{"id":18961,"date":"2022-07-27T11:49:55","date_gmt":"2022-07-27T11:49:55","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=18961"},"modified":"2022-07-27T11:51:05","modified_gmt":"2022-07-27T11:51:05","slug":"kater-ceshtje-madhore-te-reformes-administrativo-territoriale","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/07\/27\/kater-ceshtje-madhore-te-reformes-administrativo-territoriale\/","title":{"rendered":"Kat\u00ebr \u00e7\u00ebshtje madhore t\u00eb reform\u00ebs Administrativo-Territoriale"},"content":{"rendered":"

Nga Besnik ALIAJ<\/strong><\/p>\n

Reforma Administrativo-Territoriale q\u00eb u hartua gjat\u00eb viteve 2013-2015, ishte nj\u00eb reform\u00eb q\u00eb erdhi si nevoj\u00eb nga t\u00eb gjitha pal\u00ebt. P\u00ebrgjith\u00ebsisht nuk ka pasur dyshime mbi domosdoshm\u00ebrin\u00eb e saj. Kjo atmosfer\u00eb mobilizoi pritshm\u00ebri t\u00eb lart\u00eb nga opinioni publik, dhe gjeneroi nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb madhe t\u00eb donator\u00ebve p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb mund\u00ebsi Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebnte m\u00eb t\u00eb mir\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. Opozita e at\u00ebhershme, p\u00ebr arsyet q\u00eb dihen, vendosi t\u00eb t\u00ebrhiqet dhe nuk u b\u00eb pjes\u00eb e procesit.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebto kushte, n\u00eb debatin publik dhe politik prevaloi diskutimi mbi konsolidimin e territorit dhe numrin e bashkive, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk u diskutua n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qen\u00ebsishme modeli i qeverisjes dhe ndarja e pushtetit n\u00eb nivel qendror-vendor. Eksperiencat nga vende t\u00eb tjera, na tregojn\u00eb se k\u00ebto reforma kalojn\u00eb n\u00eb procese iterative (ecje para-pas), deri sa t\u00eb gjendet nj\u00eb ekuilib\u00ebr social e politik. Rezultati aktual q\u00eb ka prodhuar kjo reform\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, pas 6 vitesh aplikim, na lejon tashm\u00eb q\u00eb t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb vler\u00ebsim p\u00ebr: \u00c7far\u00eb \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb deri tani dhe \u00e7far\u00eb duhet t\u00eb behet me tej?<\/p>\n

Pa dashur t\u00eb hyj n\u00eb detaje dhe loj\u00ebn e shifrave, dua t\u00eb them se t\u00eb gjitha vler\u00ebsimet e deritanishme: si ato t\u00eb pavarura dhe ato nga donator\u00ebt, d\u00ebshmojn\u00eb se reforma ka shum\u00eb \u201cdrit\u00ebhije\u201d, dhe se ajo nuk i ka arritur objektivat p\u00ebr t\u00eb cilat u dizajnua. N\u00eb thelb, ajo ka rritje t\u00eb ndjeshme t\u00eb kostos s\u00eb sh\u00ebrbimeve (shkak korrupsioni) si dhe rritje t\u00eb konsiderueshme t\u00eb numrit t\u00eb t\u00eb pun\u00ebsuarve parazitare n\u00eb administrate.<\/p>\n

P\u00ebr mua reforma shfaq n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment kat\u00ebr \u00e7\u00ebshtje madhore q\u00eb kan\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb adresohen nga qeverisja dhe opozita s\u00eb bashku.<\/p>\n

1-\u00c7eshtja e p\u00ebrfaq\u00ebsimit \u2013 Gjat\u00eb hartimit t\u00eb reform\u00ebs u punua nga ekspert\u00ebt p\u00ebr t\u00eb identifikuar nj\u00eb \u201cset kriteresh\u201d, mbi baz\u00ebn e t\u00eb cilave do t\u00eb kryhej Reforma e Territorit. N\u00eb munges\u00eb t\u00eb nj\u00eb balance politike (p\u00ebr shkak edhe t\u00eb largimit t\u00eb opozit\u00ebs), k\u00ebto kritere nuk u mor\u00ebn sa dhe si duhet n\u00eb konsiderat\u00eb. N\u00eb vend t\u00eb k\u00ebsaj prevaloi interesi elektoral. Nd\u00ebrkoh\u00eb, konsolidimi territorial, i cili at\u00ebher\u00eb ishte i nevojsh\u00ebm, sot ka disbalancuar p\u00ebrfaq\u00ebsimin e komuniteteve brenda territoreve-bashkive t\u00eb m\u00ebdha dhe si rrjedhoj\u00eb: \u2026 komunitetet e margjinalizuara para reform\u00ebs, duket se jan\u00eb m\u00eb t\u00eb margjinalizuara tani.<\/p>\n

P\u00ebr shembull: ka k\u00ebshilla bashkiak\u00eb q\u00eb kan\u00eb an\u00ebtar\u00eb vet\u00ebm nga zonat urbane, duke injoruar p\u00ebrfaq\u00ebsimin e zonave rurale dhe sidomos zonave t\u00eb thella. Sot, ka fshatra dhe territore ku nuk shkel m\u00eb asnj\u00eb k\u00ebshilltar bashkiak. Ky model ka fuqizuar qendrat e konsoliduara urbane, por ka shpopulluar qytetet e vogla dhe sekondare, rajonet rurale dhe sidomos zonat e thella.
\nSh\u00ebrbimet n\u00eb k\u00ebto zona kane \u201cvdekur\u201d, dhe duhet or\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb sh\u00ebrbimet bazike n\u00eb pikat m\u00eb t\u00eb af\u00ebrta. N\u00eb k\u00ebto zona, jo rast\u00ebsisht, nuk u arrit t\u00eb monitorohej as numri i t\u00eb vdekurve gjat\u00eb pandemis\u00eb. Prandaj, nje Komision Parlamentar, para se t\u00eb shprehet p\u00ebr ndryshime potenciale, duhet t\u00eb vizitoj\u00eb m\u00eb s\u00eb paku disa prej k\u00ebtyre zonave dhe t\u00eb dialogoj\u00eb me banor\u00ebt atje. Aktualisht Veriu, Verilindja, dhe Juglindja e vendit, jan\u00eb zbrazur.<\/p>\n

Disa prej zonave m\u00eb t\u00eb thella n\u00eb vend sot jetojn\u00eb n\u00eb kushte gati mesjetare. Reforma i fshiu k\u00ebto zona nga harta, por burimet dhe potenciali ekonomik mbeten atje. Vende t\u00eb ngjashme me ne p\u00ebr nga p\u00ebrmasat dhe gjeografia nuk e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb gabim. Ato ose kane hartuar politika diskriminuese pozitive, ose zbatojn\u00eb parimet e decentralizimit asimetrik n\u00eb favor t\u00eb k\u00ebtyre zonave.<\/p>\n

Shkurt, korrigjimi i p\u00ebrfaq\u00ebsimit \u00ebsht\u00eb \u00e7\u00ebshtje urgjente dhe duhet t\u00eb garantoj\u00eb n\u00eb parim p\u00ebr \u00e7do fshat e zon\u00eb t\u00eb thell\u00eb, aksesin dhe aft\u00ebsin\u00eb p\u00ebr vet\u00ebqeverisje denokratike vendore; infrastruktur\u00ebn bazike; sh\u00ebrbimet baz\u00eb n\u00eb arsim, sh\u00ebndet\u00ebsi, bujq\u00ebsi; si dhe stimulimin dhe mbajtjen e t\u00eb rinjve dhe sip\u00ebrmarrjeve atje.<\/p>\n

2. \u00c7eshtja e thellimit t\u00eb decentralizimit \u2013 Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb konsolidimi i territorit dominoi diskutimin e reform\u00ebs, aspekte t\u00eb tjera edhe m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, si spektri i kompetencave, funksioneve, sh\u00ebrbimeve, si dhe m\u00ebnyra e financimit q\u00eb duhet t\u00eb ket\u00eb qeverisja vendore n\u00eb territor, u adresuan formalisht n\u00eb let\u00ebr p\u00ebrmes ligjit t\u00eb ri p\u00ebr organizimin e qeverisjes vendore. Por n\u00eb realitet, vendimmarrja vijon t\u00eb mbetet thell\u00ebsisht e centralizuar.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst ka nj\u00eb nevoj\u00eb t\u00eb d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr restaurimin urgjent te decentralizimit dhe demokracis\u00eb dhe demokracis\u00eb lokale. K\u00ebto u arrit\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri me shum\u00eb mund, dhe fal\u00eb nj\u00eb procesi konsensual politik parlamentar n\u00eb vitet 2000 ku PD edhe pse ne opozit\u00eb dha nj\u00eb kontribut e mir\u00ebkuptim t\u00eb madh. Kjo p\u00ebrvoj\u00eb, p\u00ebr fat t\u00eb keq, mbetet deri me sot nj\u00eb model i izoluar reformash gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse me vullnet politik pozitiv. Sugjeroj q\u00eb kjo frym\u00eb t\u00eb aplikohej tani p\u00ebrs\u00ebri, pa u nxituar q\u00eb qeveria ta mbyllim \u00e7\u00ebshtjen brenda tre muajsh. Konsensusi dhe jo nxitimi, do t\u00eb garantonte zbatueshm\u00ebri dhe jet\u00ebgjat\u00ebsi t\u00eb reform\u00ebs, edhe n\u00eb aspektin e konsolidimit t\u00eb qeverisjes vendore. E kund\u00ebrta do t\u00eb gjeneroj\u00eb vet\u00ebm konflikt.<\/p>\n

Konkretisht, nuk mendoj se duhet t\u00eb shpikim rrot\u00ebn. Ekzistojn\u00eb t\u00eb pakt\u00ebn kat\u00ebr studime nga grupet e ekspertiz\u00ebs lokale dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, tre nga t\u00eb cilat bien dakord q\u00eb Shqip\u00ebria mund t\u00eb organizohej mininalisht ne 80-90 nj\u00ebsi bashkiake, duke njohur k\u00ebshtu r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e rajoneve funksionale, por duke konsideruar edhe nevoj\u00ebn p\u00ebr aplikimin e parimeve t\u00eb decentralizimit asimetrik.<\/p>\n

3. Pabarazia rajonale n\u00eb zhvillim \u2013 Eksperienca e deritanishme ka treguar se zonat urbane dhe periferit\u00eb e tyre t\u00eb af\u00ebrta rurale, t\u00eb cilat kan\u00eb qen\u00eb para reform\u00ebs m\u00eb mir\u00eb, vijojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrforcojn\u00eb m\u00eb mir\u00eb edhe pas reform\u00ebs. Nd\u00ebrsa zonat urbano-rurale me probleme historike zhvillimi, vijojn\u00eb t\u00eb mbartin t\u00eb nj\u00ebjtat probleme, madje sot jan\u00eb shum\u00eb me keq.<\/p>\n

Kjo d\u00ebshmon se \u00e7do diskutim i ri p\u00ebr reform\u00ebn, n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb nuk duhet t\u00eb limitohet te \u00e7\u00ebshtja e ndryshimit t\u00eb kufijve. Sot, \u00ebsht\u00eb e qart\u00eb q\u00eb n\u00eb rastet e m\u00ebsip\u00ebrme kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me probleme sistemike, t\u00eb cilat nuk mund t\u00eb atakohen dhe t\u00eb zgjidhen n\u00ebse nuk ndryshojm\u00eb m\u00eb par\u00eb modelin e qeverisjes dhe t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimit n\u00eb nivel vendor dhe rajonal. N\u00eb k\u00ebto kushte, sugjerimi p\u00ebr qeverisjen dhe opozit\u00ebn, \u00ebsht\u00eb q\u00eb lajtmotivi i reform\u00ebs, m\u00eb shum\u00eb se sa p\u00ebr riorganizimin e kufijve dhe hart\u00ebn elektorale, duhet t\u00eb fokusohet te nevoja e rishikimit t\u00eb:
\ni) modelit t\u00eb qeverisjes dhe demokracis\u00eb lokale, ii) modelit t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimit; iii) dhe demokratizimit t\u00eb jet\u00ebs dhe vendit.<\/p>\n

4. Investimet n\u00eb territor dhe rajonalizimi \u2013 N\u00eb kushtet e pabarazis\u00eb rajonale q\u00eb ekziston n\u00eb territor, \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb t\u00eb rivler\u00ebsohet i gjith\u00eb procesi i hartimit t\u00eb politikave t\u00eb zhvillimit n\u00eb nivel lokal dhe rajonal, p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar q\u00eb prioritetet e zhvillimit dhe p\u00ebrfitimet e investimeve t\u00eb p\u00ebrcaktohen nga interesat e komuniteteve dhe jo t\u00eb imponohen nga lart, si\u00e7 ndodh aktualisht. Edhe Fondi i Zhvillimit t\u00eb Rajoneve duhet t\u00eb reformohet t\u00ebr\u00ebsisht, pik\u00ebrisht mbi k\u00ebt\u00eb parim. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Ligji p\u00ebr Zhvillimin e Rajoneve mendoj se duhet t\u00eb thellohet m\u00eb tej dhe t\u00eb zbatohet realisht e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qen\u00ebsishme. Parime si ai i \u201cpartneritetit\u201d dhe \u201csubsidiaritetit\u201d nuk duhet t\u00eb mbeten vet\u00ebm n\u00eb let\u00ebr. Edhe k\u00ebtu nuk ka pse shpikim rrot\u00ebn. Nga kat\u00ebr propozimet e ekspertiz\u00ebs vendase dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare, dy prej tyre q\u00eb e kan\u00eb trajtuar k\u00ebt\u00eb tem\u00eb bien dakord se vendi duhet t\u00eb organizohet n\u00eb 4-6 rajone. Historia e qarkut duket se ka marr\u00eb fund. Un\u00eb personalisht besoj se riorganizimi i vendit ne 80-90 bashki dhe 6 rajone do t\u00eb ishte nj\u00eb formul\u00eb realiste n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb t\u00eb zhvillimit t\u00eb vendit, dhe do ta p\u00ebrgatiste vendin m\u00eb mir\u00eb p\u00ebr p\u00ebrafrimin me dhe financimet nga BE-ja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Besnik ALIAJ Reforma Administrativo-Territoriale q\u00eb u hartua gjat\u00eb viteve 2013-2015, ishte nj\u00eb reform\u00eb q\u00eb erdhi si nevoj\u00eb nga t\u00eb gjitha pal\u00ebt. P\u00ebrgjith\u00ebsisht nuk ka pasur dyshime mbi domosdoshm\u00ebrin\u00eb e saj. Kjo atmosfer\u00eb mobilizoi pritshm\u00ebri t\u00eb lart\u00eb nga opinioni publik, dhe gjeneroi nj\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb madhe t\u00eb donator\u00ebve p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb mund\u00ebsi Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb t\u00eb …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":18964,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18961"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=18961"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/18961\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18961"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=18961"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18961"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}