{"id":25306,"date":"2022-10-06T11:18:43","date_gmt":"2022-10-06T11:18:43","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=25306"},"modified":"2022-10-06T11:18:43","modified_gmt":"2022-10-06T11:18:43","slug":"bbc-nje-krize-e-re-ne-horizont","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/10\/06\/bbc-nje-krize-e-re-ne-horizont\/","title":{"rendered":"BBC: Nj\u00eb kriz\u00eb e re n\u00eb horizont\u2026"},"content":{"rendered":"<p>P\u00ebrve\u00e7 kriz\u00ebs energjetike, ne po p\u00ebrballemi edhe me nj\u00eb kriz\u00eb globale t\u00eb miopis\u00eb, si\u00e7 raporton BBC.<\/p>\n<p>Ekspert\u00ebt japin alarmin duke ia atribuar fenomenin ndryshimeve n\u00eb zakonet e brezit t\u00eb ri dhe faktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb viteve 1980 dhe 1990, prind\u00ebrit n\u00eb Singapor filluan t\u00eb vun\u00eb re nj\u00eb ndryshim alarmues tek f\u00ebmij\u00ebt e tyre si miopi gjithnj\u00eb e m\u00eb e zhvilluar.<\/p>\n<p>Askush nuk ka mundur ta ndal\u00eb k\u00ebt\u00eb kriz\u00eb t\u00eb vizionit komb\u00ebtar. Shkalla e miopis\u00eb vazhdoi t\u00eb rritet. Sot, Singapori ka nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb miopis\u00eb prej rreth 80% n\u00eb mesin e t\u00eb rinjve, duke i dh\u00ebn\u00eb titullin \u201cmetropoli i miopis\u00eb s\u00eb bot\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>\u201cNe jemi marr\u00eb me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje p\u00ebr 20 vjet, k\u00ebshtu q\u00eb jemi pothuajse t\u00eb mpir\u00eb ndaj saj,\u201d thot\u00eb Audrey Chia, profesoresh\u00eb e asociuar dhe konsulente e lart\u00eb n\u00eb Qendr\u00ebn Komb\u00ebtare t\u00eb Syve t\u00eb Singaporit (SNEC). \u201cPothuajse t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb Singapor jan\u00eb miop\u00eb tani,\u201d shton ajo.<\/p>\n<p>Ky trend, i regjistruar vitet e fundit n\u00eb Singapor, tashm\u00eb po fiton terren n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p>Vendet me stile jetese n\u00eb dukje krejt\u00ebsisht t\u00eb ndryshme tani kan\u00eb di\u00e7ka t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt: okulist\u00ebt regjistrojn\u00eb nivele ve\u00e7an\u00ebrisht t\u00eb larta t\u00eb miopis\u00eb tek t\u00eb rinjt\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb SHBA si n\u00eb Britani, p\u00ebrqindja p\u00ebrkat\u00ebse ka arritur mbi 40%.<\/p>\n<p>R\u00ebnia dramatike e sasis\u00eb s\u00eb koh\u00ebs q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt kalojn\u00eb jasht\u00eb dhe n\u00eb rrezet e diellit thuhet se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga faktor\u00ebt kryesor\u00eb pas \u201cepidemis\u00eb miopike\u201d q\u00eb mjek\u00ebt e syrit n\u00eb t\u00eb gjitha vendet po shohin.<\/p>\n<p>Si\u00e7 raporton BBC, predispozita p\u00ebr miopi nuk varet shum\u00eb nga faktor\u00ebt gjenetik\u00eb, por kryesisht nga ato mjedisore.<\/p>\n<p>F\u00ebmij\u00ebt me nj\u00eb ose t\u00eb dy prind\u00ebrit miop\u00eb kan\u00eb m\u00eb shum\u00eb gjasa t\u00eb zhvillojn\u00eb miopi.<\/p>\n<p>Por pavar\u00ebsisht faktit se gjeneve u duhen shum\u00eb breza p\u00ebr t\u00eb ndryshuar, p\u00ebrqindja e f\u00ebmij\u00ebve me k\u00ebt\u00eb gjendje \u00ebsht\u00eb rritur me 42% q\u00eb nga viti 1970 n\u00eb SHBA.<\/p>\n<p>Organizata Bot\u00ebrore e Sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb vler\u00ebson, nga ana e saj, se m\u00eb shum\u00eb se 50% e popullsis\u00eb s\u00eb Tok\u00ebs do t\u00eb ket\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr syze miopie deri n\u00eb vitin 2050.<\/p>\n<p>Mungesa e loj\u00ebs n\u00eb natyr\u00eb me ekspozimin e f\u00ebmij\u00ebve ndaj drit\u00ebs s\u00eb diellit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga faktor\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb fenomenit.<\/p>\n<p>Theksi i ri n\u00eb detyrat e shkoll\u00ebs q\u00eb duhen b\u00ebr\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, joshja e pajisjeve elektronike dhe shqet\u00ebsimet e prind\u00ebrve p\u00ebr sigurin\u00eb e hap\u00ebsirave publike po i shtyjn\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb f\u00ebmij\u00eb n\u00eb izolim vullnetar.<\/p>\n<p>Nj\u00eb studim mjek\u00ebsor i vitit 2020 n\u00eb Kanada arriti n\u00eb p\u00ebrfundimin se f\u00ebmij\u00ebt tet\u00ebvje\u00e7ar\u00eb shpenzonin m\u00eb shum\u00eb se pes\u00eb or\u00eb n\u00eb dit\u00eb para ekraneve p\u00ebr arg\u00ebtim, pa llogaritur or\u00ebt e kompjuterit p\u00ebr detyrat e shkoll\u00ebs.<\/p>\n<p>Shkalla e miopis\u00eb u rrit ndjesh\u00ebm midis mosh\u00ebs gjasht\u00eb dhe tet\u00eb vje\u00e7, me f\u00ebmij\u00ebt q\u00eb performuan shum\u00eb m\u00eb keq n\u00eb testet e syve sesa n\u00eb vitin 2015.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, tek k\u00ebta f\u00ebmij\u00eb nuk ka pasur r\u00ebnie t\u00eb aft\u00ebsive intelektuale.<\/p>\n<p>Edhe pse shum\u00eb kan\u00eb argumentuar tradicionalisht se leximi i tep\u00ebrt rrit gjasat e zhvillimit t\u00eb miopis\u00eb, studimet e fundit tregojn\u00eb se mungesa e drit\u00ebs s\u00eb diellit dhe q\u00ebndrimi para ekranit t\u00eb kompjuterit ose telefonit jan\u00eb faktor\u00eb shum\u00eb m\u00eb r\u00ebndues.<\/p>\n<p>Tani po flasim p\u00ebr nj\u00eb fenomen global, si\u00e7 raporton BBC.<\/p>\n<p>Miopia e adoleshent\u00ebve ka marr\u00eb p\u00ebrmasa epidemike n\u00eb Azin\u00eb Lindore dhe Juglindore, ku 80% deri n\u00eb 90% e nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb shkollave t\u00eb mesme jan\u00eb miop\u00eb.<\/p>\n<p>Ekspert\u00ebt kan\u00eb frik\u00eb se kjo prirje mund t\u00eb \u00e7oj\u00eb n\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb gjasave p\u00ebr s\u00ebmundje t\u00eb syrit si katarakta, glaukoma dhe degjenerimi makular n\u00eb t\u00eb ardhmen<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>P\u00ebrve\u00e7 kriz\u00ebs energjetike, ne po p\u00ebrballemi edhe me nj\u00eb kriz\u00eb globale t\u00eb miopis\u00eb, si\u00e7 raporton BBC. Ekspert\u00ebt japin alarmin duke ia atribuar fenomenin ndryshimeve n\u00eb zakonet e brezit t\u00eb ri dhe faktor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb. N\u00eb fund t\u00eb viteve 1980 dhe 1990, prind\u00ebrit n\u00eb Singapor filluan t\u00eb vun\u00eb re nj\u00eb ndryshim alarmues tek f\u00ebmij\u00ebt e tyre &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":25307,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25306"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=25306"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/25306\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/25307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=25306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=25306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}