{"id":3550,"date":"2022-01-31T10:06:53","date_gmt":"2022-01-31T10:06:53","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=3550"},"modified":"2022-01-31T10:09:55","modified_gmt":"2022-01-31T10:09:55","slug":"te-prishesh-nje-monument-kulture","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/01\/31\/te-prishesh-nje-monument-kulture\/","title":{"rendered":"T\u00eb prish\u00ebsh nj\u00eb monument kulture!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Agim Xh. D\u00ebshnica<\/strong><\/p>\n<p>Prishjet e dhun\u00ebshme e sht\u00ebpive n\u00eb lagjen 5 maj n\u00eb Tiran\u00eb ne koh\u00eb janari na kujton shembjen barbare papritur nat\u00ebn t\u00eb Teatrit Komb\u00ebtar me ndihm\u00ebn e polic\u00ebve t\u00eb eg\u00ebr, t\u00eb Edvin Ram\u00ebs, fshehur pas shpin\u00ebs\u00a0 s\u00eb shkat\u00ebrrimtarit t\u00eb Tiran\u00ebs Erion Veliajt, na kujton pushkatimet n\u00eb mesnat\u00eb me urdh\u00ebr t\u00eb atyre q\u00eb rrafshuan me dinamit nd\u00ebrtes\u00ebn neoklasike t\u00eb Bashkis\u00eb\u00a0 edhe t\u00eb Kafe Kursalit t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb paraluft\u00ebs, m\u00eb te bukurat n\u00eb Sheshin Sk\u00ebnd\u00ebrbe; shkat\u00ebrrimet e monumenteve te kultures, si Pazari i Vjet\u00ebr n\u00eb Tiran\u00eb me vlera historike e turistike; hedhjen p\u00ebr tok\u00eb me dinamit t\u00eb Bezistenit n\u00eb Shkod\u00ebr, &#8211; treg\u00a0 i gjer\u00eb, i mbuluar me \u00e7ati, ku shiteshin mallra e k\u00ebmbeheshin monedha t\u00eb vendeve ballkanike. Na kujton edhe shembje, mbyllje kishash, xhamish e teqesh\u00a0 t\u00eb vitit 1967; shkallmimin\u00a0 aty nga vitet 70, e qyteve si Berati t\u00eb shpallur formalisht Muze.<\/p>\n<p>Sarajet e Pashallar\u00ebve, dikur me dy kate n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Beratit, edhe sot t\u00eb rr\u00ebnuara, aty nga viti 1947, nga pushteti i diktaur\u00ebs.<\/p>\n<p>\u00c7do sht\u00ebpi ka ve\u00e7an\u00ebsit\u00eb e saj. Qindra syresh krijojn\u00eb nj\u00eb qytet me t\u00ebr\u00eb vlerat dhe historin\u00eb e tij. Si gjithmon\u00eb, trashgimtar\u00ebt, pas rr\u00ebnimesh p\u00ebr shkaqe nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, p\u00ebrpiqen t\u00eb mir\u00ebmbajn\u00eb vjet\u00ebrin\u00eb e bukur, krahas nd\u00ebrtimeve moderne n\u00eb zona t\u00eb ve\u00e7anta, si vazhdim t\u00eb jet\u00ebs n\u00eb koh\u00ebra t\u00eb reja. Historia p\u00ebr qytetet e vdekur \u00ebsht\u00eb e mjegullt, shpesh e sajuar sipas hamendjeve. P\u00ebr mrekulli, Berati i lasht\u00eb, pas d\u00ebmtimesh t\u00eb q\u00ebllimshme n\u00eb vitet e nj\u00eb sistemi t\u00eb huaj, si\u00e7 qe socialimi, mundi t\u00eb mb\u00ebrrinte n\u00eb koh\u00ebt tona, si nj\u00eb d\u00ebshmitar i gjall\u00eb i ndodhive tragjike, mjerisht vet\u00ebm me tri lagje, Mangalemin, Goric\u00ebn e Kalan\u00eb, edhe k\u00ebto t\u00eb prekuara nga nd\u00ebrtime t\u00eb gabuara. Asnj\u00eb popull dhe asnj\u00eb shtet n\u00eb bot\u00eb nuk prish monumentet e veta t\u00eb kultur\u00ebs, sipas manis\u00eb perverse t\u00eb nj\u00eb njeriu, pra: \u201cprish sht\u00ebpi e b\u00ebj\u00eb kasolle!\u201d Nga nj\u00eb revist\u00eb italiane m\u00ebsohet se, pasi arm\u00ebt e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore hesht\u00ebn, shum\u00eb qytete t\u00eb rr\u00ebnuar u ringrit\u00ebn si\u00e7 qen\u00eb m\u00eb par\u00eb. Turist\u00ebt amerikan\u00eb me origjin\u00eb nga k\u00ebto vende, befasoheshin, kur ktheheshin atje dhe gjenin pallatet klasike, kafet, parqet e rrug\u00ebt e koh\u00ebve t\u00eb bukura t\u00eb rinis\u00eb s\u00eb tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb mbarim t\u00eb luft\u00ebs, pas largimit t\u00eb trupave pushtuese gjermane, kudo u ndje fryma dhe pesha e nj\u00eb jete t\u00eb re; p\u00ebr disa &#8211; e lumtur, nd\u00ebrsa p\u00ebr mjaft t\u00eb tjer\u00eb &#8211; e panjohur, e dhunshme dhe e frikshme.<\/p>\n<p>Shtat\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vjet m\u00eb pas, me nj\u00eb vendim t\u00eb paqart\u00eb t\u00eb qeveris\u00eb, Berati u shpall qytet muze. Pra, shteti i ri tashti e tutje do t\u00eb kujdesej p\u00ebr mir\u00ebmbajtjen e sht\u00ebpive dhe t\u00eb qytetit n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi, t\u00eb njohur p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb dhe bukurit\u00eb e rralla. Do t\u00eb kujdesej p\u00ebr Kalan\u00eb me dramat tragjike, p\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e bardha e dritaret si mij\u00ebra yje mbi lum\u00eb e ur\u00eb, p\u00ebr xhamit\u00eb e kishat, p\u00ebr zejtarin\u00eb, legjendat e k\u00ebng\u00ebt. Por, \u00e7\u2019ndodhi n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb? Pas ngritjes s\u00eb fabrikave, ardhjes nga rrethet e tjer\u00eb t\u00eb n\u00ebpun\u00ebsve dhe pun\u00ebtor\u00ebve, qyteti u mbipopullua dhe mori pamjen \u00a0e nj\u00eb qendre industriale pa t\u00eb ardhme. Me nj\u00eb\u00a0 b\u00ebm\u00eb hakmarr\u00ebse t\u00eb pakuptimt\u00eb, qysh n\u00eb vitet e rr\u00ebnuan\u00a0 Sarajet e Pashallar\u00ebve n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qytetit, hedhja n\u00eb lum\u00eb e shum\u00eb element\u00ebve arkitektonik\u00eb! Sot, ashtu t\u00eb shkallmuara, ato d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr hijeshin\u00eb e hershme dhe p\u00ebr marr\u00ebzin\u00eb e diktatur\u00ebs. Pas vendimit q\u00eb e shpalli at\u00eb qytet muze, qendra e tij me sheshe, pazare e nj\u00eb varg dyqanesh, u shemb dhe u tjet\u00ebrsua! Nd\u00ebrtesa neoklasike e hotelit Kolombo u rrafshua p\u00ebr nj\u00eb lulishte! Edhe Shkolla qytet\u00ebse, ku dikur mb\u00ebrrinte Felbani (treni) austriak Shkod\u00ebr-Berat, u hodh p\u00ebrtok\u00eb! Xhamit\u00eb, medreseja, teqet\u00eb e kishat u mbyll\u00ebn, disa u shemb\u00ebn! Po at\u00eb fat pat\u00ebn edhe lagjet e tjera. Emrat e vjet\u00ebr, q\u00eb d\u00ebshmonin historin\u00eb, u ndryshuan. Mbijetuan vet\u00ebm p\u00ebrmendorja e D\u00ebshmor\u00ebve t\u00eb Kombit dhe busti i Bab\u00eb Dud\u00eb Karbunar\u00ebs, t\u00eb p\u00ebruruar qysh n\u00eb vitet \u201930. Kalimtar\u00ebt, n\u00eb hyrje t\u00eb parkut t\u00eb madh, kund\u00ebr natyr\u00ebs s\u00eb qytetit, haseshin me bustin e Stalinit, kurse heroi yn\u00eb komb\u00ebtar Sk\u00ebnderbeu, p\u00ebrfaq\u00ebsohej vet\u00ebm, gj\u00eb q\u00eb ndodh edhe sot, nga nj\u00eb p\u00ebrkrenare e bardh\u00eb, pa kurrfar\u00eb vlere artistike, sip\u00ebr nj\u00eb shk\u00ebmbi.<\/p>\n<p>Gjithsesi, nj\u00ebra nga lagjet vazhdoi t\u00eb mbronte emrin Murat \u00c7elepi. Ky em\u00ebr i shqiptarit Kara Murat-\u00c7elepi, mytesarif i Sanxhakut me qend\u00ebr n\u00eb Berat, mbeti i pashlyer nga kujtesa, dhe emri i ri zyrtar \u201c\u00c7lirimi\u201d p\u00ebrdorej vet\u00ebm nga postier\u00ebt dhe polic\u00ebt. Karrocier\u00ebt e pajtoneve, para se t\u00eb hiqeshin nga qarkullimi, th\u00ebrrisnin \u201cHajt, \u00c7elepi!\u201d. Dikur kjo lagje e mbuluar nga nj\u00eb gjelb\u00ebrim i plot\u00eb, shtrihej nga hyrja e Beratit deri n\u00eb ur\u00ebn e Goric\u00ebs, me sht\u00ebpi n\u00eb shpatin e Kalas\u00eb dhe n\u00eb zon\u00ebn fushore buz\u00eb Osumit. Ajo kujtohej p\u00ebr disa shkolla, p\u00ebr Kull\u00ebn e Sahatit, p\u00ebr puset e \u00e7esmat, p\u00ebr xhamit\u00eb, teqet\u00eb e tyrbet, p\u00ebr parkun plot me lule, p\u00ebr nd\u00ebrtesat monumentale e p\u00ebr bah\u00e7et\u00eb, q\u00eb kufizoheshin me fushat e fshatrave p\u00ebrreth. Nj\u00ebra nga m\u00ebhall\u00ebt e saj, af\u00ebr lumit dhe p\u00ebrball\u00eb Shpiragut, njihej me emrin Sarajet. S\u2019dihet as sot, se si ato saraje madh\u00ebshtore t\u00eb Omer Pash\u00ebs, me rojtar\u00eb e sh\u00ebrbyes t\u00eb shumt\u00eb, u p\u00ebrfshin\u00eb nga flak\u00ebt e nj\u00eb zjarri t\u00eb madh dhe u kthyen n\u00eb g\u00ebrmadha brenda mureve t\u00eb lart\u00eb. N\u00eb at\u00eb vend t\u00eb braktisur, me nj\u00eb port\u00eb t\u00eb zymt\u00eb, nuk u nd\u00ebrtua asnj\u00eb sht\u00ebpi. P\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb, askush nuk guxonte ta blinte at\u00eb tok\u00eb t\u00eb mbuluar nga hithra e ferra, ku l\u00ebvrinin gjarp\u00ebrinj e hardhuca. Gjyshet shamibardha p\u00ebshp\u00ebrisnin, se atje, kur binte nata, shfaqeshin xhindet e bukura, q\u00eb endeshin si hije posht\u00eb e lart me veshje t\u00eb ndritshme dhe hidhnin valle. \u00c7do njeri, q\u00eb besonte rr\u00ebfimet me xhinde t\u00eb gjysheve, n\u00ebse kalonte nat\u00ebn n\u00ebp\u00ebr sokak, p\u00ebrbri mureve gjysm\u00eb t\u00eb rr\u00ebnuar, s\u2019kthente syt\u00eb anash, por shpejtonte hapat. Edhe emri Sarajet, se\u00e7 kishte di\u00e7ka t\u00eb frikshme. N\u00eb at\u00eb m\u00ebhall\u00eb t\u00eb past\u00ebr me sokak\u00ebt e gjer\u00eb, shtruar me gur\u00eb t\u00eb shesht\u00eb, kalonin leht\u00eb e leht\u00eb, kuaj e karroca, bi\u00e7ikleta, vetura dhe kamiona.<\/p>\n<p>Kjo lasht\u00ebsi\u00a0 e k\u00ebnd\u00ebshme legjendash duhet rimbkmbet\u00a0 si dokument i gjalle me vlera etnografike n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb histories.<\/p>\n<p>Edhe Teatri Komb\u00ebtar n\u00eb Tiran\u00eb , sado rr\u00ebnoj\u00eb e heshtur, duhet t\u00eb ringjallet, n\u00ebse\u00a0 Aleanca p\u00ebr mbrojtjen e tij do t\u00eb shtoj\u00eb rradh\u00ebt, duke k\u00ebrkuar me vendosm\u00ebri n\u00eb protesta, ringritjen e ndertes\u00eb s\u00eb artit dramatik, ashtu si\u00e7 ishte me kulmin e hijsh\u00ebm. At\u00ebher\u00eb n\u00eb sken\u00ebn plot\u00a0 me kujtime aktor\u00ebsh artist\u00eb, do t\u00eb ringjallen, Hamleti, Laerti, Otello, Shekspiri e Noli, nd\u00ebrsa n\u00eb sall\u00ebn e gjer\u00eb, do t\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb duatrokitjet e munguara.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Agim Xh. D\u00ebshnica Prishjet e dhun\u00ebshme e sht\u00ebpive n\u00eb lagjen 5 maj n\u00eb Tiran\u00eb ne koh\u00eb janari na kujton shembjen barbare papritur nat\u00ebn t\u00eb Teatrit Komb\u00ebtar me ndihm\u00ebn e polic\u00ebve t\u00eb eg\u00ebr, t\u00eb Edvin Ram\u00ebs, fshehur pas shpin\u00ebs\u00a0 s\u00eb shkat\u00ebrrimtarit t\u00eb Tiran\u00ebs Erion Veliajt, na kujton pushkatimet n\u00eb mesnat\u00eb me urdh\u00ebr t\u00eb atyre q\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1462,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3550"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3550"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3550\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1462"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3550"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3550"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3550"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}