{"id":24910,"date":"2022-10-03T09:14:26","date_gmt":"2022-10-03T09:14:26","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=24910"},"modified":"2022-10-03T09:14:26","modified_gmt":"2022-10-03T09:14:26","slug":"ajo-murtaja-e-pamuk","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/10\/03\/ajo-murtaja-e-pamuk\/","title":{"rendered":"Ajo murtaja e Pamuk"},"content":{"rendered":"<p><strong>Fillimet e \u2018900: Epidemi, frik\u00eb, gjueti ndaj infektuesit, revolta, represione. Shkrimtari turk kthehet me nj\u00eb roman historik q\u00eb na flet p\u00ebr t\u00eb tashmen: \u00abN\u00ebse jam ende i lir\u00eb, kjo \u00ebsht fal\u00eb Nobelit\u00bb<\/strong><\/p>\n<p>Vet\u00ebm nj\u00eb shkrimtar si Orhan Pamuk mund t\u00eb firmoste romanin e madh politik t\u00eb murtaj\u00ebs bashk\u00ebkohore. Jemi n\u00eb Mingher, nj\u00eb ishull imagjinar p\u00ebrgjat\u00eb rrug\u00ebs midis Stambollit dhe Aleksandris\u00eb s\u00eb Egjiptit. L\u00ebvizim midis sulltan\u00ebsh, pashallar\u00ebsh, burokrat\u00ebsh dhe princeshash, n\u00eb per\u00ebndimin e Perandoris\u00eb Osmane t\u00eb tronditur nga epidemia e zez\u00eb, por \u00ebsht\u00eb sikur n\u00eb ato ndodhi t\u00eb viteve t\u00eb para t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar t\u00eb flisnin p\u00ebr ne, p\u00ebr regjime autoritare dhe demokracit\u00eb tona t\u00eb brishta. Ndoshta pse \u201cqendra sekrete\u201d e <em>Net\u00ebve t\u00eb murtaj\u00ebs<\/em>, i dal\u00eb tani nga Einaudi, \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht n\u00eb qarkun e shkurt\u00ebr midis t\u00eb pabesueshmes dhe t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, midis fiksionit letrar dhe t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike, midis shpikjes narrative t\u00eb projektuar n\u00eb nj\u00eb epok\u00eb h\u00ebn\u00ebrisht t\u00eb larg\u00ebt dhe nxitjes konstante p\u00ebr t\u00eb lexuar nj\u00eb apel ndaj aktualitetit, t\u00eb sh\u00ebnuar nga pandemia, karantina dhe l\u00ebkundje sizmike n\u00eb gjeografin\u00eb politike.<\/p>\n<p>\u00abArti i romanit\u00bb, i thot\u00eb Pamuk nj\u00eb personazhi, \u00abbazohet mbi aft\u00ebsin\u00eb e rr\u00ebfimit t\u00eb historive tona sikur t\u2019u p\u00ebrkisnin t\u00eb tjer\u00ebve dhe rr\u00ebfimit t\u00eb historive t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve sikur t\u00eb ishin tonat\u00bb. Heqje dhe mohime, gjueti ndaj infektuesit, kufizime dhe izolim, l\u00ebvizje revolte, ashp\u00ebrsime autoritare, burokraci t\u00eb lindura, radikalizma fetare dhe nacionaliste: <em>de te fabula narratur<\/em>. Pastaj \u00ebsht\u00eb edhe frika, ankthi i shpirtit q\u00eb insinuohet n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet m\u00eb intime, n\u00eb familje, deri n\u00eb dhom\u00ebn e gjumit. \u00abFrika shfaqet tek personazhet e mi vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb hartim t\u00eb dyt\u00eb\u00bb, zbulon Pamuk n\u00eb lidhje me Zoom nga studioja e tij n\u00eb Stamboll. \u00abUn\u00eb nuk e dija se \u00e7far\u00eb ishte ajo ndjenj\u00eb dhe kam mundur ta transferoj n\u00eb roman vet\u00ebm pasi ka ardhur koronavirusi\u00bb.<\/p>\n<p>M\u00ebnyra t\u00eb bukura dhe shikim i qeshur, shkrimtari fitues i \u00c7mimit Nobel na fut brenda ofi\u00e7in\u00ebs letrare t\u00eb tij dhe brenda ngrehin\u00ebs komplekse t\u00eb nj\u00eb romani q\u00eb ka k\u00ebrkuar rishkrime t\u00eb ndryshme. P\u00ebr nj\u00eb lib\u00ebr mbi murtaj\u00ebn mendonte prej disa dekadash dhe k\u00ebt\u00eb e shpjegon edhe thell\u00ebsia e faqeve t\u00eb tij (mbi 700) q\u00eb nuk mund t\u00eb jen\u00eb fruti i ngutur i epidemis\u00eb s\u00eb fundit. Midis shum\u00eb katastrofave koronavirusi na ka dhuruar nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb q\u00eb as Defoe, as Manzoni, as Camus \u2013 tri romancier\u00ebt e m\u00ebdhenj t\u00eb murtaj\u00ebs \u2013 e pat\u00ebn p\u00ebrjetuar personalisht. \u00abGjat\u00eb <em>lockdown<\/em> jo vet\u00ebm kam m\u00ebsuar \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb frika, por kam m\u00ebsuar edhe ta shkruaj, t\u2019i jap nj\u00eb form\u00eb narrative\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si ju ka ardhur ideja t\u00eb shkruani nj\u00eb roman p\u00ebr murtaj\u00ebn p\u00ebrpara se ajo t\u00eb materializohej n\u00eb jet\u00ebt tona?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKam filluar ta mendoj 45 vite m\u00eb par\u00eb. Ideja e shkrimit t\u00eb nj\u00eb rr\u00ebfimi historik mbi murtaj\u00ebn i vendosur n\u00eb fundin e Perandoris\u00eb Osmane. Tema qendrore do t\u00eb ishte frika nga vdekja t\u00eb cil\u00ebn vet\u00ebdija per\u00ebndimore shoq\u00ebron zbulimin e vet\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb individit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pra nj\u00eb reflektim m\u00eb filozofik i dijes.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPor m\u00eb pas kam dashur t\u2019i bashkangjis nj\u00eb tem\u00eb tjet\u00ebr, i frym\u00ebzuar nga vepra e Edward Said, <em>Orientalizmi<\/em>, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb analiz\u00eb e holl\u00ebsishme e bot\u00ebs s\u00eb deformuar me t\u00eb cil\u00ebn Per\u00ebndimi shikon dhe p\u00ebrfaq\u00ebson banor\u00ebt e Lindjes s\u00eb Mesme. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb m\u00eb obsesiononte akuza e fatalizmit q\u00eb do p\u00ebrshkonte turqit mysliman\u00eb p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb epidemie: sipas klish\u00e9s\u00eb orientaliste, do t\u00eb rrinin t\u00eb shikonin pa b\u00ebr\u00eb asgj\u00eb pasi Zoti ka shkruar shum\u00eb p\u00ebrball\u00eb secilit dat\u00ebn e vdekjes s\u00eb tij. Kuptoni se \u00e7far\u00eb mendimesh m\u00eb v\u00ebrtiteshin n\u00ebp\u00ebr kok\u00eb&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb paragjyskim ka gjurm\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb roman, por si keni arritur ta zb\u00ebrtheni?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abP\u00ebr t\u00eb kuptuar se ajo klish\u00e9 kishte nj\u00eb themel jam l\u00ebshuar n\u00eb leximin e gjith\u00e7kaje q\u00eb ishte shkruar mbi epidemit\u00eb e shp\u00ebrthyera n\u00eb \u2018800 \u2013 at\u00ebhere sidomos kolera \u2013 por edhe n\u00eb epoka t\u00eb m\u00ebparshme dhe kam zbuluar se mekanizma t\u00eb caktuara p\u00ebrs\u00ebriten t\u00eb pandryshuara n\u00eb koh\u00eb. Kur shp\u00ebrthen infektimi, \u00e7do qeveri b\u00ebhet m\u00eb autoritare. P\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb t\u00eb respektohet karantina, shtetet adoptojn\u00eb masa represive, t\u00eb cilave shpesh i kan\u00eb pasuar l\u00ebvizje rebelimi. Nj\u00eb konstante e historis\u00eb jan\u00eb edhe larjet e hesapeve: shum\u00eb regjime p\u00ebrfitojn\u00eb nga katastrofat p\u00ebr t\u2019i heshtur armiqt\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>K\u00ebshtu, kur ka shp\u00ebrthyer kovidi, e dinit tashm\u00eb se \u00e7far\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb ndodhte n\u00eb Turqi.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abN\u00eb realitet kam nisur t\u00eb shkruaj p\u00ebrpara koronavirusit, 5 vite e gjysm\u00eb m\u00eb par\u00eb. Kam ndjer\u00eb se ishte momenti i duhur. Kisha par\u00eb qeverin\u00eb e Erdoganit t\u00eb spostohej gjithnj\u00eb me m\u00eb shum\u00eb n\u00eb nj\u00eb terren represiv: virusi dhe masat kufizuese p\u00ebr ta kund\u00ebrshtuar do t\u00eb ishin nj\u00eb alegori e fuqishme e autoritarizmit n\u00eb rritje e regjimit turk. At\u00ebhere murtaja ishte vet\u00ebm nj\u00eb metafor\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pastaj ka pushuar s\u00eb q\u00ebni metafor\u00eb dhe ka ardhur n\u00eb jet\u00ebn t\u00ebnde.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abN\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb ka shp\u00ebrthyer kaosi. Miqt\u00eb q\u00eb deri n\u00eb at\u00eb moment m\u00eb kishin shkurajuar \u2013 \u201cPor \u00e7far\u00eb m\u00ebrzie nj\u00eb roman mbi epidemin\u00eb dhe karantin\u00ebn, kush do q\u00eb ta lexoj\u00eb?\u201d \u2013 kan\u00eb filluar t\u00eb m\u00eb telefonojn\u00eb: sipas tyre isha njeriu m\u00eb fatlum i Tok\u00ebs. P\u00ebr t\u00eb mos th\u00ebn\u00eb p\u00ebr presionet e botuesve t\u00eb mi: at\u00ebhere i dashur Orhan, mbaruat? Kur do t\u00eb na e dor\u00ebzoni?\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Dhe ju si ndjeheshit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNdjenja shum\u00eb kund\u00ebrshtuese. Nga nj\u00ebra an\u00eb nuk mund t\u00eb konsiderohesha me fat: midis viktimave t\u00eb para t\u00eb koronavirusit n\u00eb Stamboll ka qen\u00eb halla ime q\u00eb banonte pak blloqe larg meje, nj\u00eb figur\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr formimin tim artistik. Nga ana tjet\u00ebr isha pre e nj\u00eb lumturie t\u00eb eksituar: po shkruaja nj\u00eb roman historik mbi murtaj\u00ebn e 1901 dhe nd\u00ebrkoh\u00eb po e shkruaja sot. Nj\u00eb kusht tipik krijues pasmodern: si\u00e7 dihet, un\u00eb po shkoj n\u00eb das\u00ebm!\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Por t\u00eb jetuarit n\u00eb vet\u00eb t\u00eb par\u00eb tragjedin\u00eb e epidemis\u00eb e ka ndryshuar shikimin n\u00eb krijimin e romanit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPo, rr\u00ebnj\u00ebsisht. Kisha shkruar tashm\u00eb shum\u00eb faqe, por duke i besuar leximit t\u00eb librave t\u00eb tjera. K\u00ebshtu kam kuptuar se n\u00eb versionin e par\u00eb t\u00eb romanit mungonte frika, frika ime: isha 68 vje\u00e7, kisha frik\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn time dhe p\u00ebr jet\u00ebt e t\u00eb tjer\u00ebve, por personazhet e mi nuk e kishin terrorin e murtaj\u00ebs aq sa e kisha un\u00eb nga koronavirusi. M\u00eb \u00ebsht\u00eb dashur t\u2019i rifus duart\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Ju projektoni frik\u00ebn edhe n\u00eb intimitetin e marr\u00ebdh\u00ebnieve sentimentale, si n\u00eb historin\u00eb e dashuris\u00eb midis major Qamilit dhe Zejnepit, por fakti q\u00eb e keni p\u00ebrjetuar drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti pandemin\u00eb n\u00eb \u00e7far\u00eb m\u00ebnyre ju diferencon nga narrator\u00ebt e m\u00ebdhenj t\u00eb murtaj\u00ebs, por q\u00eb nuk e kishin p\u00ebrjetuar?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKur ka nisur aventura ime, kam menduar se do t\u00eb isha romancieri i kat\u00ebrt q\u00eb shkruaja p\u00ebr muratj\u00ebn pa e p\u00ebrjetuar. Pastaj kovidi i ka prishur planet. E them menj\u00ebher\u00eb se i preferuari im \u00ebsht\u00eb Daniel Defoe, i cili arrin t\u00eb kthej\u00eb mrekullisht kaosin, zbehjen dhe trazir\u00ebn sentimentale t\u00eb njer\u00ebzve pa pasur nevoj\u00eb q\u00eb ta p\u00ebrjetoj\u00eb direkt infektimin, por duke i besuar blloqeve t\u00eb sh\u00ebnimeve t\u00eb vjetra t\u00eb daj\u00ebs. P\u00ebr sa i p\u00ebrket Manzoni, faqet e tij mbi murtaj\u00ebn jan\u00eb shum\u00eb realiste, brenda nj\u00eb kryevepre q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb afresk i gjer\u00eb i Italis\u00eb. P\u00ebr Albert Camus murtaja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alegori e madhe politike e pushtimit nazist t\u00eb Franc\u00ebs: nga t\u00eb tre ai \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak besniku i realitetit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si vendoseni ju n\u00eb kuartet?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNdjehem shum\u00eb ndryshe nga t\u00eb gjith\u00eb, por ambicia ime si shkrimtar ka qen\u00eb q\u00eb t\u2019i b\u00ebj\u00eb tribut aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb eksplorimit njer\u00ebzor t\u00eb Defoe dhe skrupullit korinikisht t\u00eb Manzoni. Ndjehem shum\u00eb larg simbolizmit t\u00eb Camus, nga momenti q\u00eb tek <em>Net\u00ebt e murtaj\u00ebs <\/em>un\u00eb kam k\u00ebrkuar t\u00eb pikturoj nj\u00eb afresk realist t\u00eb r\u00ebnies s\u00eb Perandoris\u00eb Osmane\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Mua m\u00eb duket se asnj\u00ebri prej narrator\u00ebve t\u00eb murtaj\u00ebs nuk e ka adoptuar pik\u00ebpamjen tuaj. Ju e rr\u00ebfeni epidemin\u00eb n\u00eb planin politik dhe shtet\u00ebror, dometh\u00ebn\u00eb rr\u00ebfeni formimin e nj\u00eb burokracie t\u00eb madhe t\u00eb rritur p\u00ebrreth virusit: mjek\u00eb, farmacist\u00eb, ushtar\u00eb, ministra, autoritete fetare, pashallar\u00eb&#8230; <\/strong><\/p>\n<p>\u00abKjo do t\u00eb jet\u00eb klasa e re drejtuese e Mingher, ku shp\u00ebrthen nj\u00eb revolt\u00eb nacionaliste dhe lind nj\u00eb shtet i ri&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pse keni zgjedhur k\u00ebt\u00eb pik\u00ebpamje?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKur e kam kuptuar se po shkruaja nj\u00eb roman mbi murtaj\u00ebn dhe politik\u00ebn, m\u00eb ka ardhur d\u00ebshira t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndrohesha mbi mekanizmat e nd\u00ebrtimit t\u00eb nj\u00eb kombi, <em>nation building<\/em>: nuk ka r\u00ebnd\u00ebsi n\u00ebse po flasim p\u00ebr Turqin\u00eb, Shqip\u00ebrin\u00eb, Malin e Zi apo Mingher. Bashk\u00eb me lindjen e kombi t\u00eb ri m\u00eb interesonte edhe t\u00eb rr\u00ebfeja kompleksin e mitografive dhe legjendave q\u00eb legjitimojn\u00eb sovran\u00ebt e rinj: Eric Hobsbawm ju kushtoi librin e famsh\u00ebm <em>Shpikja e tradit\u00ebs<\/em>. B\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb religjion t\u00eb ri laik q\u00eb pa bekimin e Zotit duhet t\u00eb motivoj\u00eb nj\u00eb komunitet\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb keni zgjedhur form\u00ebn letrare e nj\u00eb eseje historike t\u00eb rr\u00ebfeyer, nj\u00eb roman \u2013 histori pezull midis realitetit dhe fiksionit.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKam k\u00ebrkuar nj\u00eb ekuilib\u00ebr midis nj\u00eb qasjeje eseistike dhe nj\u00eb qasjeje part\u00ebrtisht letrare. N\u00eb thelb kam ndjekur leksioni magjistral t\u00eb Tolstoj, shkrimtarit m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb romaneve historike. <em>Lufta dhe paqja <\/em>\u00ebsht\u00eb nj\u00eb roman \u2013 dhe \u00e7far\u00eb romani! \u2013 q\u00eb mbyllet me nj\u00eb ese t\u00eb filozofis\u00eb t\u00eb historis\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong><em>Net\u00ebt e murtaj\u00ebs<\/em><\/strong><strong> mund t\u00eb lexohen edhe si nj\u00eb akt dashurie p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb q\u00eb n\u00eb fund triumfon mbi p\u00ebrmbledhjen e thjesht\u00eb historike. Ju e thoni shprehimisht me z\u00ebrin tuaj prej narratori: \u201cKjo periudh\u00eb e shkurt\u00ebr, por dramatike, nuk mund t\u00eb kuptohet vet\u00ebm me metod\u00ebn historike, p\u00ebr k\u00ebrkonte aktin e romanit\u201d. \u00c7far\u00eb zbulon shkrimtari q\u00eb historiani nuk di ta thot\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abFaktorin human, si\u00e7 e ka quajtur Graham Greene. P\u00ebr mua elementi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. Cil\u00ebsia e njer\u00ebzve, m\u00ebnyrat e tyre m\u00eb sekrete. Por ku arrin t\u00eb kap\u00ebsh m\u00eb shum\u00eb? Ne n\u00eb perandorit\u00eb e m\u00ebdha, por n\u00eb vendet m\u00eb t\u00eb izoluara. N\u00eb qyteza kufitare si Kars, ku kam vendosur romanin <em>D\u00ebbor\u00eb<\/em> apo n\u00eb ishuj t\u00eb larg\u00ebt si Mingher. Tani nuk duan t\u00eb futem n\u00eb gjeneralizime tep\u00ebr t\u00eb guximshme, por preferoj t\u00eb punoj mbi k\u00ebto realitete t\u00eb vogla pasi besoj se arrijn\u00eb ta kthejn\u00eb me past\u00ebrti m\u00eb t\u00eb madhe gjendjen njer\u00ebzore dhe \u00ebsht\u00eb k\u00ebtu q\u00eb mund t\u00eb gjendej ekuilibri q\u00eb thoja midis historis\u00eb dhe fiksionit letrar\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Z\u00ebri tregues i p\u00ebrket nj\u00eb studiuesje t\u00eb historis\u00eb, Min\u00ebs nga Mingher, q\u00eb do ta zbulojm\u00eb se pastaj \u00ebsht\u00eb st\u00ebrmbesa e princesh\u00ebs Paqize, protagonistes fem\u00ebrore t\u00eb romanit: \u00ebsht\u00eb fal\u00eb letrave t\u00eb princesh\u00ebs q\u00eb rind\u00ebrtohet historia e nj\u00eb kombi t\u00eb ri. Pse keni zgjedhur t\u00eb identifikoheni me nj\u00eb grua?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abDora dor\u00ebs q\u00eb plaken, k\u00ebtu n\u00eb Turqin\u00eb time, kam gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb rr\u00ebfej histori nga nj\u00eb pik\u00ebpamje fem\u00ebrore. Ndoshta pse jam nj\u00eb plak shum\u00eb norma\u00eb plot me paragjykime ndaj grave dhe, k\u00ebshtu, plot me ndjenja faji. At\u00ebhere k\u00ebrkoj t\u2019u ofroj lexuesve t\u00eb mi edhe nj\u00eb Orhan Pamuk <em>politically correct<\/em>\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Ka analogji t\u00eb ndryshme midis jush dhe Minas: t\u00eb dy keni r\u00ebn\u00eb n\u00eb fatkeq\u00ebsi n\u00eb regjimet respektive pse keni mbrojtur miqt\u00eb intelektual\u00eb n\u00eb burg dhe pse keni folur p\u00ebr genocidin e armen\u00ebve. Ju keni edhe nj kameo t\u00eb vog\u00ebl allaHitchcock: midis miqve t\u00eb Minas citoni Orhan Pamuk, \u201cromancier i apasionuar pas historis\u00eb\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNdjehem af\u00ebr me Minan nga Mingheri, sigurisht, por edhe pas st\u00ebrgjyshes, princesh\u00ebs Paqize, p\u00ebr shum\u00eb vite e burgosur n\u00eb pallatet e dajls, sulltanit Abdul Hamid: jan\u00eb t\u00eb dyja viktima, por edhe an\u00ebtare me titull t\u00eb plot\u00eb t\u00eb elit\u00ebs fillimisht osmane, m\u00eb pas mingeriane. N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtyre dy grave doja t\u00eb rr\u00ebfeja gjendjen fem\u00ebrore sot, n\u00eb pjes\u00ebn e bot\u00ebs ku jetoj un\u00eb. Gra t\u00eb padukshme, nuk i sheh n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb dhe nuk i sheh n\u00eb politik\u00ebn aktive. Diferenca kryesore midis meje dhe princesh\u00ebs Paqize \u00ebsht\u00eb se pavar\u00ebsisht n\u00eb vendin tim ka pasur tentativa t\u00eb ndryshme p\u00ebr ta mbyllur z\u00ebrin tim, \u00c7mimi Nobel m\u00eb ka lejuar t\u00eb flas drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti me lexuesit dhe me lexueset e mia. Dhe n\u00ebse letrat e Paqizes\u00eb mund t\u00eb lexohen vet\u00ebm nga e motra, un\u00eb lexohem n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Gjat\u00eb romanit \u00ebsht\u00eb tentuar t\u00eb identifikohet n\u00eb autoritarin Abdul Hamid, sulltan panislamist i Perandoris\u00eb Osmane, figura e Erdoganit.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abAnalogjia duron vet\u00ebm pjes\u00ebrisht. Sulltani ishte shum\u00eb m\u00eb i oksidentalizuar: p\u00eblqente operan, fliste fr\u00ebngjisht, lexonte me pasion romanet e verdh\u00eb. E p\u00ebrjashtoj q\u00eb Erdogani t\u00eb lexoj\u00eb Sherlock Holmes! Abul Hamid ka shpikur islamin politik dhe e ka p\u00ebrdorur instrumentalisht p\u00ebr ta shantazhuar Europ\u00ebn. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Erdogani beson sinqerisht n\u00eb shenjt\u00ebrin\u00eb e islamit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Por ju mendoni se trash\u00ebgimia laike dhe proper\u00ebndimore e Atat\u00fcrk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasuri e fituar p\u00ebrgjithmon\u00eb? Apo rrezikon t\u00eb p\u00ebrmbyset nga ai q\u00eb \u00ebsht\u00eb quajtur \u201curagani Erdogan\u201d?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abBesoj se trash\u00ebgimia e Atat\u00fcrk ka p\u00ebsuar d\u00ebme t\u00eb r\u00ebnda. Simboli m\u00eb i bujsh\u00ebm i tradh\u00ebtimit t\u00eb tij p\u00ebrfaq\u00ebsohet nga Sh\u00ebn Sofia, monument madh\u00ebshtor bizantin i Stambollit, i konvertuar fal\u00eb Atat\u00fcrk nga xhami osmane n\u00eb muzeum \u2013 tribut i Per\u00ebndimit \u2013 dhe tani me vendimin e Erdoganit \u00ebsht\u00eb rib\u00ebr\u00eb vend kulti i mysliman\u00ebve. Pse kam kritikuar vendimin e qeveris\u00eb kam p\u00ebsuar sulme shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnda, por p\u00ebr aspekte t\u00eb tjera ndjej t\u00eb them se laiciteti i Atat\u00fcrk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb thell\u00ebsisht e rr\u00ebnjosur n\u00eb Turqi. Kur ka shp\u00ebrthyer kovidi, xhamia p\u00ebrkrah sht\u00ebpis\u00eb time n\u00eb Stamboll ka varur nj\u00eb lajm\u00ebrim \u201cMbyllur p\u00ebr shkak t\u00eb koronavirusit\u201d, nd\u00ebrsa po at\u00eb dit\u00eb n\u00eb New York Donald Trump ngrinte bibl\u00ebn duke i njoftuar bot\u00ebs: n\u00eb prill do t\u00eb p\u00ebrfundoj\u00eb gjith\u00e7ka. Fatalist ai m\u00eb shum\u00eb sesa islamisti Erdogan! Por, padiskutim trash\u00ebgimia e Atat\u00fcrk nuk mbetet e pad\u00ebmtuar nga kalimi i uraganit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr <em>Net\u00ebt e murtaj\u00ebs<\/em> ju jeni denoncuar n\u00eb vendin tuaj pik\u00ebrisht p\u00ebr p\u00ebr\u00e7mim ndaj Atat\u00fcrk. Thuajse nj\u00eb befasi.<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb nj\u00eb ngjarje shum\u00eb e komplikuar, paradoksale. Jam thirrur n\u00eb Stambo\u00ebll n\u00eb zyr\u00ebn e prokurorit publik q\u00eb merret me botimet. \u201cZoti Pamuk, n\u00eb romanin tuaj keni dashur t\u00eb p\u00ebr\u00e7moni babain e atdheut, Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\u201d. \u201cJo, Shk\u00eblqesia Juaj, e refuzoj \u00e7do akuz\u00eb\u201d. \u201cPor kemi marr\u00eb shum\u00eb letra ankuese, t\u00eb gjitha me t\u00eb nj\u00ebjtin nivel: ju keni fyer q\u00ebllimin tim p\u00ebr t\u00eb ofenduar Kemal Atat\u00fcrk. M\u00eb thoni se n\u00eb cil\u00ebn faqe t\u00eb romanit e keni b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb?\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb Zoti Prokuror nuk dinte m\u00eb se \u00e7far\u00eb t\u00eb b\u00ebnte\u00bb.<\/p>\n<p><strong>E si ka p\u00ebrfunduar?<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00c7\u00ebshtja i \u00ebsht\u00eb referuar gjykat\u00ebs m\u00eb t\u00eb lart\u00eb t\u00eb rendit juridik turk, por sipas avokatit tim praktika \u00ebsht\u00eb l\u00ebvizur n\u00eb kthetrat e Ministris\u00eb s\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb, e cila nuk di m\u00eb se \u00e7far\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb ngjarje surreale.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNj\u00eb histori q\u00eb do t\u2019i p\u00eblqente Kafkas. Duhet t\u00eb ket\u00eb ardhur nj\u00eb urdh\u00ebr nga lart, kush e di se nga kush: si mund t\u2019ia b\u00ebjm\u00eb ta godasim Pamukun? Hajde, nxjerrim akuz\u00ebn p\u00ebr fyerje ndaj Atat\u00fcrk. Besoj se edhe k\u00ebsaj radhe m\u00eb ka shp\u00ebtuar fama ime prej \u00c7mimi Nobel\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>Venerdi \u2013 La Repubblica<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fillimet e \u2018900: Epidemi, frik\u00eb, gjueti ndaj infektuesit, revolta, represione. Shkrimtari turk kthehet me nj\u00eb roman historik q\u00eb na flet p\u00ebr t\u00eb tashmen: \u00abN\u00ebse jam ende i lir\u00eb, kjo \u00ebsht fal\u00eb Nobelit\u00bb Vet\u00ebm nj\u00eb shkrimtar si Orhan Pamuk mund t\u00eb firmoste romanin e madh politik t\u00eb murtaj\u00ebs bashk\u00ebkohore. Jemi n\u00eb Mingher, nj\u00eb ishull imagjinar p\u00ebrgjat\u00eb &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":24911,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24910"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=24910"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/24910\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=24910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=24910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=24910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}