{"id":20494,"date":"2022-08-15T09:52:20","date_gmt":"2022-08-15T09:52:20","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=20494"},"modified":"2022-08-15T09:52:20","modified_gmt":"2022-08-15T09:52:20","slug":"enderra-e-paqes-ne-30-milion-fajl-a","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/08\/15\/enderra-e-paqes-ne-30-milion-fajl-a\/","title":{"rendered":"\u00cbnd\u00ebrra e paqes n\u00eb 30 milion fajl-a"},"content":{"rendered":"<p><strong>I gjith\u00eb arkivi i Lidhjes s\u00eb Kombeve \u00ebsht\u00eb dixhitalizuar dhe \u00ebsht\u00eb i disponuesh\u00ebm p\u00ebr konsultim. P\u00ebrgjegj\u00ebsi Francesco Pisano ilustron nj\u00eb projekt t\u00eb mund\u00ebson t\u00eb njihet m\u00eb mir\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb m\u00eb pak d\u00ebshtake nga si\u00e7 paraqitet zakonisht.<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb prillin e 1946, nj\u00eb mbledhje e qet\u00eb n\u00eb Gjenev\u00eb i jepte fund historis\u00eb s\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve, organizata e par\u00eb nd\u00ebrqeveritare e p\u00ebrhershme p\u00ebr parandalimin e konflikteve midis shteteve an\u00ebtare. Pak muaj m\u00eb par\u00eb, nga ana tjet\u00ebr e Atlantikut, kish filluar jet\u00ebn Organizata e Kombeve t\u00eb Bashkuara n\u00eb em\u00ebr t\u00eb mosvijueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb sh\u00ebnuar. Ai q\u00eb caktoi prej koh\u00ebsh fatin e Lidhjes s\u00eb Kombeve ishte d\u00ebshtimi n\u00eb detyr\u00ebn kryesore t\u00eb saj. Megjithat\u00eb, shpresa t\u00eb m\u00ebdha kishin shoq\u00ebruar lindjen e saj nga mitra e Konferenc\u00ebs s\u00eb Paqes e Parisit t\u00eb 1919, vet\u00ebm pjes\u00ebrisht e ftohur nga aderimi i munguar i Shteteve t\u00eb Bashkuara, q\u00eb megjithat\u00eb e kishin promovuar. Legjenda e zez\u00eb q\u00eb rrethon organizat\u00ebn ka penguar t\u00eb konsiderohet plot\u00ebsisht p\u00ebrvoja e saj si laboratori pazakont\u00eb i bashk\u00ebpunimit nd\u00ebrkomb\u00ebtar: shpresa q\u00eb ajo histori tani i \u00ebsht\u00eb kthyer opinionit publik t\u00eb ofruar nga Projekti Lontad, q\u00eb ka \u00e7uar n\u00eb realizimin e dixhitalizimit e t\u00eb gjith\u00eb arkivit t\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve, duke e v\u00ebn\u00eb n\u00eb dispozicion online falas dhe pa kufizime. Nj\u00eb k\u00ebrkim i shpejt\u00eb mjafton t\u00eb zbulohen aspekte pak t\u00eb njohura q\u00eb i kthejn\u00eb kompeksitetin organizat\u00ebs. Mund t\u00eb haset k\u00ebshtu n\u00eb p\u00ebrmbledhjen e vizit\u00ebs n\u00eb Gjenev\u00eb n\u00eb 1924 i Deskaheh, kreut t\u00eb irokez\u00ebve dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues i K\u00ebshillit t\u00eb 6 Kombeve q\u00eb banonin rezidenc\u00ebn indiane me t\u00eb nj\u00ebjtin em\u00ebr n\u00eb Kanada. K\u00ebrkesa e tij e pranimit n\u00eb Lidhjen e Kombeve ndeshi me kund\u00ebrshtimin britanik; jo m\u00eb pak, ngjarja ilustron sesi organizata konsiderohej n\u00eb \u00e7do cep t\u00eb bot\u00ebs si instrument kryesor p\u00ebr t\u00eb siguruar njohjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb nj\u00eb shteti dhe, bashk\u00eb me t\u00eb, garancin\u00eb e sovranitetit.<\/p>\n<p>Radh\u00eb dokumentar\u00ebsh me pasuri t\u00eb madhe ofrojn\u00eb nj\u00eb p\u00ebrmbledhje me organe teknike si Komisoni p\u00ebr Bashk\u00ebpunimin Intelektual, pararend\u00ebsja e UNESCO s\u00eb sotme, ku mor\u00ebn pjes\u00eb ve\u00e7 t\u00eb tjer\u00ebve Albert Einstein, Marie Curie, Henri Bergson, Jagadish Chandra Bose. Ai kontribuoi q\u00eb t\u00eb formoheshin lidhje kulturore dhe shkencore t\u00eb paprecedent, asnj\u00ebher\u00eb t\u00eb prishura krejt\u00ebsisht as nga konflikti i ri bot\u00ebror, as nga Lufta e Ftoht\u00eb pasuese. N\u00eb planin ligjor, Lidhja e Kombeve prodhoi dokumenta me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe, si Deklarata e t\u00eb Drejtave t\u00eb F\u00ebmij\u00ebve dhe Konventa mbi t\u00eb Drejtat e Refugjat\u00ebve; Komiteti i Ekspert\u00ebve p\u00ebr Kodifikimin e s\u00eb Drejt\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare pati si president t\u00eb par\u00eb suedezin Hjalmar Hammarskj\u00f6ld, babai i Sekretarit t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb ardhsh\u00ebm t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara Dag Hammarskj\u00f6ld. Hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb gjer\u00eb gjen edhe historia e \u00abpashaport\u00ebs p\u00ebr ata pa shtet\u00bb, shpejt e rim\u00ebrtuar \u00abpashaporta Nansen\u00bb nga emri i eksploruesit norvegjez q\u00eb i sh\u00ebrbeu si promotor. B\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb dokument udh\u00ebtimi t\u00eb l\u00ebshuar nga Komisari i Lart\u00eb p\u00ebr Refugjat\u00ebt i Lidhjes s\u00eb Kombeve dhe i njohur n\u00eb nivel nd\u00ebrkomb\u00ebtar, i destinuar t\u00eb leht\u00ebsonte tranzitin dhe rivendosjen e shum\u00eb refugjat\u00ebve pa shtet\u00ebsi t\u00eb prodhuar nga Lufta e Par\u00eb Bot\u00ebrore. Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, historia pasuese duket se ka m\u00ebsuar shum\u00eb nga kjo p\u00ebrvoj\u00eb. P\u00ebr Projektin Lontad dhe rezultatet e tij kemi folur me Francesco Pisano, drejtor i Bibliotek\u00ebs dhe i Arkivit t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara t\u00eb Gjenev\u00ebs nga viti 2016.<\/p>\n<p><strong>Miliona fajla, qindra terabaite: numrat e Projektit Lontad jan\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira deri p\u00ebr t\u2019u imagjinuar. Si ka lindur nj\u00eb ide kaq ambicioze?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPrej koh\u00ebsh shtetet an\u00ebtare t\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara na k\u00ebrkonin riprodhimin e pjes\u00ebve dokumentare; ne p\u00ebrfitonim p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb kopje dixhitale p\u00ebr p\u00ebrdorim t\u00eb brendsh\u00ebm, por b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb pun\u00eb fragmentare dhe episodike. Projekti ka lindur k\u00ebshtu nga vullneti p\u00ebr t\u2019i reduktuar drastikisht koh\u00ebt dhe dh\u00ebn\u00eb organicitet iniciativ\u00ebs. Projektimi, q\u00eb ka zgjatur tre vjet, ka mund\u00ebsuar t\u00eb vler\u00ebsohet me af\u00ebrsi t\u00eb madhe buxheti i nevojsh\u00ebm, koh\u00ebrat e pun\u00ebs dhe pengesat e mundshme. Kjo na ka mund\u00ebsuar deri t\u00eb kursehet respektivisht parashikimeve dhe t\u00eb alokohen reurse t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr mir\u00ebmbajtjen p\u00ebr 15 vjet. Nd\u00ebrkoh\u00eb, kontrolli i t\u00eb gjith\u00eb arkivit ka ecur n\u00eb hap t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb me restaurimin e tij; n\u00eb t\u00eb ardhmen dokumentacioni let\u00ebr do t\u00eb ruhet m\u00eb mir\u00eb, pasi dixhitalizimi e b\u00ebn m\u00eb pak t\u00eb nevojsh\u00ebm aksesin fizik\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Nga vjen mb\u00ebshtetja ekonomike p\u00ebr projektin?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abMe tu mbaruar plani i pun\u00ebs, i jemi drejtuar p\u00ebr financim ekosistemit t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ekonomik gjenevas, q\u00eb ka n\u00eb ADN e tij nj\u00eb orientim t\u00eb fort\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar. Kemi t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen e nj\u00eb fondacioni q\u00eb ka n\u00eb statutin e tij ruajtjen e pasuris\u00eb dokumentare. Pas nj\u00eb negociate t\u00eb shkurt\u00ebr, fondacioni ka vendosur t\u00eb procedoj\u00eb me nj\u00eb donacion t\u00eb madh, duke hequr dor\u00eb nga p\u00ebrfitimi i \u00e7far\u00ebdolloj avantazhi, n\u00eb pik\u00ebn q\u00eb ka k\u00ebrkuar t\u00eb mbes\u00eb anonim\u00bb.<\/p>\n<p><strong>N\u00eb vullnetin e ideuesit t\u00eb saj, presidentit amerikan Woodrow Wilson, Lidhja e Kombeve duhej t\u00eb b\u00ebhej skena publike e diplomacis\u00eb, larg nga fsheht\u00ebsia q\u00eb kishte shkaktuar luft\u00ebn e 1914. Pas vitit 1945 e sapolindura Kombet e Bashkuara gjen seli n\u00eb Pallatin e Xhamt\u00eb. Projekti Lontad vendoset n\u00eb linj\u00eb kontinuiteti ideal me at\u00eb shpirt transparence?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abFjala ky\u00e7e e projektit \u00ebsht\u00eb \u201cakses\u201d. Donim q\u00eb pasuria dokumentare t\u00eb ishte e aksesueshme pa kufizime, pavar\u00ebsisht nga shkalla e specializimit t\u00eb p\u00ebrdoruesve dhe nga disponueshm\u00ebria e tyre p\u00ebr ta konsultuar n\u00eb Gjenev\u00eb, qytet nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb shtrenjtit e bot\u00ebs. Barazia n\u00eb akses garantohet edhe nga mund\u00ebsia p\u00ebr t\u2019ju k\u00ebrkuar ndihm\u00eb online arkivist\u00ebve profesionist\u00eb n\u00eb koh\u00eb reale, p\u00ebr t\u2019u orientuar brenda struktur\u00ebs komplekse t\u00eb arkivit. Kontinuiteti ideal q\u00ebndron n\u00eb shpres\u00ebn q\u00eb nj\u00eb akses m\u00eb tranparent promovon kuptimin e rolit historik t\u00eb multilateralizmit\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Studimi i Lidhjes s\u00eb Kombeve shpesh ekuivalentohet me regjistrimin e d\u00ebshtimit kryesor: paaft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb penguar nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb re bot\u00ebrore. Megjithat\u00eb, ajo qe n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb nj\u00eb historie tjet\u00ebr: asistenc\u00ebs ndaj refugjat\u00ebve, bashk\u00ebpunimit shkencor nd\u00ebrkomb\u00ebtar, formimit t\u00eb figurave teknike dhe profesionale t\u00eb spikatura nd\u00ebrkomb\u00ebtare (si Jean Monnet, babai i integrimit europian). Mendoni se disponueshm\u00eblria e arkivit mund ta nxis\u00eb njohjen e k\u00ebtyre p\u00ebrvojave?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKy ishte objektivi i ciklit dyvje\u00e7ar t\u00eb iniciativave \u201cMultilateralism100\u201d, me rastin e nj\u00ebqindvjetorit t\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve (1919): t\u00eb tregohej sesi ajo ka qen\u00eb nj\u00eb laborator i pazakont\u00eb bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar. N\u00eb kund\u00ebrshtim nga Kombet e Bashkuara, q\u00eb i \u00ebsht\u00eb drejtuar sistemit t\u00eb agjencive t\u00eb specializuara, Lidhja e Kombeve p\u00ebrfshinte n\u00eb brend\u00ebsin\u00eb e saj nj\u00eb miriad\u00eb seksionesh teknike n\u00eb l\u00ebmin p\u00ebr shembull t\u00eb emigracionit, sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb e t\u00eb tjera: kjo gjen prov\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb arkiv. Prej t\u00eb pakt\u00ebn dy dekadash, ky sistem ka treguar se bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb kuadrin teknik mund t\u00eb funksionoj\u00eb. Fama q\u00eb rrethon Lidhjen e Kombeve ka nj\u00eb ar\u00ebsye historike: fituesit e Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore kishin nevoj\u00eb q\u00eb t\u2019ia vinin fajin p\u00ebr d\u00ebshtimin e rendit t\u00eb paraluft\u00ebs dhe t\u00eb demonstronin se Kombet e Bashkuara fillonin nj\u00eb histori t\u00eb re. Megjithat\u00eb, \u00ebsht\u00eb koha t\u00eb pranohet se d\u00ebshtimi qe produkt i munges\u00ebs s\u00eb vullnetit politik p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb organizat\u00ebn t\u00eb funksionoj\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se mosfunksionet e saj\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00cbsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb mohohet se multilateralizmi po p\u00ebrjeton vite t\u00eb v\u00ebshtira. A mund t\u00eb kontribuoj\u00eb Projekti Lontad n\u00eb rilan\u00e7imin e diskutimit publik n\u00eb thelbin e tij, p\u00ebrball\u00eb sfidave globale si ndryshimi klimaterik?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abProjekti Lontad ka lindur n\u00eb 2016, kur qen\u00eb t\u00eb perceptueshme tashm\u00eb sinjalet e nj\u00eb epoke konfliktesh nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb perceptuara. Arkivi \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e ekosistemit Kombet e Bashkuara dhe puna jon\u00eb mb\u00ebshtetet mbi bindjen se bashk\u00ebpunimi nd\u00ebrkomb\u00ebtar shkon n\u00eb avantazh t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve, edhe t\u00eb atij q\u00eb \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr, dhe se ky aktuali nuk \u00ebsht\u00eb kriza e multilateralizmit, por i d\u00ebshir\u00ebs p\u00ebr ta p\u00ebrdorur p\u00ebr zgjidhjen e problemeve. Sigurisht, \u00ebsht\u00eb i domosdosh\u00ebm nj\u00eb azhurnim i instrumenteve tona, pasi ka ndryshuar rendi i p\u00ebrpar\u00ebsive, ashtu si sistemi i shteteve; nga ana tjet\u00ebr, historia e shekullit t\u00eb kaluar na thot\u00eb se pas \u00e7do traume luftarake me karakter nd\u00ebrkomb\u00ebtar, multilateralizmi \u00ebsht\u00eb forcuar. Edhe ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb objektiv i Lontad: t\u00eb hetoj\u00eb suksese dhe d\u00ebshtime t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb pushtohet t\u00eb flitet p\u00ebr t\u00eb ardhmen e multilateralizmit dhe t\u00eb fillohet t\u00eb projektohet multilateralizmi i s\u00eb ardhmes\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>La Lettura<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I gjith\u00eb arkivi i Lidhjes s\u00eb Kombeve \u00ebsht\u00eb dixhitalizuar dhe \u00ebsht\u00eb i disponuesh\u00ebm p\u00ebr konsultim. P\u00ebrgjegj\u00ebsi Francesco Pisano ilustron nj\u00eb projekt t\u00eb mund\u00ebson t\u00eb njihet m\u00eb mir\u00eb nj\u00eb organizat\u00eb m\u00eb pak d\u00ebshtake nga si\u00e7 paraqitet zakonisht. N\u00eb prillin e 1946, nj\u00eb mbledhje e qet\u00eb n\u00eb Gjenev\u00eb i jepte fund historis\u00eb s\u00eb Lidhjes s\u00eb Kombeve, organizata &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":20495,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20494"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=20494"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/20494\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=20494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=20494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=20494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}