{"id":16189,"date":"2022-06-27T19:05:07","date_gmt":"2022-06-27T19:05:07","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=16189"},"modified":"2022-06-27T19:10:19","modified_gmt":"2022-06-27T19:10:19","slug":"dashuri-diktatori-roman-qe-trondit-me-te-verteten-historike","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/06\/27\/dashuri-diktatori-roman-qe-trondit-me-te-verteten-historike\/","title":{"rendered":"\u201cDashuri Diktatori\u201d, roman q\u00eb trondit me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn historike"},"content":{"rendered":"

Nga Shefqet DIBRANI<\/strong><\/p>\n

-Kritik\u00eb letrare-<\/em><\/strong><\/p>\n

Xhevat Mustafa, \u201cDASHURI DIKTATORI\u201c, roman i karakterit historik e dokumentues, botoi Sh. B \u201dEMAL\u201c, Tiran\u00eb 2021. Faqe 342. ISBN 978-9928-04-726-7.<\/p>\n

Prologu<\/strong><\/p>\n

Romani \u201cDashuri Diktatori\u201c, shkruar nga Xhevat Mustafa, publi\u00e7ist, shkrimtar dhe ish diplomat i karrier\u00ebs, \u00ebsht\u00eb strukturuar n\u00eb rrefime t\u00eb shkurt\u00ebra kronologjike, t\u00eb cilat mund t\u00eb botohen edhe si skica a rr\u00ebfime ve\u00e7 e ve\u00e7. Nj\u00eb tmerr i t\u00ebr\u00eb dhune e krimi urdh\u00ebruar nga Enver Hoxha mbi Elit\u00ebn Intelektuale t\u00eb koh\u00ebs! T\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb m\u00ebsojn\u00eb p\u00ebr fatin e shum\u00eb intelektual\u00ebve shqiptar, ve\u00e7mas ata q\u00eb kan\u00eb lexuar dhe jan\u00eb ndikuar nga dokumentet e PPSh-s\u00eb, Historia e PKSh-s\u00eb dhe sidomos nga librat e Enver Hoxh\u00ebs, (t\u00eb cil\u00ebt i kam lexuar dikur edhe vet\u00eb me pasion), ua sugjeroj ta lexojn\u00eb k\u00ebt\u00eb roman, i shkruar mbi fakte e dokumente historike. Personazhet e romanit jan\u00eb figura reale, sikurse edhe ndodhit\u00eb e shumta. Rrefimi i ngjarjeve \u00ebsht\u00eb letrarizuarar mir\u00eb e bukur, p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs dhe m\u00eb i pranuesh\u00ebm p\u00ebr lexuesin.<\/p>\n

Bukurit\u00eb fatkeqe<\/strong><\/p>\n

Fill pas mbarimit t\u00eb sh\u00ebrbimit ushtarak n\u00eb APJ, n\u00eb ver\u00ebn e vitit 1984, p\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb kam udh\u00ebtuar jasht\u00eb Federat\u00ebs s\u00eb at\u00ebher\u00ebshme Jugosllave. P\u00ebrve\u00e7 kontaktit me l\u00ebvizjet ideologjike, kryesisht marksiste-leniniste, kam pasur fatin t\u00eb lexoj veprat e Enver Hoxh\u00ebs si dhe dokumente t\u00eb tjera dhe Historin\u00eb e PKSh-s\u00eb. N\u00eb k\u00ebto jan\u00eb apostrofuar edhe personazhet e romanit. Ata jan\u00eb cil\u00ebsuar si grupe antikomb\u00ebtare dhe t\u00eb d\u00ebmshme p\u00ebr doktrin\u00ebn komuniste, q\u00eb ndiqte Partia Komuniste e Shqip\u00ebris\u00eb e shnd\u00ebrruar me von\u00eb n\u00eb Partia e Pun\u00ebs e Shqip\u00ebris\u00eb. Besimi im n\u00eb PPSh d\u00ebrmohet n\u00eb Varshav\u00eb t\u00eb Polonis\u00eb gjat\u00eb vitit 1987, kur p\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb vizitova at\u00eb vend t\u00eb katandisur nga doktrina komuniste. Realiteti q\u00eb pash\u00eb n\u00eb Poloni, hidhte posht\u00eb dhe \u00e7vleft\u00ebsonte p\u00ebrfundimisht hymnizimin propagandistik, q\u00eb i b\u00ebhej Shqip\u00ebris\u00eb si “vend i zhvilluar”, dhe me nj\u00eb popull t\u00eb \u201clumtur”, n\u00ebn qeverisjen e Diktatorit, si\u00e7 thuhej n\u00eb “demokracin\u00eb” e proletariatit komunist. N\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, p\u00ebr mua ishte krijuar nj\u00eb konfuzion mbi doktrin\u00ebn komuniste e staliniste, n\u00eb ideologjin\u00eb e organizatave gjys\u00ebm ilegale t\u00eb shqiptar\u00ebve n\u00eb Zvic\u00ebr dhe Gjermani. Si\u00e7 dihet, qysh m\u00eb 6 gusht 1940, me vendim t\u00eb parlamentit, n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, \u00ebsht\u00eb ndaluar veprimtaria e Partis\u00eb Komuniste n\u00eb Zvic\u00ebr, q\u00eb udh\u00ebhiqej nga Franz \u00cbelti. Kurse n\u00eb Republik\u00ebn e Gjermanis\u00eb Federale veprimtaria e Partis\u00eb Komuniste ndalohet m\u00eb 17 gusht 1956. \u00c7udit\u00ebrisht veprimtaria e “Frontit t\u00eb Kuq Popullor” t\u00eb shqiptar\u00ebve nga Kosova e ka nism\u00ebn n\u00eb vitet e shtat\u00ebdhjeta. N\u00eb ato vite, nga krer\u00ebt e saj, me mburrje, u \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb gjerman\u00ebve se koncepti stalinist p\u00ebr Gjermanin\u00eb \u00ebsht\u00eb doktrina m\u00eb e bukur dhe m\u00eb e drejt\u00eb p\u00ebr ta, kur dihej se ajo bukuri fatkeqe kishte p\u00ebrpir\u00eb gjysm\u00ebn e Gjermanis\u00eb, pas kapitullimit t\u00eb saj gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore. P\u00ebr mua ky konfuzion ka vazhduar, si\u00e7 thash m\u00eb lart\u00eb, deri sa i kam vizituar disa nga vendet e Paktit t\u00eb Varshav\u00ebs gjat\u00eb vitit 1987. M\u00ebpastaj kam arritur t\u00eb dyshoj n\u00eb ato prosperime propagandistike q\u00eb vinin nga propaganda e PPSh-s\u00eb. Nd\u00ebrsa me ndryshimet e sistemit politik, dhe ve\u00e7mas at\u00ebher\u00eb kur filloi t\u00eb thuhet e v\u00ebrteta p\u00ebr krimet dhe barbarit\u00eb e sistemit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri, doli n\u00eb pah bukuria fatkeqe e sistemit totalitar. Pra, filloi t\u00eb ndri\u00e7ohej e v\u00ebrteta p\u00ebr shum\u00eb personalitete dhe intelektual\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt sistemi komunist i kishte burgosur me shum\u00eb vite, internuar, eleminuar dhe pushkatuar. N\u00eb k\u00ebt\u00eb fokus t\u00eb qart\u00ebsimeve ideologjike, si ndihmes\u00eb artistike p\u00ebr t\u00eb ndri\u00e7uar t\u00eb v\u00ebrteta historike e jet\u00ebsore, \u00ebsht\u00eb edhe romani i Xhevat Mustaf\u00ebs, \u201cDashuri Diktatori\u201d.<\/p>\n

Mesazhi dhe trajta e re e rr\u00ebfimit historik<\/strong><\/p>\n

Romani p\u00ebr\u00e7on artistikisht mesazhe historike. N\u00eb planin artistik, me mjaft mjeshtri jan\u00eb letrarizuar pjes\u00eb t\u00eb gj\u00ebra nga jeta e disa prej figurave – personazhe. Krahas k\u00ebtyre \u00ebsht\u00eb letrarizuar artistikisht edhe masakra e 26 marsit 1951 n\u00eb Tiran\u00eb, ku me urdh\u00ebr t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs dhe n\u00ebn drejtimin e Mehmet Shehut, jan\u00eb pushkatuar 22 intelektual\u00eb dhe tregtar\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj atdhetar\u00eb, mes t\u00eb cil\u00ebve edhe e vetmja fem\u00ebr, Sabiha Kasimati. Autori ka rikthyer n\u00eb vet\u00ebdije dhe me vet\u00ebdije kujtimin p\u00ebr tri gra t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, Sabiha Kasimati, Aurelia Terrusi dhe Musine Kokalari, jet\u00ebt e t\u00eb cilave e shkat\u00ebrroi diktatori komunist Enver Hoxha. Ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr njoh\u00ebsit e asaj periudhe dhe p\u00ebr ato gjenerata q\u00eb e p\u00ebrjetuan at\u00eb diktatur\u00eb, romani \u201cDashuri Diktatori\u201d, \u00ebsht\u00eb rr\u00ebfim n\u00eb form\u00eb t\u00eb re t\u00eb historive tragjike, realizuar n\u00eb form\u00ebn e rr\u00ebfimit, nga Xhevat Mustafa.
\nRomani \u201cDashuri Diktatori\u201d, pavar\u00ebsisht rr\u00ebfimit artistik dhe p\u00ebrpunimeve t\u00eb her\u00ebpashershme letrare, p\u00ebrcjell emocione trondit\u00ebse, qoft\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn e bukur t\u00eb realizimit t\u00eb syzheut, dhe p\u00ebr psikologjin\u00eb e krimit, q\u00eb ka zbatuar diktatori Enver Hoxha, duke i zhdukur dhe eliminuar t\u00eb gjith\u00eb kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij. Ai i nd\u00ebshkoi t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb mund t\u2019i ken\u00eb ditur b\u00ebmat e tij, qoft\u00eb n\u00eb Liceun e Kor\u00e7\u00ebs, n\u00eb vitet e para t\u00eb shkollimet, n\u00eb Universitetin e Montpelje t\u00eb Franc\u00ebs, p\u00ebr sjelljet e tij n\u00eb Konzullat\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Bruksel e m\u00eb von\u00eb n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, sa ishte m\u00ebsues, n\u00eb Tiran\u00eb dhe gjetiu.
\n\u00c7udit\u00ebrisht edhe sot, ajo diktatur\u00eb, ka ndryshuar vet\u00ebm form\u00ebn, por jo edhe mend\u00ebsin\u00eb e qeverisjes e t\u00eb veprimit. Tashm\u00eb fuqia e shtetit \u00ebsht\u00eb koncentruar n\u00eb duart e tyre. Prandaj dhunimi i Elit\u00ebs Intelektuale t\u00eb kombit, po vazhdon edhe n\u00eb dit\u00ebt e sotme. Romani i Xhevat Mustaf\u00ebs, si struktur\u00eb tematike \u00ebsht\u00eb t\u00ebrheq\u00ebs dhe me tronditje marramend\u00ebse, dhe ashtu si n\u00eb histori e jet\u00eb p\u00ebrfundon me tragjedi.<\/p>\n

Fobia e Diktatorit<\/strong><\/p>\n

Protagonisti kryesor i romanit \u00ebsht\u00eb diktatori Enver Hoxha. N\u00eb t\u00ebr\u00eb historin\u00eb jet\u00ebsore, udh\u00ebheq\u00ebse ai ishte kontravers dhe egoist, veti karakteristike q\u00eb i shpalosen edhe brenda romanit. P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb m\u00eb i pranuesh\u00ebm, Xhevat Mustafa, nis me dromca letrare, rr\u00ebfime t\u00eb shkurt\u00ebra qysh nga mosha e re, ve\u00e7mas nga periudha sa Enveri ishte nx\u00ebn\u00ebs n\u00eb Liceun Francez t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs. Me mjeshtri artistike jan\u00eb relativizuar sjelljet e kompleksitetit q\u00eb kishte Enver Hoxha qysh n\u00eb at\u00eb mosh\u00eb, vese t\u00eb cilat vet\u00ebm sa i shtoheshin, rriteshin dhe zgjeroheshin, varshm\u00ebrisht nga mund\u00ebsit\u00eb q\u00eb ia krijonte koha. Pasionin e tij p\u00ebr femra, autori e pasqyron n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb psikoanalitike. P\u00ebrmes k\u00ebsaj linje ai do t\u2019i zbuloj\u00eb mjaft teka t\u00eb tij, dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyeshme do t\u2019i arsyetoj\u00eb edhe refuzimet e tri shoqeve t\u00eb tij t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb rinis\u00eb. Ato nuk do t\u00eb pranojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb lidhje t\u00eb af\u00ebrta e dashurore me nj\u00eb karakter p\u00ebrplot dyshime, por fundi i jet\u00ebs s\u00eb tyre p\u00ebrmbyllet dhunsh\u00ebm dhe tragjikisht.
\nKy fat e p\u00ebrcolli edhe Aurelian, vajz\u00ebn e nj\u00eb italiani, i cili ishte vendosur n\u00eb Gjirokast\u00ebr dhe jetonte me familjen n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi fare af\u00ebr me at\u00eb t\u00eb prind\u00ebrve t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs. Derisa babai i saj punonte nd\u00ebrtues dhe meremetues i sht\u00ebpive, ajo vazhdonte shkollimin n\u00eb nj\u00eb kolegj murgeshash n\u00eb Selanik. Diktatori bie n\u00eb dashuri me Aurelian, e cila p\u00ebrve\u00e7 intelegjenc\u00ebs, ishte edhe e bukur. Por ajo kategorikisht e ka refuzuar Enver Hoxh\u00ebn, gj\u00eb q\u00eb ai do t\u00eb xhindoset nga ky q\u00ebndrim refuzues i saj. Po ashtu, sa ishte n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, Enveri i vardisej edhe nj\u00eb vajze tjet\u00ebr, q\u00eb e kishte shoqe t\u00eb klas\u00ebs n\u00eb Liceun Francez t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs. Sabiha Kasimati ishte e bukur dhe e sjellshme, kurse Enver Hoxha pa humbur koh\u00eb i shpreh dashurin\u00eb, si\u00e7 dinte ai, me lajka e premtime, p\u00ebr t’u martuar dhe p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb t\u00eb lumtur. Refuzimi edhe i Sabihas\u00eb do ta t\u00ebrboj\u00eb edhe m\u00eb tej Enver Hoxh\u00ebn. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ar\u00ebsye ai qysh n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte betuar se do t\u2019u hakmerrej kur t’i vinte koha. I k\u00ebsaj natyre \u00ebsht\u00eb edhe raporti i tij me Musine Kokolarin, vajza gjirokastrite, e cila bashk\u00eb me familjen, jetonin n\u00eb qytetin e vog\u00ebl t\u00eb Gjirokastr\u00ebs dhe p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, ishte kush\u00ebrir\u00eb jo fort e larg\u00ebt.<\/p>\n

Frika nga ep\u00ebrsia intelektuale<\/strong><\/p>\n

Pas mbarimit t\u00eb Liceut francez n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, Sabiha Kasimati shkon p\u00ebr studime n\u00eb Universitetin e Torinos n\u00eb Itali, n\u00eb fush\u00ebn e biologjis\u00eb, dega Ihtiologji, p\u00ebrkat\u00ebsisht p\u00ebr studimin e pasurive n\u00ebn-ujore dhe shumimin e peshqve n\u00eb ujrat e Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 studimeve, q\u00eb i kreu me sukses t\u00eb lart\u00eb, ajo po n\u00eb Torino i p\u00ebrfundoi edhe studimet e doktoratur\u00ebs, duke u b\u00ebr\u00eb gruaja e par\u00eb shqiptare me grad\u00ebn kaq t\u00eb lart\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb deficitare p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. Profesor\u00ebt e atjesh\u00ebm do ta k\u00ebshillojn\u00eb Sabihan\u00eb t\u00eb mos kthehej n\u00eb Shqip\u00ebri, pasi lufta tashm\u00eb ishte zgjeruar edhe n\u00eb vendlindjen e saj. Por Sabihaja ishte e vendosur t\u00eb kthehej dhe ashtu b\u00ebri. Me pik\u00ebpamje politike ajo ishte liberale, prandaj asnj\u00ebher\u00eb nuk e mb\u00ebshteti komunizmin, por as nuk iu kund\u00ebrvu hapur. Megjithat\u00eb, kudo n\u00eb biseda, ajo fliste p\u00ebr veprimet e d\u00ebmshme, q\u00eb b\u00ebnte shoku i saj nga Liceu Francez i Kor\u00e7\u00ebs. Pa dyshim, zgjuarsia dhe ep\u00ebrsia intelektuale e Sabihas\u00eb e pengonte Enver Hoxh\u00ebn, i cili tashm\u00eb e kishte futur n\u00eb list\u00ebn e njer\u00ebzve q\u00eb do t\u2019i hakmerrej. Bashk\u00eb me Musine Kokalarin do t\u00eb jen\u00eb tri grat\u00eb fatkeqe, q\u00eb do t\u00eb p\u00ebsojn\u00eb nga hakmarrja komuniste e Enver Hoxh\u00ebs.
\nTrajtimi i figur\u00ebs s\u00eb Aurelias dhe Sabihas\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb pjes\u00ebn kryesore t\u00eb romanit, pasi edhe subjekti kishte p\u00ebr q\u00ebllim pasqyrimin sa m\u00eb real t\u00eb Ego Karakterit t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs. Autori jep detaje t\u00eb holl\u00ebsishme, ku p\u00ebrmes personazhit dhe dramave jet\u00ebsore t\u00eb k\u00ebtyre tri grave ai do t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah karakterin e nj\u00eb individi me komplekse, deri n\u00eb shkall\u00eb skizofrenie. P\u00ebr shkak t\u00eb fobis\u00eb q\u00eb kishte nga njer\u00ebzit q\u00eb e njihnin p\u00ebr b\u00ebmat e tij jet\u00ebsore, do t\u2019i eleminon nj\u00ebrin pas tjetrit, p\u00ebr t\u00eb vazhduar karrier\u00ebn e tij prej nj\u00eb p\u00ebrbindshi monst\u00ebr. Para pushtetit t\u00eb tij absolut Enver Hoxha nuk do t\u00eb njihte mir\u00ebsit\u00eb dhe ndihmat e askujt, as t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb familjes e rrethit familjar. Jan\u00eb t\u00eb njohura nd\u00ebshkimet e pashpirt nga Enver Hoxha t\u00eb dh\u00ebndrrit t\u00eb tyre, Bahri Omari, burri i motr\u00ebs s\u00eb madhe Fahrijes. Ai, edhe pse e kishte ndihmuar p\u00ebr shkollim e pun\u00ebsim, u pushkatua m\u00eb 14 prill 1945, me udh\u00ebr e dijeni t\u00eb Enverit, pa u prekur aspak as nga lutjet dhe lot\u00ebt e t\u00eb motr\u00ebs, nj\u00eb dit\u00eb m\u00eb her\u00ebt. Po k\u00ebshtu, shpreh mosmir\u00ebnjohjen edhe ndaj Abaz Omarit, djali i vajz\u00ebs s\u00eb axh\u00ebs. Pastaj Enver Hoxha do t\u00eb burgos\u00eb drejtorin e bank\u00ebs italiane n\u00eb Vlor\u00eb, Xhuzepe Terrusin, burrin e Aurelia Pozelit, poetin e publicistin Manush Peshk\u00ebpia, Qemal Kasaruhon dhe shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.
\nNd\u00ebshkimeve t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs nuk i shp\u00ebtoi, pothuajse asnj\u00eb intelektual q\u00eb kishte studiuar n\u00eb Franc\u00eb, Itali, Austri, Gjermani, Kroaci e gjetk\u00eb. Me theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kan\u00eb p\u00ebsuar t\u00eb gjith\u00eb ata intelektual\u00eb q\u00eb i kishte fqinj\u00eb n\u00eb Gjirokast\u00ebr, shok\u00eb shkolle n\u00eb Liceun Francez n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, sikurse edhe t\u00eb njohur t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb dinin p\u00ebr sjelljet e turpshme t\u00eb tij gjat\u00eb studimeve n\u00eb Montpelje (Montpellier), t\u00eb Franc\u00ebs, dhe sa kishte punuar n\u00eb Konsullat\u00ebn e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Bruksel.<\/p>\n

Vet\u00ebdija e EGO Karakterit<\/strong><\/p>\n

Hakmarrja e Enver Hoxh\u00ebs, jo vet\u00ebm kund\u00ebr tri grave q\u00eb nuk u dashuruan me at\u00eb, por t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb e ndihmuan dhe e njoh\u00ebn, \u00ebsht\u00eb esenca e n\u00ebnvet\u00ebdijshme e romanit. N\u00ebp\u00ebrmes tre protagoisteve gra, autori ka zb\u00ebrthyer t\u00ebr\u00eb manin\u00eb e nj\u00eb diktatori, cili t\u00eb gjitha i arrin fal\u00eb aft\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij spekulative, dhe me kalimin e koh\u00ebs, \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb monstrum, n\u00eb p\u00ebrbind\u00ebsh, kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00ebve q\u00eb kan\u00eb mundur t\u00eb shprehin mospajtime me t\u00eb. Por dashuria si nocion ng\u00ebrthen vet\u00ebm pjes\u00ebn e brendshme aventuriere t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, pjesa tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb refuzimi i Aurelias, Sabihas\u00eb dhe Musine Kokalarit, q\u00eb e shnd\u00ebrrojn\u00eb karakterin e tij n\u00eb egocentrik dhe hakmarr\u00ebs. Pa dyshim, romani \u00ebsht\u00eb pasuri shum\u00eb e bukur e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb sotme shqipe, fal\u00eb qasjes tematike q\u00eb ka trajtuar. Mbase m\u00eb duket \u00ebsht\u00eb i pari i k\u00ebtij lloji q\u00eb i kushtohet veprimit dhe manis\u00eb s\u00eb diktatorit Enver Hoxha. S\u00eb k\u00ebndejmi autori p\u00ebrve\u00e7 se ka qen\u00eb njoh\u00ebs i sakt\u00eb i rrethanave duket t\u00eb ket\u00eb shfryt\u00ebzuar material arikivor dhe \u00ebsht\u00eb sh\u00ebrbyer edhe me rr\u00ebfime t\u00eb p\u00ebrjetuara t\u00eb t\u00eb af\u00ebrm\u00ebve dhe t\u00eb atyre pak shok\u00ebve e miqve t\u00eb Aurelias, Sabihas\u00eb e t\u00eb Musines\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt i kan\u00eb shp\u00ebtuar diktatur\u00ebs komuniste.
\nArroganca e Enver Hoxh\u00ebs, jo vet\u00ebm ndaj kund\u00ebrshtar\u00ebve politik\u00eb, por ndaj t\u00eb gjith\u00ebve q\u00eb e njihnin, ndaj atyre q\u00eb e kishin ndihmuar, po sidomos kund\u00ebr shok\u00ebve t\u00eb shkoll\u00ebs dhe studimeve, t\u00eb cil\u00ebve nuk ua duronte ep\u00ebrsin\u00eb intelektuale e b\u00ebjn\u00eb Egon e Diktatorit specifike dhe unikale. Nga romani shihet se ai nuk ua duronte gradat akademike, q\u00eb ata i kishin fituar n\u00ebp\u00ebr universitetet prestigjioze t\u00eb koh\u00ebs. Vet\u00eb Enver Hoxha e degradoi vler\u00ebn intelektuale, duke e kthyer vendin n\u00ebn udh\u00ebheqjen e \u00e7oban\u00ebve dhe individ\u00ebve t\u00eb kompleksuar si\u00e7 ishte ai vet\u00eb. Ky karakter udh\u00ebheq\u00ebsi nuk ndeshet askund n\u00eb kampin socialist dhe as n\u00eb udh\u00ebheqjet m\u00eb primitive q\u00eb ka njohur historia e njer\u00ebzimit. Enver Hoxha i posedonte t\u00eb gjitha epitetet e nj\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi me marr\u00ebzi t\u00eb bollshme, duke persekutuar dhe ekzekutuar vajza, t\u00eb cilat nuk iu kan\u00eb n\u00ebnshtruar epsheve t\u00eb tij qysh n\u00eb rinin\u00eb e tyre t\u00eb hershme. Pushkatimi dhe internimi i bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb vet ka vazhduar t\u00ebr\u00eb karrier\u00ebn e tij politike. Por, n\u00eb roman kjo ilustrohet vet\u00ebm me rastin e Nako Spiros. Eliminimet e kund\u00ebrshtar\u00ebve politik\u00eb, kualifikoheshin si vet\u00ebvrasje ose me epitete t\u00eb tradhtis\u00eb ideologjike dhe t\u00eb vlerave t\u00eb revolucionit komunist, i cili tashm\u00eb kishte triumfuar n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e pas Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, dhe madje karshi numrit t\u00eb banor\u00ebve duhet t\u00eb jet\u00eb shembull i krimit nd\u00ebrv\u00ebllaz\u00ebror. E n\u00ebse statistikat reale nxjerrin numrin e pushkatimeve, internimeve dhe eliminimeve ndaj Elit\u00ebs Intelektuale n\u00eb raport me numrin e kufizuar t\u00eb t\u00eb shkolluarve, q\u00eb kishte Shqip\u00ebria n\u00eb ato vite do t\u00eb duhej diktatura staliniste e Enver Hoxh\u00ebs, t\u00eb hynte n\u00eb Librin e Rekordeve Guiness, p\u00ebr krime q\u00eb ia ka b\u00ebr\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe Elit\u00ebs Intelektuale t\u00eb vendit. Padyshim sundimi i tij do t\u00eb konsiderohet si pushteti m\u00eb diktatorial n\u00eb t\u00ebr\u00eb Kampin Socialist, jo vet\u00ebm n\u00eb Evrop\u00ebn Lindore, por n\u00eb p\u00ebrmasa globale. K\u00ebt\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb historike dhe trishtim e p\u00ebrjetojm\u00eb edhe nga romani \u201cDashuri Diktatori\u201d t\u00eb Xhevat Mustaf\u00ebs. Ai ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb roman monumental kushtuar tri grave, q\u00eb kan\u00eb p\u00ebsuar tragjedi nga hakmarrja e Enver Hoxh\u00ebs. Po ashtu ai ka nd\u00ebrtuar nj\u00eb piedistal artistik p\u00ebr 22 viktimat n\u00eb nat\u00ebn e 26 marsit 1951, n\u00ebn komand\u00ebn e Mehmet Shehut dhe drejtuesit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb Policis\u00eb, Arqile Derrit (em\u00ebr i trilluar nga autori), ku jan\u00eb pushkatuar intelektual\u00ebt e pafajsh\u00ebm: Sabiha Kasimati, Reiz Selfo, Zyhdi Herri, Qemal Kasaruho, Manush Peshk\u00ebpia, Pjerrin Guraziu, Gjon Temali, Zyhdi Herri, Ali Qorraliu, Petro Konomi, Thoma Katundi, Pandeli Nova, Fadil Dizdari, Hekuran Troka, Niko Lezo, Anton Delhysa, Tefik Shehu, Myftar Jegeni, Gafurr Jegeni, Haki Kodra, Mehmet Shkupi dhe Lluka Rashkovi\u00e7, (faqe 314).
\nViktimat e 26 marsit 1951, deri n\u00eb vitet e n\u00ebnt\u00ebdhjeta u anatemuan, madje nuk iu diheshin as eshtrat, kurse p\u00ebr gjat\u00eb viteve t\u00eb diktatur\u00ebs komuniste u trajtuan si tradhtar\u00eb, antikomunist\u00eb e epitete t\u00eb tjera, por e v\u00ebrteta shkon n\u00eb dy kahe. E para, hakmarrje e drejtp\u00ebrdrejt e Diktatorit me t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb njihej. E dyta, ishte fobia e sistemit komunist nga intelektual\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt pse mbajt\u00ebn q\u00ebndrim refuzues ndaj partis\u00eb komuniste ose drejtp\u00ebrdrejt ndaj diktatorit Enver Hoxha, n\u00ebp\u00ebrmes intrigave q\u00eb i sajonin njer\u00ebzit e pushtetit, nd\u00ebshkoheshin eg\u00ebrsisht. \u00c7far\u00ebdo epiteti kund\u00ebr atyre viktimave ndoshta mund t\u00eb kap\u00ebrdihej, por n\u00eb asnj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb si band\u00eb terroriste q\u00eb paskan hedhur Bomb\u00eb n\u00eb Ambasad\u00ebn Sovjetike n\u00eb Tiran\u00eb. P\u00ebr Diktatorin dhe diktatur\u00ebn komuniste, Bomba n\u00eb Ambasad\u00ebn Sovjetike n\u00eb Tiran\u00eb, ishte pretekst dhe u b\u00eb shkas p\u00ebr t’u hakmarr\u00eb, p\u00ebr t\u2019i eliminuar edhe disa nga intelektual\u00ebt q\u00eb ua kishte frik\u00ebn edhe vet\u00eb Diktatori. Nd\u00ebrsa n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr kishte p\u00ebr q\u00ebllim ta shtonte frik\u00ebn dhe tmerrin te pjesa tjet\u00ebr intelektuale, e cila k\u00ebsaj radhe i kishte shp\u00ebtuar hakmarrjes s\u00eb paskrupullt komuniste.<\/p>\n

Sakt\u00ebsia e shtjellimit dhe fati tragjik<\/strong><\/p>\n

Shtjellimi i sakt\u00eb, i ndjesh\u00ebm dhe p\u00ebrjetues i figur\u00ebs s\u00eb vajz\u00ebs s\u00eb re italiane, si\u00e7 ishte Aurelia, e cila asaj kohe jetonte n\u00eb Gjirokast\u00ebr bashk\u00eb me familjen e saj dhe p\u00ebrshkrimi aq i p\u00ebraf\u00ebrt me realitetin, e b\u00ebn romanin p\u00ebr t’u p\u00ebrjetuar, dhe p\u00ebr t\u00eb mos u harruar shpejt. P\u00ebrfytyrimet e figur\u00ebs s\u00eb Aurelias n\u00eb romanin \u201cDashuri Diktatori\u201d, jan\u00eb fine, dhe t\u00eb kapshme. Portreti i saj shpaloset nga rrjeshti n\u00eb rrjesht dhe nga faqja n\u00eb faqe, prandaj mendoj se me pak mund, kinomatografia shqiptare ose ajo italiane, mund ta shnd\u00ebrronin k\u00ebt\u00eb proz\u00eb n\u00eb film, p\u00ebr t\u2019i shprehur nderim familjes Terrusi dhe t\u00eb gjitha viktimave t\u00eb tjera italiane, t\u00eb cil\u00ebt bartnin t\u00eb vetmin m\u00ebkat se kishin ushtruar veprimtari ekonomike dhe t\u00eb biznesit n\u00eb Shqip\u00ebri, kurse koha e luft\u00ebs i kishte gjetur n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, nga i cili nuk nxituan t\u00eb iknin, edhe kur koha sh\u00ebnoi fitoren e Partis\u00eb Komuniste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebr fat t\u00eb keq t\u00eb t\u00eb gjitha viktimave dhe t\u00eb vendit n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, n\u00eb krye t\u00eb Partis\u00eb Komuniste u gjend manjaku, q\u00eb vuante nga komplekset e inferioritetit intelektual. Prandaj eliminimi i t\u00eb af\u00ebrm\u00ebve dhe i shumic\u00ebs s\u00eb gjenerat\u00ebs s\u00eb tij, i t\u00eb gjitha grave q\u00eb i kishte njohur dhe \u00ebnd\u00ebrruar, ishte shnd\u00ebrruar n\u00eb mani, kurse me kalimin e koh\u00ebs iu b\u00eb paranoj\u00eb, eliminimi i t\u00eb gjith\u00ebve, nga t\u00eb cil\u00ebt ai mund t\u00eb shihte ndonj\u00eb rrezik. Epshet e shfrenuara t\u00eb Diktatorit dhe defektet psikike t\u00eb tij, artistikisht dhe letrarisht nuk jan\u00eb trajtuar asgj\u00ebkundi m\u00eb bukur se n\u00eb k\u00ebt\u00eb roman, i cili urojm\u00eb t\u00eb jet\u00eb i pari, por jo edhe i fundit, q\u00eb trajtojn\u00eb njeriun monstrum, sundimtar abosolut i Shqip\u00ebris\u00eb p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se gjys\u00ebmshekulli diktatur\u00eb t\u00eb hekurt dhe primitive.
\nN\u00ebse romani “Dashuri Diktatori”, i Xhevat Mustaf\u00ebs, merret me vesin hakmarr\u00ebs ndaj tre grave dhe t\u00eb nj\u00eb elite t\u00eb caktuar intelektuale, vepra t\u00eb tjera dhe nga autor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb, mund t\u2019ia zbulojn\u00eb edhe veset e tjera si\u00e7 jan\u00eb prirja e tij homoseksuale, (shih faqe 62), dhe dyshimi p\u00ebr at\u00ebsin\u00eb biologjike, ku pjesa e par\u00eb brenda romanit nuk \u00ebsht\u00eb interes i trajtimit, pasi k\u00ebto vese i jan\u00eb p\u00ebrmendur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb periferike, nd\u00ebrsa dyshimi p\u00ebr at\u00ebsin\u00eb theksohet edhe nga Fahria, motra e Enverit (faqe 187). Diktatori ka pasur edhe shenja t\u00eb pedofilis\u00eb, kanibalizmit, kur dihet se n\u00ebp\u00ebr koluare \u00ebsht\u00eb shkruar se jan\u00eb sakrifikuar me dhjet\u00ebra foshnje p\u00ebr gjakun e tyre t\u00eb mir\u00eb, sa p\u00ebr t’i zgjatur jet\u00ebn atij. Gjithashtu \u00ebsht\u00eb e njohur edhe urrejtja patologjike dhe fobia e Diktatorit kundrejt klerit shqiptar dhe kundrejt shtres\u00ebs aristokrate t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb nuk jan\u00eb pjes\u00eb e romanit, por jan\u00eb me interes p\u00ebr t’u trajtuar. Kjo, sepse vet\u00ebm veprat artistike e letrare mund ta shk\u00ebpusin shoq\u00ebrin\u00eb demokratike nga m\u00ebdyshjet dhe nostalgjia, p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb kaq t\u00eb err\u00ebt, me pasoja t\u00eb bartura edhe n\u00eb vitet e demokracis\u00eb s\u00eb brisht\u00eb, e cila nuk po k\u00ebndell\u00ebt. Prandaj si n\u00eb asnj\u00eb vend t\u00eb Evrop\u00ebs Lindore tranzicioni nga bot\u00ebkuptimi komunist n\u00eb mend\u00ebsin\u00eb pluraliste ka zgjatur s\u00eb tep\u00ebrmi n\u00eb Shqip\u00ebri. P\u00ebr fat t\u00eb keq edhe sot ka prirje t\u00eb mend\u00ebsis\u00eb s\u00eb dhun\u00ebs, eliminimit dhe t\u00eb diktatur\u00ebs.
\nRomani “Dashuri Diktatori” \u00ebsht\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr e mir\u00ebfillt\u00eb artistike n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb proceseve dhe t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs historike. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, mund t\u00eb konsiderohet nj\u00eb homazh artistik p\u00ebr Sabiha Kasimatin, Aurelia Poceli Terrusin, Musine Kokalarin dhe p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb viktimat e 26 marsit 1951.<\/p>\n

Format e hak\u00ebrrimit egoist<\/strong><\/p>\n

Fatin e Aurelias, vet\u00ebm me nj\u00eb form\u00eb tjet\u00ebr, do ta p\u00ebsoj\u00eb Sabiha Kasimati. Derisa hakmarrja e Diktatorit kund\u00ebr italianes kap linj\u00ebn e nxirjes s\u00eb jet\u00ebs, duke ia burgosur burrin dhe shkat\u00ebrruar familjen, te Sabihaja ndiqet nj\u00eb linj\u00eb kriminale tjet\u00ebr, e hak\u00ebrrimit egoist, nj\u00eb urrejtje patologjike, duke mos ia duruar suksesin universitar, akademik dhe shkencor. Prandaj hakmarrja e Diktatorit p\u00ebrfundon me pushkatimin e saj, pa pasur m\u00ebshir\u00eb se ajo ishte e vetmja shkenc\u00ebtare q\u00eb merrej me kultivimin dhe shtimin e peshkut n\u00eb ujrat e Shqip\u00ebris\u00eb. Po ashtu n\u00eb roman shpaloset edhe nj\u00eb linj\u00eb tjet\u00ebr e hakmarrjes komuniste t\u00eb vet\u00eb Diktatorit kundrejt Musine Kokalarit, t\u00eb par\u00ebs grua shkrimtare q\u00eb kishte Shqip\u00ebria. K\u00ebsaj intelektualeje, p\u00ebrve\u00e7 se ia shkat\u00ebrroi familjen, duke ia vrar\u00eb dy v\u00ebllez\u00ebrit, t\u00eb cil\u00ebt ishin edhe m\u00ebsimdh\u00ebn\u00ebs t\u00eb tij, do ta p\u00ebrplas\u00eb e poshtroj\u00eb gjat\u00eb t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn n\u00ebp\u00ebr burgje e kampe internimi, pa shprehur pendim dhe pa b\u00ebr\u00eb asnj\u00eb amnesti p\u00ebr t\u00eb. Dhe sikur t\u00eb ishin vet\u00ebm k\u00ebto tre raste ia vlente t\u00eb shkruhej ky roman. Autori ishte i vet\u00ebdijsh\u00ebm se p\u00ebrmes k\u00ebtyre tre grave kryente nj\u00eb sh\u00ebrbim edhe p\u00ebr grat\u00eb e tjera, q\u00eb p\u00ebsuan ngjash\u00ebm tragjedi trondit\u00ebse nga diktatura komuniste.<\/p>\n

Tragjik\u00ebt dhe p\u00ebsimi i tyre tragjik<\/strong><\/p>\n

Nj\u00eb dit\u00eb m\u00eb par\u00eb n\u00eb duart dhe zyr\u00ebn e Mehmet Shehut ishte vrar\u00eb tregtari Januz Kaceli, t\u00eb cilin ai s\u00eb bashku me nj\u00eb tjet\u00ebr, e kishin hedhur p\u00ebr vdekje nga dritarja e zyr\u00ebs s\u00eb tij. P\u00ebr t\u00eb treguar mosmir\u00ebnjohjenn, lig\u00ebsin\u00eb apo \u00e7mendin\u00eb, Enver Hoxha me t\u00eb rr\u00ebmbyer pushtetin n\u00eb duart e tij, kishte vrar\u00eb Bahri Omarin, bashk\u00ebshortin e motr\u00ebs s\u00eb madhe Fahrijes, pastaj Abaz Omarin, djalin e vajz\u00ebs s\u00eb axh\u00ebs, q\u00eb i bie nipin e vet. N\u00eb vijim, kishte vrar\u00eb dy v\u00ebllez\u00ebrit e Musine Kokalarit, kurse vet\u00eb ajo kishte kaluar vite t\u00eb t\u00ebra n\u00eb Burgun e Burrelit. Po ashtu Diktatori kishte degdisur n\u00eb burgun e tmerrsh\u00ebm t\u00eb Burrelit edhe Xhuzepe Terrusin, burrin e Aurelias, ish drejtor i filialit t\u00eb Bank\u00ebs Italiane n\u00eb Vlor\u00eb. Ky personazh \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr m\u00eb tragjik\u00ebt e romanit, prandaj z\u00eb vemendjen e autorit. Ai ka p\u00ebsuar tragjikisht p\u00ebr fajin e vet\u00ebm pse ishte martuar me Aurelian. Akuzat e tjera kund\u00ebr tij jan\u00eb fars\u00eb dhe sajesa p\u00ebr t\u00eb justifikuar krimin morbid. Roli i Aurelias, n\u00eb k\u00ebt\u00eb roman \u00ebsht\u00eb trajtuar dinjitetsh\u00ebm, si personalitet i gruas fisnike e t\u00eb nd\u00ebrgjegjshme, por me fat tragjik pse p\u00ebr shum\u00eb vite ishte fqinja e Enver Hoxh\u00ebs n\u00eb Gjirokast\u00ebr. Refuzimi i saj p\u00ebr lidhje dashurie me Diktatorin n\u00eb koh\u00ebn e rinis\u00eb s\u00eb tyre \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm shkas i hak\u00ebrrimit t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, p\u00ebr t’ia nxir\u00eb jet\u00ebn Aurelias s\u00eb gjor\u00eb.<\/p>\n

Dhuna si mani p\u00ebr vet\u00ebk\u00ebnaq\u00ebsi<\/strong><\/p>\n

Vet\u00ebk\u00ebnaq\u00ebsia, p\u00ebrmes dhun\u00ebs dhe krimit, ishte shnd\u00ebrruar n\u00eb mani p\u00ebr Diktatorin, si\u00e7 p\u00ebrshkruhet edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb roman. K\u00ebto detaje jan\u00eb p\u00ebrfolur n\u00eb shtypin e koh\u00ebs, n\u00ebp\u00ebr artikuj t\u00eb shumt\u00eb, po sidomos n\u00ebp\u00ebrmes intervistave dhe rr\u00ebfimeve t\u00eb viktimave, q\u00eb kan\u00eb mbetur gjall\u00eb. Ky narracion artistik sjell n\u00eb vet\u00ebdijen e shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb sotme at\u00eb koh\u00eb q\u00eb ishte shnd\u00ebrruar n\u00eb frik\u00eb e tmerr p\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb, sidomos p\u00ebr Elit\u00ebn Intelektuale.
\nDashuria e Diktatorit me Aurelian \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb histori dhe nj\u00eb rast i trajtuar me fines\u00eb e besueshm\u00ebri nga autori autori, i cili ka arritur q\u00eb t\u2019i zb\u00ebrthej\u00eb disa pamje t\u00eb panjohura nga karakteri i Diktatorit. P\u00ebr at\u00eb djalosh t\u00eb ri me urrejtje kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00ebve, q\u00eb nuk iu kan\u00eb n\u00ebshtruar veprimeve aventureske, e b\u00ebjn\u00eb edhe m\u00eb paradoksale prirjen kriminale p\u00ebr mosh\u00ebn q\u00eb kishte. Aurelia, \u00ebsht\u00eb vajz\u00eb italiane, e bukur dhe e admiruar nga brezi i saj, pra edhe nga Enver Hoxha i cili i prir\u00eb nga ambiciet egoiste d\u00ebshironte t\u00eb realizonte me k\u00ebt\u00eb vajz\u00eb \u00e7do pasion dhe epsh q\u00eb kishte. Ishin p\u00ebrpjekje t\u00eb kota p\u00ebr ta bindur Aurelian p\u00ebr lidhje serioze, p\u00ebr fejes\u00eb dhe martes\u00eb me t\u00eb. Ajo e njihte prandaj e refuzoi, gj\u00eb q\u00eb do ta d\u00ebshp\u00ebroj\u00eb Enver Hoxh\u00ebn. Refuzimi i saj, n\u00eb Egon e Diktatorit q\u00eb po lindte, do t\u00eb ngjall\u00eb instiktin p\u00ebr hakmarrje t\u00eb herdokurdoshme, instikt ky q\u00eb shkon duke ia sforcuar egon dhe pasionin p\u00ebr t\u00eb dominuar mbi rrethin dhe shoq\u00ebrin\u00eb e brezit, n\u00eb koh\u00ebn kur shkollimi dhe studimet nuk i kishin shkuar mbar\u00eb.
\nLajmi p\u00ebr fejes\u00ebn e Aurelias me drejtorin e Filialit t\u00eb Bank\u00ebs Italiane n\u00eb Vlor\u00eb Xhuzepe Terrusi, do ta xhindos\u00eb tejmase diktatorin e ardhsh\u00ebm dhe shefin e Partis\u00eb Komuniste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Enver Hoxh\u00ebn, dhe si duket egoja hak\u00ebrruese k\u00ebtu nis fillin e deformimit t\u00eb saj. Jeta e Aurelias me Xhuzepen do t\u00eb p\u00ebrshkruhet e lumtur n\u00eb ato vite. Por me t\u00eb p\u00ebrfunduar lufta dhe me triumfin komunist, do t\u00eb kthehet n\u00eb ferr, pasi at\u00ebher\u00eb do t\u00eb nis\u00eb kalvari i vuajtjeve t\u00eb saj. Hezitimi p\u00ebr t\u2019i nisur apo jo nj\u00eb telegram urimi, d\u00ebshir\u00eb t\u00eb cil\u00ebn e kishte shprehur fillimisht Xhuzepe Terrusi, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb detaj i vog\u00ebl q\u00eb shpreh frik\u00ebn e tmerrshme q\u00eb prej koh\u00ebsh e kishte kapluar Aurelian (faqe 97), e cila ia njihte edhe karakterin hakmarr\u00ebs Enver Hoxh\u00ebs. Kjo njohje dhe frik\u00eb do t\u00eb frenoj\u00eb Aurelian p\u00ebr t\u2019ia nisur telegramin e urimit Diktatorit, q\u00eb ta uronte p\u00ebr triumfin komunist. E pik\u00ebrisht p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtij triumfi edhe martesa e saj me Xhuzepe Terrusin do t\u00eb jet\u00eb jet\u00ebshkurt\u00ebr.<\/p>\n

Triumfi komunist dhe pasojat ideologjike<\/strong><\/p>\n

Si\u00e7 dihet Shqip\u00ebria p\u00ebrfshihet n\u00eb Luft\u00ebn e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, kurse mbarimi i saj lidhet me triumfin komunist, me ardhjen e Enver Hoxh\u00ebs n\u00eb majat e pushtetit absolut komunist. Nga atje ai do t\u00eb nis\u00eb hakmarrjen ndaj t\u00eb gjith\u00eb atyre, q\u00eb e njihnin dhe dinin shum\u00eb t\u00eb v\u00ebrteta diskretituese p\u00ebr at\u00eb. Po ashtu, hakmarrja egoiste do t\u00eb nis\u00eb edhe kund\u00ebr tri grave tashm\u00eb protagoniste t\u00eb k\u00ebtij romani. Diktatori, m\u00eb par\u00eb se t\u00eb vinte rendin popullor, yshtet p\u00ebr aventur\u00eb hakmarr\u00ebse kundrejt Aurelias, t\u00eb cil\u00ebs do t\u2019ia burgos\u00eb burrin. Me burgosjen e Xhuzepes do t\u00eb nis\u00eb kalvari i vuajtjeve t\u00eb saj dhe k\u00ebtu e ka fillimin edhe zhg\u00ebnjimi i madh i Aurelias. Ngjarjet zhvillohen p\u00ebrplot me emocione dhe mbresa. N\u00ebp\u00ebrmjet tyre utori shpalos edhe pamje t\u00eb panjohura t\u00eb Ego Karakterit, q\u00eb posedonte Diktatori me probleme t\u00eb r\u00ebnda psikike, dhe asnj\u00ebher\u00eb t\u00eb nj\u00eb udh\u00ebhq\u00ebsi normal, p\u00ebr t\u00eb cilin kishte nevoj\u00eb Shqip\u00ebria e asaj kohe. K\u00ebto ambicie hakmarr\u00ebse lidhen me nj\u00eb dat\u00eb historike, t\u00eb triumfit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri, m\u00eb 29 n\u00ebntor 1944, kur Enver Hoxha, arriti t\u00eb b\u00ebhej kryetar i Partis\u00eb Komuniste dhe kryeminist\u00ebr i Shqip\u00ebris\u00eb.
\nNj\u00eb gjys\u00ebm viti m\u00eb von\u00eb, (m\u00eb 25 mars 1945), me urdh\u00ebr t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, do t\u00eb burgoset Xhuzepe Terrusi, me porosin\u00eb e Diktatorit p\u00ebr t\u2019ia nxir\u00eb jet\u00ebn jo vet\u00ebm Aurelias, por t\u00eb gjith\u00ebve q\u00eb guxonin t\u00eb flisnin e vepronin kund\u00ebr tij. Edhe Xhuzepe Terrusi ishte viktim\u00eb e Egos s\u00eb Diktatorit. Ai d\u00ebnohet me tet\u00eb vjet burgim t\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe pas nj\u00eb kohe e transferojn\u00eb n\u00eb Burgun e Burrelit. Autori ka p\u00ebrshkruar me ndjenj\u00eb p\u00ebrjetimi, p\u00ebrpjekjet e Aurelias p\u00ebr ta shp\u00ebtuar burrin e saj. Po ashtu ajo b\u00ebn p\u00ebrpjekje p\u00ebr ta takuar Enver Hoxh\u00ebn me shpres\u00eb se do ta zbuste shpirtin e nj\u00eb xhindi q\u00eb tashm\u00eb gllabronte viktimat, duke i sjell\u00eb vendit zi. Po ashtu p\u00ebrjetuese jan\u00eb takimet nga vizitat e saj n\u00eb Burgun e Vlor\u00ebs dhe n\u00eb Burgun e Burrelit. Xhuzepe Terrusi ishte i vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr fundin e tij tragjik, prandaj e k\u00ebshillon Aurelian p\u00ebr t’u riatdhesuar n\u00eb Itali, t\u00eb pakt\u00ebn ajo t\u00eb mos vuante dhe n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr t\u2019ia shp\u00ebtonte Aldon, djalin e vet\u00ebm t\u00eb tyre. K\u00ebto ngjarje kan\u00eb zhvillimin e vet, dhe n\u00eb secilin rast autori ka dh\u00ebn\u00eb emocione t\u00eb \u00e7astit e rastit, q\u00eb jan\u00eb p\u00ebrjetime t\u00eb r\u00ebnda dhe mbres\u00ebl\u00ebn\u00ebse, pasi p\u00ebrmes k\u00ebtij rr\u00ebfimi \u00ebsht\u00eb sjell\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb realiteti i hidhur, i cili err\u00ebsonte Shqip\u00ebrin\u00eb e asaj kohe.
\nRomani, p\u00ebrve\u00e7se rr\u00ebfen Dashurit\u00eb e Diktatorit, shpalos eg\u00ebrsin\u00eb e tij t\u00eb pam\u00ebshirshme, qoft\u00eb n\u00eb takimin e vet\u00ebm q\u00eb pati me Aurelian, kundrejt s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u00eb sjell si diktator, duke u arsyetuar se ai nuk mund ta ndihmonte, pasi nuk nd\u00ebrhynte n\u00eb pun\u00ebt e drejt\u00ebsis\u00eb, q\u00eb ushtronte Pushteti Popullor!? Enver Hoxha i thot\u00eb Aurelias se ai nuk kishte nd\u00ebrhyr\u00eb n\u00eb pun\u00ebt e drejt\u00ebsis\u00eb as p\u00ebr familjar\u00ebt e tij, t\u00eb cil\u00ebt i kishte nd\u00ebshkuar pam\u00ebshirsh\u00ebm. K\u00ebto momente jan\u00eb p\u00ebrjetime trishtuese edhe p\u00ebr lexuesin e sot\u00ebm se si ka mund\u00ebsi t\u00eb vinte n\u00eb majat e Pushtetit Komunist nj\u00eb njeri kaq i pashpirt, si\u00e7 u tregua Enver Hoxha me t\u00eb gjith\u00eb, dhe veproi kund\u00ebr t\u00eb gjith\u00ebve q\u00eb e njihnin dhe ia dinin b\u00ebmat aventureske t\u00eb tij. Sikurse me Aurelian, Enver Hoxha, ngjash\u00ebm \u00ebsht\u00eb sjell\u00eb edhe me Musine Kokalarin dhe familjen e saj, si dhe me motr\u00ebn e tij t\u00eb madhe, t\u00eb cil\u00ebs do t\u2019ia pushkatoj\u00eb burrin. M\u00eb n\u00eb fund Aurelia riatdhesohet diku n\u00eb fund t\u00eb viteve t\u00eb dyzeta, kurse Xhuzepe Terrusi nuk do ta p\u00ebrballoj\u00eb gjendjen e r\u00ebnd\u00eb n\u00eb Burgun e Burrelit. Ai vdes n\u00eb mars t\u00eb vitit 1952, kurse vet\u00ebm pas tre muajsh Aurelia merr telegramin nga personeli i burgut me njoftimin se Xhuzepe Terrusi ka vdekur, pa informacione shtes\u00eb se ku dhe si ishte varrosur.<\/p>\n

Hak\u00ebrrimi egoist p\u00ebr shkak t\u00eb nivelit intelektual<\/strong><\/p>\n

Historia e njohjes s\u00eb Diktatorit me Sabiha Kasimatin nis qysh n\u00eb vitet e shkoll\u00ebs, n\u00eb Liceun Francez t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs. M\u00eb von\u00eb Sabiha Kasimati, kryen studimet n\u00eb Itali dhe b\u00ebhet shkenc\u00ebtare n\u00eb fush\u00ebn e biologjis\u00eb. Edhe Sabihaja e ka refuzuar k\u00ebrkes\u00ebn e Enver Hoxh\u00ebs, p\u00ebr t’u fejuar e martuar me t\u00eb. Edhe ky rast do ta xhindoste Diktatorin e ardhsh\u00ebm, i cili edhe ndaj saj ishte betuar qysh at\u00ebher\u00eb se do t\u2019i hakmerrej. Refuzimi i Sabihas\u00eb lidhet drejtp\u00ebrdrejt me njohjet q\u00eb kishte p\u00ebr karakterin e Enver Hoxh\u00ebs, pastaj ajo dinte shum\u00eb edhe p\u00ebr t\u00eb shkuar\u00ebn aventureske t\u00eb tij, qysh n\u00eb Liceun Francez n\u00eb Kor\u00e7\u00eb dhe n\u00eb Montpelje (Montpellier), t\u00eb Franc\u00ebs. Por refuzimi q\u00eb Sabihaja i kishte b\u00ebr\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, n\u00eb vet\u00ebdijen e tij do t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb forcimin e egos, p\u00ebr t\u2019ia rritur doz\u00ebn e hakmarrjes s\u00eb m\u00ebvonshme. Hakmarrja ndaj Sabihas\u00eb duket t\u00eb jet\u00eb edhe m\u00eb primitive. Derisa hakmarrja e Diktatorit kund\u00ebr Aurelias kishte q\u00ebllim t\u2019ia nxinte asaj jet\u00ebn, p\u00ebrmes burgosjes s\u00eb bashk\u00ebshortit dhe n\u00ebp\u00ebrmes formave t\u00eb dhun\u00ebs fizike e psikologjike, hakmarrja kund\u00ebr Sabihas\u00eb \u00ebsht\u00eb e motivuar kund\u00ebr nivelit t\u00eb saj intelektual, pasi Diktatori nuk mund t\u2019ia duronte sukseset Sabihas\u00eb, e cila kishte arritur t\u2019i kryente me sukses t\u00eb gjitha studimet universitare dhe akademike.
\nEnver Hoxha, do t\u00eb arrij\u00eb t\u2019ia shkat\u00ebrroj\u00eb jet\u00ebn dhe madje edhe ta pushkatoj\u00eb shkenctaren e vetme q\u00eb kishte Shqip\u00ebria n\u00eb fush\u00ebn ihtiologjis\u00eb. Ajo, me urdh\u00ebr t\u00eb vet\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, bashk\u00eb me 22 t\u00eb tjer\u00eb do t\u00eb pushkatohet n\u00eb mbr\u00ebmjen e dat\u00ebs 26 mars 1951. Autori ka p\u00ebrshkruar me holl\u00ebsi jet\u00ebn e saj, p\u00ebripecit\u00eb jet\u00ebsore, shkollimin, mjekimin n\u00eb sanotorium n\u00eb Torino t\u00eb Italis\u00eb, pastaj pun\u00ebn e saj shkencore dhe takimin e saj me Enver Hoxh\u00ebn, t\u00eb cilit do t\u2019ia p\u00ebrplas\u00eb n\u00eb surrat pik\u00ebpamjet e saj, p\u00ebrkitazi me udh\u00ebheqjen e gabueshme, ve\u00e7mas p\u00ebr krimet monstruoze q\u00eb b\u00ebnte n\u00eb ato vite. Sabihaja, si shoqe e Liceut Francez t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs, duhet t\u00eb mbetet figura m\u00eb tragjike e krimit komunist, e cila bashk\u00eb me Musine Kokalarin do t\u00eb p\u00ebsojn\u00eb p\u00ebr shkak te njohjeve, q\u00eb kishin me Diktatorin, po m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb ep\u00ebrsis\u00eb s\u00eb tyre intelektuale dhe krejt natyrsh\u00ebm edhe p\u00ebr shkak se nuk iu kishin n\u00ebnshtruar pasioneve aventureske, q\u00eb kishte Enver Hoxha qysh n\u00eb rinin\u00eb e tij t\u00eb hershme. Krimi dhe aventurat do t\u2019i b\u00ebhen pasion i p\u00ebrhersh\u00ebm n\u00eb t\u00ebr\u00eb karrier\u00ebn e tij udh\u00ebh\u00ebq\u00ebse, kurse vrasjet dhe krimet vazhdojn\u00eb nj\u00ebri pas tjetrit, madje ato b\u00ebhen pjes\u00eb e procesit t\u00eb spastrimit ideologjik edhe brenda udh\u00ebheqjes s\u00eb lart\u00eb shtet\u00ebrore. Kjo ego kriminale e drejtuesit t\u00eb partis\u00eb dhe t\u00eb shtetit e kan\u00eb sh\u00ebnd\u00ebrruar at\u00eb n\u00eb monstrum dhe n\u00eb kanibal, ve\u00e7mas p\u00ebr shkat\u00ebrrimin e familjeve t\u00eb shumta intelektuale. Ato kishin t\u00eb vetmin faj pse ishin intelektual\u00eb dhe nuk iu ishin n\u00ebnshtruar diktatur\u00ebs komuniste, e cila tashm\u00eb b\u00ebnte k\u00ebrdin\u00eb mbi secilin individ q\u00eb guxonte t\u00eb mendonte ndryshe.
\nKur jemi te Sabihaja duhet p\u00ebrmendur koha e Studimeve sa ishte n\u00eb Torino, k\u00ebshillat e dekanit t\u00eb fakultetit, (faqe 114), vall\u00ebzimet me Enrikon, nj\u00eb studenti italian, i cili pastaj kishte sakrifikuar p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb Shqip\u00ebri n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb kontigjentit ushtarak italian, q\u00eb vepronte n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebr ta bindur Sabihan\u00eb p\u00ebr sinqeritetin e tij, (faqe 124-126). Gjat\u00eb k\u00ebtij sh\u00ebrbimi, n\u00eb nj\u00eb aksident ai do t\u00eb humbas\u00eb syt\u00eb, kurse jeta e tij merr tjet\u00ebr kahe, (faqe 131-132). Ky detaj \u00ebsht\u00eb mjaft prek\u00ebs dhe p\u00ebrjetues. Po k\u00ebshtu, edhe vizita e Sabihas\u00eb sa ishte n\u00eb sanotorium, kur ajo do ta vizitoj\u00eb Enrikon e verb\u00ebr n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij. Ai takim \u00ebsht\u00eb rr\u00ebfyer me ndjenj\u00eb dhe posedon nota tejet prek\u00ebse, (shih faqe 144-149). Po aq interesant duket edhe njohja me shkrimtarin Manfredo Bernardini, n\u00eb koh\u00ebn sa ishte p\u00ebr sh\u00ebrim n\u00eb at\u00eb sanotorium, (faqe 133-144). Po me kaq nota lirike jan\u00eb p\u00ebrshkruar edhe raportet e Sabihas\u00eb me t\u00eb fejuarin e saj Astritin. Nj\u00eb personalitet i qet\u00eb, intelektual i formuar q\u00eb me sjelljen e tij i kishte krijuar asaj \u00e7aste t\u00eb lumtura, telin e t\u00eb cilave e k\u00ebputi hakmarrja e Diktatorit, kur e pushkatoi Sabihan\u00eb si “armike e popullit”, duke d\u00ebshmuar p\u00ebr mizorin\u00eb e pashpirtshme q\u00eb kishte ndaj t\u00eb gjith\u00ebve, q\u00eb nuk iu kan\u00eb n\u00ebshtruar diktatit t\u00eb tij komunist.<\/p>\n

Rreziku q\u00eb mund t\u2019i vinte nga ata q\u00eb e njihnin<\/strong><\/p>\n

N\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb k\u00ebtyre eliminimeve, vend me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb romanin e Xhevat Mustaf\u00ebs z\u00eb edhe rasti i poetit dhe publicistit Manush Peshk\u00ebpia, sidomos n\u00eb vitet pas triumfit komunist n\u00eb Shqip\u00ebri, deri n\u00eb pushkatimin, tashm\u00eb t\u00eb njohur n\u00eb vitin 1951. Gjithsesi mbresa t\u00eb p\u00ebrjetuara dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe t\u00eb trisht\u00ebta jan\u00eb ato n\u00eb nat\u00ebn e fundit para se t’i pushkatonin, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb biseda e Sabihas\u00eb me Reiz Selfon ose me Qemal Kasaruhon dhe t\u00eb tjer\u00ebt. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta emra bashk\u00eb me tregtarin Jonuz Kaceli i mbytur nj\u00eb nat\u00eb m\u00eb par\u00eb nga Mehmet Shehu, kan\u00eb pasur njohje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta me Enver Hoxh\u00ebn, n\u00eb periudha t\u00eb ndryshme, madje disa sish edhe e kan\u00eb ndihmuar. Por p\u00ebr Diktatorin kjo s’kishte r\u00ebnd\u00ebsi, pasi fobia e tij kishte krijuar paranojen se rreziku mund t\u2019i vinte pik\u00ebrisht nga njer\u00ebzit q\u00eb e njihnin, prandaj t\u00eb gjith\u00eb i pushkatoi m\u00eb dat\u00ebn 26 mars 1951, duke gjetur pretekstin e hedhjes s\u00eb Bomb\u00ebs n\u00eb Ambasad\u00ebn e Sovjetike n\u00eb Tiran\u00eb, q\u00eb kishte ndodhur, m\u00eb 19 shkurt 1951.<\/p>\n

Arti letrar flet p\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn historike<\/strong><\/p>\n

Ky p\u00ebrceptim letrar e artistik lidhet drejtp\u00ebrdrejt me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn historike, si dhe me realitetin e kompleksuar t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs. Lidhet me urrejtjen e sh\u00ebmtuar, e cila nga fobia i ishte shnd\u00ebrruar Diktatorit n\u00eb ves me p\u00ebrmasa patologjike. Xhevat Mustafa, ka p\u00ebrdorur me mjeshtri faktet historike, njohjet me t\u00eb af\u00ebrmit e disa prej viktimave dhe shfryt\u00ebzimin e arkivave shtet\u00ebrore, gj\u00eb q\u00eb si askush tjet\u00ebr ka arritur t\u2019i letrarizoj\u00eb si duhet ngjarjet, p\u00ebr t’u p\u00ebrjetuar kjo proz\u00eb artistike sa m\u00eb mir\u00eb.
\nNgjarja me Bomb\u00eb n\u00eb Ambasad\u00ebn Sovjetike n\u00eb Tiran\u00eb, e cila ka ndodhur m\u00eb 19 shkurt 1951, dhe pushkatimi pa procedura t\u00eb rregullta gjyq\u00ebsore t\u00eb 26 marsit 1951, e b\u00ebjn\u00eb rastin historik edhe m\u00eb tragjik, i cili tash vjen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb artistike n\u00eb romanin \u201cDashuri Diktatori\u201d, si rr\u00ebfimi m\u00eb i p\u00ebrjetuar p\u00ebr hakmarrjen komuniste ndaj Elit\u00ebs Intelektuale. Fati i k\u00ebtij krimi, i cili u mbulua me heshtje, madje duke b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t’ua humbur edhe gjurm\u00ebt, do t\u00eb zbulohet vet\u00ebm pas dyzet e ca vitesh, n\u00eb saje t\u00eb nj\u00eb bariu (Xha Bedriu), q\u00eb i ka p\u00ebrgjuar n\u00eb nat\u00ebn e err\u00ebt dhe t\u00eb pun\u00ebtorit teknik (Eskavatoristit), i cili t\u00eb nes\u00ebrmen duhej t\u00eb rrafshonte terrenin p\u00ebr t\u2019i fshehur e mbuluar t\u00eb gjitha gjurm\u00ebt. Edhe ky detaj \u00ebsht\u00eb mjaft interesant dhe p\u00ebrjetohet thell\u00eb, sikurse edhe p\u00ebrpjekja e Aldo Terrusit, i biri i Xhuzepe Terrusit i cili as pas shtat\u00ebdhjet\u00eb e sa vitesh nuk ka arritur t’i gjej\u00eb eshtrat e babait tij, t\u00eb groposura diku n\u00eb oborrin e Burgut t\u00eb Burrelit, q\u00eb mbetet epilogu m\u00eb tragjik i k\u00ebtij krimi, i k\u00ebsaj barabarie n\u00eb romanin “Dashuri Diktatori” t\u00eb Xhevat Mustaf\u00ebs.<\/p>\n

Epilogu<\/strong><\/p>\n

Mund t\u00eb p\u00ebrfundojm\u00eb se Enver Hoxha ka vuajtur nga fobia e p\u00ebrhershme e t\u00eb kaluar\u00ebs aventureske q\u00eb kishte, prandaj t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb njohurit i ka pushkatuar, internuar dhe eliminuar p\u00ebr t\u2019i fshehur gjurm\u00ebt e tij, t\u00eb cilat duken se p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsin me komplekse t\u00eb pash\u00ebrueshme, shnd\u00ebrruar n\u00eb mani. Nga kjo q\u00eb tham\u00eb, mund t\u00eb p\u00ebrfundojm\u00eb se Diktatori i Dashuruar, nuk ka mundur t\u00eb mbaj\u00eb pushtetin e vet diktatorial pa vrasje dhe krime makabre, andaj \u00ebsht\u00eb shnd\u00ebrruar n\u00eb kanibal, elemente t\u00eb cilat jan\u00eb p\u00ebrfolur edhe n\u00eb dokumente t\u00eb tjer\u00eb. Ai ishte vet\u00eb xhindi q\u00eb p\u00ebrpiu t\u00ebr\u00eb mir\u00ebqenien e Shqip\u00ebris\u00eb, pasojat e s\u00eb cil\u00ebs po i p\u00ebrjeton edhe sot e k\u00ebsaj dite shoq\u00ebria shqiptare.
\nAutori Xhevat Mustafa, p\u00ebrmes k\u00ebtij romani t\u00eb bukur, trondit\u00ebs dhe emocionues ka synuar t\u00eb arrij\u00eb e t\u00eb rikthej\u00eb, artistikisht, p\u00ebr aq sa ka mundur, t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn e asaj urrejtjeje, q\u00eb kishte kultivuar diktatori Enver Hoxha!<\/p>\n

CH – St. Gallen, Qershor 2022<\/em><\/strong><\/p>\n

\"Mund<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nga Shefqet DIBRANI -Kritik\u00eb letrare- Xhevat Mustafa, \u201cDASHURI DIKTATORI\u201c, roman i karakterit historik e dokumentues, botoi Sh. B \u201dEMAL\u201c, Tiran\u00eb 2021. Faqe 342. ISBN 978-9928-04-726-7. Prologu Romani \u201cDashuri Diktatori\u201c, shkruar nga Xhevat Mustafa, publi\u00e7ist, shkrimtar dhe ish diplomat i karrier\u00ebs, \u00ebsht\u00eb strukturuar n\u00eb rrefime t\u00eb shkurt\u00ebra kronologjike, t\u00eb cilat mund t\u00eb botohen edhe si skica …<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":16190,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16189"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16189"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16189\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16190"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16189"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16189"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16189"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}