{"id":20500,"date":"2022-08-15T10:13:40","date_gmt":"2022-08-15T10:13:40","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=20500"},"modified":"2022-08-15T10:15:30","modified_gmt":"2022-08-15T10:15:30","slug":"rruga-e-gjate-e-perplasjes-midis-nato-s-dhe-rusise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/08\/15\/rruga-e-gjate-e-perplasjes-midis-nato-s-dhe-rusise\/","title":{"rendered":"Rruga e gjat\u00eb e p\u00ebrplasjes midis NATO-s dhe Rusis\u00eb"},"content":{"rendered":"

Martesa q\u00eb NATO dhe Rusia pat\u00ebn mbajtur n\u00eb 2002 n\u00eb Pratica di Mare ka r\u00ebn\u00eb me koh\u00eb. Ngjit\u00ebsi i luft\u00ebs kund\u00ebr terrorizmit islamik nuk ka mjaftuar ta ndal\u00eb devijimin e Mosk\u00ebs drejt k\u00ebrkimit t\u00eb nj\u00eb sfere t\u00eb rigjetur influence. N\u00ebse zgjerimet n\u00eb lindje t\u00eb Aleanc\u00ebs Atlantike mund t\u00eb ken\u00eb pasur nj\u00eb pesh\u00eb n\u00eb prishjen, p\u00ebrcaktuese ka qen\u00eb vullneti rus p\u00ebr t\u2019u kthyer n\u00eb rolin e fuqis\u00eb s\u00eb madhe kontinentale. Nj\u00eb projekt ku Ukraina luan nj\u00eb rol themelor.<\/strong><\/p>\n

Dukej nj\u00eb martes\u00eb e arrir\u00eb. E celebruar midis Aleanc\u00ebs Atlantike dhe Federat\u00ebs Ruse m\u00eb 28 maj 2002, n\u00eb Itali, n\u00eb Pratica di Mare, pas nj\u00eb fejese 10 vje\u00e7are. Bazat ishin: NATO dhe Rusia kishin qen\u00eb bashk\u00eb n\u00eb Bosnje, kishin rregulluar pakashum\u00eb prishjen mbi Kosov\u00ebn, kishin konkluduar Founding Act n\u00eb 1997 dhe, pas 11 shtatorit, qen\u00eb bashkuar nga k\u00ebrc\u00ebnimi i nj\u00eb armiku t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, terrorizmit islamik. N\u00eb harkun e 20 viteve raporti \u00ebsht\u00eb ndryshkur, pastaj \u00ebsht\u00eb prishur, deri sa t\u00eb b\u00ebhej i deklaruar antagonist dhe ta \u00e7onte NATO dhe Rusin\u00eb n\u00eb pragun e luft\u00ebs. N\u00eb pik\u00ebn q\u00eb t\u00eb evokonte Luft\u00ebn e Tret\u00eb Bot\u00ebrore dhe, me frekuenc\u00eb t\u00eb pap\u00ebrgjegjshme nga ana e Mosk\u00ebs, arm\u00ebn b\u00ebrthamore. Kremlini ka prishur me maturi retorik\u00ebn e ruajtur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb religjioze gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, sidomos pas kriz\u00ebs s\u00eb raketave t\u00eb Kub\u00ebs t\u00eb 1962. Sot konfrontimi midis NATO dhe Rusis\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb ballor dhe drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti i armiq\u00ebsor nga sa nuk ishte at\u00ebhere. N\u00eb planin e siguris\u00eb europiane jemi \u201cm\u00eb keq se m\u00eb par\u00eb\u201d; m\u00eb m\u00eb par\u00eb e n\u00ebnkuptuar si n\u00eb koh\u00ebrat e sfid\u00ebs planetare midis dy superfuqive, Shteteve t\u00eb Bashkuara dhe Bashkimit Sovjetik.<\/p>\n

Devijimi i pllakave gjeopolitike<\/strong><\/p>\n

Si ka ndodhur ky p\u00ebrkeq\u00ebsim dramatik i nj\u00eb raporti q\u00eb Pratica di Mare dukej se kishte salduar? Do t\u2019u takoj\u00eb historian\u00ebve ta sqarojn\u00eb rr\u00ebmuj\u00ebn. N\u00eb t\u00eb nxeht\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhen vet\u00ebm dy urdh\u00ebra me konsiderata. E para \u00ebsht\u00eb e lidhur me rikthimin prepotent n\u00eb loj\u00eb t\u00eb fuqive t\u00eb madha n\u00eb ekuilibrat nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb. Jo se ishte zhdukur ndonj\u00ebher\u00eb, por n\u00eb Pratica di Mare ishte n\u00eb plan t\u00eb dyt\u00eb. N\u00eb 2002 Rusia ishte e dob\u00ebt, Kina po shfaqej ekonomikisht, por nuk sfidonte politikisht, terrorizmi ishte k\u00ebrc\u00ebnimi dominues dhe sh\u00ebrbente si ngjit\u00ebs. E dyta \u00ebsht\u00eb se e ardhmja e raporteve NATO \u2013 Rusi dhe e aseteve t\u00eb siguris\u00eb europiane do t\u00eb artikulohet n\u00eb funksion t\u00eb rezultateve t\u00eb luft\u00ebs ukrainase, e ekuilibrave q\u00eb do t\u00eb vendosen midis Kievit dhe Mosk\u00ebs dhe e rreshtimeve t\u00eb reja q\u00eb ravij\u00ebzohen, sidomos me hyrjen e mundshme t\u00eb Finland\u00ebs dhe t\u00eb Suedis\u00eb n\u00eb Aleanc\u00eb. Jan\u00eb t\u00eb gjitha t\u00eb oanjohura q\u00eb peshojn\u00eb shum\u00eb mbi perspektivat e raporteve Rusi \u2013 NATO.<\/p>\n

Gj\u00ebja e vetme e sigurt\u00eb \u00ebsht\u00eb se lufta \u2013 dhe m\u00ebnyra me t\u00eb cil\u00ebn Rusia e ka filluar, kryer dhe vazhduar, nga agresioni i paramenduar tek tmerret n\u00eb terren \u2013 nuk mund\u00ebson as rikthimin e stadeve t\u00eb nd\u00ebrmjetme t\u00eb bashk\u00ebpunimit, p\u00ebr t\u00eb mos folur p\u00ebr idilin e shkurt\u00ebr t\u00eb Pratica di Mare. Raporti shkon drejt nj\u00eb ngrice t\u00eb thell\u00eb, q\u00eb nuk e p\u00ebrjashton dialogun, p\u00ebr shembull n\u00eb fush\u00ebn kontrollit dhe kufizimit t\u00eb armatimeve, por duke mbetur dialog midis armiqsh. Me pak fjal\u00eb, mund t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb paqe duke u shikuar qenshe. Asgj\u00eb e re p\u00ebr nj\u00eb aleanc\u00eb mbrojt\u00ebse si NATO q\u00eb e ka frenimin n\u00eb ADN e saj, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ndryshim skenari radikal p\u00ebr politik\u00ebn e jashtme italiane q\u00eb ndaj Rusis\u00eb kishte n\u00eb Pratica di Mare nj\u00eb pik\u00eb kardinale. S\u00ebrish n\u00eb 2018, n\u00eb kulm t\u00eb regjimit t\u00eb sanksioneve kund\u00ebr Mosk\u00ebs pas aneksimit t\u00eb Krimes\u00eb dhe t\u00eb rr\u00ebzimit t\u00eb fluturimit MH17 nga ana e rebel\u00ebve prorus\u00eb t\u00eb Donbasit, n\u00eb Itali kishte nj\u00eb shkoll\u00eb mendimi e bindur se \u201cshpirti i samitit historik t\u00eb 2002 \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb se aktual\u201d. P\u00ebrjashto rastet e filorusizmit patologjik, kjo optik\u00eb \u00ebsht\u00eb sot e pamundur. At\u00ebhere, megjith\u00ebse duke ju p\u00ebrgjigjur logjikave t\u00eb kuptueshme ekonomike komb\u00ebtare, pasqyronte nj\u00eb miopi t\u00eb p\u00ebrhapur \u2013 kush shkruan nuk b\u00ebn p\u00ebrjashtim \u2013 mbi spostimet e pllakave tektonike n\u00eb zhvillim gjat\u00eb 2002.<\/p>\n

Pllakat tektnonike l\u00ebvizin me ngadal\u00eb, por n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pandalshme. Kur p\u00ebrplasen, del Himalaja. Lufta ukrainase \u00ebsht\u00eb rezultati i k\u00ebtij procesi q\u00eb e \u00e7uar pllak\u00ebn Rusi t\u00eb p\u00ebrplaset me at\u00eb ukrainase, duke e d\u00ebmtuar indin e raportit NATO \u2013 Rusi. Ky proces ka ndodhur me etapa, p\u00ebrpara syve t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve, por pa realizuar plot\u00ebsisht se ku \u00e7onte secila etap\u00eb. T\u2019i rind\u00ebrtoje mund\u00ebsonte t\u00eb hiqje shtegun e luft\u00ebs s\u00eb Vladimir Putinit, p\u00ebrndryshe e pakuptueshme n\u00eb nj\u00eb logjik\u00eb italiane, europiane dhe per\u00ebndimore. Presidenti rus kishte ecur prej koh\u00ebsh. Ne nuk e kemi kuptuar ose kemi preferuar q\u00eb t\u00eb mos e kuptojm\u00eb.<\/p>\n

Nga Pratica di Mare n\u00eb Mariupol<\/strong><\/p>\n

Rrug\u00ebtimi nga Pratica di Mare n\u00eb Mariupol artikulohet n\u00eb 3 faza, t\u00eb sh\u00ebnuara nga dy pika kthese. N\u00eb t\u00eb par\u00ebn, nga 2002 n\u00eb 2008, barometri mbetet tendencialisht nga moti i mir\u00eb; perturbacionet\u00eb fillojn\u00eb t\u00eb akumulohen rreth samitit t\u00eb NATO t\u00eb Bukureshtit p\u00ebr t\u00eb zbritur n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb prishjeje me pushtimin e Gjeorgjis\u00eb. N\u00eb t\u00eb dyt\u00ebn, nga 2008 n\u00eb 2014 \u2013 2015, nuk zbret kurr\u00eb p\u00ebrtej variablit p\u00ebr t\u00eb percipituar n\u00eb patjet\u00ebr mot t\u00eb keq me revolt\u00ebn demokratike t\u00eb Maidanit dhe nd\u00ebrhyrjet ruse n\u00eb Krime e Donbas. Presioni i ul\u00ebt i q\u00ebndruesh\u00ebm i xhiros s\u00eb tret\u00eb n\u00eb uragan m\u00eb 24 shkurt, kur trupat ruse kalojn\u00eb kufijt\u00eb dhe linjat ndar\u00ebse p\u00ebr ta sulmuar Ukrain\u00ebn. Raporti NATO \u2013 Rusi hyn k\u00ebshtu n\u00eb syrin e nj\u00eb cikloni q\u00eb nuk kontrollohet.<\/p>\n

Fillimisht, Moska dhe Aleanca duken se kan\u00eb gjetur nj\u00eb modus vivendi <\/em>reciprokisht t\u00eb pranuesh\u00ebm. N\u00eb 2003 Iraku e \u00e7an Atlantikun dhe hedh sherr brenda NATO, por i kursen raportet me Rusin\u00eb. Putini ndodhet n\u00eb pozicion komod p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb nj\u00eb opozit\u00eb t\u00eb \u201cbut\u00eb\u201d neo-con\u00ebve t\u00eb Uashingtonit prapa ekranit t\u00eb Chirach dhe Schroeder. Me zgjerimin e madh europian t\u00eb 2004 (Bullgari, Estoni, Letoni, Lituani, Rumani, Sllovaki dhe Slloveni) kalimi i vendeve t\u00eb ish Traktatit t\u00eb Varshav\u00ebs n\u00eb an\u00ebn atlantike \u00ebsht\u00eb kompletuar, me shtojc\u00ebn e vendeve balltike ish Bashkim Sovjetik q\u00eb e \u00e7on NATO n\u00eb kufirin me Rusin\u00eb. Moska nuk e p\u00eblqen aspak, por e pranon dhe nuk kund\u00ebrshton. T\u00eb \u00e7arat filloin\u00eb t\u00eb dalin lakuriq dhe konvergojn\u00eb p\u00ebrreth samitit t\u00eb NATO t\u00eb Bukureshtit t\u00eb marsit 2008.<\/p>\n

Qysh nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb, atmosfera e K\u00ebshillit NATO \u2013 Rusi ndotet nga kund\u00ebrshtia e programit t\u00eb mbrojtjes raketore t\u00eb administrat\u00ebs Bush. Sipoas rus\u00ebve, do t\u00eb ndryshonte ekuilibrin b\u00ebrthamor strategjik, por prapa perdes s\u00eb tymit t\u00eb nj\u00eb projekti q\u00eb nuk e pa kurr\u00eb drit\u00ebn, prishja m\u00eb e fort\u00eb vjen nga vendimi unilateral i Rusis\u00eb p\u00ebr t\u00eb pezulluar detyrimet e Traktatit t\u00eb Forcave Konvencionale n\u00eb Europ\u00eb (CFE), e iratuar me dekretin presidencial t\u00eb 14 korrikut 2007. Limitet e forta dhe mekanizmat e njoftimeve dhe inspektimeve reciproke e b\u00ebnin CFE nj\u00eb shtyll\u00eb t\u00eb siguris\u00eb europiane dhe volan t\u00eb besimit reciprok. Duke u \u00e7liruar nga kufizimet e CFE, Rusia rifiton nj\u00eb liri manovre. N\u00ebse do t\u2019i sh\u00ebrbej\u00eb shpejt dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur. N\u00eb klim\u00ebn e pas Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb, NATO \u2013 ashtu si edhe Uashingtoni kryeqytetet europiane dhe t\u00eb Bashkimit Europian \u2013 e n\u00ebnvler\u00ebson daljen e Mosk\u00ebs nga CFE. Rusia \u00ebsht\u00eb ende ushtarakisht e dob\u00ebt n\u00eb kapacitete konvencionale, sigurisht jo t\u00eb konsideruara n\u00eb shkall\u00ebn e p\u00ebrfaq\u00ebsimit t\u00eb nj\u00eb sfide p\u00ebr Aleanc\u00ebn dhe, p\u00ebr pasoj, t\u00eb p\u00ebrb\u00ebj\u00eb nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim p\u00ebr sigurin\u00eb europiane. N\u00eb realitet, duke i hedhur n\u00eb kosh detyrimet e CFE, Putini hedh bazat e ndlrhyrjeve ushtarake n\u00eb Gjeorrgji dhe n\u00eb Ukrain\u00eb, pse jo edhe rifillimin e manovrave t\u00eb shpeshta n\u00eb stil t\u00eb madh n\u00eb kufijt\u00eb e NATO.<\/p>\n

2008 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vit ky\u00e7 n\u00eb raportet NATO \u2013 Rusi. Samiti i Bukureshtit mbahen pas nj\u00eb muaji nga deklarata e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Kosov\u00ebs (17 shkurt), e urryer nga Moska. Objeksionet ruse nuk jan\u00eb marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb: nj\u00eb irritues m\u00eb shum\u00eb. N\u00eb axhend\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjerim tjet\u00ebr. Kandidat\u00ebt jan\u00eb Tirana, Zagrebi dhe Shkupi. E fundit nuk do t\u00eb kaloj\u00eb prej vetos greke lidhur me emrin; do t\u2019i duhet t\u00eb pres\u00eb nja dhjet\u00eb vjet dhe t\u2019i shtoj\u00eb \u201cVeriore\u201d Maqedonis\u00eb. \u00cbsht\u00eb mbrojtja raketore, k\u00ebnga e lejlekut e George Bush, dhe propozimi p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb Gjeorgjis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs paradhom\u00ebn e hyjres n\u00eb NATO: Membership Action Plan (MAP). Moska b\u00ebn me dije se ky i fundit \u00ebsht\u00eb pasi v\u00ebrtet i vet\u00ebm i papranuesh\u00ebm, duke hequr k\u00ebshtu nj\u00eb vij\u00eb t\u00eb kuqe mbi kufijt\u00eb e ish Bashkimit Sovjetik.<\/p>\n

L\u00ebvizjet e para mbi Gjeorgjin\u00eb dhe Ukrain\u00ebn<\/strong><\/p>\n

N\u00eb Bukuresht shtytja e fort\u00eb amerikane p\u00ebr MAP ndeshet me kund\u00ebrshtit\u00eb e opozit\u00ebs franko \u2013 gjermane. NATO vendos p\u00ebr konsensusin dhe konsensus nuk ka. P\u00ebr t\u00eb mos zhg\u00ebnjyer krejt\u00ebsisht Kievin dhe Tbilisin \u2013 dhe mos paragjykuar riqepjen transatlantike midis administrat\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb Bush dhe ndryshimit t\u00eb gard\u00ebs s\u00eb ndodhur n\u00eb Paris (Nicolas Sarkozy) dhe Berlin (Angela Merkel) \u2013 gjen nj\u00eb kompromis akrobatik verbal n\u00eb komunikat\u00ebn finale: asnj\u00eb MAP sot, por membership<\/em> nes\u00ebr. E nes\u00ebrmja \u00ebsht\u00eb e pap\u00ebrcaktuar, por vija e kuqe e Mosk\u00ebs \u00ebsht\u00eb sh\u00ebnuar. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, Kievi dhe Tbilisi mbesin pa asnj\u00eb garanci mbrojtjeje kolektive n\u00eb ndjekjen e zgjedhjes p\u00ebr ta konsoliduar pavar\u00ebsin\u00eb dhe identitetin komb\u00ebtar passovjetik duke u afruar me territorin euro \u2013 atlantik. Gjeorgjian\u00ebt do ta kuptojn\u00eb t\u00eb par\u00ebt, kur bien n\u00eb kurthin e provokimeve ruse nga Oshecia Jugore dhe p\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb minipushtim n\u00eb gusht. Ukrainasit q\u00ebndrojn\u00eb nj\u00eb limbo deri n\u00eb 2014, kur pa asnj\u00eb goditje vdekjeprur\u00ebse Moska do t\u00eb aneksoj\u00eb Krimen\u00eb, p\u00ebr t\u00eb nxitur m\u00eb pas separatizmin n\u00eb Donbas dhe, n\u00eb fund, t\u00eb shkaktoj\u00eb luft\u00ebn e pushtimit pa pse dhe pa 24 shkurtin e k\u00ebtij viti. \u00c7do her\u00eb NATO proteston, d\u00ebnon, ndihmon gjeorgjian\u00ebt, por nuk nd\u00ebrhyn.<\/p>\n

L\u00ebvizja ruse ndaj Krimes\u00eb e 2014 nuk do t\u00eb ket\u00eb ardhur si surpriz\u00eb. Kishte qen\u00eb e paralajm\u00ebruar. Bukureshti \u00ebsht\u00eb edhe samiti i fundit i NATO ku merr pjes\u00eb Vladimir Putini. Presidenti rus vjen n\u00eb kryeqytetin rumun p\u00ebr K\u00ebshillin NATO \u2013 Rusi, me punimet tashm\u00eb t\u00eb filluara. Komunikata fina\u00ebe sapo \u00ebsht\u00eb hartuar: Gjeorgjia dhe Ukraina \u201cdo t\u00eb jen\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Aleanc\u00ebs\u201d. N\u00eb publik, Putini do ta maskoj\u00eb mir\u00eb irritimin, por u kujton t\u00eb gjith\u00ebve n\u00eb plenare se Krimeja q\u00eb nj\u00eb \u201cdhurat\u00eb\u201d e Bashkimit Sovjetik. Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm ukrainasi Nikita Hrushovi, p\u00ebr Kievin. Fjal\u00ebt e tij bien n\u00eb hutimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm. Lufta e fundit e gushtit e sposton pastaj v\u00ebmendjen mbi Gjeorgjin\u00eb, por paralajm\u00ebrimi ka qen\u00eb.<\/p>\n

E \u00e7ara e hapur midis Rusis\u00eb dhe NATO m\u00eb 2008 shtohet, por nuk thellohet n\u00eb sezonin e m\u00ebparsh\u00ebm t\u00eb reset<\/em> t\u00eb nisur nga administrata e re amerikane e Barack Obama. E favorizon kalimi bashk\u00ebkoh\u00ebs i dor\u00ebzimeve n\u00eb Mosk\u00eb midis Vladimir Putinit dhe Dmitry Medvedevit, m\u00eb shum\u00eb i duksh\u00ebm sesa real: t\u00eb gjith\u00eb e din\u00eb se Putini do t\u00eb jet\u00eb buratini, por presidenti i ri do t\u00eb ket\u00eb ndonj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb manovre. Uashingtoni l\u00ebviz me shpejt\u00ebsi n\u00eb z\u00ebvend\u00ebsimin e programit mbrojt\u00ebs raketor t\u00eb administrat\u00ebs Bush me shum\u00eb m\u00eb pak invazivin European Phased Adaptive Approach (EPAA). P\u00ebrgjigja ruse \u00ebsht\u00eb e mekur. Moska do t\u00eb donte t\u00eb ridiskutonte t\u00eb gjith\u00eb arkitektur\u00ebn e siguris\u00eb europiane dhe niste nj\u00eb negociat\u00eb q\u00eb tentonte t\u00eb rikuperonte nj\u00eb zon\u00eb ekskluzive influence. Uashingtoni dhe NATO nuk presin dhe propozini p\u00ebrfundon n\u00eb nj\u00eb binar t\u00eb vdekur. Reset <\/em>nuk \u00ebsht\u00eb megjithat\u00eb i privuar nga rezultatet. N\u00eb pranver\u00ebn e 2011, Rusia nuk i kushton v\u00ebmendje sirenave t\u00eb Muammar Gheddafi dhe abstenon p\u00ebr Rezolut\u00ebn Nr. 1973 t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara duke i dh\u00ebn\u00eb faktikisht rrug\u00ebn e lir\u00eb operacionit \u201cUnified Protector\u201d t\u00eb Aleanc\u00ebs q\u00eb do ta rr\u00ebzoj\u00eb regjimin e Kolonelit libian.<\/p>\n

Nj\u00eb zgjedhje e delfinit jo krejt\u00ebsisht e pranuar? E sigurt\u00eb \u00ebsht\u00eb se kur merr frenat e presidenc\u00ebs, n\u00eb 2012, Vladimir Putini nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb i gatsh\u00ebm t\u00eb b\u00ebj\u00eb skonto. Bllokon K\u00ebshillin e Sigurimit mbi Sirin\u00eb. N\u00eb 2015 skarton bashk\u00ebpunimin me Shtetet e Bashkuara, t\u00eb cilin John Kerry dhe Sergey Lavrov po lodhen s\u00eb negociuari, p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrhyr\u00eb ushtarakisht n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb Bashar al-Assad. N\u00eb nd\u00ebrkoh\u00eb, kriza ukrainase e 2014 kishte shkruar tashm\u00eb aktin e vdekjes s\u00eb reset<\/em>. Por detonatori nuk kishte qen\u00eb NATO. Administrata Obama i kishte ndotur shum\u00eb kandidaturat e Gjeorgjis\u00eb dhe Ukrain\u00ebs, t\u00eb b\u00ebra m\u00eb shum\u00eb nj\u00eb ritual sesa nj\u00eb objektiv i fiksuar. Nga ana e tij, n\u00eb Kiev presidenti i ri prorus Viktor Janukovi\u00e7 fillimisht synonte mbi marr\u00ebveshjen e asociimit me Bashkimin Europian. Nyet <\/em>i Mosk\u00ebs edhe ndaj Bashkimit Europian e b\u00ebn k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb ndryshoj\u00eb kurs me shpejt\u00ebsi, sheshi ukrainas revoltohet, Janukovi\u00e7i ia mbath, Rusia anekson Krimen\u00eb dhe nxit Luhanskun dhe Donjeckun. Fillon k\u00ebshtu lufta e gjat\u00eb shkatt\u00ebruese midis Mosk\u00ebs dhe Kievit q\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb luft\u00eb e hapur me pushtimin rus t\u00eb 24 shkurtit.<\/p>\n

Aleanc\u00eb mbrojt\u00ebse, NATO e ngre menj\u00ebher\u00eb roj\u00ebn antiruse duke filluar nga 2014. Frik\u00ebsimi b\u00ebhet fjal\u00eb e dit\u00ebs e t\u00eb gjitha samiteve t\u00eb m\u00ebpasme (Kardif, Varshav\u00eb, Bruksel, Lond\u00ebr, Bruksel) dhe i masave ushtarake n\u00eb frontin lindor, n\u00eb ve\u00e7anti me Enhanced Forward Presence. K\u00ebto t\u00eb fundit jan\u00eb patjet\u00ebr t\u00eb kufizuara me perimetrin e Aleanc\u00ebs. Ukraina \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb dhe aty mbetet. \u00cbsht\u00eb b\u00ebr\u00eb pesha e r\u00ebnd\u00eb n\u00eb raportet politko \u2013 diplomatike me Rusin\u00eb, por NATO mbetet n\u00eb margjinat e ekranit. \u00cbsht\u00eb Bashkimi Europian ai q\u00eb sanksionon Mosk\u00ebn; jan\u00eb Parisi dhe Berlini q\u00eb trajtojn\u00eb marr\u00ebveshjet \u2013 e pazbatuara \u2013 t\u00eb Minskut me Mosk\u00ebn dhe Kievin n\u00eb formatin Normandi. Kurse NATO, kandidaturat si ukrainase, ashtu edhe gjeorgjiane, mbesin n\u00eb letr\u00ebn e Bukureshtit megjith\u00ebse rr\u00ebshqasin n\u00eb \u00e7interesimin e thell\u00eb t\u00eb administrat\u00ebs Trump. Joe Biden, q\u00eb e do nj\u00eb pauz\u00eb me Rusin\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrq\u00ebndruar mbi Kin\u00ebn, ruhet mir\u00eb t\u2019i rifilloj\u00eb.<\/p>\n

Arkitektura e ardhme e siguris\u00eb<\/strong><\/p>\n

Kur historian\u00ebt do t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb shkaqet e luft\u00ebs s\u00eb mallkuar t\u00eb shp\u00ebrthyer nga Vladimir Putini kund\u00ebr Ukrain\u00ebs do t\u00eb duhet t\u00eb shikojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb n\u00eb lindje sesa n\u00eb per\u00ebndim. Cil\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb moskuptimet e akumuluara midis NATO dhe Rusis\u00eb n\u00eb 20 vitet e fundit, gjeneza e luft\u00ebs duhet k\u00ebrkuar n\u00eb Mosk\u00eb. P\u00ebr Vladimir Putinin nuk \u00ebsht\u00eb edhe aq q\u00eb NATO nuk duhet t\u00eb vij\u00eb n\u00eb lindje, \u00ebsht\u00eb Ukraina q\u00eb nuk duhet t\u00eb shkoj\u00eb n\u00eb per\u00ebndim. I \u00ebsht\u00eb ndaluar ta kaloj\u00eb vij\u00ebn e kuqe t\u00eb paralajm\u00ebruar n\u00eb Bukuresht. Kievi nuk duhet t\u00eb dal\u00eb nga koni i hijes s\u00eb gjat\u00eb t\u00eb Ariut rus p\u00ebr t\u2019u afruar me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs. P\u00ebr presidentin rus problemi i v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb pavar\u00ebsia e Ukrain\u00ebs, ende jo e metabolizuar 30 vite pas r\u00ebnies s\u00eb Bashkimit Sovjetik, aq m\u00eb shum\u00eb se demokratike dhe e shoq\u00ebruar me shtetin e s\u00eb drejt\u00ebs, pra potencialisht infektuese. P\u00ebr refleks, idem p\u00ebr Gjerogjin\u00eb apo Moldavin\u00eb, por Kievi mbetet i r\u00ebnd\u00ebsishmi. Qasja e Bashkimit Europian, shpesh e tallur nga Vladimir Putini q\u00eb nuk e kupton, k\u00ebrc\u00ebnon stabilitetin e brendsh\u00ebm e regjimit putinian dhe projektin e restaurimit si fuqi e madhe kontinentale.<\/p>\n

Kjo e fundit th\u00ebrret n\u00eb loj\u00eb NATO. N\u00ebse edhe Kievi do t\u00eb zgjedh\u00eb neutralitetin (me garanci t\u00eb hekurt), Aleanca Atlantike do t\u00eb mbes\u00eb nyje e domosdoshme e siguris\u00eb europiane. \u00c7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb me raportet NATO \u2013 Rusi? Bashk\u00ebpunimi \u00ebsht\u00eb zhdukur, Rusia jo. Binomi frenim \u2013 dialog do t\u00eb ruhet ka mund\u00ebsi n\u00eb konceptin e ri strategjik q\u00eb duhet t\u00eb adoptohet n\u00eb samitin e Madridit t\u00eb 29 qershorit, por nj\u00ebri \u00ebsht\u00eb imperativi kategorik; tjetri nj\u00eb rrug\u00ebtim n\u00eb ngjitje, megjith\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nevojshme n\u00eb mos tjet\u00ebr p\u00ebr planin e kontakteve ushtarake dhe kontrollin e armatimeve. Kur rrethanat do ta lejojn\u00eb, do t\u00eb kthehet t\u00eb flitet me Mosk\u00ebn edhe p\u00ebr arkitektur\u00ebn e ardhshme t\u00eb siguris\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tem\u00eb q\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrballohet pa Rusin\u00eb n\u00eb tavolin\u00eb, por Moska do t\u00ebulet me nj\u00eb handikap t\u00eb r\u00ebnd\u00eb, gjeostrategjik, resursesh dhe, mbi t\u00eb gjitha, besimi. Kush \u00ebsht\u00eb shkaku i s\u00ebmundjes s\u00eb saj\u2026<\/p>\n

P\u00ebr sa i p\u00ebrket raportit NATO \u2013 Rusi, martesa e Pratica di Mare \u00ebsht\u00eb mbyllur me nj\u00eb divorc t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb prej nj\u00eb papajtueshm\u00ebri themelore karakteri. NATO \u00ebsht\u00eb antiteza e zon\u00ebs s\u00eb influenc\u00ebs t\u00eb cil\u00ebn e aspiron Vladimir Putini. Q\u00e7 ngat\u00ebrron aleanc\u00ebn vullnetare me n\u00ebnshtrimin. Nuk ka dyshim se Aleanca Atlantike e mban lidhur Europ\u00ebn me Shtetet e Bashkuara, por prej zgjedhjes europiane. Jan\u00eb europian\u00ebt ata q\u00eb duan t\u2019i mbajn\u00eb amerikan\u00ebt \u201cin\u201d dhe t\u00eb preokupohen kur ato b\u00ebjn\u00eb t\u00eb largohen drejt vendesh t\u00eb tjera. N\u00eb NATO ka liri mospranimi \u2013 q\u00eb mund t\u00eb bllokoj\u00eb Aleanc\u00ebn dhe politika t\u00eb jashtme komb\u00ebtare eksentrike: pyesni Franc\u00ebn apo Turqin\u00eb e Rexhep Taip Erdoganit. N\u00eb \u00be e hekullit historie atlantike nuk jan\u00eb par\u00eb kurr\u00eb tanke amerikane p\u00ebrreth kryeqyteteve europiane p\u00ebr t\u2019i v\u00ebn\u00eb n\u00eb rregull. N\u00eb ndryshim nga Budapesti, Praga dhe, tani, Kievi. Kjo \u00ebsht\u00eb diferenca midis \u201caleanc\u00ebs\u201d dhe \u201czon\u00ebs s\u00eb influenc\u00ebs\u201d q\u00eb Kremlini deri m\u00eb tani akoma nuk e kupton.<\/p>\n

(nga Aspen Institute<\/em>)<\/p>\n

P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n

ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Martesa q\u00eb NATO dhe Rusia pat\u00ebn mbajtur n\u00eb 2002 n\u00eb Pratica di Mare ka r\u00ebn\u00eb me koh\u00eb. Ngjit\u00ebsi i luft\u00ebs kund\u00ebr terrorizmit islamik nuk ka mjaftuar ta ndal\u00eb devijimin e Mosk\u00ebs drejt k\u00ebrkimit t\u00eb nj\u00eb sfere t\u00eb rigjetur influence. N\u00ebse zgjerimet n\u00eb lindje t\u00eb Aleanc\u00ebs Atlantike mund t\u00eb ken\u00eb pasur nj\u00eb pesh\u00eb n\u00eb prishjen, p\u00ebrcaktuese …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":20503,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20500"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20500"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20500\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20500"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20500"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20500"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}