Ngritja e r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb gjeopolitike t\u00eb Turqis\u00eb dhe rritja e proaktivitetit t\u00eb saj diplomatik ravij\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb parabol\u00eb q\u00eb e projekton vendin drejt ndjekjes s\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie strategjike, q\u00eb duke dal\u00eb nga limitet gjeografike rajonale po e b\u00ebn t\u00eb marr\u00eb rolin e fuqis\u00eb euroaziatike. Rrug\u00ebtimi i b\u00ebr\u00eb nga Erdogani nuk ka qen\u00eb linear, ka p\u00ebrballuar mossuksese dhe i \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb leximi prej kontradiktave t\u00eb dukshme t\u00eb tij, ama i ka mund\u00ebsuar Turqis\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtoj\u00eb imazhin e nj\u00eb vendi me strategji t\u00eb sakt\u00eb komb\u00ebtare, fuqimisht e prirur t\u2019i realizoj\u00eb ato q\u00eb konsideron objektivat par\u00ebsor\u00eb p\u00ebr arritjen e interesave gjeopolitike t\u00eb saj. N\u00ebse n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb vitit t\u00eb kaluar Turqia dukej se ishte nj\u00eb vend i izoluar diplomatikisht, n\u00eb udh\u00ebkryq midis Lindjes dhe Per\u00ebndimit, por larg nga t\u00eb dyja dhe e privuar nga nj\u00eb perspektiv\u00eb gjeopolitike, tani situata ka ndryshuar krejt\u00ebsisht; p\u00ebrshpejtimi i b\u00ebr\u00eb nga kriza ukrainase ndaj evolucionit t\u00eb skenarit nd\u00ebrkomb\u00ebtar i ka mund\u00ebsuar Erdoganit t\u00eb kthehet t\u00eb luaj\u00eb nj\u00eb rol aktiv n\u00eb kontekstin nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n
Perspektiva e demonstruar nga Turqia p\u00ebr t\u2019u ofruar si nd\u00ebrmjet\u00ebs apo leht\u00ebsues n\u00eb aspektin e hipotez\u00ebs s\u00eb zgjidhjes t\u00eb kriz\u00ebs ukrainase i ka mund\u00ebsuar Ankaras\u00eb t\u00eb dal\u00eb nga izolimi dhe t\u00eb rimarr\u00ebn iniciativ\u00ebn diplomatike e nevojshme p\u00ebr t\u00eb ndjekur interesat e fuqis\u00eb rajonale. Roli i propozuar nga trait d\u2019union<\/em> diplomatik midis rreshtimeve t\u00eb kund\u00ebrta \u00ebsht\u00eb frut si i vet\u00ebdijes s\u00eb thelluar t\u00eb mendimit gjeopolitik rus, pasoj\u00eb e shekujve t\u00eb kund\u00ebrv\u00ebnies rajonale, ashtu edhe i lidhjeve politiko \u2013 ekonomike t\u00eb vendosura prej m\u00eb shum\u00eb vitesh me Ukrain\u00ebn dhe t\u00eb forcuara nga furnizimi konstant me material teknologjik t\u00eb nivelit shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb, i rezultuar me r\u00ebnd\u00ebsi kritike n\u00eb konfliktin n\u00eb zhvillim. N\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb Turqia rilan\u00e7on pozicionin e saj duke hapur nj\u00eb horizont t\u00eb ri politik\u00ebs s\u00eb saj dhe duke projektuar, edhe larg nga baseni i Mesdheut, i aktivitetit nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb saj.<\/p>\n K\u00ebshtu, n\u00eb gjendjen aktuale, Ankaraja ulet n\u00eb shum\u00eb tavolina duke qen\u00eb nj\u00eb prej protagonisteve n\u00eb Mesdhe (kriz\u00eb libiane dhe kriz\u00eb siriane) e n\u00eb Azi (kriza Armeni \u2013 Azerbaixhan); ve\u00e7 k\u00ebsaj, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb an\u00ebtare e NATO, pozicioni i s\u00eb cil\u00ebs mbetet kritik p\u00ebr kohezionin e krahut jugor t\u00eb dispozitivit atlantik. Ndjekja e k\u00ebsaj politike e drejtuar n\u00eb 360 grad\u00eb e mb\u00ebshtetur nga nj\u00eb diplomaci agresive dhe poliedrike q\u00eb e ka paraqitur pozicionin e Ankaras\u00eb n\u00eb role t\u00eb ndryshme: partner treg\u00ebtar, aleat, pivot<\/em> p\u00ebr arritjen e nj\u00eb stabiliteti n\u00eb zonat n\u00eb kriz\u00eb. Diplomaci e mb\u00ebshtetur nga rekursi ndaj instrumentave t\u00eb presionit t\u00eb ushtruar si duke kryer zgjedhje politike destabilizues (blerje nga rus\u00ebt e sistemit raketor S-400), ashtu edhe duke kryer operacione kinetike direkte (Siria dhe Libia) apo indirekte (Azerbaixhan).<\/p>\n N\u00eb analizimin e evolucionit t\u00eb linj\u00ebs strategjike t\u00eb Ankaras\u00eb duhet pasur parasysh s\u00eb nj\u00ebri prej faktor\u00ebve t\u00eb fuqis\u00eb kritike p\u00ebr arritjen e k\u00ebsaj situate, edhe pse shpesh e n\u00ebnvler\u00ebsuar dhe pak e njohur, ka qen\u00eb ai i zhvillimit teknologjik t\u00eb arritur nga vendi n\u00eb robotik\u00ebn e aplikuar p\u00ebr operacionet ushtarake. N\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb p\u00ebrparimet e arrritura nga Turqia jan\u00eb me nivel shum\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe e vendosin vendin n\u00eb nj\u00eb pozicion r\u00ebnd\u00ebsie absolute n\u00eb panoram\u00ebn bot\u00ebrore. Aplikimi i robotik\u00ebs investon t\u00eb gjith\u00eb spektrin e operacioneve ushtarake duke p\u00ebrfshir\u00eb domenet tok\u00ebsore, detare dhe ajrore me futjen e nj\u00eb koncepti operacional novator q\u00eb p\u00ebrdor nj\u00eb arsenal smart weaponry<\/em> n\u00eb evolucion t\u00eb vazhduesh\u00ebm.<\/p>\n Pika e diamantit t\u00eb k\u00ebtij revolucioni teknologjik, q\u00eb ka prekur forcat e armatosura turke, p\u00ebrfaq\u00ebsohet nga sistemet automatike me kontroll nga larg. Faktikisht jan\u00eb t\u00eb pranishme n\u00eb gjendjen aktuale platforma t\u00eb shumta operative si aeronautike, ashtu edhe detare, nd\u00ebrsa konceptimi dhe zhvillimi i sistemeve tok\u00ebsore autonome me kontrollin nga larg \u00ebsht\u00eb n\u00eb pik\u00eb t\u00eb avancuar realizimi. Duhet t\u00eb n\u00ebnvizohet se teknologjia e p\u00ebrdorur p\u00ebr prodhimin e sistemeve t\u00eb ndryshme \u00ebsht\u00eb me prejardhje thuajse ekskluzivisht komb\u00ebtare, faktor q\u00eb paraqet dy avantazhe t\u00eb m\u00ebdha strategjike. I pari \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb e vendos sektorin e k\u00ebrkimit dhe zhvillimit turk, n\u00eb aspektin e kontrollin nga larg t\u00eb platformave, n\u00eb nj\u00eb pozicion absolutisht emergjent duke i mund\u00ebsuar n\u00eb aspektin e NATO q\u00eb t\u00eb jet\u00eb i dyti ekskluzivisht ndaj Shteteve t\u00eb Bashkuara. I dyti, edhe m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm nga pik\u00ebpamja e implikimeve t\u00eb ardhshme gjeopolitike, konsiston n\u00eb b\u00ebrjen e Turqis\u00eb t\u00eb pavarur dhe autonome nga pik\u00ebpamja e resurseve teknologjike me nivel t\u00eb lart\u00eb dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, pak e ndjeshme ndaj \u00e7do aksioni t\u00eb jasht\u00ebm.<\/p>\n N\u00ebse potencialitetet e sistemeve detare dhe tok\u00ebsore jan\u00eb ende n\u00eb rrug\u00eb vler\u00ebsimi me q\u00ebllim q\u00eb t\u2019u identifikoj\u00eb kapacitetet operative e nd\u00ebrlidhura, sektori i platformave ajroreka arritur tashm\u00eb nj\u00eb nivel zhvillimi t\u00eb konsideruesh\u00ebm dhe nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb sofistikimi. Dronet e realizuara nga industria turke, p\u00ebrve\u00e7 se jan\u00eb nj\u00eb komponente e arsenalit t\u00eb forcave t\u00eb armatosura t\u00eb Ankaras\u00eb jan\u00eb gjer\u00ebsisht t\u00eb eksportuara jo vet\u00ebm n\u00eb Afrik\u00eb e n\u00eb Lindjen e Mesme, por edhe n\u00eb Europ\u00eb. Faktikisht. P\u00ebrve\u00e7 Ukrain\u00ebs edhe Polonia, Hungaria dhe disa vende balltike kan\u00eb bler\u00eb material UAV (Unmaned Aerial Vehicle<\/em>) nga Turqia.<\/p>\n Potencialitetet e tregut jan\u00eb n\u00eb rritje t\u00eb vazhdueshme dhe e kan\u00eb vendosur Turqin\u00eb midis prodhuesve t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb sektorit duke shkelmuar deri industrit\u00eb izraeliane n\u00eb disa tender\u00eb n\u00eb Europ\u00eb. Nga pik\u00ebpamja operative, suksesi turk q\u00ebndron se e ka futur UAS (Unmanned Aerial Systems<\/em>) n\u00eb aspektin m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb t\u00eb battle network<\/em> t\u00eb tyre (nj\u00eb sistem kombinimi ndjesor\u00ebsh komponent\u00eb t\u00eb komand\u00ebs dhe kontrollit, platformash operative dhe armatimesh t\u00eb nd\u00ebrlidhura me n\u00eb rrjet komunikimesh elektronike). N\u00eb aspektin e k\u00ebtij sistemi operativ dron\u00ebt jan\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb detyra dhe funksione specifike. Paras\u00ebgjithash, si platforma ISTAR (Intelligence, Survejim, Fitim Objektivash dhe Rikonjicion<\/em>) p\u00ebr arritjen e nj\u00eb superioriteti n\u00eb fush\u00ebn informative; nj\u00eb funksion i dyt\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me SEAD (Suppression of Enemy Air Defence<\/em>) ku prania novatore e dron\u00ebve ka karakterizuar nj\u00eb modalitet t\u00eb ri operativ. N\u00eb shtojc\u00eb me dy funksionet e m\u00ebparshme operative doktrina turke parashikon edhe p\u00ebrdorimin e dron\u00ebve si platforma l\u00ebshimi, duke pasur industrin\u00eb e zhvilluar nj\u00eb range<\/em> municionimi q\u00eb mund\u00ebson t\u00eb arrihen rezultate kinetike duke shfryt\u00ebzuar dhuntit\u00eb t shk\u00eblqyera balistike t\u00eb vektor\u00ebve dhe teknologjin\u00eb e tyre jasht\u00ebzakonisht efikase. T\u00eb tre k\u00ebto funksione jan\u00eb eksperimentuar gjer\u00ebsisht me sukses n\u00eb teatrat ku prania turke ka regjistruar aksione kinetike dhe p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb konfirmimin e kapaciteteve operative dhe teknologjike t\u00eb forcave t\u00eb armatosura turke.<\/p>\n Kultura strategjike turke bazohet mbi ushtrimin aktiv t\u00eb fuqis\u00eb ushtarake, \u00e7do her\u00eb e konsideruar e nevojshme. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb motiv politika e siguris\u00eb komb\u00ebtare i ka p\u00ebrcaktuar dy koncepte ky\u00e7e mbi t\u00eb cilat zhvillohet doktrina e saj. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr Shkurajimin Aktiv <\/em>(q\u00eb i p\u00ebrgjigjet Konceptit Strategjik t\u00eb Mbrojtjes Ushtarake) dhe t\u00eb Dy Luft\u00ebrave e Gjys\u00ebm <\/em>(q\u00eb i korrespondojn\u00eb paradigm\u00ebs gjeostrategjike ushtarake p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb t\u00eb p\u00ebrgatitur p\u00ebr dy konflikte konvencional\u00eb dhe mb\u00ebshtetur nj\u00eb konflikt me intensitet t\u00eb ul\u00ebt). Nga nj\u00eb pik\u00ebpamje konceptuale, futja e teknologjive robotike me intensitet t\u00eb lart\u00eb, si at\u00eb q\u00eb kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur zhvillimin e sistemeve t\u00eb kontrollit nga larg\u00ebsia, ka zgjeruar dhe anplifikuar kapacitetet turke p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjigje pozitive dhe t\u00eb suksesit t\u00eb konceptit strategjik komb\u00ebtar. Faktikisht, kufiri i ri q\u00eb dron\u00ebt kan\u00eb hapur mund\u00ebson t\u00eb implementohet vlera strategjike e operacioneve ushtarake t\u00eb forcave t\u00eb armatosura turke duke i b\u00ebr\u00eb m\u00eb pak subjekt ndaj impaktit t\u00eb humbjeve t\u00eb resurseve njer\u00ebzore, m\u00eb efikase dhe me marzhe suksesi t\u00eb anplifikuar n\u00eb ndjekjen e operacioneve t\u00eb sakt\u00ebsis\u00eb, m\u00eb pak t\u00eb r\u00ebnda ndaj ekonomis\u00eb s\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb bilancit t\u00eb Mbrojtjes dhe, sidomos, m\u00eb pak t\u00eb varura nga asistenca e vendeve t\u00eb huaja.<\/p>\n Edhe nj\u00eb her\u00eb akoma, Turqia ka demonstruar se ka resurse t\u00eb m\u00ebdha dhe potencialitete pak t\u00eb konsideruara dhe pak t\u00eb njohura, por sidomos ka demonstruar vullnetin e arritjes s\u00eb objektivave gjeopolitike q\u00eb i korrespondojn\u00eb interesit strategjik t\u00eb saj duke u mb\u00ebshtetur mbi krenarin\u00eb dhe kapacitetet komb\u00ebtare. Pavar\u00ebsisht p\u00ebrparimeve t\u00eb arritura,\u00a0 Ankaraja \u00ebsht\u00eb ende n\u00eb faz\u00ebn fillestare t\u00eb zhvillimit t\u00eb k\u00ebtij transformimi teknologjik, por gjendet dy hapa p\u00ebrpara t\u00eb gjitha vendeve t\u00eb NATO dhe ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb faktor q\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb vler\u00ebsuar me v\u00ebmendje. Mund\u00ebsia e p\u00ebrfshirjes s\u00eb Turqis\u00eb n\u00eb Bashkimin Europian dhe p\u00ebrdorur dinamizmin dhe potencialitetet e shoq\u00ebris\u00eb turke \u00ebsht\u00eb sfumuar prej koh\u00ebsh prej munges\u00ebs s\u00eb verb\u00ebr t\u00eb vizionit t\u00eb disa vendeve an\u00ebtare (q\u00eb ka mund\u00ebsi e konsiderojn\u00eb vet\u00ebm Europ\u00eb at\u00eb q\u00eb sheh n\u00eb veri t\u00eb kontinentit).<\/p>\n Turqia \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e NATO p\u00ebrgjithmon\u00eb dhe vazhdon t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsoj\u00eb baluardin e Aleanc\u00ebs n\u00eb sektorin jugor, por prej koh\u00ebsh axhitohet sepse roli i saj nuk vler\u00ebsohet dhe nuk njihet si\u00e7 duhet. Perceptimi nj\u00eb NATO t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar mbi veten dhe e drejtuar vet\u00ebm nga veriu do ta bindnin Turqin\u00eb q\u00eb t\u2019i rivler\u00ebsoj\u00eb zgjedhjet e saj gjeostrategjike. Nuk mund t\u00eb privohemi nga qasja dhe nga resurset e m\u00ebdha q\u00eb Turqia mund t\u2019i v\u00ebr\u00eb n\u00eb dispozicion t\u00eb Aleanc\u00ebs sepse nj\u00eb largim i saj nga NATO do t\u00eb sh\u00ebnonte fundin e vet\u00eb Aleanc\u00ebs dhe do t\u00eb hapte nj\u00eb seri skenar\u00ebsh gjeopolitik\u00eb q\u00eb ka mund\u00ebsi do ta trondisnin Europ\u00ebn ashtu si\u00e7 e njohim, duke e degdisur nga aktor par\u00ebsor n\u00eb shfaqje t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb, peng i konfrontimit q\u00eb tashm\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb zhvillim midis Shteteve t\u00eb Bashkuara, Rusis\u00eb, Kin\u00ebs dhe Indis\u00eb.<\/p>\n (nga European Affairs<\/em>)<\/p>\n P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ngritja e r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb gjeopolitike t\u00eb Turqis\u00eb dhe rritja e proaktivitetit t\u00eb saj diplomatik ravij\u00ebzojn\u00eb nj\u00eb parabol\u00eb q\u00eb e projekton vendin drejt ndjekjes s\u00eb nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsie strategjike, q\u00eb duke dal\u00eb nga limitet gjeografike rajonale po e b\u00ebn t\u00eb marr\u00eb rolin e fuqis\u00eb euroaziatike. Rrug\u00ebtimi i b\u00ebr\u00eb nga Erdogani nuk ka qen\u00eb linear, ka p\u00ebrballuar mossuksese dhe …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":28383,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28382"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28382"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28382\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28383"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}