshtu q\u00eb Philby u pun\u00ebsua pran\u00eb redaksis\u00eb s\u00eb nj\u00eb gazete liberale dhe nd\u00ebrkoh\u00eb i shk\u00ebputi t\u00eb gjitha lidhjet me miqt\u00eb komunist\u00eb t\u00eb Cambridge dhe p\u00ebrhapi z\u00ebra se idet\u00eb e tij politike qen\u00eb ndryshuar rr\u00ebnj\u00ebsisht. Stratagjema funksionoi sepse disa koh\u00eb m\u00eb pas u pranua t\u00eb punoj\u00eb pran\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve. U d\u00ebrgua n\u00eb Spanj\u00eb gjat\u00eb luft\u00ebs civile atje si gazetar, por n\u00eb realitet kishte marr\u00eb urdh\u00ebr nga NKVD t\u00eb mblidhte dhe t\u00eb transmetonte informata lidhur me fuqin\u00eb luftarake t\u00eb fashist\u00ebve.<\/p>\n M\u00eb 1940 arriti m\u00eb s\u00eb fundi t\u00eb penetroj\u00eb n\u00eb SIS, fillimisht n\u00eb Seksionin D i mbiquajtur i \u201ctrukeve t\u00eb pista\u201d q\u00eb kishte detyr\u00ebn e p\u00ebrdorimit t\u00eb mjeteve t\u00eb ndryshme nga forca p\u00ebr t\u00eb mundura armiqt\u00eb; m\u00eb pas u pun\u00ebsua n\u00eb SOE (Special Operations Executive), departament i d\u00ebshiruar nga Churchill p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb m\u00eb efikase operacionet luftarake n\u00eb Europ\u00eb duke p\u00ebrdorur inteligjenc\u00ebn dhe hyri i fundit n\u00eb kund\u00ebrspiunazh, Military Intelligence 5 (kurse MI6 merrej me spiunazh). Goditja m\u00eb e mir\u00ebarritur e Philby dhe fal\u00eb t\u00eb cilit KGB e konsideroi si agjentin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb saj midis viteve 1935 e 1951 ndodhi m\u00eb 1944, kur n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe u krijua Seksioni i IX i ngarkuar me studimin e dosjeve t\u00eb vjetra t\u00eb aktivitetit komunist sovjetik. Me t\u00eb drejt\u00eb, drejtimi i seksionit i takonte kreut t\u00eb Philby, Cowgill, por plani i Mosk\u00ebs ishte q\u00eb agjenti i saj ta merrte drejtimin, me \u00e7do kusht. K\u00ebshtu, duke goditur pas krah\u00ebve eprorin dhe mikun e tij, Philby filloi t\u00eb frekuentoj\u00eb dendur Valentine Vivian, z\u00ebvend\u00ebshef i SIS, prej vitesh armik i betuar i Cowgill, i siguroi mb\u00ebshtetjen dhe nisi nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb ngadalt\u00eb p\u00ebr diskreditimin e figur\u00ebs s\u00eb Co\u00ebgill; cme sukses, pasi m\u00eb pas ky i fundit u detyrua t\u00eb jap\u00eb dor\u00ebheqjen, k\u00ebshtu q\u00eb Philby, p\u00ebrve\u00e7se siguroi postin e lakmuar, por hoqi qafe edhe nj\u00eb antikomunist t\u00eb eg\u00ebr.<\/p>\n Guy Burgess, bir i nj\u00eb oficeri marine, pati nj\u00eb f\u00ebmij\u00ebri t\u00eb trazuar dhe konvencionale. Homoseksual i hapur, shfrynte bashk\u00eb me marr\u00ebdh\u00ebniet e tij me meshkuj t\u00eb klas\u00ebs pun\u00ebtore ide marksiste dhe g\u00ebzonte p\u00ebr shenjat e qarta e shp\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb Perandoris\u00eb Britanike. Fal\u00eb pamjes t\u00ebrheq\u00ebse dhe karakterit t\u00eb hapur e t\u00eb shlir\u00eb arriti t\u00eb lidh\u00eb raporte t\u00eb ngushta me personazhe t\u00eb shumt\u00eb t\u00eb spikatur t\u00eb bot\u00ebs universitare teksa stuidionte akoma dhe me personalitete politike n\u00eb vijim. N\u00eb fund t\u00eb ’35 u b\u00eb asistent personal i nj\u00eb deputeti t\u00eb ri konservator aq t\u00eb djatht\u00eb sa t\u00eb quhej fashist. Pas disa vitesh t\u00eb kaluara si producent pran\u00eb BBC (radios komb\u00ebtare angleze), siguroi nj\u00eb post n\u00eb Seksionin D t\u00eb SIS dhe m\u00eb pas n\u00eb SOE, por u pushua nga puna p\u00ebr shkak t\u00eb karakterit t\u00eb tij t\u00eb pan\u00ebnshtruesh\u00ebm. Burgess qe element ky\u00e7 n\u00eb rekrutimin e nj\u00ebrit prej t\u00eb pest\u00ebve, Anthony Blunt. Vdiq n\u00eb Mosk\u00eb n\u00eb vitin 1963.<\/p>\n Edhe Donald McLean i p\u00ebrkiste nj\u00eb familjeje t\u00eb kamur dhe kishte nj\u00eb kurrikulum t\u00eb ngjash\u00ebm me t\u00eb tjer\u00ebt: student brilant n\u00eb Cambridge, me ide hapur t\u00eb majta, kur ju propozua hipoteza q\u00eb t\u00eb punonte kund\u00ebr sistemit kapitalist p\u00ebrdori skem\u00ebn klasike: i mohoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite idet\u00eb e tij komuniste. N\u00eb vitin 1935, pasi kishte kaluar provimet shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb pranimit, arriti q\u00eb t\u00eb b\u00ebhej funksionar diplomatik i Madh\u00ebris\u00eb s\u00eb Tij pran\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve dhe b\u00ebri nj\u00eb karrier\u00eb brilante: n\u00eb vitin 1950, vet\u00ebm 34 vje\u00e7ar, ishte tashm\u00eb Sekretar i Par\u00eb i ambasad\u00ebs britanike n\u00eb Uashington, edhe fal\u00eb mb\u00ebshtetjes p\u00ebrcaktuese t\u00eb mikut Philby. I martuar me Melinda (q\u00eb m\u00eb pas, n\u00eb vitet e Mosk\u00ebs, do t\u00eb b\u00ebhej e dashura e Philby) kishte nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie intensive homoseksuale me Guy Burgess. Qe pik\u00ebrisht kur t\u00eb tre u gjend\u00ebn duke punuar n\u00eb Uashington q\u00eb lind\u00ebn dyshimet e para, sidomos lidhur me Burgess dhe McLean: t\u00eb dy u demaskuan, por Philby, i dal\u00eb pa lagur nga hetimet, arriti q\u00eb t\u2019i arratis\u00eb n\u00eb Bashkimin Sovjetik. Bashk\u00eb dhe tashm\u00eb t\u00eb sigurt\u00eb, t\u00eb dy u shfaq\u00ebn n\u00eb nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr shtyp t\u00eb bujshme ku sulmuan ashp\u00ebr politik\u00ebn e fuqive per\u00ebndimore, duke i shpjeguar k\u00ebshtu motivet e zgjedhjes s\u00eb tyre. Q\u00ebndrimi moskovit i tij nuk qe aktiv si ai i Philby: e la veten t\u00eb zhytej n\u00eb alkool, shk\u00ebputi \u00e7do kontakt me miqt\u00eb e vjet\u00ebr dhe vdiq n\u00eb vetmi.<\/p>\n Megjith\u00ebse kishte aderuar qysh i ri n\u00eb idet\u00eb marksiste, Anthony Blunt ndoshta nuk do ta kishte pasur vendosm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar nga idet\u00eb n\u00eb nj\u00eb aksion n\u00eb kuptimin e v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs: qe Burgess ai q\u00eb e bindi, duke shfryt\u00ebzuar autoritetin q\u00eb ushtronte ndaj tij. Sharmi q\u00eb Burgess ushtronte ndaj Blunt ishte si me natyr\u00eb seksuale, ashtu edhe me natyr\u00eb intelektuale; Blunt ishte t\u00ebrhequr nga gjall\u00ebria e shpirtit dhe nga kompetenca n\u00eb fush\u00ebn politike e mikut dhe ndiqte gjith\u00e7ka q\u00eb Burgess e k\u00ebshillonte t\u00eb b\u00ebnte. Pasi ka ndjekur nj\u00eb kurs p\u00ebr kapiten t\u00eb policis\u00eb ushtarake t\u00eb siguris\u00eb, u pun\u00ebsua n\u00eb kund\u00ebrspiunazhin e SIS me detyr\u00ebn e survejimit t\u00eb ambasadave t\u00eb vendeve neutrale.<\/p>\n M\u00eb pas aktiviteti i tij i spiunazhit u zbut, duke qen\u00eb se nuk kishte ndjekur, ashtu si miqt\u00eb e tij, rrug\u00ebtimin e deiplomacis\u00eb: u b\u00eb nj\u00eb studiues i shk\u00eblqyer arti dhe arriti t\u00eb mbaj\u00eb larg nga t\u00eb gjith\u00eb hetimet frenetike t\u00eb prirura q\u00eb t\u00eb zbulonin \u201cnjeriun e kat\u00ebrt\u201d (por kishte edhe nj\u00eb t\u00eb pest\u00eb…) q\u00eb kishte bashk\u00ebpunuar me trion vrastare Burgess \u2013 McLean \u2013 Philby. N\u00eb vitet ’60 ju dha titulli i baronit dhe u b\u00eb deri k\u00ebshilltari artistik i Mbret\u00ebresh\u00ebs, k\u00ebshtu q\u00eb kur m\u00eb s\u00eb fundi roli i tij n\u00eb spiunazh u zbuluar, preferoi q\u00eb t\u00eb hesht\u00eb, p\u00ebr t\u00eb shmangur skandalin, dhe S\u00ebr Blunt mundi ta g\u00ebzoj\u00eb qet\u00ebsisht pleq\u00ebrin\u00eb. Nga figura e tij jan\u00eb frym\u00ebzuar romani shum\u00eb i bukur i John Banville, I paprekshmi <\/em>dhe filmi me Anthony Hopkins Blunt \u2013 Njeriu i kat\u00ebrt<\/em>.<\/p>\n Njeriu i pest\u00eb, i fundit q\u00eb u identifikua zyrtarisht dhe lidhur me t\u00eb cilin jan\u00eb shkruar shum\u00eb faqe n\u00eb tentativ\u00ebn p\u00ebr t\u2019ia zbuluar identitetin (p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb mij\u00ebra hipoteza: nga drejtor i MI5 deri tek kryeministri laburist Harold Wilson), \u00ebsht\u00eb John Cairncross, emri i t\u00eb cilit zbulohet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nga Oleg Gordievskij n\u00eb librin e tij Historia sekrete e KGB<\/em>. Me prejardhje nga Glasgow, Cairncross studioi n\u00eb Cambridge ku nj\u00eb prej supervizor\u00ebve t\u00eb tij p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb franceze ishte Anthony Blunt i cili, i njohur p\u00ebr tendencat e tij t\u00eb deklaruara komuniste, ja sinjalizoi Burgess. N\u00eb vitin 1936, pasi kishte shk\u00ebputur \u00e7do kontakt me Partin\u00eb Komuniste Britanik\u00eb, Cairncross u pun\u00ebsua n\u00eb Foreign Office dhe dy vite m\u00eb von\u00eb kaloi n\u00eb Ministrin\u00eb e Thesarit. Duket se Cairncross ka qen\u00eb agjenti i par\u00eb i infiltruar q\u00eb i njoftoi sovjetik\u00ebt p\u00ebr vendimin e anglez\u00ebve dhe amerikan\u00ebve p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar bomb\u00ebn atomike. Me ta m\u00ebsuar, Stalin u dha urdh\u00ebr menj\u00ebher\u00eb fizikan\u00ebve t\u00eb tij q\u00eb t\u00eb punonin p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin projekt dhe nd\u00ebrkoh\u00eb nd\u00ebrseu spiun\u00ebt e tij m\u00eb t\u00eb mir\u00eb q\u00eb t\u00eb siguronin numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb informacioneve lidhur me \u00e7\u00ebshtjen.<\/p>\n Gjat\u00eb luft\u00ebs Cairncross arriti ta transmetoj\u00eb thuajse t\u00eb gjith\u00eb dokumentacionin lidhur me strategjit\u00eb e planifikuara nga Churchill n\u00eb War Cabinet, K\u00ebshillin e Luft\u00ebs, dhe n\u00eb komitetet shkencore e krijuara p\u00ebr t\u00eb studiuar zbatimin e shkenc\u00ebs n\u00eb p\u00ebrpjekjet luftarake: e famshme GCHQ (Government Communications Head Quarter), ku n\u00eb rendin e mij\u00ebrave \u2013 sot rreth 15000 \u2013 u impenjuan mendjet m\u00eb t\u00eb mira, sidomos matematikan\u00eb, inxhinier\u00eb dhe ghuh\u00ebtar\u00eb, p\u00ebr t\u00eb analizuar transmetimet radifonike t\u00eb forcave t\u00eb armatosura dhe t\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete t\u00eb Boshtit dhe deshifruar kodet e mrekullueshme gjermane t\u00eb gjeneruar nga Enigma. K\u00ebshtu, fal\u00eb njeriut t\u00eb pest\u00eb (dhe ndoshta edhe t\u00eb nj\u00eb t\u00eb gjashti…) sovjetik\u00ebt krijuan nj\u00eb panoram\u00eb shum\u00eb t\u00eb qart\u00eb t\u00eb politik\u00ebs britanike.<\/p>\n P\u00ebr vite me radh\u00eb Pes\u00ebshja e Cambridge b\u00ebn\u00eb nj\u00eb jet\u00eb dyfishe: dit\u00ebn b\u00ebnin pun\u00ebn zyrtare dhe nat\u00ebn fotografonin kodet, kopjonin telegramet, transmetonin informacionet q\u00eb kishin grumbulluar gjat\u00eb b\u00ebrjes t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tyre dhe nj\u00ebherazi duhej t\u00eb adoptonin t\u00eb gjitha azhurnimet e duhura p\u00ebr t\u00eb mos u demaskuar. Manovrat marramend\u00ebse dhe gjestet e ve\u00e7anta q\u00eb b\u00ebjn\u00eb t\u00eb qeshin n\u00eb filmat me spiun\u00eb, nuk jan\u00eb gjithmon\u00eb frut i fantazis\u00eb s\u00eb regjisor\u00ebve. Nj\u00eb dit\u00eb, gjat\u00eb q\u00ebndrimit t\u00eb tij n\u00eb Spanj\u00eb, Kim Philby u ndalua dhe u kontrollua nga fashist\u00ebt; n\u00eb xhep kishte nj\u00eb cop\u00eb letre me numrin e koduar t\u00eb caktuar agjentit t\u00eb NKVD: m\u00ebnyra e vetme p\u00ebr t\u00eb mos e l\u00ebn\u00eb t\u00eb binte n\u00eb duart e polic\u00ebve qe ajo e ngr\u00ebnies. Qasja q\u00eb Pes\u00ebshja e Cambridge bashk\u00eb m\u00eb spiun\u00eb t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb infiltruar i dhan\u00eb sigint<\/em> sovjetik (Signal Intelligence tregon teknik\u00ebn e dekodifikimit t\u00eb telegrameve sekrete t\u00eb qeverive t\u00eb huaja apo armike), n\u00eb vitet \u201830 dhe m\u00eb pas gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, qe e konsiderueshme. Mund t\u00eb thuhet se prej sasis\u00eb s\u00eb habitshme t\u00eb informacioneve q\u00eb ju transmetuan analist\u00ebve ruse n\u00eb rreth 15 vite e b\u00ebn\u00eb edhe nj\u00eb her\u00eb akoma sistemin informativ m\u00eb t\u00eb fort\u00eb t\u00eb bot\u00ebs. Gjat\u00eb luft\u00ebs, nd\u00ebrsa sh\u00ebrbimet sekrete angleze dhe amerikane qen\u00eb t\u00eb impenjuar n\u00eb veprimin kund\u00ebr nj\u00eb armiku t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, dometh\u00ebn\u00eb Gjermanis\u00eb, Rusia vazhdonte t\u00eb mbante n\u00ebn kontroll t\u00eb rrept\u00eb si armikun e vjet\u00ebr, Britanin\u00eb e Madhe, ashtu edhe Shtetet e Bashkuara q\u00eb po fillonin t\u00eb kishin nj\u00eb rol gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sistemin bot\u00ebror. Por nd\u00ebrsa n\u00eb Whitehall agjent\u00ebt sovjetik\u00eb kishin arritur t\u00eb penetronin n\u00eb nj\u00eb ministri t\u00eb vetme, n\u00eb Shtetet e Bashkuara OSS (Office of Strategic Services), pararend\u00ebsja e CIA, nuk kishte thuajse m\u00eb shum\u00eb sekrete p\u00ebr ta dhe e nj\u00ebjta ndodhte p\u00ebr ambasad\u00ebn amerikane n\u00eb Mosk\u00eb.<\/p>\n Faktikisht n\u00eb vitet \u201930 masat e siguris\u00eb t\u00eb marra nga Shtetet e Bashkuara n\u00eb transmetimin e mesazheve t\u00eb tyre qen\u00eb praktikisht hi\u00e7 dhe pjesa m\u00eb e madhe e diplomat\u00ebve amerikane nuk e kuptonte shkall\u00ebn e shtrirjes s\u00eb spiunazhit rus. P\u00ebr shembull, nuk i kushtohej v\u00ebmendje vajzave t\u00eb sjellshme t\u00eb siguruara nga NKVD p\u00ebr arg\u00ebtimin e ushtarak\u00ebve apo t\u00eb agjent\u00ebve t\u00eb ambasad\u00ebs n\u00eb kryeqytetin sovjetik dhe deri n\u00eb p\u00ebrfundimin e luft\u00ebs askush nuk mundoi t\u2019i kontrollonte zyrat p\u00ebr p\u00ebrgjues. Nd\u00ebrkoh\u00eb Shtetet e Bashkuara nuk kishin n\u00eb Mosk\u00eb asnj\u00eb agjent t\u00eb infiltruar. Bile n\u00eb vitin 1943, gjenerali Donovan, kreu i sh\u00ebrbimeve sekrete amerikane, propozoi nj\u00eb bashk\u00ebpunim midis OSS dhe NKVD. Pakti, q\u00eb u prit me entiziaz\u00ebm nga rus\u00ebt, parashikonte nj\u00eb shk\u00ebmbim reciprok informacionesh, krijimin e nj\u00eb agjencie t\u00eb OSS n\u00eb Mosk\u00eb dhe nj\u00eb t\u00eb NKVD n\u00eb Uashington (q\u00eb nuk ndodh\u00ebn kurr\u00eb sepse si Roosevelt, ashtu edhe kreu i FBI ju kund\u00ebrvun\u00eb) dhe bashkimin e forcave p\u00ebr t\u00eb zbatuar masa represive kund\u00ebr armikut t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, Gjermanis\u00eb. Sipas Andrew dhe Gordievskij, OSS jepte shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr informacione nga sa merrte. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, rus\u00ebt jepnin informata t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme vet\u00ebm n\u00ebse mund t\u00eb nxirrnin ndonj\u00eb p\u00ebrfitim; p\u00ebr shembull, n\u00eb shtatorin e 1944 NKVD i dha Shteteve t\u00eb Bashkuara list\u00ebn e disa instalimeve armike n\u00eb Poloni dhe n\u00eb Gjermanin\u00eb Per\u00ebndimore, ama vet\u00ebm me shpres\u00ebn q\u00eb amerikan\u00ebt t\u2019i bombardonin.<\/p>\n N\u00eb vitin 1945 presidenti i sapozgjedhur amerikan Truman vendosi ta shkrij\u00eb OSS; qe nj\u00eb goditje e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr rus\u00ebt q\u00eb pan\u00eb t\u00eb shkarkoheshin t\u00eb gjith\u00eb agjent\u00ebt e tyre t\u00eb infiltruar. Edhe n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe pas mbarimit t\u00eb luft\u00ebs u \u00e7mobilizuan SOE dhe Qendra e Informacioneve, k\u00ebshtu q\u00eb Blunt dhe spiun\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb ju desh ta linin SIS. Situata u r\u00ebndua nga dezertimi i shum\u00eb agjent\u00ebve sovjetik\u00eb: faktikisht vala e pasionit entuziast p\u00ebr socializmin q\u00eb kishte frym\u00ebzuar shum\u00eb t\u00eb rinj n\u00eb vitet \u201930 thuajse ishte venitur me mbarimin e luft\u00ebs dhe obsesioni p\u00ebr komplotet kishte filluar t\u00eb lul\u00ebzonte n\u00eb shpirtin e Stalinit bashkuar me ankthin p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb par\u00ebt jo vet\u00ebm ndaj Britanis\u00eb s\u00eb Madhe, por tashm\u00eb edhe m\u00eb fort respektivisht Shteteve t\u00eb Bashkuara, q\u00eb n\u00eb vitin 1947 kishin krijuar nj\u00eb organizat\u00eb t\u00eb re sh\u00ebrbimi sekret: Central Intelligence Agency (CIA). Qen\u00eb arm\u00ebt atomike sfida e par\u00eb e madhe e l\u00ebshuar nga Shtetet e Bashkuara dhe me t\u00eb cil\u00ebn rus\u00ebt u desh t\u00eb mateshin. Lavrenti Beria, kreu i NKGB, emri i ri i sh\u00ebrbimeve sekrete sovjetike, nd\u00ebrsa shtynte Kur\u00e7atovin, p\u00ebrgjegj\u00ebsin e projektit atomik, q\u00eb ta eksperimentonte bomb\u00ebn sa m\u00eb shpejt t\u00eb ishte e mundur, nj\u00ebkoh\u00ebsisht urdh\u00ebronte t\u00eb gjith\u00eb spiun\u00ebt per\u00ebndimore, si prioritetn absolut, q\u00eb t\u00eb merreshin me informacionet lidhur me bombat q\u00eb kishin shp\u00ebrthyer n\u00eb Nagasaki dhe Hiroshima. Nj\u00eb rol t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb n\u00eb vjedhjen e informacioneve u luajt n\u00eb Uashington nga Donald McLean, q\u00eb si an\u00ebtar i ambasad\u00ebs britanike kishte akses n\u00eb Atomic Energy Commission ku mori pjes\u00eb n\u00eb mbledhjet e nat\u00ebs. Bomba e par\u00eb atomike sovjetike u eksperimentua n\u00eb shtatorin e 1949, por Stalini e Beria nuk e fal\u00ebn kurr\u00eb q\u00eb kishin arritur t\u00eb dyt\u00ebt dhe jetuan p\u00ebrjet\u00ebsisht me frik\u00ebn se mos amerikan\u00ebt qen\u00eb n\u00eb dijeni sekretesh b\u00ebrthamore t\u00eb panjohura p\u00ebr ta.<\/p>\n Megjithat\u00eb, deri n\u00eb vitet ’50 sh\u00ebrbimi sekret sovjetik p\u00ebr sa i p\u00ebrket mbledhjes s\u00eb informacioneve dhe penetrimit t\u00eb agjent\u00ebve kryesonte ndjesh\u00ebm ndaj SIS dhe sidomos ndaj t\u00eb sapolindur\u00ebs CIA fal\u00eb faktit se nuk i kishte nd\u00ebrprer\u00eb asnj\u00ebher\u00eb aktivitetet e tij gjat\u00eb luft\u00ebs, por sidomos sepse deri m\u00eb 1951 mundi t\u00eb mb\u00ebshtetej tek bashk\u00ebpunimi i Pes\u00ebshes s\u00eb Cambridge, agjent\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb infiltruar q\u00eb mund t\u00eb kishte n\u00eb ato koh\u00ebra nj\u00eb sh\u00ebrbim sekret. P\u00ebr shembull, p\u00ebr sa i cfilitur nga jet\u00eb e dyfisht\u00eb q\u00eb b\u00ebnte, aq sa disa dyshonin se ishte toksikodipendent, Burgess ishte pranuar n\u00eb Information Research Departement, organiz\u00ebm i ri britanik i krijuar me q\u00ebllimin e b\u00ebrjes s\u00eb luft\u00ebs psikologjike me sovjetik\u00ebt; fal\u00eb tij, departamenti u kompromentua krejt\u00ebsisht. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, shum\u00eb prej tentativave t\u00eb b\u00ebra nga Britania e Madhe dhe Shtetet e Bashkuara p\u00ebr t\u00eb d\u00ebrguar agjent\u00eb n\u00eb Rusi dhe n\u00eb vendet balltike q\u00eb t\u00eb infitrononin dhe t\u00eb d\u00ebrgonin informacione sekrete, d\u00ebshtuan: faktikisht NKGB arrinte thuajse gjithmon\u00eb t\u2019i interceptonte n\u00eb vijim t\u00eb sinjalizimeve t\u00eb urith\u00ebve<\/em> t\u00eb kujdessh\u00ebm dhe t\u00eb mir\u00ebst\u00ebrvitur si Philby, t\u2019i kapnin dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, t\u2019i p\u00ebrdornin p\u00ebr t\u00eb transmetuar informacione false pal\u00ebs kund\u00ebrshtare. Por nganj\u00ebher\u00eb, si\u00e7 ishte tipike e sovjetik\u00ebve, bihej n\u00eb ekzagjerime; n\u00eb vitin 1954 SIS i k\u00ebrkoi disa prej agjent\u00ebve t\u00eb tij t\u00eb infiltruar, por n\u00eb realitet t\u00eb kapur nga rus\u00ebt, q\u00eb t\u00eb d\u00ebrgonin kampionin e ujit t\u00eb nj\u00eb lumi n\u00eb Rusi pran\u00eb t\u00eb cilit dyshohej se ngrihej nj\u00eb central b\u00ebrthamor. Sovjetik\u00ebt e d\u00ebrguan kampionin e ujit, por q\u00eb rezultoi se posedonte nj\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrim t\u00eb till\u00eb radioaktiviteti sa q\u00eb nuk mund t\u00eb dilte p\u00ebrve\u00e7se nga nj\u00eb reaktor b\u00ebrthamor.<\/p>\n Anglez\u00ebt jo vet\u00ebm q\u00eb e njoh\u00ebn mashtrimin, por e kuptuan se Bashkimi Sovjetik i manipulonte agjent\u00ebt e tyre. N\u00eb vitin 1951 MacLlean, Burgess dhe Cairncross u detyruan t\u00eb dalin nga skena. MacLean dhe Burgess u arratis\u00ebn n\u00eb Bashkimin Sovjetik pak p\u00ebrpara se t\u00eb demaskoheshin. Kurse amerikan\u00ebt kishin arritur t\u2019i shfryt\u00ebzonin disa t\u00eb \u00e7ara t\u00eb vogla n\u00eb sigurin\u00eb e kodeve sovjetike p\u00ebr t\u2019i intereceptuar interpretuar shum\u00eb prej mesazheve t\u00eb shifruara. Qe nj\u00eb hap i madh n\u00eb zhvillimin e teknologjis\u00eb amerikane n\u00ebse mendohet se p\u00ebr t\u00eb interpretuar nj\u00eb mesazh sovjetik ishte e nevojshme q\u00eb t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohej \u00e7do fjal\u00eb apo deri \u00e7do fjal\u00eb me nj\u00eb num\u00ebr pes\u00ebshifror t\u00eb dh\u00ebn\u00eb nga nj\u00eb kod, k\u00ebshtu q\u00eb \u00e7do numri i duhej shtuar nj\u00eb tjet\u00ebr po pes\u00ebshifror nga nj\u00eb kod gjithnnj\u00eb i ndrysh\u00ebm t\u00eb cilit i ekzistonte vet\u00ebm nj\u00eb kopje n\u00eb Mosk\u00eb. Fal\u00eb k\u00ebtyre dekodifikimeve u individualizua ekzistenca e nj\u00eb urithi midis radh\u00ebve britanike n\u00eb Uashington dhe n\u00eb vitin 1951 radh\u00ebt e rrjetit u shtr\u00ebnguan gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb rreth McLean, i cili e kuptoi se tashm\u00eb prej muajsh asnj\u00eb koleg nuk i jepte m\u00eb asnj\u00eb lloj dokumentacioni. Burgess, q\u00eb prej disa koh\u00ebsh punonte n\u00eb Shtetet e Bashkuara, u frik\u00ebsua p\u00ebr vdekje nga situata, u arratis bashk\u00eb me McLean. Kurse Cairncross dha dor\u00ebheqjen nga Ministria e Thesarit n\u00eb vijim t\u00eb nj\u00eb gabimi t\u00eb pafalsh\u00ebm nga Blunt: pas arratisjes s\u00eb Burgess, ky u ngarkua nga SIS q\u00eb t\u00eb kontrollonte banes\u00ebn e t\u00eb arratisurit, por natyrisht q\u00eb e shfryt\u00ebzoi rastin p\u00ebr t\u00eb fshehur disa dokumenta kompromentuese; por nuk v\u00ebrejti shum\u00eb flet\u00eb q\u00eb p\u00ebrmendnin dhe p\u00ebrfshinin Cairncross, q\u00eb kur u mor n\u00eb pyetje nuk mundi ta fshihte faktin se i kishte transmetuar disa informacione Rusis\u00eb, por arriti t\u00eb mos zbuloj\u00eb identitetin e tij prej spiuni. U transferua n\u00eb Amerik\u00ebn Veriore e m\u00eb pas n\u00eb Rom\u00eb, ku punoi pran\u00eb FAO der m\u00eb 1964, vit ku gjat\u00eb nj\u00eb marrjeje n\u00eb pyetje t\u00eb radh\u00ebs u detyrua q\u00eb t\u2019i zbuloj\u00eb t\u00eb gjitha letrat e tij.<\/p>\n P\u00ebr sa i p\u00ebrket Philby, n\u00eb vijim t\u00eb arratisjes s\u00eb Burgess, me t\u00eb cilin kishte pasur gjithmon\u00eb raporte t\u00eb nfushta, ju n\u00ebnshtrua nj\u00eb procesi dhe, i dyshuar p\u00ebr spiunazh, u largua nga SIS; edhe pse nuk mund\u00ebn ta inkriminonin p\u00ebr munges\u00eb provash, qen\u00eb t\u00eb bindur p\u00ebr faj\u00ebsin\u00eb e tij. M\u00eb 5 mars 1953 vdiste Stalini dhe n\u00eb marsin e nj\u00eb viti m\u00eb pas sh\u00ebrbimi sekret sovjetik u riogranizua dhe mori emrin Komitet Gosurdarstvennoij Bezopasnosti, dometh\u00ebn\u00eb Komiteti i Siguris\u00eb s\u00eb Shtetit, i shkurtuar me sigl\u00ebn KGB dhe i vendosur n\u00ebn komand\u00ebn e gjeneralit Ivan Serov. M\u00eb 1953 u nd\u00ebrtua edhe nj\u00eb seli e re e ambasad\u00ebs amerikane n\u00eb Mosk\u00eb, n\u00eb rrug\u00ebn \u00c7ajkovski, brenda s\u00eb cil\u00ebs ndodhej seksioni moskovit i CIA. Survejimi gjat\u00eb punimeve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb mos instaloheshin p\u00ebrgjues, qe i rrepte, megjithat\u00eb, funksionar\u00ebt q\u00eb punonin dhe rr\u00ebmonin n\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb kuptuan shpejt se muret e dhomave emetonin tinguj t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm. Dometh\u00ebn\u00eb amerikan\u00ebt nuk kishin shans kund\u00ebr sigint<\/em> t\u00eb kolauduar sovjetik dhe anipse kishin nd\u00ebrtuar nj\u00eb seri tunelesh q\u00eb deg\u00ebzohej nga Berlini Per\u00ebndimor p\u00ebr interceptimin e komunikimeve telefonike t\u00eb Bashkimit Sovjetik dhe t\u00eb Gjermanis\u00eb Lindore, sasia e mbledhur e informacioneve nuk qe kurr\u00eb e barabart\u00eb me at\u00eb armike. K\u00ebshtu q\u00eb ju desh t\u00eb nd\u00ebrmerrnin rrug\u00eb t\u00eb tjera; nj\u00eb prej tyre qe ajo e rikonjicionit ajtor. N\u00eb vitin 1955 presidenti Eisenhower i propozoi Bashkimit Sovjetik q\u00eb t\u00eb zbatonte politik\u00ebn e \u201cqiejve t\u00eb hapur\u201d me t\u00eb cil\u00ebn t\u00eb dyja pal\u00ebt do t\u00eb mund t\u00eb kontrollonin situat\u00ebn ushtarake e pal\u00ebs tjet\u00ebr. Rusia e refuzoi propozimin, por Shtetet e Bashkuara, shp\u00ebrfill\u00ebs p\u00ebr vullnetin e kund\u00ebrshtar\u00ebve, nis\u00ebn t\u00eb survejojn\u00eb qiejt sovjetik\u00eb me avion\u00eb t\u00eb tipit U2 dhe pas disa muajsh l\u00ebshuan n\u00eb orbit\u00eb satelitin e par\u00eb spiun.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebto vite u angazhuar agjenti i par\u00eb i madh i infiltruar sovjetik, koloneli Oleg Vladimirovi\u00e7 Penkovskij. Mik i ngusht\u00eb i Serov, u dha amerikan\u00ebve 5500 foto t\u00eb raketave dhe t\u00eb artileris\u00eb tok\u00ebsore sovjetike, vler\u00ebsimet e azhurnuara e raketave balistike nd\u00ebrkontinentale. Gazat e alarmit, sekuenc\u00ebn e l\u00ebshimit, shkall\u00ebn e precizionit dhe difektet e raketave. Midis amerikan\u00ebve dhe anglez\u00ebve qen\u00eb 30 analist\u00eb t\u00eb impenjuar n\u00eb vler\u00ebsimin vet\u00ebm t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb siguruara nga Penkovskij. Fal\u00eb k\u00ebtij materiali dhe fotografimeve t\u00eb avion\u00ebve \u2013 spiun\u00eb U2, n\u00eb 1962 amerikan\u00ebt arrit\u00ebn t\u00eb nd\u00ebrhynin vrullsh\u00ebm n\u00eb kriz\u00ebn kubaneze, dometh\u00ebn\u00eb kur sovjetik\u00ebt pasi kishin mb\u00ebshtetur qeverin\u00eb e Fidel Castro isntaluan fshehurazi n\u00eb Kub\u00eb, vet\u00ebm 9 milje larg nga brigjet e Florida, raketa b\u00ebrthamore t\u00eb drejtuara nga Shtetet e Bashkuara. Element vendimtar p\u00ebr mbulimin e mizionit qe rezidentura e KGB n\u00eb Uashington, q\u00eb ve\u00e7 t\u00eb tjerash u ngarkua me ruajtjen e nj\u00eb kanali p\u00ebr komunikimet midis Mosk\u00ebs dhe Sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Bardh\u00eb me q\u00ebllimin e dizinformimit.\u00a0Por kur amerikan\u00ebt zbuluan ekzistenc\u00ebn e raketave, vet\u00eb rezidentur\u00ebs ju desh t\u00eb ndryshonte politik\u00eb dhe t\u00eb tentonte gjith\u00e7ka p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar dukjen dhe t\u00eb ruante t\u00eb paprekur dialogun SHBA \u2013 BS. Nd\u00ebrkoh\u00eb, presidenti amerikan Kennedy urdh\u00ebronte formimin e nj\u00eb komiteti p\u00ebr zgjidhjen e kriz\u00ebn dhe m\u00eb 22 tetor vendoste bllokimin detar p\u00ebr t\u00eb penguar q\u00eb furnizimet luftarake t\u2019u shkonin sovjetik\u00ebve n\u00eb Kub\u00eb. N\u00eb 1963 Penkovskij, i dyshuar p\u00ebr spiunazh si pasoj\u00eb e nj\u00eb serie sjelljesh anormale, u p\u00ebrndoq. Familja q\u00eb jetonte sip\u00ebr apartamentit t\u00eb kolonelit u d\u00ebrgua me pushime dhe k\u00ebshtu agjent\u00ebt e KGB mund\u00ebn t\u00eb hapnin nj\u00eb vrim\u00eb t\u00eb vog\u00ebl duke futur n\u00eb t\u00eb nj\u00eb objektiv n\u00eb miniatur\u00eb nga i cili arrit\u00ebn ta filmonin teksa p\u00ebrpunonte makina fotografike dhe manipulonte shifra. Por p\u00ebr prov\u00ebn vendimtare t\u00eb faj\u00ebsis\u00eb ishte e nevojshme t\u00eb kontrollohej apartamenti i tij dhe kjo u b\u00eb e mundur duke e d\u00ebrguar t\u00eb dyshuarin n\u00eb spital p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb shukrt\u00ebr pasi i kan\u00eb provokuar nj\u00eb dhimbje t\u00eb leht\u00eb, por t\u00eb bezidsshme n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb substance toksike t\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet karrigeve. Me sigurimin e provave t\u00eb nevojshme, m\u00eb 1963 Penkovskij u arrestua, torturua dhe pushkatua. Nga mesi i viteve ’60 Bashkimi Sovjetik nuk pari me agjent\u00eb brilant\u00eb, ideologjikisht dhe politikisht t\u00eb bindur si\u00e7 qen\u00eb Pes\u00eb t\u00eb Mrekullueshmit, bashk\u00eb me pak t\u00eb tjer\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr kriminel\u00eb t\u00eb vegj\u00ebl n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb nj\u00eb jete t\u00eb mbushur me aksione t\u00eb bujshme, fam\u00eb dhe para.<\/p>\n (nga Storica<\/em>)<\/p>\n P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" N\u00eb vitin 1932 mb\u00ebrrin n\u00eb Lond\u00ebr Theodore Maly, ish kapelan ushtarak i ushtris\u00eb austro \u2013 hungareze, q\u00eb i kapur nga rus\u00ebt n\u00eb Karpate, flak tunik\u00ebn n\u00eb ferra, harron atdheun e tij, refuzon deri kristianizmin dhe rekruton nj\u00ebri pas tjetrit Donald McLean, Kim Philby, Guy Burgess, Anthony Blunt, John Cairncross. Asnj\u00ebri nuk i thot\u00eb faleminderit, p\u00ebrkundrazi, …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":35596,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35595"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35595"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35595\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35596"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35595"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35595"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35595"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}