{"id":31250,"date":"2022-12-10T11:20:52","date_gmt":"2022-12-10T11:20:52","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=31250"},"modified":"2022-12-10T11:20:52","modified_gmt":"2022-12-10T11:20:52","slug":"shkretetira-virtuale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/12\/10\/shkretetira-virtuale\/","title":{"rendered":"Shkret\u00ebtira virtuale\u00a0"},"content":{"rendered":"<p>10 vite m\u00eb par\u00eb Evgeny Morozov botonte <em>To save everything, click<\/em> <em>here<\/em>, nj\u00eb prej analizave m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb er\u00ebs dixhitale. N\u00eb lib\u00ebr gazetari shpjegonte sesi Silicon Valley dhe kompanit\u00eb e tjera teknologjike jan\u00eb t\u00eb karakterizuara nga nj\u00eb ideologji shum\u00eb e sakt\u00eb: konkretisht, problemet sociale komplekse mund t\u00eb zgjidhen fal\u00eb dor\u00ebs s\u00eb padukshme t\u00eb teknologjive <em>smart<\/em>, t\u00eb algoritmave dhe t\u00eb aplikacioneve. Morozov kishte formuluar nj\u00eb term t\u00eb sakt\u00eb \u2013 \u201csolucioniz\u00ebm\u201d \u2013 q\u00eb kthehet aktuale \u00e7do vit n\u00eb zbulime, t\u00eb gatshme p\u00ebr tregun, e shum\u00ebkomb\u00ebsheve. N\u00eb Silicon Valley prezantimet e produkteve \u2013 dhe mikpritja nga ana e mjeteve t\u00eb informimit \u2013 jan\u00eb transformuar n\u00eb celebrime t\u00eb kapacitetit shp\u00ebtimtar t\u00eb teknik\u00ebs, manifestime q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb ethe thuajse religjioze: i zoti i sht\u00ebpis\u00eb p\u00ebrs\u00ebrit vazhdimisht \u201cEdhe nj\u00eb gj\u00eb\u201d, pastaj vijn\u00eb surpriza, befasia dhe shp\u00ebrthimi i duartrokitjeve. Premtimi \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb se gjith\u00e7ka do t\u00eb b\u00ebhet m\u00eb e mir\u00eb, m\u00eb e bukur, m\u00eb smart. Kur n\u00eb pak koh\u00eb produktet jan\u00eb versione t\u00eb azhurnuara t\u00eb atyre q\u00eb i kishin paraprir\u00eb, t\u2019u rivitalizoj\u00eb shpirtin teknologjik t\u00eb s\u00eb mundshmes kan\u00eb qen\u00eb vizione t\u00eb Elon Musk dhe shoq\u00ebri: kush nuk do t\u00eb donte t\u00eb l\u00ebshohej n\u00ebp\u00ebr San Francisco me nj\u00eb Hyperloop apo ndoshta direkt n\u00ebp\u00ebr Mars me nj\u00eb anije hap\u00ebsinore t\u00eb SpaceX?<\/p>\n<p>Koh\u00ebt e fundit, n\u00eb fazat solucioniste q\u00eb kan\u00eb pasuar n\u00eb historin\u00eb e fundit t\u00eb teknik\u00ebs \u00ebsht\u00eb shtuar me nj\u00eb kapitull t\u00eb ri, q\u00eb premton jo edhe aq nj\u00eb produkt sesa bot\u00eb t\u00eb t\u00ebra: metaversin. Edhe me prezantimin e k\u00ebtij interneti t\u00eb s\u00eb ardhmes, n\u00eb tetorin e 2021, gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb rinovuar. Facebook \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb Meta Platforms, Mark Zuckerberg \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb (m\u00eb s\u00eb fundmi) nj\u00eb avatar dhe na ka \u00e7uar n\u00eb nj\u00eb realitet t\u00eb ri, t\u00eb bukur t\u00eb Horizon Worlds, plot me loj\u00ebra, sport dhe arg\u00ebtime, me palma e planete dhe, fal\u00eb teleskopit hap\u00ebsinor James Webb, deri me galaktika me cil\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb kozmos i stimuluar n\u00eb mas\u00ebn e Silicon Valley, i pasur me kostume me ngjyra, koncerte gjall\u00eb q\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb frym\u00ebn dhe \u201cp\u00ebrvoja t\u00eb re t\u00eb magjishme\u201d: nj\u00eb utopi pa forc\u00ebn e gravitetit n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jo vet\u00ebm, fal\u00eb edhe realitetit t\u00eb shtuar, sfumojn\u00eb kufijt\u00eb midis virtuales dhe reales, po ku, p\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb me fjal\u00ebt e Karl Marx, \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb b\u00ebhet \u201csot kjo gj\u00eb, nes\u00ebn ajo tjetra, m\u00ebngjesin t\u00eb shkosh p\u00ebr gjueti, pasdite t\u00eb peshkosh, n\u00eb mbr\u00ebmje p\u00ebr t\u00eb ushqyer kafsh\u00ebt sht\u00ebpijake\u201d pa qen\u00eb gjuetar, peshkatar apo bari. Duket shum\u00eb e leht\u00eb. Sigurisht q\u00eb Zuckerberg nuk \u00ebsht\u00eb transformuar n\u00eb nj\u00eb pararoj\u00eb t\u00eb komunizmit dixhital, natyrisht: i tiji \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vizion n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha kapitalist. Faktikisht, me metaversin nuk duhet t\u00eb lind\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb bot\u00eb imazhesh t\u00eb g\u00ebzueshme me k\u00ebrkes\u00eb, por nj\u00eb sistem i t\u00ebr\u00eb ekonomik. Tek projekti p\u00ebr momentin po punojn\u00eb 10000 punonj\u00ebs dhe shpejt duhet t\u00eb arrijn\u00eb 10000 t\u00eb tjer\u00eb vet\u00ebm n\u00eb Bashkimin Europian. P\u00ebrfundimisht, mandati \u00ebsht\u00eb t\u00eb krijohen mallra virtuale. Metaversi duhet mbushur me premtime dhe mund\u00ebsi, si dyqan mode t\u00eb lart\u00eb i hapur nga Meta n\u00eb qershorin e 2022, me artikuj t\u00eb firmosur Balenciaga, Thom Browne dhe Prada. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb kompania blen pa nd\u00ebrprerje startup, siguron gjithmon\u00eb patenta t\u00eb reja \u2013 p\u00ebr shembull at\u00eb t\u00eb <em>eye-tracking<\/em>, q\u00eb sh\u00ebrben p\u00ebr t\u2019u \u201coptimizuar\u201d edhe nga pik\u00ebpamja biometrike mesazhet publicitare dhe v\u00ebmendjen e publikut \u2013 dhe n\u00eb n\u00eb 2021 ka investuar rreth 10 miliard dollar\u00eb n\u00eb qendr\u00ebn e tij zhvillimore Reality Labs. Investimet e 2022 kan\u00eb arritur tashm\u00eb n\u00eb rreth 6 miliard dollar\u00eb.<\/p>\n<p>Ideja \u00ebsht\u00eb t\u00eb vazhdohet k\u00ebshtu derikur nuk do t\u00eb arrijn\u00eb t\u00eb krijojn\u00eb t\u00eb gjitha teknologjit\u00eb e nevojshme: po, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr teknologjit\u00eb nuk ekzistojn\u00eb akoma. N\u00ebse n\u00eb shout e tjer\u00eb promocional\u00eb trajtohej paraqitja e produkteve t\u00eb v\u00ebrteta, k\u00ebtu pika \u00ebsht\u00eb t\u00eb shitet nj\u00eb narrativ\u00eb, nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr; nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr q\u00eb ndoshta ende nuk e kishim. N\u00eb prezantimin e Zuckerberg ka pasuar interpretime kontradiktore. N\u00eb val\u00ebn e par\u00eb t\u00eb entuziazmit e t\u00eb apasionuarve m\u00eb t\u00eb \u00e7mendur t\u00eb teknologjive, q\u00eb shikonin tek metaversi logjik\u00ebn e vazhdimit t\u00eb kriptovalutave, t\u00eb <em>blockchain<\/em> dhe q\u00eb qen\u00eb t\u00eb paduruar t\u00eb ngjiteshin n\u00eb bord, ka b\u00ebr\u00eb menj\u00ebher\u00eb jehon\u00eb nj\u00eb num\u00ebr surprizuesh z\u00ebrash kritike, q\u00eb kan\u00eb fituar dora dor\u00ebs avantazhin: \u00ebsht\u00eb pyetur n\u00ebse e gjith\u00eb kjo magji nuk ishte gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se nj\u00eb imitim i kushtuesh\u00ebm i kimerave t\u00eb vjetra fantashkencore, nj\u00eb azhurnim i patinuar i Second Life, prej koh\u00ebs i r\u00ebn\u00eb n\u00eb harres\u00eb. N\u00ebse realiteti virtual \u2013 t\u00eb konsideruar \u201cdjali i bardh\u00eb pasanik\u201d i teknologjis\u00eb \u2013 t\u00eb ishte vet\u00eb premtimi i zakonsh\u00ebm, gjithmon\u00eb i pambajtur? Nga nj\u00ebra an\u00eb skeptik\u00ebt kan\u00eb qeshur p\u00ebr risit\u00eb teknologjike \u2013 apo p\u00ebr munges\u00ebn e tyre \u2013 dhe p\u00ebr batutat e pashpirt t\u00eb Zuckerberg; nga ana tjet\u00ebr e kan\u00eb akzuar metaversin se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb form\u00eb arratisjeje elektronike n\u00eb koh\u00eb krize klimaterike apo vet\u00eb nj\u00eb bast financiar. Pra \u00e7far\u00eb kuptimi ka i gjith\u00eb ky impenjim p\u00ebr realitetin vritual, ky \u201crreth katror\u201d, si\u00e7 e quante teoricieni i komunikimit Vil\u00e9m Flusser, n\u00eb t\u00eb cilin mund t\u00eb simulojm\u00eb palma dhe ishuj, por nuk mund t\u00eb pijm\u00eb nj\u00eb \u00e7aj t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb ftoht\u00eb me akull? Dhe, mbi t\u00eb gjitha, \u00e7far\u00eb problemi zgjidh metaversi?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigja m\u00eb e besueshme \u00ebsht\u00eb kjo: metaversi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tentativ\u00eb e kushtueshme e Zuckerberg p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb pas krah\u00ebve skandalet mbi m\u00ebnyr\u00ebn me t\u00eb cil\u00ebn p\u00ebrdor t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb s\u00eb fundi t\u00eb shk\u00eblqej\u00eb n\u00eb drit\u00ebn e novaotirzmave q\u00eb gjenerojn\u00eb fitime dhe lavdi, por n\u00eb vend t\u00eb lavd\u00ebrimit universal \u2013 deri brenda Meta \u2013 obsesioni i Zuckerberg dukej irritues: \u201c\u00cbsht\u00eb gj\u00ebja e vetme p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn do t\u00eb flas\u00eb Mark\u201d \u2013 tentativa \u00ebsht\u00eb mir\u00ebpritur nga nj\u00eb atmosfer\u00eb e tendosur dhe nj\u00eb zhg\u00ebnjim sistematik. Solucionizmi ka treguar t\u00eb \u00e7arat e tij. Ajo e ravij\u00ebzuar n\u00eb Silicon Valley \u00ebsht\u00eb nj\u00eb konstelacion, q\u00eb me filozofin Ernst Bloch do t\u00eb mund ta quanim nj\u00eb \u201czvog\u00eblim t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm t\u00eb vet\u00ebdijes utopike\u201d. Vite m\u00eb par\u00eb Eric Schmidt, ish CEO i Google, ishte ende n\u00eb gjendje t\u00eb thoshte: \u201cMe qasjen e drejt\u00eb mendoj se mund t\u2019i zgjidhim t\u00eb gjith\u00eb problemet e njer\u00ebzimit\u201d. Dhe Mark Zuckerberg mund t\u00eb na fliste ende me entuziaz\u00ebm \u2013 duke u dukur i besuesh\u00ebm \u2013 p\u00ebr mund\u00ebsi t\u00eb reja n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr ndryshimeve klimaterike, pandemive dhe terrorizmit t\u00eb hapura nga Facebook. Kurse tani besimi n\u00eb at\u00eb lugin\u00eb \u00ebnd\u00ebrrash po shp\u00ebrb\u00ebhet. Pas gjith\u00eb shpresave t\u00eb zhg\u00ebnjyera, kaskadave t\u00eb lajmeve false dhe t\u00eb nxitjes s\u00eb urrejtes online, zbulimeve t\u00eb sekreteve t\u00eb Meta dhe \u00e7do lloj aksioni ligjor antitrust, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb praktikisht e pamundur t\u00eb fshihet fakti q\u00eb operator\u00ebt e Silicon Valley nuk gjejn\u00eb (dhe po ta shikosh mir\u00eb nuk k\u00ebrkojn\u00eb) p\u00ebrgjigje ndaj problemeve t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Bile shpesh me praktikat e tyre t\u00eb mbrujtura n\u00eb kapitalizmin e survejimit b\u00ebhen problemi. Duket se me metaversin \u00ebsht\u00eb arritur nj\u00eb faz\u00eb e re, ku heqja dor\u00eb nga problemet e bot\u00ebs reale duhet t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb e re ku duksh\u00ebm problemet nuk ekzistojn\u00eb m\u00eb dhe at\u00ebhere do t\u00eb mund t\u00eb themi se ata q\u00eb strehohen n\u00eb metavers nuk jan\u00eb p\u00ebrdoruesit, por vet\u00eb kompanit\u00eb teknologjike.<\/p>\n<p>Efektivisht, edhe duke e par\u00eb \u00e7\u00ebshtjen m\u00eb nga af\u00ebr, e ardhmja e internetit u premton shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr kompanive sesa p\u00ebrdoruesve. K\u00ebshtu realiteti virtual, n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb realitet alternativ i mrekulluesh\u00ebm, shum\u00eb shpesh nuk \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se zgjatja e nj\u00eb realiteti mungues; nj\u00eb realitet i shtuar nga s\u00ebmundja mondane. P\u00ebr ta kuptuar mjafton t\u2019i hidhet nj\u00eb sy deformimeve t\u00eb ndryshme q\u00eb fshihen prapa lenteve t\u00eb syzeve \u201cvirtuale\u201d. Zuckerberg promovon hap\u00ebsirat virtuale duke premtuar nj\u00eb p\u00ebrshtypje pranie, intensiteti dhe autenticiteti shum\u00eb t\u00eb ndryshme nga p\u00ebrvoja e mund\u00ebsuar nga ekranet e zinj e dispozitiv\u00ebve tan\u00eb, por p\u00ebr kategorit\u00eb e dob\u00ebta kjo lloj gjinie \u201cp\u00ebrvoje zhyt\u00ebse\u201d jo rrall\u00eb rezulton nj\u00eb problem. \u201cThelb\u00ebsisht realiteti virtual \u00ebsht\u00eb konceptuar pik\u00ebrisht p\u00ebr ta penguar trupin dhe mendjen nga dallimi i p\u00ebrvojave dixhitale nga ato reale\u201d, shkruan Nina Jane Patel, avatari i s\u00eb cil\u00ebs ka p\u00ebsuar abuzime seksuale nga ana e p\u00ebrdoruesve t\u00eb ndrysh\u00ebm n\u00eb Horizon Venues e Meta, nj\u00eb vend p\u00ebr ngjarje realiteti t\u00eb rritur nga live: \u201cKam pasur nj\u00eb reagim fizik dhe mendor t\u00eb ngjash\u00ebm me at\u00eb q\u00eb do t\u00eb kisha provuar n\u00eb realitet\u201d. Dhe at\u00ebhere, edhe pse b\u00ebhet qart\u00eb ende p\u00ebr nj\u00eb narracion spekulativ, \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb e qart\u00eb se pavar\u00ebsisht kaskadave gurgulluese dhe bim\u00ebve tropikale, simulimi nuk \u00ebsht\u00eb dhe nuk do t\u00eb jet\u00eb kurr\u00eb nj\u00eb Shangri La dixhitale e lir\u00eb nga \u00e7do e keqe; p\u00ebrkundrazi, sipas ekspert\u00ebve, ekziston deri rreziku i ngacmimeve pedofile. P\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb me fjal\u00ebt e Patel: \u201cNuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bot\u00eb imagjinare, \u00ebsht\u00eb realiteti\u201d. P\u00ebr momentin hap\u00ebsirat e krijuara nga Meta dhe t\u00eb ngjashmit nuk kan\u00eb praktikisht asnj\u00eb rregullim dhe nevoja p\u00ebr t\u2019u moderuar i vendos legjislatorit detyra komplekse, pavar\u00ebsisht \u00a0t\u00eb gjitha normave e miratuara p\u00ebr t\u00eb ndaluar zbatimin e ligjit edhe nga rrjetet sociale. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, duket se n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira ekziston edhe nj\u00eb riformulim i hap\u00ebsirave (t\u00eb zhg\u00ebnjyera).<\/p>\n<p>Si n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, bota virtuale nuk synon edhe aq shum\u00eb mbi rregullat sesa mbi aplikimet e tyre teknologjike: ideja \u00ebsht\u00eb se n\u00eb t\u00eb ardhmen probleme si ngacmimet do t\u00eb mund t\u00eb zgjidhen fal\u00eb nj\u00eb instrumenti q\u00eb p\u00ebrcakton limitet personale, dometh\u00ebn\u00eb imponon nj\u00eb lloj distance sigurie. Po t\u00eb lexosh refleksionet e Patel \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb besosh n\u00eb efikasitetin e zgjidhjeve t\u00eb k\u00ebtij lloji: \u201cKa qen\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb e frikshme dhe kaq e papritur sa q\u00eb nuk kam pasur koh\u00eb t\u00eb aktivizoj distanc\u00ebn e siguris\u00eb. Isha e paralizuar\u201d. Edhe gazetar\u00ebt e uebsajtit Buzz Feed kan\u00eb pasur nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb t\u00eb frikshme: n\u00eb shkurtin e 2022 kan\u00eb hyr\u00eb n\u00eb Horizon Worlds dhe kan\u00eb krijuar nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb djatht\u00eb ekstreme p\u00ebr t\u00eb analizuar shp\u00ebrndarjen e p\u00ebrmbajtjeve komplotiste dhe <em>fake news <\/em>n\u00eb metavers. Baner\u00eb me slogane t\u00eb shpifura, t\u00eb varura n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb diagonale n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn virtuale n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb jen\u00eb t\u00eb par\u00eb mir\u00eb, aludonin p\u00ebr \u00e7do lloj teorie, gj\u00ebra tip \u201c11 shtatori \u00ebsht\u00eb organizuar nga Shtetet e Bashkuara\u201d. Jan\u00eb dashur sinjalizime t\u00eb ndryshme nga vet\u00eb gazetar\u00ebt p\u00ebrpara se kjo shk\u00ebputje e dyfisht\u00eb nga realiteti ishte hequr nga format Meta Plat, q\u00eb fillimisht ishte kufizuar t\u00eb b\u00ebnte k\u00ebt\u00eb koment: \u201cDuke analizuar p\u00ebrmbledhjen, eksperti yn\u00eb ka konkluduar se p\u00ebrmbajtjet nuk e shkelin politik\u00ebn ton\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbajtjeve t\u00eb realitetit virtual\u201d.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse duke premtuar nj\u00eb realitet alternativ, metaversi tregon nj\u00eb munges\u00eb t\u00eb madhe imagjinate sociale dhe politike: \u00ebsht\u00eb nj\u00eb projekt q\u00eb shpesh kufizohet t\u00eb b\u00ebj\u00eb virtual\u00eb jo vet\u00ebm problemet sociale, por edhe pabarazit\u00eb socioekonomike. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku potencialisht nuk ekzistojn\u00eb privime, por n\u00eb realitet riafirmohet stauskuoja. Kush ka shum\u00eb k\u00ebtu mund ta shfaq\u00eb mir\u00ebqenien e tij duke investuara para t\u00eb v\u00ebrteta n\u00eb mallra t\u00eb stimuluara, duke p\u00ebrdorur p\u00ebr shembull <em>goldfarming<\/em>: t\u2019i paguaj\u00eb punonj\u00ebsit dixhital\u00eb e p\u00ebrkohsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrparime n\u00eb nj\u00eb loj\u00eb realiteti virtual dhe t\u00eb b\u00ebj\u00eb gjithmon\u00eb \u201cp\u00ebrvoja\u201d t\u00eb reja, duke shprehur vet\u00ebveten dhe klas\u00ebn e tij sociale n\u00eb planin virtual (\u00ebsht\u00eb e leht\u00eb a\u00eb k\u00ebtu nj\u00eb \u00e7ant\u00eb Gucci t\u00eb kushtoj\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb). N\u00eb metavers nuk lindin bot\u00eb barazitare, n\u00eb fakt rriten sh\u00ebrbimet me pages\u00eb, barrierat n\u00eb hyrje, p\u00ebr t\u00eb mos folur p\u00ebr kostot e vizoreve dhe aurikolar\u00ebve. N\u00eb rast se, si Theodor W. Adorno, me utopi n\u00ebnkuptojm\u00eb \u201cp\u00ebrpunimin e nj\u00eb rendi social q\u00eb ende nuk \u00ebsht\u00eb\u201d, at\u00ebhere n\u00eb fund t\u00eb hesapeve ky vizion virtual duket m\u00eb real nga sa do t\u00eb donim. Ndoshta po asistojm\u00eb n\u00eb narrativ\u00ebn e par\u00eb teknologjike n\u00eb er\u00ebn e passolucionizmit, nj\u00eb er\u00eb ku askush nuk beson m\u00eb se do t\u00eb jet\u00eb teknika ajo q\u00eb do t\u00eb na shp\u00ebtoj\u00eb dhe kompanive nuk u vjen n\u00eb mendje asgj\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb sesa t\u00eb shpik\u00eb nj\u00eb realitet fals t\u00eb korruptuar n\u00eb potencialin shp\u00ebtues t\u00eb t\u00eb cil\u00ebs askush nuk arrin t\u00eb besoj\u00eb. Duke par\u00eb se problemet shum\u00ebfishta, cila duhet t\u00eb jet\u00eb \u2013 p\u00ebrtej interesave ekonomike \u2013 atraktiviteti i metaversit p\u00ebr miliardin e p\u00ebrdoruesve mbi t\u00eb cil\u00ebt synon Zuckerberg? Ndoshta narrativa e s\u00eb ardhmes t\u00eb nj\u00eb bote pa t\u00eb ardhme i jep nj\u00eb p\u00ebrgjigje k\u00ebsaj pyetjeje.<\/p>\n<p>Faktikisht, nd\u00ebrsa po kuptojm\u00eb sesa katastrofa karakterizojn\u00eb jet\u00ebt tona dhe sa \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb q\u00eb zgjedhjet individuale \u2013 heqja dor\u00eb nga konsumi, p\u00ebr shembull \u2013 t\u2019i zgjidhin problemet tona t\u00eb m\u00ebdha, metaversi me opsionet shum\u00ebfishta t\u00eb tij b\u00ebhen patjet\u00ebr t\u00ebrheq\u00ebse. K\u00ebtu secili mund t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb mjedis n\u00eb dukje t\u00eb lir\u00eb nga apokalipset e p\u00ebrditshme: \u00e7do piksel, \u00e7do cop\u00eb trualli dixhital dhe \u00e7do palm\u00eb virtuale jan\u00eb nj\u00eb shk\u00ebputje e mrekullueshme nga paaft\u00ebsia jon\u00eb reale p\u00ebr t\u2019ju dh\u00ebn\u00eb form\u00eb gj\u00ebrave dhe ushqejn\u00eb bindjen ton\u00eb p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb efikas\u00eb me p\u00ebrvoj\u00ebn e nj\u00eb <em>creatio ex nihilo<\/em>. Bim\u00ebt nuk nuhaten dhe kur ka that\u00ebsir\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb nevoja t\u00eb preokupohesh p\u00ebr rezervat ujore. E gjitha kjo q\u00eb mund t\u00eb zbehet, ndryshket apo t\u00eb deformohet nga fisha vizive dhe eliminohet. At\u00ebhere metaversi duket nj\u00eb bot\u00eb e lir\u00eb nga preokupimet, premtimi q\u00eb nuk duhet t\u00eb mendoj\u00eb m\u00eb p\u00ebr asgj\u00eb. Kur e ardhmja reale duket katastrofike, Meta na ofron nj\u00eb anestezist postsolucionist. Arratisja \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb realitet, vet\u00ebm se shp\u00ebrndahet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pabarabart\u00eb. Dijm\u00eb mir\u00eb kush mund t\u00eb na v\u00ebr\u00eb t\u00eb sigurt\u00eb n\u00eb bot\u00eb plot me palma dhe preokupime. Jan\u00eb njer\u00ebzitt m\u00eb pak t\u00eb prekur nga katastrofat e s\u00eb tashmes, q\u00eb mund t\u00eb na strehojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb iluzion t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb: n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb krejt\u00ebsisht dixhitale, nj\u00eb virtualitet pa materialitet. Qysh tani \u00ebsht\u00eb e leht\u00eb t\u00eb shikohen infrastrukturat, <em>data center<\/em>, kabllot n\u00ebnujore apo konsumet e pafundme energjitike e p\u00ebrditshm\u00ebris\u00eb dixhitale dhe ndoshta ky sistem \u00ebsht\u00eb ende m\u00eb i paduksh\u00ebm prapa lenteve t\u00eb syzeve p\u00ebr realitetin virtual.<\/p>\n<p>Por bota e re e imazheve \u00ebsht\u00eb aq e varur nga resurset e reales \u2013 vler\u00ebsohet se versioni i metaversit i njoftuar nga Zuckerberg do t\u00eb ket\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nevoj\u00ebn e rritjes me 1000% t\u00eb kkapacitetit kalkulues \u2013 natyra e stimuluar \u00ebsht\u00eb aq e varur nga ajo e v\u00ebrtet\u00eb, sa q\u00eb efektet multidimensionale do t\u00eb jen\u00eb surreale, por aspak virtuale. P\u00ebrkundrazi, kjo implikon q\u00eb katastrofat e realitetit do t\u00eb jen\u00eb katastrofa t\u00eb metaversit. Q\u00eb e gjitha kjo mund t\u00eb injorohet nxjerr n\u00eb pah k\u00ebndin e vdekur t\u00eb narrativ\u00ebs zhyt\u00ebse: pa bot\u00eb nuk ka metavers t\u00eb mundsh\u00ebm, pa preokupime nuk ka t\u00eb ardhme p\u00ebr bot\u00ebn. P\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb m\u00eb fjal\u00ebt e Adorno, utopit\u00eb kan\u00eb nj\u00eb \u00e7mim: mohimi i realitetit t\u00eb sh\u00ebmtuar. Kush \u00ebsht\u00eb tep\u00ebr i shpejt\u00eb t\u2019i ngjyros\u00eb apo t\u2019i mbush\u00eb krejt\u00ebsisht me imazhe i tradh\u00ebton potencialin dhe kush e zgjat realitetin e sh\u00ebmtuar me mjete t\u00eb tjera, ndoshta deri duke e fuqizuar, tradh\u00ebton edhe kushtet q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mundur. Mir\u00ebserdh\u00ebt n\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn e virtuales.<\/p>\n<p>(<em>Anna \u2013 Verena Nostohoff dhe Felix Maschewski punojn\u00eb dhe japin m\u00ebsim n\u00eb Humboldt University t\u00eb Berlinit dhe n\u00eb Institute of Network Cultures t\u00eb Amsterdamit. Ky artikull ka dal\u00eb n\u00eb t\u00eb p\u00ebrjavshmen gjermane \u201cDie Zeit\u201d me titullin<\/em> <em>Willkommen in der w\u00fcste des virtuellen<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>10 vite m\u00eb par\u00eb Evgeny Morozov botonte To save everything, click here, nj\u00eb prej analizave m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb er\u00ebs dixhitale. N\u00eb lib\u00ebr gazetari shpjegonte sesi Silicon Valley dhe kompanit\u00eb e tjera teknologjike jan\u00eb t\u00eb karakterizuara nga nj\u00eb ideologji shum\u00eb e sakt\u00eb: konkretisht, problemet sociale komplekse mund t\u00eb zgjidhen fal\u00eb dor\u00ebs s\u00eb padukshme t\u00eb teknologjive &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":31251,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31250"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31250"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31250\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31250"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31250"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31250"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}