{"id":2381,"date":"2022-01-15T13:08:43","date_gmt":"2022-01-15T13:08:43","guid":{"rendered":"http:\/\/rdnews.al\/?p=2381"},"modified":"2022-01-15T13:08:58","modified_gmt":"2022-01-15T13:08:58","slug":"2381","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/01\/15\/2381\/","title":{"rendered":"Si Ushtria e Kuqe \u00e7liroi Vjen\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p>N\u00eb nat\u00ebn midis 11 dhe 12 marsit 1938, nj\u00ebsit\u00eb e Wehrmacht hyn\u00eb n\u00eb territorin e Austris\u00eb. Nuk pati rezistenc\u00eb ndaj tyre, p\u00ebrkundrazi, banor\u00ebt vendas i prit\u00ebn nxeht\u00ebsisht. M\u00eb 13 mars 1938, n\u00eb or\u00ebn 19 00, Adolf Hitleri hyri solemnisht n\u00eb Vjen\u00eb, i shoq\u00ebruar nga kryekomandanti (<em>Oberkommando<\/em>) i Forcave t\u00eb Armatosura gjermane, gjenerali Wilhelm Keitel. Po at\u00eb dit\u00eb u botua ligji \u201cMbi ribashkimin e Austris\u00eb me Perandorin\u00eb Gjermane\u201d, sipas t\u00eb cilit Austria u shpall \u201c<em>nj\u00eb prej territoreve t\u00eb Perandoris\u00eb Gjermane<\/em>\u201d dhe qysh at\u00ebhere u mbiquajt \u201c<em>Ostmark<\/em>\u201d. Nga ai moment e deri n\u00eb prillin e 1945, Austria qe pjes\u00eb e Rajhut t\u00eb Tret\u00eb. Banor\u00ebt e saj morr\u00ebn pjes\u00eb aktive n\u00eb agresionin kund\u00ebr Bashkimit Sovjetik, qoft\u00eb si pjes\u00eb e Wehrmacht, qoft\u00eb duke sh\u00ebrbyer n\u00eb nj\u00ebsit\u00eb SS. Nuk mund t\u00eb thuhet se n\u00eb Austria nuk pati nj\u00eb klandestinitet antinazist, por p\u00ebr t\u00eb kuptuar ekuilibrin e forcave mjafton t\u00eb citohen disa fakte. Me shp\u00ebrthimin e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, rreth 500000 austriak\u00eb ju bashkuan radh\u00ebve t\u00eb Wehrmacht.<\/p>\n<p>M\u00eb 1942, Partia Nacionalsocialiste Gjermane e Pun\u00ebtor\u00ebve (partia naziste) p\u00ebrb\u00ebhej nga rreth 688000 austriak\u00eb. Bashk\u00eb me an\u00ebtar\u00ebt e organizatave t\u00eb tjera hitleriane, deri \u00bc e popullsis\u00eb s\u00eb vendit mund t\u00eb konsiderohej e p\u00ebrfshir\u00eb aktivisht n\u00eb l\u00ebvizjen naziste n\u00eb territorin e Austris\u00eb. K\u00ebshtu, kur m\u00eb 1944 nisi formimi i shk\u00ebputjeve antinaziste t\u00eb vullnetar\u00ebve austriak\u00eb n\u00eb territorin e Jugosllavis\u00eb, u arrit\u00ebn t\u00eb krijohen vet\u00ebm 3 batalione. Prandaj, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave dhe n\u00eb funksion t\u00eb rrethanave t\u00eb tilla do t\u00eb ishte e ligjshme t\u2019u atribuohen austriak\u00ebve t\u00eb nj\u00ebjtat p\u00ebrgjegj\u00ebsi q\u00eb kan\u00eb pasur gjerman\u00eb n\u00eb Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, m\u00eb 1943, n\u00eb Konferenc\u00ebn e Mosk\u00ebs e Ministrave t\u00eb Jasht\u00ebm t\u00eb Bashkimit Sovjetik, Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Britanis\u00eb s\u00eb Madhe, vendet e koalicionit antihitlerian formuluan nj\u00eb pozicion leht\u00ebsisht ndryshe, i reflektuar n\u00eb \u201cDeklarat\u00ebn p\u00ebr Austrin\u00eb\u201d: \u201c<em>Qeverit\u00eb e Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuara, t\u00eb Bashkimit Sovjetik dhe t\u00eb Shteteve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Amerik\u00ebs kan\u00eb r\u00ebn\u00eb dakord q\u00eb Austria, vendi i par\u00eb q\u00eb ra viktim\u00eb e agresionit t\u00eb Hitlerit, duhet t\u00eb \u00e7lirohet nga dominimi gjerman<\/em>\u201d, pohon dokumenti. E konsideruan inekzistent dhe invalid aneksimin e imponuar Austris\u00eb nga Gjermania m\u00eb 15 mars 1938. Nuk u konsideruan n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb detyruar nga modifikime eventuale t\u00eb kryera n\u00eb Austri pas nj\u00eb date t\u00eb till\u00eb. Deklaruan se donin t\u00eb shikonin n\u00eb Austri t\u00eb restauruar, t\u00eb lir\u00eb e t\u00eb pavarur dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, t\u2019i mund\u00ebsonin popullit austriak, ashti si shteteve t\u00eb tjera fqinje q\u00eb ndodheshin n\u00eb situata t\u00eb ngjashme, q\u00eb t\u00eb gjenin at\u00eb siguri politike dhe ekonomike, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte baz\u00ebn e vetme p\u00ebr nj\u00eb paqe jet\u00ebgjat\u00eb. Megjithat\u00eb, i t\u00ebrhiqej v\u00ebmendja Austris\u00eb p\u00ebr faktin q\u00eb duke pasur nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb madhe n\u00eb pjes\u00ebmarrjen n\u00eb luft\u00eb p\u00ebrkrah Gjermanis\u00eb naziste, n\u00eb zgjidhjen finale, kontributi i saj ndaj kauz\u00ebs s\u00eb \u00e7lirimit pashmangshm\u00ebrisht q\u00eb do t\u00eb merrej n\u00eb konsiderat\u00eb.<\/p>\n<p>Koha e \u00e7lirimit t\u00eb Austris\u00eb erdhi n\u00eb pranver\u00ebn e 1945. M\u00eb 17 shkurt 1945, me nj\u00eb direktiv\u00eb t\u00eb Komand\u00ebs Supreme t\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe, Fronti i 2 dhe i 3 Ukrianas mor\u00ebn detyr\u00ebn e p\u00ebrgatitjes s\u00eb nj\u00eb sulmi ndaj Vjen\u00ebs. Fillimi i sulmit sovjetik ishte parashikuar p\u00ebr 15 mar 1945. Thuajse nj\u00ebkoh\u00ebsisht me vendimin e p\u00ebrgatitjes s\u00eb k\u00ebtij operacioni, komanda sovjetike mori informacione lidhur me sulmin e af\u00ebr t\u00eb fuqish\u00ebm nazist n\u00eb zon\u00ebn e Liqenit Balaton, n\u00eb Hungari. U vendos q\u00eb zmbrapsej sulmi gjerman n\u00eb zon\u00ebn e Liqenit Balaton, pa i nd\u00ebrprer\u00eb p\u00ebrgatitjet p\u00ebr sulmin ndaj Vjen\u00ebs. Operacioni \u201cZgjimi Pranveror\u201d i Wehrmacht qe sulmi i fundit gjerman i Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore dhe operacioni i fundit mbrojt\u00ebs i Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe. Gjat\u00eb 9 dit\u00ebve t\u00eb sulmit, nazist\u00ebt arrit\u00ebn t\u00eb avanconin me 30 kilometra n\u00eb drejtim t\u00eb sulmit kryesor, por nuk arrit\u00ebn t\u00eb siguronin nj\u00eb sukses vendimtar. Brenda 15 marsit, sulmi gjerman ishte ndalur, rezervat e tyre qen\u00eb ezauruar. Situata ishte e shk\u00eblqyer p\u00ebr kalimin e trupave sovjetike n\u00eb faz\u00ebn e tyre sulmuese.<\/p>\n<p>Ideja e operacionit sulmues sovjetik parashikonte sulmin kryesor e Armat\u00ebs s\u00eb 4 e t\u00eb 9 nga zona n\u00eb veri t\u00eb qytetit hungarez Sz\u00e9kesfeh\u00e9rv\u00e1r n\u00eb jugper\u00ebndim p\u00ebr t\u00eb rrethuar Armat\u00ebn e 6 SS Panzer. N\u00eb t\u00eb ardhmen, forcat kryesore do t\u00eb duhej t\u00eb b\u00ebnin nj\u00eb sulm n\u00eb drejtim t\u00eb qytetit hungarez Sopron dhe t\u00eb kalonin p\u00ebrtej kufirit hungarezo \u2013 austriak, duke i avancuar pjes\u00eb t\u00eb forcave n\u00eb qytetet hungareze Szombathely dhe Zalaegerszeg, p\u00ebr t\u00eb rrethuar nga veriu grupimin armik t\u00eb ndodhur n\u00eb qytetin hungarez Nagykanizsa. Armata e 26 dhe e 27 do t\u00eb duhej t\u00eb kryenin nj\u00eb sulm n\u00eb vijim dhe t\u00eb kontribuonin n\u00eb shkat\u00ebrrimin e armikut t\u00eb rrethuar. Armata e 57 dhe Armata e 1 Bullgare, q\u00eb operonin n\u00eb krahun e majt\u00eb e Frontit t\u00eb 3 Ukrainas, duhej t\u00eb nd\u00ebrmerrnin sulmin n\u00eb jug t\u00eb Liqenit Balaton me detyr\u00ebn e thyerjes s\u00eb armikut dhe zot\u00ebrimin e rajonit naft\u00ebmbajt\u00ebs t\u00eb ndodhur n\u00eb zon\u00ebn e Nagykanizsa. Fronti i 3 Ukrainas komandohej nga gjenerali dhe Marshalli i Bashkimit Sovjetik F\u00ebdor Ivanovi\u010d Tolbukhin. Fronti i 2 komandohej nga gjenerali dhe Marshalli i Bashkimit Sovjetik Rodion Jakovlevi\u00e7 Malinovskij. Armata e 1 Bullgare, aleate e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe, komandohej nga gjenerali bullgar ladimir Dmitrov Stoj\u00e7ev.<\/p>\n<p>Sulmi i trupave sovjetike nisi m\u00eb 16 mars 1945 n\u00eb or\u00ebn 15 e 35 minuta. Mitralimi i ashp\u00ebr i Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe qe aq i fuqish\u00ebm sa q\u00eb si Armata e 4, ashtu edhe Armata e 9, q\u00eb qen\u00eb nj\u00ebsit\u00eb e para q\u00eb kaluan n\u00eb sulm, n\u00eb fillim nuk has\u00ebn asnj\u00eb rezistenc\u00eb. Megjithat\u00eb, m\u00eb pas armiku filloi me ngut t\u00eb transferonte nj\u00ebsi t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar avancimin e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe. N\u00eb faz\u00ebn e par\u00eb u verifikuan beteja t\u00eb ashpra pran\u00eb qytetit hungarez Sz\u00e9kesfeh\u00e9rv\u00e1r, nj\u00eb qend\u00ebr e r\u00ebnd\u00ebsishme e mbrojtjes gjermane. Brenda mbr\u00ebmjes s\u00eb 18 marsit, trupat sovjetike arrit\u00ebn ta avanconin vij\u00ebn e frontit 36 kilometra t\u00eb gjat\u00eb n\u00eb nj\u00eb thell\u00ebsi prej rreth 18 kilometrash. Armata e 6 Tankiste pati nj\u00eb rol vendimtar n\u00eb k\u00ebt\u00eb avancim t\u00eb shpejt\u00eb. N\u00eb tentativ\u00ebn p\u00ebr ty zmbrapsur sulmin, gjerman\u00ebt p\u00ebrdor\u00ebn p\u00ebrforcime dhe i spostuan trupat e tyre nga fronte t\u00eb tjera duke konvergjuar n\u00eb vend 3 divizione tankiste dhe 1 k\u00ebmb\u00ebsorie. Pavar\u00ebsisht k\u00ebsaj, trupat sovjetike arrit\u00ebn q\u00eb t\u00eb avancojn\u00eb me 8 kilometra t\u00eb tjera. M\u00eb 20 mars erdhi momenti i urdh\u00ebrimit t\u00eb Armat\u00ebs s\u00eb 26 dhe asaj t\u00eb 27 q\u00eb t\u2019i godisnin fort trupat naziste.<\/p>\n<p>K\u00ebrc\u00ebnimi i rrethimit t\u00eb plot\u00eb dhe i humbjes r\u00ebndonte mbi trupat naziste t\u00eb ndodhura n\u00eb af\u00ebrsit\u00eb e Liqenit Balaton. Forca kryesore e gjerman\u00ebve n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb, Armata e 6 SS Panzer, u t\u00ebrhoq n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb korridori rreth 2 kilometrash, q\u00eb mbeti n\u00eb duart e tyre. M\u00eb 25 mars 1945, Fronti i 2 Ukrainas nisi nj\u00eb sulm kund\u00ebr Bratislav\u00ebs q\u00eb e privoi komand\u00ebn gjermane nga mund\u00ebsia e transferimit t\u00eb rezervave n\u00eb drejtimin e Vjen\u00ebs. 4 dit\u00eb m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 29 mars, n\u00eb krahun e majt\u00eb e Frontit t\u00eb 3 Ukrainas, Armata e 57 dhe Armata e 1 Bullgare kaluan n\u00eb sulm n\u00eb drejtim t\u00eb Nagykanizsa. T\u00eb nes\u00ebrmen u krye nj\u00eb sulm i befasish\u00ebm i Korpusit t\u00eb 5 t\u00eb Kavaleris\u00eb n\u00eb pjes\u00ebn e sip\u00ebrme e grupit gjerman n\u00eb zon\u00ebn e Nagykanizsa. Shum\u00eb shpejt, trupat sovjetike dhe bullgare e kap\u00ebn Nagykanizsa, qendr\u00ebn e nj\u00eb prej rajoneve t\u00eb fundit naft\u00ebmbajt\u00ebse t\u00eb mbetura n\u00eb duart e gjerman\u00ebve. K\u00ebshtu, Wehrmacht u ndodh n\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb z\u00eb r\u00ebnd\u00eb furnizimi me karburant.<\/p>\n<p>M\u00eb 1 prill 1945 Komanda e Lart\u00eb Supreme e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe sqaroi detyrat: forcat kryesore e Frontit t\u00eb 3 Ukrainas mor\u00ebn urdh\u00ebrin q\u00eb t\u00eb shtinin n\u00eb dor\u00eb kryeqytetin e Austris\u00eb dhe, jo m\u00eb tej se 12 \u2013 15 prilli, t\u00eb arrinin distriktin Tulln dhe qytetet Sankt P\u00f6lten e Neulengbach. M\u00eb 4 prill 1945, grupi godit\u00ebs i Frontit t\u00eb 3 Ukrainas arriti periferin\u00eb e Vjen\u00ebs. Heroi i Bashkimit Sovjetik, gjenerali Semjon Pavlovi\u00e7 Ivanov, Shefi i Shtabit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebn i Frontit t\u00eb 3 Ukrainas, kujton: \u201c<em>Shtylla kurrizore e garnizonit armik qen\u00eb mbeturinat e Armat\u00ebs s\u00eb 6 SS Panzer. Nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb komandanti i saj, gjenerali i trupave SS Sepp Dietrich, \u00ebsht\u00eb em\u00ebruar shef i mbrojtjes s\u00eb Vjen\u00ebs, i cili me arorganc\u00eb deklaroi: \u00abVjena do t\u00eb shp\u00ebtohet p\u00ebr Gjermanin\u00eb\u00bb<\/em>\u201d. P\u00ebrve\u00e7 nj\u00ebsive t\u00eb Armat\u00ebs s\u00eb 6 SS Panzer, kryeqyteti austriak mbrohej nga 15 batalione k\u00ebmb\u00ebsorie, nga disa batalione t\u00eb kadet\u00ebve t\u00eb Shkoll\u00ebs Ushtarake t\u00eb Vjen\u00ebs, nga \u201cVolkssturm\u201d (milici popullore nacionalsocialiste) dhe nga 4 regjimente t\u00eb policis\u00eb s\u00eb Vjen\u00ebs t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga 1500 njer\u00ebz secili.<\/p>\n<p>Mbrojtja e Vjen\u00ebs leht\u00ebsohej edhe nga pozicioni gjeografik i saj: n\u00eb per\u00ebndim Vjena mbulohej nga nj\u00eb zinxhir malesh dhe nga ana veriore e lindore nga nj\u00eb barrier\u00eb e fuqishme ujore, lumi i gjat\u00eb dhe i thell\u00eb Danub. N\u00eb an\u00ebn jugore, n\u00eb periferin\u00eb e qytetit, gjerman\u00ebt krijuan nj zon\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb fortifikuar, t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga llogore antitak dhe nga nj\u00eb sistem i zvilluar fortifikimesh t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra nga llogore dhe bunker\u00eb. Nazist\u00ebt e pag\u00ebzuan Vjen\u00ebn \u201cFortesa Alpine\u201d. Nj\u00ebsive t\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe ju besua nj\u00eb detyr\u00eb mjaft e v\u00ebshtir\u00eb: ta merrnin kontrollin e qytetit, duke e ruajtur k\u00ebt\u00eb perl\u00eb europiane nga shkat\u00ebrrimi.<\/p>\n<p>Sulmi mbi Vjn\u00eb nisi m\u00eb 5 prill 1945. Gjat\u00eb dy dit\u00ebve t\u00eb para, beteja t\u00eb ashpra u zhvilluan n\u00eb lagjet jugore dhe juglindore t\u00eb qytetit. Armiku k\u00ebrkoi q\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb kund\u00ebrsulme dhe zbatoi nj\u00eb rezistenc\u00eb t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruar. M\u00eb 6 prill 1945, komandanti i Frontit t\u00eb 3 Ukrainas, gjenerali dhe Marshalli i Bashkimit Sovjetik Fedor Ivanovi\u00e7 Tolbukhin, duke folur n\u00eb radio, ju drejtua banor\u00ebve t\u00eb Vjen\u00ebs: \u201c<em>Banor\u00eb t\u00eb qytetit t\u00eb Vjen\u00ebs! Ka ardhur momenti i \u00e7lirimit t\u00eb kryeqytetit t\u00eb Austris\u00eb nga dominimi gjerman, por trupat gjermane n\u00eb t\u00ebrheqje duan ta transformojn\u00eb Vjen\u00ebn n\u00eb nj\u00eb fush\u00ebbetej\u00eb. Qytetar\u00eb t\u00eb Vjen\u00ebs: ndihmojeni Ushtrin\u00eb e Kuqe n\u00eb \u00e7lirimin e kryeqytetit t\u00eb Austris\u00eb! B\u00ebni pjes\u00ebn tuaj n\u00eb \u00e7lirimin e Austris\u00eb nga zgjedha naziste gjermane. Shum\u00eb austriak\u00eb i jan\u00eb p\u00ebrgjigjur tashm\u00eb k\u00ebsaj thirrjeje<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>M\u00eb 7 prill 1945, forcat kryesore e Armat\u00ebs s\u00eb 9 dhe formacionet e Armat\u00ebs s\u00eb 6 Tankiste, pasi kishin kaluar pyjet vjeneze, arrit\u00ebn Danubin. K\u00ebshtu, trupat gjermane u rrethuan nga Ushtria e Kuqe. N\u00eb Vjen\u00eb, dit\u00eb e nat\u00eb u b\u00ebn\u00eb luftime t\u00eb ashpra n\u00ebp\u00ebr rrug\u00eb. M\u00eb 9 prill 1945, nj\u00eb batalion i Armat\u00ebs s\u00eb 6 Tankiste, n\u00ebn komand\u00ebn e kapitenit Dmitrij Fedorovi\u00e7 Loza, hyri n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Vjen\u00ebs. Gjat\u00eb dit\u00ebs, batalioni i mbajti pozicionet deri kur forcat kryesore e armat\u00ebs s\u00eb tij arrit\u00ebn t\u00eb japin p\u00ebrforcimet. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb nd\u00ebrmarrje, kapitenit Dmitrij Fedorovi\u00e7 Loza ju dha titulli i Heroit t\u00eb Bashkimit Sovjetik.<\/p>\n<p>Deri n\u00eb mbr\u00ebmjen e 10 prillit, garnizoni gjerman i Vjen\u00ebs vazhdoi t\u00eb b\u00ebj\u00eb nj\u00eb rezistenc\u00eb t\u00eb fort\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb qytetit, duke mbajtur n\u00ebn kontrollin e tij Ur\u00ebn perandorake, ura e vetme mbi Danub e pa hedhur n\u00eb er\u00eb nga nazist\u00ebt. Ura Perandorake mund\u00ebsonte nd\u00ebrveprimin midis nyjeve per\u00ebndimore e lindore t\u00eb mbrojtjes s\u00eb Vjen\u00ebs. P\u00ebr t\u00eb kapur ur\u00ebn perandorake, autoritetet ushtarake sovjetike vendos\u00ebn t\u00eb b\u00ebnin nj\u00eb operacion t\u00eb koordinuar midis l\u00ebshimit t\u00eb parashutist\u00ebve dhe zbarkimit amfib, duke p\u00ebrdorur blindet e flotiljes ushtarake t\u00eb Danubit, b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb mision amfib jasht\u00ebzakonisht t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb: skafet e blindura e drejtuar nga vendi i zbarkimit duhej t\u00eb kalonin p\u00ebrgjat\u00eb brigjeve t\u00eb kontrolluara nga nazist\u00ebt, t\u00eb tejkalonin pikat e fortifikuara t\u00eb zjarrit, t\u00eb shmangnin urat e shkat\u00ebrruara dhe anijet e mbytura, e gjitha kjo n\u00eb ort\u00eb e dit\u00ebs. Midis pjes\u00ebmarr\u00ebsve n\u00eb k\u00ebt\u00eb operacion t\u00eb guximsh\u00ebm ishte 18 vje\u00e7ari Georgij Aleksandrovi\u00e7 Jumatov, i b\u00ebr\u00eb m\u00eb pas nj\u00eb autor shum\u00eb i famsh\u00ebm sovjetik.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, Georgij Aleksandrovi\u00e7 Jumatov deklaroi: \u201c<em>T\u00eb gjitha urat e Vjen\u00ebs u hodh\u00ebn n\u00eb er\u00eb. Fal\u00eb mjegull\u00ebs arrit\u00ebm t\u2019i afroheshim ur\u00ebs s\u00eb fundit ende n\u00eb k\u00ebmb\u00eb. Aviacioni nuk mund t\u00eb vihej n\u00eb funksionim p\u00ebrndryshe do ta kishte bombarduar ur\u00ebn q\u00eb neve na sh\u00ebrbente e paprekur. T\u00eb dyja brigjet kontrolloheshin nga gjerman\u00ebt q\u00eb mbronin t\u00ebrheqjen e SS Panzer Division. Me ndihm\u00ebn e mjegull\u00ebs, duke lundruar p\u00ebrgjat\u00eb lumit, arrit\u00ebm n\u00eb af\u00ebrsit\u00eb e ur\u00ebs. Ne marinsat (k\u00ebmb\u00ebsoria detare) l\u00ebshuam rampat dhe me \u00e7antat plot me granata u kap\u00ebm pas litar\u00ebve. Qem\u00eb nj\u00eb 100 djem 19 dhe 20 vje\u00e7ar\u00eb, m\u00eb i madhi ishte 25. Duke rr\u00ebshqitur n\u00ebp\u00ebr mjegull arrit\u00ebm t\u2019i poziciononim granat n\u00eb disa tanke gjermane. Radiotelegrafisti komunikoi: \u00abMarinsat e mor\u00ebn ur\u00ebn\u00bb. Por n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktar gjerman\u00ebt e kuptuan se kishim zbarkuar dhe menj\u00ebher\u00eb nis\u00ebn t\u00eb na sulmonin. Luftimet qen\u00eb shum\u00eb t\u00eb ashpra. Prej rreth 100 marinsave q\u00eb pat\u00ebm zbarkuar, mbet\u00ebm gjall\u00eb vet\u00ebm 15, por t\u00eb gjith\u00eb qem\u00eb t\u00eb plagosur, shumica d\u00ebrrmuese ishte e plagosur r\u00ebnd\u00eb. Pasi trupat tona arrit\u00ebn ta kalonin ur\u00ebn, u transportuam n\u00eb spital. Mbijetuam vet\u00ebm 3!<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>Rr\u00ebfimi i Georgij Aleksandrovi\u00e7 Jumatov p\u00ebrshkruan nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb operacionit, q\u00eb n\u00eb realitet qe shum\u00eb m\u00eb kompleks. Si\u00e7 p\u00ebrshkruan Jumatov, \u00e7do marins i forc\u00ebs zbarkuese sovjetike q\u00eb tentoi t\u00eb kap\u00eb Ur\u00ebn Perandorake, n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar u gjend n\u00ebn zjarrin e vazhduesh\u00ebm armik. Askush nuk u kursye nga luftim dhe secili prej sovjetik\u00ebve q\u00eb kishte marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb zbarkim luftoi deri n\u00eb vdekje, pa u dorezuar apo t\u00ebrhequr.<\/p>\n<p>Beteja e p\u00ebrgjakshme p\u00ebr Ur\u00ebn Perandorake, q\u00eb u b\u00eb \u00e7el\u00ebsi i betej\u00ebs s\u00eb Vjen\u00ebs, zgjati 3 dit\u00eb. Fillimi i betej\u00ebs ndodhi nat\u00ebn e 13 prillit 1945, kur nj\u00eb batalion parashutist\u00ebsh i Divizionit t\u00eb 7 Aerotransportues arriti q\u00eb t\u2019i zmbraps\u00eb n\u00eb praptok\u00eb trupat gjermane e rreshtuara n\u00eb zonat p\u00ebrreth n\u00eb mbrojtje t\u00eb ur\u00ebs. Megjithat\u00eb t\u00eb dyja pal\u00ebt p\u00ebsuan humbje t\u00eb r\u00ebnda, por sakrifica dhe pushtimi i pozicioneve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nga ana e parashutist\u00ebve t\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe, qe vendimtare p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar arritjen e rezultatit fitimtar t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb betej\u00ebs. K\u00ebshtu, pas pushtimit t\u00eb pikave strategjike n\u00eb zonat tok\u00ebsore af\u00ebr me ur\u00ebn, m\u00ebngjesin e 13 prillit 1945 nj\u00eb 100 djem q\u00eb ishin pjes\u00eb e nj\u00eb detashmenti sulmues t\u00eb kombinuar t\u00eb korpusit t\u00eb marinsave sovjetike (i t\u00eb cilit ishte pjes\u00eb Jumatov), n\u00ebn komand\u00ebn e majorit Ko\u00e7kin, zbarkoi nga anijet lumore dhe sulmoi ur\u00ebn.<\/p>\n<p>Marinat rus\u00eb luftuan me heroiz\u00ebm, por patjet\u00ebr inferior\u00eb n\u00eb num\u00ebr qen\u00eb t\u00eb destinuar t\u00eb n\u00ebnshtrohen, aq sa pas luftimesh t\u00eb paepura, prej 100 marinsave sovjetik\u00eb mbet\u00ebn gjall\u00eb vet\u00ebm 15 dhe t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb plagosur. Kthesa n\u00eb rezultatin e betej\u00ebs n\u00eb favor t\u00eb sovjetik\u00ebve qe p\u00ebrdorimi i aviotransportimi i nj\u00eb regjimenti pushkatar\u00ebsh t\u00eb Divizionit t\u00eb 80 t\u00eb Pushkatar\u00ebve t\u00eb Gard\u00ebs q\u00eb u parashutuan n\u00eb af\u00ebrsit\u00eb e ur\u00ebs, t\u00eb mb\u00ebshtetur nga nj\u00eb zjarr shum\u00eb i sakt\u00eb artilierie i kryer nga topat vet\u00ebl\u00ebviz\u00ebs e Brigad\u00ebs s\u00eb 2 t\u00eb Mekanizuar t\u00eb Gard\u00ebs. Parashutist\u00ebt sovjetik\u00eb arrit\u00ebn tamam n\u00eb koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar jetet\u00eb e 15 marinsave t\u00eb mbijetuar dhe asgj\u00ebsuar ushtar\u00ebt gjerman\u00eb t\u00eb pranish\u00ebm, arrit\u00ebn ta marrin kontrollin e plot\u00eb t\u00eb ur\u00ebs. Qe k\u00ebshtu q\u00eb me shpejt\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb, 16 nj\u00ebsi sovjetike artilerie vet\u00ebl\u00ebviz\u00ebse kaluan ur\u00ebn dhe krijuan nj\u00eb mbrojtje perimetrale n\u00eb bregun per\u00ebndimor. Trupat xheniere hoq\u00ebn nga ura t\u00eb gjith\u00eb eksploziv\u00ebt e vendosur nga nazist\u00ebt. Ura u vu krejt\u00ebsisht n\u00ebn kontrollin e trupave sovjetike, k\u00ebrc\u00ebnimi i shkat\u00ebrrimit t\u00eb saj u eliminua p\u00ebrfundimisht.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, mbr\u00ebmjen e 13 prillit 1945, trupat gjermane q\u00eb mbronin ur\u00ebn u vendos\u00ebn n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Vjen\u00ebs, por tentativa e rezistenc\u00ebs nga ana e tyre qe e kot\u00eb. Dy dit\u00eb m\u00eb pas, m\u00eb 15 prill 1945, qyteti kaloi krejt\u00ebsisht n\u00ebn kontrollin sovjetik. Vjena ishte \u00e7liruar, por sakrifica sovjetike n\u00eb betejat p\u00ebr \u00e7lirimin e kryeqytetit austriak qe mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse: n\u00eb dy muaj, Ushtria e Kuqe humbi 38000 ushtar\u00eb dhe oficer\u00eb. Numri i sakt\u00eb i humbjeve gjermane n\u00eb betejat p\u00ebr Vjen\u00ebn \u00ebsht\u00eb i panjohur, por 130000 ushtar\u00eb dhe oficer\u00eb gjerman\u00eb ran\u00eb rob t\u00eb Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe t\u00eb lavdishme.<\/p>\n<p>Banor\u00ebt e Vjen\u00ebs i p\u00ebrsh\u00ebndet\u00ebn luft\u00ebtar\u00ebt sovjetik\u00eb si \u00e7lirimtar\u00eb. Nj\u00eb oficer i inteligjenc\u00ebs sovjetike me emrin Otar Chkheidze pas luft\u00ebs kujton: \u201c<em>N\u00eb pasditen e 13 prillit 1945 kuptuam se tashm\u00eb Vjena ishte \u00e7liruar. T\u00eb nes\u00ebrmen, ne eksploruesit u d\u00ebrguam q\u00eb t\u00eb inspektojm\u00eb qytetin. Rrug\u00ebt dhe sheshet e kryeqytetit austriak qen\u00eb plot me njer\u00ebz. Banor\u00ebt i trajtonin me ngroht\u00ebsi ushtar\u00ebt sovjetik\u00eb. Na p\u00eblqeu arkitektura e Vjen\u00ebs dhe shpirti miq\u00ebsor e elegant i banor\u00ebve t\u00eb saj. M\u00eb goditi sidomos Katedralja madh\u00ebshtore e Sh\u00ebn Stefanit. Austriak\u00ebt qen\u00eb njer\u00ebz q\u00eb e donin shum\u00eb muzik\u00ebn, nga dritaret e hapura t\u00eb apartamenteve vinin shpesh tingujt e ndonj\u00eb pianoje apo violine. Kemi vizituar edhe varrin e Johan Shtrausit. Marinar\u00ebt e Danubit kan vendosur nj\u00eb kuror\u00eb me lule n\u00eb varrin e kompozitorit t\u00eb talentuar<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>Sigurisht, nuk qen\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb lumtur p\u00ebr hyrjen e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe n\u00eb Vjen\u00eb. Shum\u00eb simpatizant\u00eb apo pronazist\u00eb vjenez\u00eb, duke harruar me nj\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00eb t\u00eb lapsit vitet e kaluara, vrapuan q\u00eb ta p\u00ebrsh\u00ebndesnin ngroht\u00ebsisht hyrjen e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe, por ata m\u00eb t\u00eb bindur e m\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb, ata q\u00eb mbanin poste t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme politike apo qen\u00eb direkt ose indirekt t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb krime kund\u00ebr popullsis\u00eb sovjetike, ata qen\u00eb edhe m\u00eb t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruarit. T\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ardhmen q\u00eb i priste, t\u00eb terrorizuara nga nd\u00ebshkimet m\u00eb shum\u00eb se t\u00eb drejta q\u00eb Ushtria e Kuqe rezervonte p\u00ebr ta, disa familje naziste u vet\u00ebvran\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Nj\u00ebsit\u00eb ushtarake sovjetike q\u00eb u dalluan n\u00eb betejat p\u00ebr Vjen\u00ebn mor\u00ebn titullin honorifik e \u201cVjen\u00ebs\u201d. Presidiumi i Sovjetit Suprem t\u00eb Bashkimit Sovjetik krijoi gjithashtu nj\u00eb medalje \u201c<em>P\u00ebr \u00e7lirimin e Vjen\u00ebs<\/em>\u201d. N\u00eb gushtin e 1945 n\u00eb Vjen\u00eb u ngrit nj\u00eb monument n\u00eb nderim t\u00eb ushtar\u00ebve sovjetik\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb betejat p\u00ebr \u00e7lirimin e vendit. Me iniciativ\u00ebn e banor\u00ebve t\u00eb Vjen\u00ebs, nga 1946 deri m\u00eb 1955, Ura Perandorake u mbiquajt \u201cUra e Ushtris\u00eb s\u00eb Kuqe\u201d. Nga viti 1956 u vendos t\u00eb kthehej tek emri fillestar, por kujtimi i kujt e ka shp\u00ebtuar nga shkat\u00ebrrimi ka mbijetuar. Faktikisht, m\u00eb 2010, banor\u00ebt e Vjen\u00ebs kan\u00eb vendosur nj\u00eb pllakat graniti n\u00eb Ur\u00ebn Perandorake q\u00eb paraqet sulmin ndaj vet\u00eb ur\u00ebs t\u00eb ndodhur m\u00eb 13 prill 1945. Teksti lexon: \u201c<em>1945. Ushtar\u00ebve kurajoz\u00eb t\u00eb trupave aerotransportuese. Banor\u00ebt mir\u00ebnjoh\u00ebs t\u00eb Vjen\u00ebs<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>(nga <em>Storica<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>N\u00eb nat\u00ebn midis 11 dhe 12 marsit 1938, nj\u00ebsit\u00eb e Wehrmacht hyn\u00eb n\u00eb territorin e Austris\u00eb. Nuk pati rezistenc\u00eb ndaj tyre, p\u00ebrkundrazi, banor\u00ebt vendas i prit\u00ebn nxeht\u00ebsisht. M\u00eb 13 mars 1938, n\u00eb or\u00ebn 19 00, Adolf Hitleri hyri solemnisht n\u00eb Vjen\u00eb, i shoq\u00ebruar nga kryekomandanti (Oberkommando) i Forcave t\u00eb Armatosura gjermane, gjenerali Wilhelm Keitel. Po &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":2382,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2381"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2381\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2382"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}