{"id":22646,"date":"2022-09-07T10:07:51","date_gmt":"2022-09-07T10:07:51","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=22646"},"modified":"2022-09-07T10:08:13","modified_gmt":"2022-09-07T10:08:13","slug":"pse-e-bombarduam-serbine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/09\/07\/pse-e-bombarduam-serbine\/","title":{"rendered":"Pse e bombarduam Serbin\u00eb"},"content":{"rendered":"

Bashk\u00ebbisedim me gjeneralin Biagio\u00a0Di Grazia, ish z\u00ebvend\u00ebskomandant i kontigjentit italian t\u00eb misionit NATO IFOR\u00a0(1996) dhe z\u00ebvend\u00ebskomandant i divizionit francez t\u00eb misionit NATO SFOR (1997 \u2013 2001).<\/strong><\/em><\/p>\n

Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen e ka quajtur nd\u00ebrhyrjen ruse n\u00eb Ukrain\u00eb \u00abluft\u00ebn e par\u00eb n\u00eb Europ\u00eb pas konfliktit t\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebror\u00bb. \u00cbsht\u00eb korrekte?<\/b><\/p>\n

Mund t\u00eb duket e pabesueshme q\u00eb nj\u00eb personalitete kaq e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe e kulturuar t\u00eb mos dij\u00eb \u00e7far\u00eb ka ndodhur n\u00eb Ballkan, por kjo \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u konsideruar normale, megjith\u00ebse deformuese. Edhe ajo \u00ebsht\u00eb viktim\u00eb e procesit t\u00eb largimit t\u00eb zhvilluar kudo pasi arm\u00ebt filluan t\u00eb heshtin. Serb\u00eb, kroat\u00eb, mysliman\u00eb dhe kosovar\u00eb kan\u00eb l\u00ebvizur p\u00ebr t\u2019i harruar barbarit\u00eb reciproke; bota euro \u2013 atlantike ka l\u00ebvizur prej turpit q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrdorur organizat\u00ebn ushtarake m\u00eb t\u00eb madhe e m\u00eb t\u00eb fuqishme t\u00eb planetit kund\u00ebr Serbis\u00eb s\u00eb vock\u00ebl me nj\u00eb fushat\u00eb mizore bombardimesh. Si shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, edhe Von der Leyen e di mir\u00eb se \u00e7far\u00eb ka ndodhur, por shtiret p\u00ebr asgj\u00eb pasi ta kujtosh do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb diskutosh dhe kjo nuk konvenion.<\/p>\n

Cili \u00ebsht\u00eb faktori q\u00eb ka kontribuar m\u00eb shum\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb luft\u00eb?<\/b><\/p>\n

P\u00ebrgjegj\u00ebsit kryesor\u00eb t\u00eb tragjedis\u00eb ballkanike qen\u00eb 3 president\u00eb iracional\u00eb: serbi Sllobodan Milloshevi\u00e7, kroati Franjo Tuxhman dhe boshnjaku Alija Izetbegovi\u00e7, q\u00eb e menaxhuarn shum\u00eb keq pasTiton; por edhe lider\u00ebt kosovar\u00eb si Hashim Tha\u00e7i, q\u00eb nd\u00ebrhyn\u00eb n\u00eb faz\u00ebn e fundit dhe qen\u00eb instrument i thjesht\u00eb i amerikan\u00ebve. Rind\u00ebrtimi nuk \u00ebsht\u00eb i plot\u00eb n\u00ebse nuk konsiderohet sesi gjith\u00e7ka filloi dhe u zhvillua: b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb dinamik\u00eb q\u00eb paraqet analogji t\u00eb pabesueshme me situat\u00ebn aktuale ukrainase. M\u00eb shum\u00eb: \u00e7far\u00eb ndodh sot \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb e asaj q\u00eb ndodhi nga 1990 e k\u00ebtej. Lufta n\u00eb Ballkan e 1999 i paraprin dhe motivon konfliktin e sot\u00ebm ruso \u2013 ukrainas. Me r\u00ebnien e Murit t\u00eb Berlinit n\u00eb 1989 dhe shp\u00ebrb\u00ebrjen pasuese t\u00eb Bashkimit Sovjetik, Lufta e Ftoht\u00eb p\u00ebrfundoi duke nxjerr\u00eb Shtetet e Bashkuara dhe aleat\u00ebt e tyre per\u00ebndimor\u00eb si fitimtar\u00eb t\u00eb padiskutuar. Duke qen\u00eb se Aleanca Atlantike ishte krijuar unikisht si mburoj\u00eb antisovjetike, zhdukja e Bashkimit Sovjetik nuk kishte m\u00eb motiv t\u00eb ekzistonte dhe shum\u00eb menduan se mund t\u00eb asgj\u00ebsohej. N\u00eb 1990 kryeqytetet per\u00ebndimore filluan k\u00ebshtu t\u00eb pyesin mbi q\u00ebllimet e reja t\u00eb NATO, p\u00ebr t\u00eb heshtur sektor\u00ebt n\u00eb opinionet e tyre publike q\u00eb reklamonin \u00abdividendin e paqes\u00bb dhe, p\u00ebr pasoj\u00eb, reduktimin e shpenzimeve ushtarake. Qen\u00eb Shtetet e Bashkuara q\u00eb i dhan\u00eb impulsin par\u00ebsor rinovimit trategjik. Me Rusin\u00eb e fikur, por si gjithmon\u00eb n\u00eb menaxhim t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb pasi fuqi b\u00ebrthamore dhe vendet e ish Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs n\u00eb rrug\u00eb rekrutimi t\u00eb shpejt\u00eb, mbetej Jugosllavia. Fundi i komunizmit kishte mund\u00ebsuar \u00e7lirimin e balltikasve, zbutjen e Hungaris\u00eb, Polonis\u00eb, \u00c7ekosllovakis\u00eb, Bullgaris\u00eb dhe Rumanis\u00eb. U pyet pse nuk i mund\u00ebsohej edhe Kroacis\u00eb, Sllovenis\u00eb e Bosnjes t\u2019u jepet pavar\u00ebsia. Nga ana tjet\u00ebr, Jugoslavia nuk kishte qen\u00eb pjes\u00eb e Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs; kishte qen\u00eb neutrale, lidere e l\u00ebvizjes s\u00eb t\u00eb paangazhuarve dhe si e till\u00eb kishte nd\u00ebrmend t\u00eb mbetej. Por me mbarimin e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, t\u00eb qenit neutral u konsiderua edhe m\u00eb keq se t\u2019i kishe p\u00ebrkitur galaktik\u00ebs sovjetike. Konfigurimi gjeopolitik i Jugosllavis\u00eb ishte pastaj tejmase e ve\u00e7ant\u00eb, miniatur\u00eb e p\u00ebrkryer e Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb: Serbia dhe Mali i Zi n\u00eb rolin e Bashkimit Sovjetik; Sllovenia, Kroacia, Bosnja, Maqedonia dhe m\u00eb pas Kosova n\u00eb rolin e vendeve satelite. Per\u00ebndimi filloi t\u00eb mendoj\u00eb si ta dominoj\u00eb k\u00ebt\u00eb territor, ku vendet katolike \u2013 Kroacia dhe Sllovenia \u2013 jepnin shenja t\u00eb qarta t\u00eb inkurajuara nga Gjermania dhe Vatikani, nd\u00ebrsa Bosnje \u2013 Hercegovina evokonte \u00ebnd\u00ebrr\u00ebn e shum\u00eb arab\u00ebve: nj\u00eb shtet islamik n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs. Kur topat nis\u00ebn t\u00eb q\u00ebllojn\u00eb n\u00eb 1991, n\u00eb Per\u00ebndim askush nuk mendonte se Kosova mund t\u00eb b\u00ebhej problem. Tani mund t\u00eb thuhet se pa nd\u00ebrhyrjen amerikane lufta do t\u00eb ezaurohej n\u00eb 1992 me shk\u00ebputjet e Kroacis\u00eb dhe Sllovenis\u00eb (fuqimisht t\u00eb mb\u00ebshtetura nga Gjermania) dhe me nj\u00eb marr\u00ebveshje serbo \u2013 kroate p\u00ebr Krajin\u00ebn, e arritur me ndonj\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi. Bosnja, t\u00eb cil\u00ebn Miloshevi\u00e7i dhe Tuxhman e injoruan n\u00eb marr\u00ebveshjen e tyre t\u00eb qershorit 1991 n\u00eb Karaxhorxhev\u00eb, u b\u00eb instrumenti amerikan p\u00ebr shkat\u00ebrrimin e Jugosllavis\u00eb. Tragjedia ballkanike qe k\u00ebshtu nj\u00eb luft\u00eb civile pasuese e r\u00ebnies s\u00eb Murit t\u00eb Berlinit, madh\u00ebshtis\u00eb s\u00eb re gjermane, cop\u00ebzimit t\u00eb perandoris\u00eb sovjetike dhe ekspansionizmit amerikan n\u00eb Ballkan.<\/p>\n

Sa kan\u00eb kontribuar mediat p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb opinioni publik per\u00ebndimor t\u00eb shikonte tek serb\u00ebt fajtor\u00ebt e vet\u00ebm t\u00eb mizorive t\u00eb p\u00ebrgatitura gjat\u00eb konfliktit?<\/b><\/p>\n

N\u00eb Itali shtypi u rreshtua t\u00ebr\u00ebsisht kund\u00ebr serb\u00ebve si n\u00eb luft\u00ebn n\u00eb Bosnje, ashtu edhe n\u00eb at\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs. Gjat\u00eb t\u00eb par\u00ebs, qe rrethimi i Sarajev\u00ebs ai q\u00eb koaguloi armiq\u00ebsin\u00eb ndaj serb\u00ebve dhe mb\u00ebshtetjen ndaj mysliman\u00ebve t\u00eb rrethuar. Me luft\u00ebn e Kosov\u00ebs, lajmet e bombardimeve t\u00eb NATO ndaj Serbis\u00eb ngjall\u00ebn instinktet perverse t\u00eb hakmarrjes. \u00c7do goditje e dh\u00ebn\u00eb nga NATO u p\u00ebrsh\u00ebndet si nj\u00eb l\u00ebvizje e duhur: serb\u00ebt qen\u00eb t\u00eb k\u00ebqinjt\u00eb dhe meritonin nd\u00ebshkimin. Si\u00e7 e kujtoj n\u00eb librin tim, \u00abpasi jam kthyer n\u00eb Italim n\u00eb p\u00ebrfundim t\u00eb viteve sh\u00ebrbimi t\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb Ballkan, jam ndeshur fuqish\u00ebm n\u00eb miq dhe t\u00eb njohur t\u00eb interesuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb apo at\u00eb \u00e7\u00ebshtje dhe aspektet kontradiktore t\u00eb tragjedis\u00eb s\u00eb pafundme q\u00eb goditi territorin e ish Jugosllavis\u00eb n\u00eb vitet \u201890. B\u00ebhej fjal\u00eb gjithmon\u00eb p\u00ebr biseda shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira, pasi l\u00ebnda ishte brend\u00ebsuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb gabuar, n\u00eb konformitet me nj\u00eb komunikim masiv me sens unik\u00bb.<\/p>\n

Keni qen\u00eb d\u00ebshmitar faktesh t\u00eb p\u00ebrgjakshme gjat\u00eb konfliktit jugosllav?<\/b><\/p>\n

Me cil\u00ebsin\u00eb e shefit t\u00eb operacioneve t\u00eb misionit ECMM (1995 \u2013 1996) merrja raporte t\u00eb patrullave mbi territorin rreth luftimeve dhe aksioneve t\u00eb spastrimit etnik. N\u00eb rast ngjarjesh t\u00eb r\u00ebnda shkoja n\u00eb vend p\u00ebr t\u00eb konstatuar \u00e7far\u00eb kishte ndodhur dhe, n\u00ebse ishte e mundur, t\u00eb sqaroja p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb. K\u00ebshtu n\u00eb rastin e pushtimit kroat t\u00eb Krajin\u00ebs, n\u00eb masakr\u00ebn n\u00eb tregun e Markale n\u00eb Sarajev\u00eb dhe n\u00eb Srebrenic\u00eb. N\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb gushtit 1995 erdhi n\u00eb Zagreb lajmi i grumbullimit t\u00eb trupave kroate n\u00eb kurriz t\u00eb Krajin\u00ebs serbe. M\u00eb 3 gusht kisha shkuar n\u00eb Split p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb af\u00ebr me zon\u00ebn e luftimeve, por kufijt\u00eb tashm\u00eb qen\u00eb mbyllur. M\u00eb 4 gusht kroat\u00ebt nis\u00ebn Operacionin \u201cFurtuna\u201d dhe disa dit\u00eb nga p\u00ebrfundimi i operacioneve mu lejua t\u00eb hyja n\u00eb territoret e ripushtuara p\u00ebr t\u00eb verifikuar n\u00ebse qen\u00eb kryer krime lufte. Pas 2 or\u00ebsh marshim n\u00eb Kninska Krajina, n\u00eb nj\u00eb kaskad\u00eb pikash kontrolli hyra n\u00eb Knin, ku kroat\u00ebt qen\u00eb n\u00eb fest\u00eb dhe serb\u00ebt qen\u00eb larguar masivisht. Nuk kishte asgj\u00eb p\u00ebr t\u00eb regjistruar p\u00ebrve\u00e7 shkat\u00ebrrimit. P\u00ebr t\u00eb rihyr\u00eb n\u00eb Zagreb p\u00ebrshkova t\u00eb gjith\u00eb Krajin\u00ebn lindore deri n\u00eb Karlovac t\u00eb Kroacis\u00eb: qindra kilometra n\u00eb nj\u00eb skenar sht\u00ebpish\u00eb t\u00eb djegura dhe t\u00eb braktisura. \u00c7do her\u00eb q\u00eb i bashkohesha grupeve t\u00eb makinave bujq\u00ebsore serbe, q\u00eb me kalimin tim spostoheshin n\u00eb an\u00ebn e rrug\u00ebs: vet\u00ebm pleq, gra dhe f\u00ebmij\u00eb. Asnj\u00ebri prej tyre nuk e dinte se ku shkonte, i kishin braktisur sht\u00ebpit\u00eb p\u00ebrpara se t\u00eb pushtoheshin nga kroat\u00ebt e shumt\u00eb q\u00eb i reklamonin posedimin. Kur m\u00eb 13 korrik t\u00eb 1995 arriti lajmi n\u00eb komand\u00ebn ECMM t\u00eb Zagrebit p\u00ebr pushtimin e qytez\u00ebs myslimane t\u00eb Srebrenic\u00ebs, askush nuk u habit: operacioni serb kund\u00ebr territorit t\u00eb mbrojtur mbrohej ishte nj\u00eb ngjarje e paralajm\u00ebruar, deri e r\u00ebn\u00eb dakord midis pal\u00ebve. Nj\u00eb episod i ngjash\u00ebm me shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb kontekstin e shk\u00ebmbimit t\u00eb dhunsh\u00ebm n\u00eb zhvillim p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar nj\u00eb ndarje m\u00eb homogjene territoriale t\u00eb Bosnje \u2013 Hercegovin\u00ebs n\u00eb konferenc\u00ebn e ardhshme t\u00eb paqes. Shkova n\u00eb zon\u00eb, edhe pse zonat e tjera qen\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb paaksesueshme p\u00ebr v\u00ebzhguesit nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb pasi helmetat blu e Kombeve t\u00eb Bashkuara qen\u00eb sekuestruar dhe qen\u00eb p\u00ebrdorur si mburoja njer\u00ebzore n\u00eb favor t\u00eb telekamer\u00ebs. U ktheva n\u00eb Zagreb pa mundur t\u00eb shikoja asgj\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse. Vizitova Srebrenic\u00ebn n\u00eb shtator, pasi qen\u00eb p\u00ebrhapur lajme p\u00ebr nj\u00eb masak\u00ebr t\u00eb mundshme t\u00eb ndodhur n\u00eb korrik. Gjeta nj\u00eb qytez\u00eb t\u00eb shqet\u00ebsuar dhe t\u00eb heshtur me gjurm\u00eb t\u00eb qarta luftimesh. M\u00ebsova p\u00ebr shum\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00eb n\u00eb varre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, jasht\u00eb qytetit. Mu duk e habitshme: nuk m\u00eb rezultonte se serb\u00eb dhe myslimane qen\u00eb varrosur ndonj\u00ebher\u00eb bashk\u00eb. Askush nuk deshi t\u00eb m\u00eb tregoj\u00eb se ku t\u00eb shkoja p\u00ebr t\u00eb verifikuar n\u00ebse qen\u00eb kryqe apo shenja islamike. Nj\u00eb rikonjicion absolutisht i kot\u00eb. Raporti i atentatit n\u00eb tregun e Markale erdhi n\u00eb Zagreb mbr\u00ebmjen e 29 gushtit 1995. Ishte hera e dyt\u00eb q\u00eb ai treg bombardohej dhe ashtu si n\u00eb rrethan\u00ebn e par\u00eb, m\u00eb 1994, serb\u00eb e mysliman\u00eb pat\u00ebn goditur njeri tjetrin. U nisa p\u00ebr Sarajev\u00eb me ngutin maksimal i vendosur p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar drejtim e trajektoreve p\u00ebrball\u00eb impakteve t\u00eb bombave n\u00eb terren, q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb atribuoja p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb relative. Autoritetet qeveritare ia vinin fajin serb\u00ebve q\u00eb kishin q\u00eblluar nga Lukavica, ku praktikisht ndodhej nj\u00eb kazerm\u00eb me mortaja. Verifikova se drejtimi i gjuajtjes nuk ishte ai i duhuri: nj\u00eb gjuajtje nga Lukavica nuk do t\u00eb binte brenda sheshit n\u00eb at\u00eb pik\u00eb. Deduktimi im teknik rreth faj\u00ebsis\u00eb s\u00eb pamundur t\u00eb serb\u00ebve dukej se p\u00ebrkonte me at\u00eb q\u00eb dilte nga raporti (First Impression) i Kombeve t\u00eb Bashkuara, sipas t\u00eb cilit masakra mund t\u00eb ishte provokuar nga bomba t\u00eb fshehura n\u00ebn nj\u00eb bankarel\u00eb dhe t\u00eb aktivizuar n\u00eb larg\u00ebsi. Vler\u00ebsimi nuk u pranua nga qeveria qendrore sepse ishte firma e nj\u00eb koloneli rus, q\u00eb m\u00eb pas u transferua plot ngut. Un\u00eb mbeta i ides\u00eb se b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb shp\u00ebrthim t\u00eb kryer nga mysliman\u00ebt p\u00ebr t\u00eb influencuar negociatat e paqes dhe ngjallur v\u00ebmendjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare, gj\u00eb q\u00eb shpjegonte edhe pranin\u00eb e menj\u00ebhershme t\u00eb CNN n\u00eb vendin e masakr\u00ebs.<\/p>\n

Mbr\u00ebmjen e 15 janarit 1999 arriti n\u00eb Beograd lajmi se fshati i Ra\u00e7akut n\u00eb distriktin kosovar t\u00eb Uroshevacit ishte sulmuar nga forca t\u00eb shumta serbe. Kishin mbetur t\u00eb vrar\u00eb shum\u00eb luft\u00ebtar\u00eb t\u00eb U\u00c7K. T\u00eb nes\u00ebrmen ambasadori\u00a0 William Walker mblodhi nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr shtyp ku akuzoi serb\u00ebt p\u00ebr krime kund\u00ebr njer\u00ebzimit dhe se qen\u00eb fajtor\u00eb p\u00ebr masakr\u00ebn. Tha se personat e kapur n\u00eb fshatin e Ra\u00e7akut qen\u00eb drejtuar me forc\u00eb n\u00eb nj\u00eb kanal n\u00eb periferin\u00eb e fshatit p\u00ebr t\u2019u vrar\u00eb: fotot q\u00eb tregoi qen\u00eb t\u00eb tmerrshme, me trupa t\u00eb gjymtuara dhe kok\u00eb t\u00eb prera. Mediat i transmetuan menj\u00ebher\u00eb kufomat e gjymtuara. 2 dit\u00eb m\u00eb pas drejtuesit serb\u00eb mblodh\u00ebn nj\u00eb konferenc\u00eb p\u00ebr shtyp duke pranuar vdekjen e 45 kosovar\u00ebve shqiptar\u00eb, por duke mohuar se qen\u00eb futur n\u00eb lugin\u00eb dhe vrar\u00eb aty. Theksohej se qen\u00eb vrar\u00eb n\u00eb p\u00ebrplasjen e zjarrit midis an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb U\u00c7K t\u00eb mb\u00ebshtetur nga fshatar\u00ebt dhe forcave t\u00eb siguris\u00eb serbe. N\u00eb prov\u00eb jepnin edhe numrin dhe emrat e ushtar\u00ebve serb\u00eb t\u00eb r\u00ebn\u00eb (nja 10) dhe i deklaronin si \u00abfalse\u00bb pamjet e trupave t\u00eb gjymtuar, n\u00eb kuptimin q\u00eb t\u00eb vdekur kishte pasur, por qen\u00eb pasoj\u00eb e luftimeve t\u00eb zhvilluara tjet\u00ebrkund dhe vet\u00ebm m\u00eb pas qen\u00eb grupuar n\u00eb lugin\u00ebn e Ra\u00e7akut, p\u00ebr t\u00eb akredituar iden\u00eb e masakr\u00ebs s\u00eb t\u00eb paarmatosurve. Nd\u00ebrkoh\u00eb kisha shkuar n\u00eb vend dhe arrita t\u00eb shikoja, edhe pse n\u00eb distanc\u00eb, trupat n\u00eb lugin\u00eb t\u00eb sistemuar si\u00e7 tregohen n\u00eb fotografi. Nd\u00ebrkoh\u00eb nuk i besova versionit serb p\u00ebr masakr\u00ebn e Ra\u00e7akut: pavar\u00ebsisht dyshimeve t\u00eb shumta \u2013 kok\u00ebprerja nuk ishte nj\u00eb praktik\u00eb e serb\u00ebve dhe pse vall\u00eb ta b\u00ebnin n\u00eb mes t\u00eb dit\u00ebs me v\u00ebzhguesit n\u00eb af\u00ebrsi? \u2013 d\u00ebshmit\u00eb u jepnin ar\u00ebsye t\u00eb plot\u00eb kosovar\u00ebve shqiptar\u00eb. Por disa dit\u00eb m\u00eb von\u00eb takova nj\u00eb koleg kursi n\u00eb akademin\u00eb ushtarake me cil\u00ebsin\u00eb e v\u00ebzhguesit OSBE: m\u00eb tregoi se kishte arritur i pari n\u00eb vendin e masakr\u00ebs dhe se nuk kishte par\u00eb at\u00eb q\u00eb mediat e t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebs treguan m\u00eb pas. M\u00eb tha edhe se ia kishte referuar shefit t\u00eb misionit Walker, i ardhur n\u00eb vend pas tij. Pas k\u00ebsaj d\u00ebshmie mendova se kishte ndodhur v\u00ebrtet nj\u00eb v\u00ebnie n\u00eb sken\u00eb dhe se ambasadori ishte n\u00eb dijeni. Bota duhej t\u00eb njihte versionin q\u00eb faj\u00ebsonte sa m\u00eb shum\u00eb serb\u00ebt. Asnj\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n

N\u00eb 78 dit\u00ebt e bombardimit t\u00eb NATO ju q\u00ebndruat n\u00eb Beograd me cil\u00ebsin\u00eb e atasheut ushtarak pran\u00eb ambasad\u00ebs italiane, p\u00ebrfaq\u00ebsia e vetme diplomatike per\u00ebndimore e mbetur e hapur. \u00c7far\u00eb kujtoni prej atyre dit\u00ebve?<\/b><\/p>\n

Nga fillimet e marsit shum\u00eb qytetar\u00eb t\u00eb beogradit, sidomos t\u00eb pasur, nis\u00ebn ta l\u00ebn\u00eb qytetin. Edhe ambasadat u boshatis\u00ebn, sidomos ato t\u00eb vendeve NATO. Disa u mbyll\u00ebn papritmas, n\u00eb nj\u00eb nat\u00eb dhe pa paralajm\u00ebrim. T\u00eb par\u00ebt q\u00eb larguan qen\u00eb arritjet m\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb NATO: hungarez\u00eb, polak\u00eb dhe \u00e7ek\u00eb, q\u00eb gjithsesi g\u00ebzonin nj\u00eb miq\u00ebsi t\u00eb vjet\u00ebr me Jugosllavin\u00eb. M\u00ebsova p\u00ebr largimin e tyre rast\u00ebsisht, nga nj\u00eb telefonat\u00eb q\u00eb m\u00eb b\u00ebri kolegu hungarez p\u00ebr t\u00eb m\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetur dhe informuar p\u00ebr synimet italiane. Qe shum\u00eb i befasuar kur i rr\u00ebfeva se Italia nuk kishte n\u00eb program mbylljen e selis\u00eb diplomatike t\u00eb saj. M\u00eb 22 mars gazetat e Beogradit e jepnin sulmin e NATO p\u00ebr t\u00eb af\u00ebrt dhe jepnin indiciet e rifuxhove p\u00ebr qytetar\u00ebt. M\u00ebngjesin e 24 marsit shoq\u00ebrova gruan time n\u00eb aeroport p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb fluturimin e fundit Alitalia drejt Rom\u00ebs. Me t\u00eb shkonin t\u00eb gjith\u00eb familjar\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb mbetur n\u00eb ambasad\u00eb. At\u00eb pasdite u d\u00ebgjuan gj\u00ebmimet e para nga aeroporti ushtarak i Batajnic\u00ebs, pak larg nga qyteti p\u00ebrtej Danubit. T\u00eb nes\u00ebrmen u thirra nga Shtabi i P\u00ebrgjithsh\u00ebm serb p\u00ebr komunikimet urgjente: nga nj\u00ebra an\u00eb m\u00eb shprehte k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb p\u00ebr vazhdimin e raporteve midis Italis\u00eb dhe Jugosllavis\u00eb, nga ana tjet\u00ebr kund\u00ebrshtimi p\u00ebr aksionet ushtarake t\u00eb NATO i t\u00eb cil\u00ebs Italia ishte pjes\u00eb. Italia dhe Greqia qen\u00eb t\u00eb dy vendet e vetme t\u00eb NATO q\u00eb nuk e mbyll\u00ebn ambasad\u00ebn. Pak dit\u00eb m\u00eb pas kolegu grek m\u00eb informoi se qeveria e tij kishte deklaruar formalisht se \u00abGreqia nuk do t\u00eb merrte pjes\u00eb n\u00eb aksionet ushtarake\u00bb, gj\u00eb q\u00eb e autorizonte t\u00eb ekspozonte edhe mbi automobilat e tij privat\u00eb shkrimin paszes t\u00eb shkruar n\u00eb cirilike: \u00abJam grek dhe Greqia nuk i bombardon v\u00ebllez\u00ebrit serb\u00eb\u00bb. Mendova se mos ishte ndonj\u00eb gjetje dinake p\u00ebr t\u00eb udh\u00ebtuar qet\u00eb. Nga ana tjet\u00ebr, Italia merrte pjes\u00eb m\u00eb shum\u00eb se Greqia n\u00eb p\u00ebrpjekjen ushtarake. Misionet ajrore niseshin nga baza italiane, reparte konsistente italiane qen\u00eb dislokuar n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb gatshme p\u00ebt t\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb. E dija se mjete italiane qen\u00eb p\u00ebrdorur n\u00eb bombardime. E v\u00ebrtet\u00eb apo false qoft\u00eb, deklarimi i koleg\u00ebve grek\u00eb m\u00eb vuri n\u00eb siklet. M\u00eb kot tentova t\u00eb shpjegoja se bombardimet e NATO qen\u00eb pasoj\u00eb e deklarimit t\u00eb luft\u00ebs komb\u00ebtar\u00eb, por instrument shtr\u00ebngues i organizat\u00ebs p\u00ebr ta shtyr\u00eb Serbin\u00eb t\u00eb firmoste paqen e Rambouillet. E kuptoja shum\u00eb mir\u00eb se argumentimet e mia qen\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira dhe jo leht\u00ebsisht t\u00eb besieshme, por qen\u00eb t\u00eb vetmet q\u00eb disponoja. Gjithsesi para ndjesin\u00eb se serb\u00ebt nuk kishin shum\u00eb dyshime lidhur me k\u00ebt\u00eb. Popullsia mendoi gjithsesi se nuk qem\u00eb armiq\u00ebsor\u00eb; shum\u00eb qen\u00eb t\u00eb bindur se strukurat e Telecom Serbia, tek e cila Italia mbante nj\u00eb kuot\u00eb t\u00eb konsiderueshme, do t\u00eb kurseheshin dhe do t\u00eb luftonin p\u00ebr t\u2019i kufizuar bombardimet. Gaboheshin! N\u00eb distanc\u00ebn e viteve nuk di t\u00eb them se q\u00ebndrimi italian ishte apo jo korrekt. Nga ana tjet\u00ebr \u00e7far\u00eb theksoja n\u00eb at\u00eb periudh\u00eb rezultoi e v\u00ebrtet\u00eb: NATO bombardoi, por nuk pati as prishje t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve diplomatike, as deklarim lufte. Me rihapjen e ambasadave dhe kthimin e koleg\u00ebve n\u00eb Beograd mu desh t\u00eb ktheja mbrapsht akuza mizore p\u00ebr qasje ambige. Megjithat\u00eb ambasada e hapur u solli komoditet t\u00eb gjith\u00ebve, duke rezultuar nj\u00eb instrument i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm p\u00ebr t\u2019ju mund\u00ebsuar serb\u00ebve t\u00eb arrinin, edhe n\u00ebn bomba, pdo vend europian duke hyr\u00eb nga Italia dhe duke vazhduar tjet\u00ebrkund fal\u00eb Schengen. P\u00ebr t\u2019u konsideruar edhe se p\u00ebrve\u00e7 daljes, mund edhe t\u00eb hyhej: Beogradi u vizitua nga delegacione t\u00eb huaja.<\/p>\n

Po p\u00ebrvoja njer\u00ebzore?<\/b><\/p>\n

Shum\u00eb situata m\u00eb kan\u00eb goditur nga pik\u00ebpamja emotive. Nd\u00ebr m\u00eb intensivet, Joint Military Commissions e 1996 dhe bombardimit i ambasad\u00ebs kineze i 1999. Pas hyrjes s\u00eb Forcave t\u00eb Kontrollit NATO (IFOR) n\u00eb Bosnje -Hercegovin\u00eb u krijuan Joint Military Commissions. \u00c7do brigad\u00eb e NATO e dislokuar n\u00eb terren u ngarkua t\u00eb merrte kontakt me repartet ushtarake e fraksioneve q\u00eb luftonin n\u00eb territorin e kompetenc\u00ebs dhe t\u00eb mb\u00eblidheshin n\u00eb mbledhje periodike p\u00ebr t\u00eb diskutuar tema me interes ushtarak dhe, po t\u00eb ishte e nevojshme, t\u00eb imponohej respektimi i marr\u00ebveshjes s\u00eb Dayton. \u00c7\u00ebshtjet kryesore qen\u00eb p\u00ebrshkueshm\u00ebria e rrug\u00ebve, dor\u00ebzimi i arm\u00ebve, identifikimi i ushtarak\u00ebve n\u00eb sh\u00ebrbim, vendndodhja e kazermave dhe e garnizoneve. Italia ishte p\u00ebrgjegj\u00ebse e komisioneve t\u00eb p\u00ebrziera t\u00eb Gorazhdes dhe Sarajev\u00ebs: e para ndodhej n\u00eb nj\u00eb ish kazerm\u00eb, e dyta n\u00eb nj\u00eb godin\u00eb n\u00eb aeroportin e menaxhuar nga francez\u00ebt. Mbledhjet mbaheshin \u00e7do 15 dit\u00eb dhe qen\u00eb t\u00eb lodhshme jo vet\u00ebm n\u00eb terma fizik\u00eb, por edhe psikologjik\u00eb. Dukej se i gjith\u00eb vreri dhe dhuna e luftimeve t\u00eb armatpsura u rishfaq\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb takime. Megjithat\u00eb, pati nj\u00eb q\u00eb m\u2019i pajtoi ar\u00ebsyet e ndjenj\u00ebs dhe t\u00eb bashk\u00ebjetes\u00ebs civile. Isha thuajse n\u00eb fund t\u00eb nj\u00eb mbledhjeje t\u00eb mbajtur n\u00eb aeroportin e Sarajev\u00ebs dhe mungonte vet\u00ebm transkriptimi n\u00eb axhend\u00eb i dat\u00ebs p\u00ebr mbledhjen e ardhshme, kur p\u00ebrkthyesi m\u00eb tha se ishte kontaktuar nga t\u00eb dy pal\u00ebt p\u00ebr t\u00eb mbajtur nj\u00eb takim t\u00eb \u00abrezervuar\u00bb n\u00eb nj\u00eb sall\u00eb t\u00eb aeroportit midis komandantit serb dhe atij mysliman. K\u00ebrkesa m\u00eb befasoi dhe instinkti i par\u00eb qe ai i mospranimit: gjat\u00eb mbledhjes t\u00eb dy delegacionet nuk kishin l\u00ebn\u00eb gj\u00eb pa i th\u00ebn\u00eb shoshoqit, por kisha v\u00ebrejtur se t\u00eb dy gjeneral\u00ebt, ai serb m\u00eb i moshuar se ai boshnjak, kishin mbajtur nj\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb ar\u00ebsyesh\u00ebm. K\u00ebrkova shpjegime dhe mu tha se t\u00eb dy oficer\u00ebt njiheshin. U mendova pak dhe pastaj thash\u00eb: \u00abN\u00eb rregull, boll q\u00eb takimi t\u00eb ndodh\u00eb n\u00eb pranin\u00eb time dhe t\u00eb p\u00ebrkthyesit\u00bb. T\u00eb dy njiheshin shum\u00eb mir\u00eb. Serbi kishte qen\u00eb instruktor n\u00eb Akademin\u00eb e Beogradit q\u00eb boshnjaku e kishte grekuentuar si nx\u00ebn\u00ebs, m\u00eb pas kishin qen\u00eb gjat\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin repart. Edhe grat\u00eb ishin shum\u00eb shoqe. N\u00eb sall\u00ebn e vog\u00ebl t\u00eb aeroportit fol\u00ebn p\u00ebr zhvillime n\u00eb familjet respektive dhe qesh\u00ebn shum\u00eb kur kuptuan se qen\u00eb zgjeruar me t\u00eb sapolindur. Shk\u00ebmbyen dhurata shoq\u00ebruara me letra nga bashk\u00ebshortet, u p\u00ebrqafuan dhe u kthyen n\u00eb delegacionet respektive. Kishin luftuar sepse duhej, por kishin mbetur miq. Kjo sken\u00eb m\u00eb b\u00ebri mir\u00eb, i p\u00ebrballova mbledhjet e m\u00ebparshme me shpirtin e gjall\u00ebruar.<\/p>\n

Po p\u00ebr bombardimin e ambasad\u00ebs kineze?<\/b><\/p>\n

Bombardimet ndaj Beogradit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi ndodhnin n\u00eb orare t\u00eb paracaktuara: dy midis or\u00ebs 20 dhe 2 t\u00eb nat\u00ebs, i treti n\u00eb m\u00ebngjes rreth or\u00ebs 6. Pastaj qen\u00eb sulmet ndaj shum\u00eb vilave t\u00eb Milloshevi\u00e7it, n\u00eb \u00e7do or\u00eb. Afatet, n\u00eb sintoni me transetimet n\u00eb or\u00ebt e d\u00ebgjimit maksimal, i p\u00ebrgjigjeshin kritereve moderne t\u00eb luft\u00ebs psikologjike. Mbr\u00ebmjen e 7 majit 1999 po kotolisesha p\u00ebrpara televizorit ku po shikoja, si gjithmon\u00eb, nj\u00eb kanal i vet\u00ebm me informacion p\u00ebr t\u00eb tentuar t\u00eb kuptoja \u00e7far\u00eb po ndodhte. Erdha n\u00eb vete nga dy gj\u00ebmime t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebshme. Ishte ora 23 e 45 minuta: mendova se ishte or\u00eb e pazakont\u00eb p\u00ebr nj\u00eb sulm. U drejtova nga dritarja q\u00eb shikonte nga vila e Milloshevi\u00e7it, midis objektivave t\u00eb meritueshme t\u00eb bombardoheshin\u00eb n\u00eb \u00e7do moment. Zona ishte e qet\u00eb. E drejtova at\u00ebhere nga dritarja e pasje, n\u00eb drejtimin nga Novi Beograd p\u00ebrtej Sav\u00ebs dhe drejt Danubit: pash\u00eb shk\u00eblqime rrufeje q\u00eb dilnin nga toka n\u00eb qiell. Vendosa t\u00eb shkoja t\u00eb shikoja dhe e b\u00ebra me nj\u00eb modalitet q\u00eb e kisha eksperimentuar tashm\u00eb: duke kaluar bah\u00e7en nga prapa dhe duke kaluar murin q\u00eb m\u00eb ndante nga fqinji, p\u00ebr t\u00eb kap\u00ebrcyer m\u00eb pas n\u00eb rrug\u00eb. E gjitha p\u00ebr t\u00eb shmangur rojen serbe q\u00eb ndodhej jasht\u00eb der\u00ebs s\u00eb sht\u00ebpis\u00eb time. Si zakonisht p\u00ebrdora nj\u00eb bi\u00e7iklet\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr q\u00eb e mbaja p\u00ebr gj\u00ebra t\u00eb k\u00ebsaj natyre: i keqveshur, xhupi i vjet\u00ebr dhe mjek\u00ebrra e parruar, berret\u00eb n\u00eb kok\u00eb. Nuk shkova p\u00ebr qendr\u00ebn e qytetit, rruga m\u00eb e shkurt\u00ebr, por gjithmon\u00eb e patrulluar. Mora rrug\u00ebt dyt\u00ebsore p\u00ebrgjat\u00eb Danubit, e frekuentuar nat\u00ebn nga t\u00eb rinjt\u00eb dhe ku \u00e7do vark\u00eb e ankoruar kishte nj\u00eb turm\u00eb t\u00eb mbledhur. Sa m\u00eb shum\u00eb afrohesha dhe aq m\u00eb shum\u00eb kuptoja se objektivat e goditur qen\u00eb dy, i njoha q\u00eb t\u00eb dy: Hotel Jugoslavija dhe ambasada kineze. Vendosa t\u00eb procedoja drejt k\u00ebsaj t\u00eb fundit. I arritur n\u00eb zon\u00eb, u drejtova drejt nj\u00eb prej kambanoreve q\u00eb qen\u00eb formuar, por pa u afruar. M\u00eb mjaftonte t\u00eb shikoja e t\u00eb kuptoja nga larg: nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb kurajoja, tjet\u00ebr budallall\u00ebku. N\u00eb qend\u00ebr t\u00eb grupit t\u00eb vog\u00ebl ishte nj\u00eb trup\u00eb televizive q\u00eb intervistonte nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb ambasad\u00ebs kineze. Mu duk sikur pash\u00eb njer\u00ebz q\u00eb i njoha dhe ndonj\u00eb koleg atashe ushtarak q\u00eb, ndryshe nga un\u00eb, nuk kishte motiv p\u00ebr t\u2019u fshehur. Nd\u00ebrtesa nxirrte tym, zjarrfik\u00ebsit qen\u00eb n\u00eb pun\u00eb p\u00ebr t\u00eb shuar zjarrin dhe dy ambulanca b\u00ebnin ecejake p\u00ebr t\u00eb evakuuar t\u00eb plagosurit. U ktheva nga e nj\u00ebjta rrug\u00eb dhe me t\u00eb nj\u00ebjtat mjete n\u00eb sht\u00ebpi. M\u00ebngjesin e radh\u00ebs ja kushtova leximit t\u00eb komenteve t\u00eb shtypit lokal: p\u00ebrballje qytet\u00ebrimesh, dhun\u00eb, shp\u00ebrfillje e imunitetit t\u00eb nj\u00eb selie diplomatike. Mbi bombardimin e Hotelit Jugoslavija as edhe nj\u00eb fjal\u00eb: nga t\u00eb gjith\u00eb dihej se frekuentohej nga element\u00eb t\u00eb grupit Arkan. Mediat per\u00ebndimore binin dakord n\u00eb atribuimin e bombardimit t\u00eb ambasad\u00ebs me nj\u00eb \u00abgabim tragjik\u00bb, faj i hartave serbe t\u00eb pap\u00ebrdit\u00ebsuara. Dyshova fort mbi k\u00ebt\u00eb rind\u00ebrtim. N\u00eb raportin q\u00eb shkrova p\u00ebr epror\u00ebt e mi shpjegova se po, harta kadastrale e Beogradit qe ripar\u00eb pak vite m\u00eb par\u00eb dhe ajo e p\u00ebrdorur p\u00ebr bombardimin mund t\u00eb kishte qen\u00eb versioni i m\u00ebparsh\u00ebm; por edhe n\u00eb edicionin e p\u00ebrdit\u00ebsuar ambasada kineze nuk jepej duke qen\u00eb se nd\u00ebrtesa ishte nd\u00ebrtim i ri. N\u00eb t\u00eb dyja hartat, n\u00eb vendin e bombardimit kishte nj\u00eb fush\u00eb t\u00eb papunuar. P\u00ebrpara se argumenti t\u00eb zhdukej nga shtypi i brendsh\u00ebm dol\u00ebn n\u00eb drit\u00eb motivet e v\u00ebrteta t\u00eb bombardimit: u fol p\u00ebr vendin e takimit e sh\u00ebrbimeve serbe apo personaliteteve serbe t\u00eb ftuara, ndoshta presidenti apo gruaja e tij. Me luft\u00ebn tashm\u00eb t\u00eb mbaruar pash\u00eb me k\u00ebnaq\u00ebsi dhe g\u00ebzim mikum tim atashe ushtarak kinez, q\u00eb kishte qen\u00eb nd\u00ebr t\u00eb plagosurit r\u00ebnd\u00eb t\u00eb sulmit dhe ishte kthyer n\u00eb atdhe, ku mbeti i shtruar p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb.<\/p>\n

Sipas mendimit tuaj, pse Italia kontribuoi n\u00eb bombardimin e Jugosllavis\u00eb?<\/b><\/p>\n

P\u00ebr shpirt t\u00eb past\u00ebr solidariteti atlantik. Qeveris\u00eb italiane ju k\u00ebrkuar p\u00ebrdorimi i hap\u00ebsir\u00ebs ajrore dhe p\u00ebrdorimi i mjeteve komb\u00ebtare t\u00eb fushat\u00ebs ajrore, q\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs n\u00ebn kontrollin e komand\u00ebs NATO. Mohimi i k\u00ebsaj aleance ishte i pamundur. Por duket se pak p\u00ebrpara fillimit t\u00eb bombardimeve presidenti amerikan i ofroi Italis\u00eb mund\u00ebsin\u00eb e kufizimit t\u00eb kontributit t\u00eb saj ndaj disponueshm\u00ebris\u00eb se vetme t\u00eb bazave \u00abp\u00ebr motive oportuniteti\u00bb, n\u00eb konsiderat\u00eb t\u00eb af\u00ebrsis\u00eb me teatrin operativ. Ekzekutivi e ka refuzuar ofert\u00ebn. E v\u00ebrtet\u00eb ose jo, dihej se fushata do t\u00eb ishte vet\u00ebm ajrore. Do t\u00eb kishte qen\u00eb legjitime t\u00eb mos aderohej: Neni 5 i Kart\u00ebs Atlantike nuk ishte evokuar, asnj\u00eb shtet an\u00ebtar i Aleanc\u00ebs nuk ishte k\u00ebrc\u00ebnuar, Kombet e Bashkuara nuk u p\u00ebrfshin\u00eb.<\/p>\n

Sipas jush, pse libri mbetet i pabotuar n\u00eb Itali?<\/b><\/p>\n

Kam konstatuar jo pa shqet\u00ebsim se edhe koleg\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr dhe deri miq serb\u00eb nuk donin t\u00eb flisnin p\u00ebr argumentin. Vet\u00ebm pas fillimit t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb Ukrain\u00eb shum\u00eb m\u00eb kan\u00eb k\u00ebrkuar n\u00ebse kishte af\u00ebrsi midis t\u00eb dy konflikteve.<\/p>\n

Fajet e Milloshevi\u00e7it jan\u00eb t\u00eb pdiskutueshme, por pse NATO nd\u00ebrhyri haptazi n\u00eb favor t\u00eb popullsis\u00eb shqiptare?<\/b><\/p>\n

Per\u00ebndimor\u00ebve dhe sidomos Amerik\u00ebs i kushtonte pak r\u00ebnd\u00ebsi popullsis\u00eb shqiptare. Interesat qen\u00eb t\u00eb tjera. Edhe pse Milloshevi\u00e7i ka qen\u00eb protagonist i padiskutuesh\u00ebm i marr\u00ebveshjes s\u00eb Dayton, asnj\u00ebri prej objektivave t\u00eb deklaruara para dhe gjat\u00eb konfliktit qen\u00eb arritur. \u00cbnd\u00ebrra e Serbis\u00eb s\u00eb Madhe ishte zhdukur, Krajina dhe Sllavonia qen\u00eb humbur p\u00ebrgjithmon\u00eb nga Kroacia, Bosnja ishte nj\u00eb entitet gjithnj\u00eb e m\u00eb pak i individualizuar q\u00eb mir\u00ebpriste refugjat\u00ebt e p\u00ebrz\u00ebn\u00eb nga Kroacia dhe Serbia, problemi social nuk ishte indiferent. Por k\u00ebto ndodhi nuk do t\u00eb prodhonin nj\u00eb kriz\u00eb t\u00eb re sikur Milloshevi\u00e7i t\u00eb mos kishte qen\u00eb i shurdh\u00ebr ndaj instancave demokratike t\u00eb zhvilluara n\u00eb Serbi dhe e paaft\u00eb t\u2019i largohej k\u00ebrkimin t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm t\u00eb nj\u00eb armiku. Kosova, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn pak dinin deri m\u00eb at\u00ebhere, siguroi\u00a0casus belli<\/i>. Megjithat\u00eb \u00e7\u00ebshtja e Kosov\u00ebs nuk ishte ngritur n\u00eb Dayton pasi ishte nj\u00eb territor i par\u00eb nga t\u00eb gjith\u00eb si pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e Serbis\u00eb, edhe pse e banuar me shumic\u00eb nga shqiptar\u00eb. Me p\u00ebrfundimin e luft\u00ebs n\u00eb Bosnje qeveria serbe e intensifikoi k\u00ebsht\u00eb represionin e nacionalist\u00ebve kosovar\u00eb, q\u00eb n\u00eb 1997 zgjodh\u00ebn luft\u00ebn e armatosur pasi q\u00eb i d\u00ebrguari amerikan Richard Holbrooke u pozicionua n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb \u00abmiq\u00ebsore\u00bb me disa krer\u00eb t\u00eb U\u00c7K. Miloshevi\u00e7i e priti Holbrooke dhe i pranoi nd\u00ebrmjet\u00ebsimin e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje me OSBE p\u00ebr nj\u00eb arm\u00ebpushim t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm dhe t\u00eb vigj\u00ebluar nga v\u00ebzhguesit nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. Qe ky nj\u00eb gabim p\u00ebr t\u00eb cilin Milloshevi\u00e7i do t\u00eb pendohej r\u00ebnd\u00eb. V\u00ebzhguesit e OSBE q\u00eb takova vinin nga sektor\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm, shum\u00eb nga sh\u00ebrbimet sekrete t\u00eb vendeve respektive. Qen\u00eb n\u00ebn komand\u00ebn e William Walker, diplomatit amerikan t\u00eb vjet\u00ebr q\u00eb vinte nga nj\u00eb e kaluar e diskutuar n\u00eb afer\u00ebn Iran-Contra. Pas bombardimeve Kosova n\u00eb fakt ju dor\u00ebzua shqiptar\u00ebve. Qe nj\u00eb heqje e paligjshme dhe me forc\u00eb e nj\u00eb territori t\u00eb nj\u00eb shteti sovran.<\/p>\n

Nd\u00ebrtimi i baz\u00ebs ushtarake amerikane \u201cCamp Bondsteel\u201d n\u00eb Kosov\u00eb qe nj\u00eb gur i zgjerimit t\u00eb NATO n\u00eb lindje n\u00eb funksion antirus?<\/b><\/p>\n

Jo, mendoj se Bondsteel \u00ebsht\u00eb projektuar si garanci sigurie ndaj rifillimeve t\u00eb mundshme t\u00eb lufitmeve dhe nuk do ta p\u00ebrjashtoja q\u00eb autoritetet e Prishtin\u00ebs kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb lumtura q\u00eb e kan\u00eb mir\u00ebpritur. Nga ana tjet\u00ebr, \u00e7far\u00eb prodhon Kosova? Thuajse hi\u00e7: jeton me remitanca dhe, derisa ka Camp Bondsteel, ekziston nj\u00eb fitim i sigurt\u00eb. Megjithat\u00eb, pavar\u00ebsisht nga q\u00ebndrimi amerikan, fajet e europian\u00ebve jan\u00eb evidente. Gjat\u00eb gjith\u00eb viteve \u201980 nuk pati asnj\u00eb tentativ\u00eb p\u00ebr ta shoq\u00ebruar me Europ\u00ebn nj\u00eb Jugosllavi q\u00eb u la e lir\u00eb t\u00eb humbej n\u00eb diskutime midis trash\u00ebgimtar\u00ebve t\u00eb Titos, duke filluar nga Milloshevi\u00e7i, q\u00eb duke qen\u00eb m\u00eb inteligjenti e p\u00ebrq\u00ebndroi pushtetin q\u00eb buronte nga supremacia serbe. Beogradi u b\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb i shurdh\u00ebr ndaj z\u00ebrave demokratike megjithat\u00eb ekzistues brenda tij, q\u00eb u katandis\u00ebn n\u00eb heshtje. Kur n\u00eb fillimvitet \u201990 federata nisi t\u00eb shp\u00ebrb\u00ebhej, n\u00eb Europ\u00eb nuk e kuptoi askush. Me shp\u00ebrthimin e luftimeve, Europa u p\u00ebrgjigj me vones\u00eb dhe keq: e gjet e implikuar pa d\u00ebshir\u00ebn e saj dhe veproi n\u00eb kund\u00ebrd\u00ebshir\u00eb, duke d\u00ebrguar treshen e saj t\u00eb ministrave t\u00eb Jasht\u00ebm. M\u00eb 7 korrik 1991, n\u00eb nj\u00eb mbledhje n\u00eb Brioni, delegacioni europian sanksionoi marr\u00ebveshjen midis p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Sllovenis\u00eb, Kroacis\u00eb dhe Republik\u00ebs Socialiste Federative t\u00eb Jugosllavis\u00eb p\u00ebr pushimin e luftimeve. Qe nj\u00eb rezultat p\u00ebr t\u00eb cilin t\u00eb gjith\u00eb lider\u00ebt europian\u00eb u mburr\u00ebn, por q\u00eb mbeti q\u00ebllim n\u00eb vet\u00ebvete: pak koh\u00eb m\u00eb pas nis\u00ebn p\u00ebrleshjet e armatosura midis serb\u00ebve dhe kroat\u00ebve n\u00eb rajonet e Sllavonis\u00eb dhe Krajin\u00ebs. Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb do t\u00eb mund t\u00eb kufizoheshin d\u00ebmet sikur Gjermania t\u00eb mos kishte tentuar ta zgjeronte influenc\u00ebn e saj n\u00eb Ballkan dhe t\u00eb afirmonte hegjemonin\u00eb e saj n\u00eb Europ\u00eb, me k\u00ebrkes\u00ebn e nxitimit t\u00eb njohjes s\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb t\u00eb Sllovenis\u00eb dhe Kroacis\u00eb (jo e parashikuar n\u00eb Brioni).<\/p>\n

Do t\u00eb kishte qen\u00eb e mundur t\u00eb p\u00ebrmbysej m\u00eb par\u00eb Milloshevi\u00e7i?<\/b><\/p>\n

Ndoshta nga fillimi luft\u00ebs s\u00eb 1999, pas bombardimeve t\u00eb para mizore dhe demonstrimit t\u00eb fuqis\u00eb shkat\u00ebrrimtare t\u00eb zjarrit t\u00eb NATO. Shum\u00eb shpresuan at\u00ebhere n\u00eb nj\u00eb arm\u00ebpushim dhe se rifillimi i sulmeve i n\u00ebnshtrohej q\u00ebndrimit serb. E shpresonte edhe opozita demokratike ndaj Milloshevi\u00e7it, sidomos ajo e Zoran Xhinxhi\u00e7it: nj\u00eb zgjidhje q\u00eb u dha atyre mund\u00ebsin\u00eb e marrjes s\u00eb iniciativ\u00ebs s\u00eb fillimit t\u00eb rebelimit popullor, n\u00ebp\u00ebrmjet shkarkimit t\u00eb diktatorit dhe duke reduktuar n\u00eb k\u00ebshilla t\u00eb buta ushtrin\u00eb, por asgj\u00eb nga e gjitha kjo nuk ndodhi dhe bombardimet vazhduan pand\u00ebrprerje, me efektin pervers t\u00eb afrimit t\u00eb popullit me diktatorin q\u00eb nuk e donte.<\/p>\n

Disa ekspert\u00eb theksojn\u00eb se Jugosllavia ka qen\u00eb nj\u00eb \u00ablaborator\u00bb ku NATO ka eksperimentuar teknika ushtarake dhe propagande m\u00eb pas t\u00eb rafinuara dhe t\u00eb p\u00ebrdorura kund\u00ebr Rusis\u00eb, Kin\u00ebs, Iranit. Qe k\u00ebshtu?<\/b><\/p>\n

Territori serb\u00eb qe terren eksperimentimi teknikave t\u00eb luft\u00ebs ajrore dhe t\u00eb komunikimit. Zgjedhja e kryerjes vet\u00ebm t\u00eb sulmeve ajrore i diktua nga nevoja p\u00ebr t\u00eb mos p\u00ebsuar humbje dhe mos anashkaluar opinionet publike t\u00eb vendeve t\u00eb NATO. Operacioni u planifikua si nj\u00eb fushat\u00eb p\u00ebr ta ulur delegacionin serb n\u00eb tryez\u00ebn e traktativave, q\u00eb e kishte braktisur pasi kishte hedhur posht\u00eb kushtet e papranueshme. Q\u00ebllim i dyt\u00eb prioritar qe kund\u00ebrshtimi i operacionit t\u00eb spastrimit etnik n\u00eb Kosov\u00eb. T\u00eb dy objektivat u munguan gjer\u00ebsisht: tryeza mbeti bosh dhe inkursionet ajrore ushqyen luftimet midis serb\u00ebve dhe U\u00c7K, q\u00eb rrit\u00ebn operacionet kriminale e nd\u00ebrsjellta dhe p\u00ebrdorimi i uraniumit t\u00eb varf\u00ebruar q\u00eb nj\u00eb krim mbi t\u00eb cilin u vendos t\u00eb mos hetohej. P\u00ebrsa u p\u00ebrket teknikave t\u00eb komunikimit, u drejtuan kund\u00ebr Milloshevi\u00e7it q\u00eb u demonstrua i paaft\u00eb dhe i pap\u00ebrgatitur t\u00eb konkurroj\u00eb: sa m\u00eb shum\u00eb sh\u00ebnjestrohej nga shtypi nd\u00ebrkomb\u00ebtar, aq m\u00eb shum\u00eb rritej posta me metoda t\u00eb vjetra dhe t\u00eb dalamode. Milloshevipi nuk e kuptoi se ishte ai, kreu i nj\u00eb vendi t\u00eb vog\u00ebl pa miq\u00ebsi t\u00eb v\u00ebrteta, objektivi i komunitetit per\u00ebndimor dhe se koha e antagonizmit e t\u00eb paangazhuarve kishte mbaruar. Muri kishte r\u00ebn\u00eb, Rusia e dob\u00ebt dhe e izoluar nuk mund ta mbronin. N\u00eb Serbi u inaugurua parimi i nd\u00ebrhyrjes humanitare: doktrina e mbrojtjes legjitime (t\u00eb cil\u00ebs NATO deri m\u00eb at\u00ebhere i referohej) q\u00eb motivonte nj\u00eb reagim t\u00eb dhunsh\u00ebm p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb agresioni u z\u00ebvend\u00ebsua nga koncepti i luft\u00ebs ndaj kujtdo boll q\u00eb t\u00eb kishte nj\u00eb motiv t\u00eb mir\u00ebprovuar etik.<\/p>\n

Jan\u00eb t\u00eb krahasueshme Kosova dhe Donbasi?<\/b><\/p>\n

Jan\u00eb konflikte shum\u00eb t\u00eb ndryshme. N\u00eb luft\u00ebn ballkanike p\u00ebrplasja ishte totalisht e pabarabart\u00eb: nga ana serbe t\u00eb vdekur me mij\u00ebra, shkat\u00ebrrime dhe vuajtje t\u00eb paimagjinueshme, nga ana per\u00ebndimore as edhe nj\u00eb i r\u00ebn\u00eb. N\u00eb Serbi nuk pati ndeshje, por barbari t\u00eb past\u00ebr me sens unik. N\u00eb Ukrain\u00eb situata \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht ndryshe: edhe k\u00ebtu ka nj\u00eb disproporcion midis agresorit dhe t\u00eb sulmuarit, por kjo nuk i pengon ukrainasit t\u00eb rivendikojn\u00eb nj\u00eb fitore t\u00eb mundshme. N\u00eb Serbi kjo nuk ndodhi kurr\u00eb. P\u00ebr sa i p\u00ebrket krahasimit midis shk\u00ebputjes proruse t\u00eb Donbasit dhe shk\u00ebputjes proserbe t\u00eb Republik\u00ebs Serbe t\u00eb Bosnje \u2013 Hercegovin\u00ebs, e njohur edhe si Republika Srpska, v\u00ebshtir\u00eb se mund t\u00eb rivendoset nj\u00eb krahasim i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb. E gjitha kjo mund t\u00eb sigurohet n\u00eb t\u00eb ardhmen do t\u00eb duhet t\u00eb kaloj\u00eb n\u00eb nj\u00eb rik\u00ebqyrje t\u00eb p\u00ebrgjithshme t\u00eb struktur\u00ebs s\u00eb Bosnje \u2013 Hercegovin\u00ebs. Mund t\u00eb mendohet p\u00ebr nj\u00eb shtet mysliman me garanci nd\u00ebrkomb\u00ebtare, rezultat i pamundur n\u00eb 1991 kur Milloshevi\u00e7i dhe Tuxhmani vendosn ta ndajn\u00eb Bosnjen, duke i p\u00ebrcaktuar zhdukjen.<\/p>\n

A gjeni af\u00ebrsi midis batalionit ukrainas AZOV dhe U\u00c7K s\u00eb separtist\u00ebve shqiptar\u00eb, q\u00eb nga fillimi i aktiviteteve tuaja n\u00eb Kosov\u00eb konsiderohej nj\u00eb organizat\u00eb terroriste nga Shtetet e Bashkluara?<\/b><\/p>\n

Jo. Batalioni AZOV \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e ushtris\u00eb ukrainase ose t\u00eb pakt\u00ebn k\u00ebshtu paraqitet, nd\u00ebrsa formacionet e U\u00c7K qen\u00eb milici terroriste q\u00eb nuk kishin asnj\u00eb shans suksesi pa mb\u00ebshtetjen amerikane dhe britanike. Sot p\u00ebr Bashkimin Europian profilohet nj\u00eb skenar i pazakont\u00eb: duhet t\u00eb p\u00ebrballoj\u00eb nj\u00eb kriz\u00eb pa Mbret\u00ebrin\u00eb e Bashkuara, me nj\u00eb Gjermani gjithmon\u00eb gati p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfituar nga dob\u00ebsit\u00eb e t\u00eb tjer\u00ebve p\u00ebr q\u00ebllime ekonomike, nj\u00eb Franc\u00eb t\u00eb ndalur n\u00eb\u00a0grandeur<\/i> e saj, nj\u00eb num\u00ebr shtetesh \u00absovranist\u00eb\u00bb gjithnj\u00eb e m\u00eb kund\u00ebrshtar\u00eb ndaj Parisit dhe Berlinit, nj\u00eb shum\u00ebfisht\u00ebsi t\u00eb sapoardhurish n\u00eb Bashkimin Europian t\u00eb t\u00ebrhequr vet\u00ebm nga mir\u00ebqenia ekonomike dhe nga siguria e garantuar nga NATO. Pavar\u00ebsisht gjith\u00e7kaje, do t\u00eb mund t\u00eb dilte nj\u00eb rehabilitim funksional i Europ\u00ebs ku shtetet ish jugosllave mund t\u00eb luajn\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. T\u00eb vendosur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tashm\u00eb t\u00eb parevokueshme kufijt\u00eb e Sllovenis\u00eb dhe Kroacis\u00eb, ato qesharak\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs dhe Bosnje \u2013 Hercegovin\u00ebs, at\u00eb mjeran\u00eb t\u00eb Malit t\u00eb Zi dhe Shqip\u00ebris\u00eb, pas rreth 30 vjet\u00ebsh Serbia mund t\u00eb rimarr\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb nj\u00eb teat\u00ebr gjeopolitikisht vendimtar. Europa duet t\u00eb meditoj\u00eb mbi gabimet e s\u00eb kaluar\u00ebs, duke adoptuar qasje racionale. Mund t\u00eb pranohet njohja e Kosov\u00ebs si form\u00eb \u00abkon\u00e7esioni\u00bb, ndoshta duke parashikuar me traktatin nd\u00ebrkomb\u00ebtar ekstraterritorialitetin e manastireve ortodokse. Pas hyrjes s\u00eb t\u00eb dy vendeve n\u00eb Bashkimin Europian, Serbia nuk do t\u00eb vononte ta tejkalonte ekonomikisht nj\u00eb Kosov\u00eb t\u00eb varf\u00ebr dhe t\u00eb privuar nga resurset.<\/p>\n

Sipas jush, do t\u00eb hyj\u00eb Serbia n\u00eb Bashkimin Europian?<\/b><\/p>\n

Midis shteteve jasht\u00eb nga Bashkimi Europian, nuk shikoj asnj\u00eb m\u00eb europian. Anasjelltas, Ukraina nuk ka asnj\u00eb mund\u00ebsi t\u00eb futet s\u00eb shpejti. Flitet p\u00ebr t\u00eb pakt\u00ebn 15 \u2013 20 vjet.<\/p>\n

Neutraliteti i shfaqur nga drejtuesit aktual\u00eb serb\u00eb n\u00eb situat\u00ebn aktuale gjeopolitike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb opsion i p\u00ebrshkuesh\u00ebm?<\/b><\/p>\n

E di mir\u00eb se \u00abneutraliteti\u00bb dhe \u00abmosangazhimi\u00bb jan\u00eb koncepte q\u00eb evokojn\u00eb tek serb\u00ebt kujtime t\u00eb lavdishme, kur marshalli Tito vler\u00ebsohej dhe guxonte t\u00eb paraqitej si pol autoritar midis superfuqive, por ajo bot\u00eb nuk ekziston m\u00eb. Angazhimi i Suedis\u00eb dhe i Finland\u00ebs n\u00eb NATO tregon se neutraliteti nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb nj\u00eb opsion i praktikuesh\u00ebm, t\u00eb pakt\u00ebn jo tani. nuk besoj se dikusht do t\u2019i k\u00ebrkoj\u00eb Serbis\u00eb t\u2019i vendos\u00eb sanksione Rusis\u00eb; politika e presidentit Aleksandar Vu\u00e7i\u00e7 nuk do ta d\u00ebgjoj\u00eb. Edhe fakti q\u00eb tentativa e Vu\u00e7i\u00e7it p\u00ebr ta takuar ministrin e Jasht\u00ebm rus Lavrov n\u00eb Beograd \u00ebsht\u00eb penguar nga vendet kufitare dhe, sipas meje, nj\u00eb l\u00ebvizje p\u00ebr t\u00eb dob\u00ebsuar rusin, jo serbin. Vu\u00e7i\u00e7 b\u00ebn mir\u00eb q\u00eb e ruan af\u00ebrsin\u00eb shekullore serbo \u2013 ruse, por duhet ta b\u00ebj\u00eb n\u00eb optik\u00ebn e moskompromentimit t\u00eb interesave t\u00eb Serbis\u00eb. P\u00ebr t\u00eb d\u00ebmtuar Rusin\u00eb, Shtetet e Bashkuara nuk do t\u00eb shp\u00ebrfillin t\u00eb rilidhin marr\u00ebdh\u00ebnie diplomatike me armiq t\u00eb vjet\u00ebr dhe t\u00eb harrojn\u00eb mosmarr\u00ebveshje q\u00eb dukeshin t\u00eb p\u00ebrjetshme.<\/p>\n

Si e vler\u00ebsoni \u00abrizgjimin\u00bb ushtarak t\u00eb Gjermanis\u00eb?<\/b><\/p>\n

N\u00eb mas\u00ebn n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Europa do t\u00eb mbes\u00eb e bashkuar, rizgjimi i Gjermanis\u00eb mund t\u2019i avantazhoj\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve, por q\u00eb kjo t\u00eb ndodh\u00eb Europa duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb jashtme dhe mbrojtjeje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, gj\u00eb q\u00eb nuk do t\u00eb ndodh\u00eb nes\u00ebr. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb jam i preokupuar se n\u00ebse Gjermania riarmatoset n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb autonome. Sa m\u00eb shpejt ndodh riarmatimi, aq m\u00eb keq \u00ebsht\u00eb.<\/p>\n

(nga\u00a0Limes<\/i>)<\/p>\n

P\u00ebrgatiti<\/b><\/p>\n

ARMIN TIRANA<\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bashk\u00ebbisedim me gjeneralin Biagio\u00a0Di Grazia, ish z\u00ebvend\u00ebskomandant i kontigjentit italian t\u00eb misionit NATO IFOR\u00a0(1996) dhe z\u00ebvend\u00ebskomandant i divizionit francez t\u00eb misionit NATO SFOR (1997 \u2013 2001). Presidentja e Komisionit Europian Ursula von der Leyen e ka quajtur nd\u00ebrhyrjen ruse n\u00eb Ukrain\u00eb \u00abluft\u00ebn e par\u00eb n\u00eb Europ\u00eb pas konfliktit t\u00eb dyt\u00eb bot\u00ebror\u00bb. \u00cbsht\u00eb korrekte? Mund t\u00eb …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":22648,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22646"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=22646"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/22646\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/22648"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=22646"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=22646"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=22646"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}