{"id":24918,"date":"2022-10-03T09:30:04","date_gmt":"2022-10-03T09:30:04","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=24918"},"modified":"2022-10-03T09:36:14","modified_gmt":"2022-10-03T09:36:14","slug":"zoti-e-shpetofte-sterlinen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/10\/03\/zoti-e-shpetofte-sterlinen\/","title":{"rendered":"Zoti e shp\u00ebtoft\u00eb st\u00ebrlin\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p><strong>Anglia si Greqia dhe Italia e 10 viteve m\u00eb par\u00eb? Nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb fantaekonomi. Ja pse \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb problem europian.<\/strong><\/p>\n<p>Komplotist\u00eb t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs qet\u00ebsohuni. R\u00ebnia e valut\u00ebs britanike k\u00ebsaj radhe nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb aspak me George Soros president <em>ad honorem<\/em> i CPGM (q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr kompleksin pluto \u2013 judaiko \u2013 masonik) dhe armik num\u00ebr nj\u00eb i bashk\u00ebkombasit t\u00eb tij Viktor Mih\u00e1ly Orb\u00e1n. Edhe pse n\u00eb k\u00ebt\u00eb muaj festohet p\u00ebrvjetori i 30 i sulmit koncentrik ndaj lir\u00ebs st\u00ebrlin\u00eb dhe lir\u00ebs italiane (16 shtatori 1992 u pag\u00ebzuar e \u201cM\u00ebrkura e Zez\u00eb\u201d), historia nuk p\u00ebrs\u00ebritet. Shum\u00eb gj\u00ebra kan\u00eb ndryshuar, p\u00ebrfshi mosh\u00ebn e Sorosit q\u00eb ka arritur t\u00eb 92 vjet\u00ebt. T\u00eb gjitha p\u00ebrve\u00e7 nj\u00ebr\u00ebs: at\u00ebhere ashtu si sot vala e gjat\u00eb niset nga Moska. Megjith\u00ebse po, gjeopolitika dhe gjeoekonomia si gjithmon\u00eb kryq\u00ebzohen. M\u00eb 26 dhjetor 1991 shkrihet zyrtarisht Bashkimi Sovjetik. Viti kishte filluar me represionin e dhunsh\u00ebm t\u00eb l\u00ebvizjeve indipendentiste n\u00eb vendet balltike, m\u00eb pas n\u00eb gusht grushti i shtetit i d\u00ebshtuar dhe sulmi ndaj parlamentit q\u00eb faktikisht likuidon Gorba\u00e7iovin n\u00eb favor t\u00eb Jelcinit. Kolapsi i Bashkimit Sovjetik bie mbi vendin m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt, Finland\u00ebn: markka, monedha komb\u00ebtare, zhvler\u00ebsohet, pason nj\u00eb reagim zinxhir.<\/p>\n<p>Koronat skandinave bien pasi q\u00eb n\u00eb qershor Danimarka e refuzon ratifikimin e Traktatit t\u00eb Maastricht t\u00eb firmosur n\u00eb dhjetorin e m\u00ebparsh\u00ebm. Nd\u00ebrkoh\u00eb Gjermania, e z\u00ebn\u00eb me bashkimin, rrit taksat p\u00ebr t\u00eb bllokuar inflacionin q\u00eb vjen nga lindja. Tregu ndjen arom\u00eb djegieje dhe nis t\u00eb spekuloj\u00eb kund\u00ebr unazave m\u00eb t\u00eb dob\u00ebta. Nd\u00ebrhyrjet e Bank\u00ebs s\u00eb Anglis\u00eb dhe t\u00eb Bank\u00ebs s\u00eb Italis\u00eb nuk vlejn\u00eb. Soros shet, por kapitalet jan\u00eb n\u00eb arrati prej koh\u00ebsh nga bursat e Londr\u00ebs dhe Milanos, miliarda mbi miliarda paund\u00ebsh dhe liretash. N\u00eb Itali qeveria e drejtuar nga Giuliano Amato shtr\u00ebngon frenat, arrin deri nj\u00eb marrje e detyruar nga llogarit\u00eb korrente duke ushqyer bindjen se Italia \u00ebsht\u00eb e mbaruar dhe Anglia nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb. N\u00eb Frankfurt dhe n\u00eb Paris kuptohet se t\u00eb dy valutat nuk do t\u00eb mund t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb m\u00eb n\u00eb SME, sistemin monetar europian. Negociata t\u00eb ethshme zhvillohen n\u00eb fundjav\u00ebn e 12 \u2013 13 shtatorit, por rezultati \u00ebsht\u00eb zhg\u00ebnjyes: lireta zhvler\u00ebsohet me 7%, Gjermania redukton p\u00ebrqindjen e interesit me nj\u00eb \u00e7erek pike t\u00eb vock\u00ebl. Tregjet nuk jan\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqura, godasin r\u00ebnd\u00eb ndaj liret\u00ebs italiane, deri kur Roma dhe Londra nuk njoftojn\u00eb se dalin nga marr\u00ebveshjet europiane n\u00eb shk\u00ebmbim, nd\u00ebrsa Madridi zhvler\u00ebson. Mbrojtja e kot\u00eb e k\u00ebmbimit p\u00ebrgjak rezervat. Nis pastaj rrug\u00ebtimi i gjat\u00eb q\u00eb do t\u00eb \u00e7oj\u00eb 10 vite m\u00eb pas n\u00eb futjen e euros nga e cila st\u00ebrlina do t\u00eb mbes\u00eb jasht\u00eb. Me pak p\u00ebrjashtime, valuta britanike ka mbetur gjithnj\u00eb m\u00eb e fort\u00eb se euro dhe vet\u00eb dollari, kurse tani po ndodh e kund\u00ebrta. Si ka mund\u00ebsi? Ka nj\u00eb shpjegim imediat dhe nj\u00eb pak m\u00eb afatgjat\u00eb. Le t\u00eb fillojm\u00eb nga i pari.<\/p>\n<p>Kriza energjitike dhe inflacioni nuk shp\u00ebrthyen me pushtimin rus t\u00eb Ukrain\u00ebs, por pa l\u00ebvizjen e \u201cMad Vlad\u201d Putinit do t\u00eb kishin qen\u00eb n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrkohshme. Mbret\u00ebria e Bashkuara goditet ashp\u00ebr, pavar\u00ebsisht se varet pak nga metani siberian, shum\u00eb m\u00eb pak se Italia dhe Gjermania. Problemi nuk \u00ebsht\u00eb mungesa fizike e gazit (vjen ende me boll\u00ebk nga Norvegjia dhe n\u00ebp\u00ebrmjet detit), \u00ebsht\u00eb rritja vertikale e \u00e7mimeve q\u00eb shtrihet nga l\u00ebnd\u00ebt e tjera t\u00eb para dhe i shtohet inflacioni i brendsh\u00ebm, i shtyr\u00eb nga rritja e k\u00ebrkes\u00ebs. Britania e Madhe k\u00ebshtu prek nj\u00eb rekord dhe tejkalon pragun psikologjik t\u00eb 10%, m\u00eb shum\u00eb se Bashkimi Europian dhe Shtetet e Bashkuara. P\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar mikstur\u00ebn helmuese t\u00eb inflacionit dhe kriz\u00ebs energjitike Liz Truss e ulur prej pak kohe (ka qen\u00eb akti zyrtar i fundit i Elizabet\u00ebs s\u00eb II) paraqitet si nj\u00eb axhend\u00eb alla Thatcher 43 vite m\u00eb pas. Bashk\u00eb me Kancelarin e Skakier\u00ebs s\u00eb saj, doktrinarin Kwasi Kwarteng, propozon nj\u00eb bilanc t\u00eb gjithin borxh prej 45 miliard st\u00ebrlinash midis shkurtimeve t\u00eb taksave dhe shpenzimesh publike q\u00eb do ta l\u00ebn\u00eb Thesarin pa asnj\u00eb shiling\u00eb, ka shkruar n\u00eb \u201cFinancial Times\u201d David Laws, ish minist\u00ebr i partis\u00eb liberaldemokratike q\u00eb e ka quajtur politik\u00ebn e konservator\u00ebve \u201ct\u00eb pap\u00ebrgjegjshme, eksentrike dhe regresive\u201d. Propagand\u00eb opozitare? Ndoshta, por fakti \u00ebsht\u00eb se tregjet financiare i japin t\u00eb drejt\u00eb dhe shesin nj\u00eb mal me st\u00ebrlina. Koeficenti i shk\u00ebmbimit bie n\u00eb 37% respektivisht dollarit. Fondi Monetar Nd\u00ebrkomb\u00ebtar l\u00ebshon nj\u00eb sulm t\u00eb ashp\u00ebr ndaj nj\u00eb plani financiar pa mbules\u00eb dhe i k\u00ebrkon Londr\u00ebs ta rimendoj\u00eb me urgjenc\u00eb, edhe pse ajo paket\u00eb nuk do t\u00eb mund ve\u00e7 ta r\u00ebndoj\u00eb inflacionin, duke e shtyr\u00eb Bank\u00ebn e Anglis\u00eb n\u00eb nj\u00eb rritje t\u00eb \u00e7mendur t\u00eb kostos s\u00eb paras\u00eb t\u00eb destinuar q\u00eb ta zhys\u00eb vendin n\u00eb nj\u00eb re\u00e7ision shum\u00eb m\u00eb t\u00eb keq dhe shum\u00eb m\u00eb p\u00ebrpara se parashikimi. Janet Yellen, sekretare e Thesarit t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara, njofton se po e ndjek situat\u00ebn shum\u00eb nga af\u00ebr. Si t\u00eb gjitha valutat kryesore, st\u00ebrlina dora dor\u00ebs dob\u00ebsohet n\u00eb muajt e kaluar respektivisht nj\u00eb dollari shum\u00eb t\u00eb fort\u00eb, ka mund\u00ebsi i mbivler\u00ebsuar pasi q\u00eb Federal Reserve ka lan\u00e7uar nj\u00eb fushat\u00eb agresive t\u00eb rritjes s\u00eb taksave p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar gar\u00ebn e \u00e7mimeve.<\/p>\n<p>Old Lady, si\u00e7 quhet Bank of England, ka k\u00ebrkuar t\u00eb ndjek\u00eb val\u00ebn, por n\u00eb vend q\u00eb t\u00eb shtrenjtohej, st\u00ebrlina ka r\u00ebn\u00eb. Bilanci Truss \u2013 Kwarteng i ka dh\u00ebn\u00eb goditjen vendimtare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, \u00e7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb Banka e Anglis\u00eb? T\u00eb rris\u00eb ende taksat (sipas Bloomberg do t\u00eb arrijn\u00eb mbi 5%), t\u00eb nd\u00ebrhyj\u00eb n\u00eb treg duke bler\u00eb tiujt n\u00eb st\u00ebrlina, t\u2019i l\u00ebshoj\u00eb nj\u00eb paralajm\u00ebrim qeveris\u00eb pasi kjo pakashum\u00eb e axhuston gjuajtjen. Megjithat\u00eb, i ka provuar t\u00eb gjitha, n\u00eb n\u00ebntor do t\u00eb rris\u00eb me nj\u00eb pik\u00eb tjet\u00ebr taksat, por deri m\u00eb tani ka pasur sukses t\u00eb pak\u00ebt. Instituti p\u00ebr Studimet Fiskale, nj\u00eb <em>think tank<\/em> britanik shum\u00eb influent, ka n\u00ebnvizuar preokupimet e tregjeve p\u00ebr nj\u00eb plan t\u00eb destinuar q\u00eb ta rris\u00eb borxhin publik deri sa t\u00eb cek\u00eb 100% t\u00eb PBB dhe t\u00eb rritur me 25 pik\u00eb t\u00eb mira. Natyrisht q\u00eb ka influencuar pandemia si kudo, por tashm\u00eb qeveria e drejtuar nga Boris Johnson kishte lan\u00e7uar n\u00eb nj\u00eb politike fiskale \u201cshpenzo dhe zgjerohu\u201d, duke u mb\u00ebshtetur mbi nj\u00eb monedh\u00eb gjith\u00ebsesi t\u00eb mbivler\u00ebsuar respektivisht dollarit dhe n\u00eb thelb e q\u00ebndrueshme, fal\u00eb t\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb t\u00ebrhiqte kapitale p\u00ebr t\u00eb financuar ekspansionin e brendsh\u00ebm dhe redukton dizavanc\u00ebn me t\u00eb jashtmin (\u00ebsht\u00eb n\u00eb 5% t\u00eb PBB, m\u00eb keq se \u00e7do vend i avancuar). Nj\u00eb llogari q\u00eb rezulton e gabuar. Sipas Paul Johnson, drejtor i IFS, borxhi rrezikon t\u00eb mos jet\u00eb m\u00eb i mb\u00ebshtetsh\u00ebm dhe Banka Qendrore duhet t\u00eb marr\u00eb masa emergjence duke i rritur shpejt dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme p\u00ebrqindjet e interesit, nj\u00eb kur\u00eb shokuese. Anglia \u00ebsht\u00eb katandisur si Greqia dhe Italia 10 vite m\u00eb par\u00eb? Nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb fantaekonomi. Larry Summers, sekretar i Thesarit n\u00eb mandatin e dyt\u00eb t\u00eb Bill Clinton, thekson se \u201cBritania e Madhe po sillet si nj\u00eb vend emergjent q\u00eb transformohet n\u00eb nj\u00eb vend somergjent\u201d (loj\u00eb fjal\u00ebsh e leht\u00eb, por efikase). \u201cFillimisht Brexit me pasojat e tij, tani kjo politik\u00eb fiskale, besoj se Londra do t\u00eb kujtohet se ka ndjekur politikat makroekonomike m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija t\u00eb \u00e7do vendi tjet\u00ebr t\u00eb madh prej nj\u00eb periudhe t\u00eb gjat\u00eb kohore n\u00eb k\u00ebt\u00eb an\u00eb\u201d, ka sentenciuar ekonomisti. Tregjet i japin t\u00eb drejt\u00eb, megjithat\u00eb si Yellen, ashtu edhe Summers, do t\u00eb duhet t\u00eb pyesnin sesa p\u00ebrgjegj\u00ebsi kan\u00eb vet\u00eb Shtetet e Bashkuara.<\/p>\n<p>St\u00ebrlina, e p\u00ebrs\u00ebrisim, nuk \u00ebsht\u00eb valuta e vetme q\u00eb zhvler\u00ebsohet, por zbret nj\u00eblloj edhe renminbi (apo juani) kinez. N\u00ebse n\u00eb Per\u00ebndim ai q\u00eb zhvler\u00ebson monedh\u00ebn \u00ebsht\u00eb inflacioni, n\u00eb Kin\u00eb r\u00ebnia e ekonomis\u00eb s\u00eb brendshme detyron q\u00eb t\u00eb ulet kostoja e parave, k\u00ebshtu q\u00eb politika monetare nuk mund t\u2019i vij\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb ndryshimit. Gjith\u00eb k\u00ebsaj i shtohet forca autonome e dollarit. Respektivisht nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb juani ka humbur 18%, jeni 24%, euro rreth 16%. Pse kart\u00ebmonedha e gjelb\u00ebr \u00ebsht\u00eb ngjitur kaq shum\u00eb dhe vazhdon t\u00eb vler\u00ebsohet? N\u00ebqoft\u00ebse ia b\u00ebjm\u00eb pyetjen nj\u00eb kambisti apo gjith\u00ebsesi nj\u00eb financieri, do t\u00eb thot\u00eb se Federal Reserve i ka rritur p\u00ebrqindjet e interesit p\u00ebrpara bankave t\u00eb tjera qendrore dhe nuk do t\u00eb ndalet, duke ushqyer shpresat e ringritjes. Nga ana tjet\u00ebr, edhe inflacioni ka nisur fillimisht n\u00eb Shtetet e Bashkuara i shtyr\u00eb nga rritja e konsumeve dhe e rrogave pas p\u00ebrfundimit t\u00eb pandemis\u00eb. Obligacionet japin nj\u00eb rendimet m\u00eb t\u00eb lart\u00eb se at\u00eb gjermane dhe kjo shtyn t\u00eb investohet n\u00eb bono amerikane n\u00eb vend t\u00eb atyre gjermane. Megjithat\u00eb, ka disa faktor\u00eb strukturor\u00eb dhe politik\u00eb p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb. I pari ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me eenrgjin\u00eb.<\/p>\n<p>Shtetet e Bashkuara jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb zon\u00ebn e siguris\u00eb pasi e kan\u00eb arritur vet\u00ebmjaftueshm\u00ebrin\u00eb, aq sa tashm\u00eb prej vitesh eksportojn\u00eb naft\u00eb dhe gaz. Puseve tradicionale n\u00eb tok\u00eb dhe n\u00eb Gjirin e Meksik\u00ebs ju shtohet bumi i <em>fracking<\/em>. Kostoja e prodhimit e hidrokarbureve amerikane \u00ebsht\u00eb m\u00eb i shtrenjt\u00eb se ai q\u00eb vjen nga Gjiri Persik, pra Shtetet e Bashkuara kan\u00eb interes ta shesin jasht\u00eb vendit kur \u00e7mimet jan\u00eb t\u00eb larta. Shtytja drejt ngritjes e vitit t\u00eb fundit ka qen\u00eb nj\u00eb man\u00eb, ka b\u00ebr\u00eb t\u00eb futet valut\u00eb p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn Shtetet e Bashkuara kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb madhe p\u00ebr t\u00eb kompensuar bilancin e tyre t\u00eb pagesave gjithnj\u00eb e n\u00eb dizavanc\u00eb t\u00eb fuqishme (tani \u00ebsht\u00eb n\u00eb 3.5% t\u00eb PBB), pra mund t\u00eb themi se n\u00eb atdhe kthehen m\u00eb shum\u00eb dollar\u00eb edhe pse jo akoma aq sa eksportohen. Ve\u00e7 k\u00ebsaj, me luft\u00ebn n\u00eb Europ\u00eb valuta amerikane po b\u00ebhet nj\u00eb mall rifuxhio. Dikur blinin franga zvicerane dhe doj\u00e7marka p\u00ebrve\u00e7 diamantave dhe mallrave t\u00eb \u00e7muara, p\u00ebr t\u2019u siguruar nga furtunat. Tani Gjermania nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eb vend i sigurt\u00eb, Zvicra \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e vog\u00ebl, Amerika ka nj\u00eb primat absolut. Nuk ka nevoj\u00eb as p\u00ebr metanin, as p\u00ebr naft\u00ebn ruse, posedon m\u00eb shum\u00eb arm\u00eb dhe sidomos m\u00eb t\u00eb mirat, p\u00ebrfshi arsenalet b\u00ebrthamore taktike. \u00cbsht\u00eb e qart\u00eb se n\u00eb rastin ku t\u00eb arrihej n\u00eb nj\u00eb eskalim atomik askush n\u00eb do t\u00eb ishte i sigurt\u00eb po t\u00eb mos ishte n\u00eb Oqeani dhe Amerik\u00ebn e Jugut, por tregjet v\u00ebn\u00eb bast mbi nj\u00eb luft\u00eb tradicionale dhe megjithat\u00eb gjithmon\u00eb e kufizuar.<\/p>\n<p>Pra Amerika si ombrell\u00eb e madhe, por jo vet\u00ebm kaq. Hap\u00ebsirat e manovr\u00ebs t\u00eb Bank\u00ebs Qendrore jan\u00eb t\u00eb m\u00ebdha pasi rritja e kostos s\u00eb parave nuk ka deri m\u00eb tani efekt ndaj pun\u00ebsimit. Bile vendet e pun\u00ebs vazhdojn\u00eb t\u00eb rriten dhe kjo i detyrohet pjes\u00ebrisht k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb brendshme t\u00eb mallrave dhe sh\u00ebrbimeve p\u00ebrve\u00e7se me reshoring, dometh\u00ebn\u00eb riatdhesimin nga ana e zinxhirit prodhues dhe nj\u00eb rikonvertim i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm i manifaktur\u00ebs amerikane. Presidenti Biden ka paraqitur nj\u00eb seri masash p\u00ebr ta shtyr\u00eb industrin\u00eb komb\u00ebtare, duke filluar nga shpenzimet e drejtuara p\u00ebr infrastrukturat, kredive fiskale dhe subvencionime t\u00eb tjera p\u00ebr biznese si prodhuesit e baterive dhe t\u00eb gjysm\u00ebp\u00ebr\u00e7uesve, p\u00ebrve\u00e7 normave t\u00eb reja federale mbi procedurat e gar\u00ebs dhe ofertat kompetitive q\u00eb favorizojn\u00eb bizneset jo domosdoshm\u00ebrisht amerikane, por gjith\u00ebsesi t\u00eb lokalizuara n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Ka edhe m\u00eb shum\u00eb dhe k\u00ebt\u00eb e tregon nj\u00eb reportazh i holl\u00ebsish\u00ebm i \u201cNew York Times\u201d. Nga vitet \u201970 e k\u00ebtej, re\u00e7isioni ka shkaktuar nj\u00eb humbje vendesh pune t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsuar me makineri, teknologji t\u00eb reja dhe <em>outsourcing<\/em> n\u00eb fazat e m\u00ebtejshme t\u00eb rritjes. Rigjall\u00ebrimi pas pandemis\u00eb ka qen\u00eb ndryshe: industria manifakturiste amerikane ka krijuar mjaft pun\u00ebsime sa p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb nivelet e m\u00ebparshme, bile edhe m\u00eb tej, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr 1 milion e 430 mij\u00eb vende pune, 67000 m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb nivelet parapandemike. Paketa e stimujve dhe e mb\u00ebshtetjeve prej 1900 miliard dollar\u00ebsh e quajtur American Rescue Plan i ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb shtytje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, ashtu si edhe ndryshimin e preferencave t\u00eb konsumator\u00ebve. \u201cNew York Times\u201d sjell shembullin e reduktimin p\u00ebr udh\u00ebtimet dhe restorantet n\u00eb favor t\u00eb mallrave si makina apo mobilje, divan\u00eb, objekte sht\u00ebpie. Motor\u00ebt industrial\u00eb e k\u00ebtij rigjall\u00ebrimi p\u00ebrfshijn\u00eb impiante farmaceutike, por edhe birrari apo fabrika akulloresh, dometh\u00ebn\u00eb nj\u00eb gam\u00eb e gjer\u00eb, jo vet\u00ebm biznese <em>high tech<\/em>. Kan\u00eb p\u00ebrfituar zonat e Liqeneve t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb kufijt\u00eb me Kanadan\u00eb, zonat malore t\u00eb per\u00ebndimit dhe t\u00eb juglindjes, zona shpesh bujq\u00ebsore apo me zhvillim t\u00eb ul\u00ebt. Edhe prodhuesit amerikan\u00eb kan\u00eb gjetur v\u00ebshtir\u00ebsi n\u00eb furnizime, por shkurtimi i zinxhirit prodhues favorizon padyshim pun\u00ebsimin.<\/p>\n<p>Brian Deese, drejtor i National Economic Council, n\u00ebnvizon surpriz\u00ebn e tij kur shikon sesa biznese, amerikane dhe t\u00eb huaja, deklarohen t\u00eb impenjuar p\u00ebr t\u00eb zgjeruar t\u00eb pun\u00ebsuarit dhe prodhimin n\u00eb Shtetet e Bashkuara. Kjo e b\u00ebn vendin nj\u00eb magnet p\u00ebr kompanit\u00eb. Edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb sot Federal Reserve mund t\u2019i ngrej\u00eb taksat e interesit me rrezik t\u00eb vog\u00ebl q\u00eb ngushtica t\u00eb provokoj\u00eb nj\u00eb val\u00eb shkarkimesh. Mandati i tij \u00ebsht\u00eb t\u00eb mbahen parasysh si \u00e7mimet, ashtu edhe vendet e pun\u00ebs, duke bilancuar nj\u00ebra tjetr\u00ebn; do t\u00eb shikojm\u00eb n\u00eb muajt e ardhsh\u00ebm n\u00ebse do t\u00eb jet\u00eb ende e mundur, sinjale preokupuese t\u00eb nj\u00eb re\u00e7isioni t\u00eb af\u00ebrt ka. Megjithat\u00eb mb\u00ebshtetja e dollarit \u00ebsht\u00eb fenomeni themelor i n\u00ebnvizuar nga Deese: \u201cShtetet e Bashkuara po adoptojn\u00eb politika q\u00eb krijojn\u00eb nj\u00eb mjedis t\u00eb favorsh\u00ebm p\u00ebt t\u00eb investuar k\u00ebtu n\u00eb periudh\u00eb afatgjat\u00eb\u201d. E gjitha kjo nuk ekziston n\u00eb Britanin\u00eb e Madhe, edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb Banka Qendrore ka v\u00ebshtir\u00ebsi m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb mb\u00ebshtetjen e valut\u00ebs. Spreadi me Gjermanin\u00eb \u00ebsht\u00eb rritur n\u00eb 221 pik\u00eb, thuajse sa ai italian, dhe vet\u00eb Old Lady paralajm\u00ebron p\u00ebr nj\u00eb rrezik mb\u00ebshtetshm\u00ebrie t\u00eb borxhit. Kriza britanike nga valutore \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb financiare dhe mund t\u00eb transformohet n\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb ekonomike m\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme. Ja pse vet\u00eb Bashkimi Europian, i mohuar, i p\u00ebrdhosur, i keqtrajtuar nga anglez\u00ebt, n\u00eb \u00e7do rast duhet t\u00eb kujdeset p\u00ebr ishujt britanik\u00eb fatet e t\u00eb cil\u00ebve nuk jan\u00eb t\u00eb shk\u00ebputura nga i yni. 6 shekuj m\u00eb par\u00eb Gilles Li Muisis, abat i Tournai, ankohej se \u201cn\u00eb faktin e monedhave gj\u00ebrat jan\u00eb shum\u00eb t\u00eb err\u00ebta: at\u00eb rriten dhe e zvog\u00eblojn\u00eb vler\u00ebn dhe nuk dihet se \u00e7far\u00eb t\u00eb b\u00ebhet; kur mendohet t\u00eb fitohet, gjen t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn\u201d. Si ta quash gabim? \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb akoma sot, por kjo err\u00ebsir\u00eb buron nga \u201clidhjet e shum\u00ebfishta t\u00eb monedh\u00ebs me t\u00eb gjitha aspektet e aktivitetit njer\u00ebzor\u201d, shkruante historiani i madh Marc Bloch pak p\u00ebrpara se t\u00eb vritej nga nazist\u00ebt n\u00eb 1944. \u201cDikur barometrat e l\u00ebvizjeve t\u00eb thella dhe shkaqe jo m\u00eb pak konvertimesh t\u00eb mrekullueshme t\u00eb masave, fenomenet monetare vendosen nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb denjat p\u00ebr v\u00ebmendje, m\u00eb zbuluesit, m\u00eb t\u00eb ngarkuarit me jet\u00eb ku historiani duhet ta drejtoj\u00eb v\u00ebmendjen e vet\u201d. Monedha nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00eb nj\u00eb num\u00ebror dhe nj\u00eb rezerv\u00eb me vler\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb arm\u00eb e fuqishme dhe nj\u00eb lev\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndryshuar t\u00eb gjitha shoq\u00ebrit\u00eb.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Anglia si Greqia dhe Italia e 10 viteve m\u00eb par\u00eb? Nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb fantaekonomi. Ja pse \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb problem europian. Komplotist\u00eb t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs qet\u00ebsohuni. R\u00ebnia e valut\u00ebs britanike k\u00ebsaj radhe nuk ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb aspak me George Soros president ad honorem i CPGM (q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr kompleksin pluto \u2013 judaiko \u2013 masonik) &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":24922,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24918"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24918"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24918\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24922"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24918"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24918"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24918"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}