{"id":15248,"date":"2022-06-17T08:07:15","date_gmt":"2022-06-17T08:07:15","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=15248"},"modified":"2022-06-17T08:15:20","modified_gmt":"2022-06-17T08:15:20","slug":"dumani-papers-electiongate-dhe-pentagon-papers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/06\/17\/dumani-papers-electiongate-dhe-pentagon-papers\/","title":{"rendered":"Dumani Papers, Electiongate dhe Pentagon Papers"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nga Lu\u00e7iano BO\u00c7I<\/strong><\/p>\n<p>Vendimi i SPAK p\u00ebr d\u00ebnimin e gazetar\u00ebve, qoft\u00eb dhe nj\u00ebrit prej tyre, q\u00eb nxjerrin pjes\u00eb nga deponimet e t\u00eb penduarit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb Dumani, \u00ebsht\u00eb sa antikushtetues po aq dhe i \u00e7uditsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Shqet\u00ebsimi i SPAK \u00ebsht\u00eb i arsyesh\u00ebm, por rruga e gjetur e paarsyeshme. Informacionet sensitive dhe me pasoja n\u00eb zinxhirin e individ\u00ebve pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb nj\u00eb ngjarje, duhet t\u00eb ruhen nga vet\u00eb ata q\u00eb e kan\u00eb detyr\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p>As m\u00eb shum\u00eb e as m\u00eb pak \u00ebsht\u00eb i ngjash\u00ebm me vendimin e Ram\u00ebs, i cili akuzoi gazet\u00ebn BILD dhe gazetarin e saj Peter Tiede p\u00ebr nxjerrje t\u00eb p\u00ebrgjimeve t\u00eb dosjeve 184 dhe 339, p\u00ebr skandalin e shitje-blerjes s\u00eb vot\u00ebs, t\u00eb quajtur dhe ELECTIONGATE, nga drejtuesit e lart\u00eb t\u00eb PS p\u00ebrfshi dhe vet\u00eb Ram\u00ebn.<\/p>\n<p>Rama doli me bisht nd\u00ebr shal\u00eb nga kjo akuz\u00eb.<\/p>\n<p>SPAK, sikurse RAMA n\u00eb rastin e BILD, pavar\u00ebsisht rolit specifik brenda nj\u00eb ngrehine q\u00eb pretendon drejt\u00ebsin\u00eb, nuk mund t\u00eb dal\u00eb mbi kushtetut\u00ebn e vendit dhe k\u00ebsisoj t\u00eb mbytet n\u00eb padrejt\u00ebsi.<\/p>\n<p>Zyrtari ka detyr\u00eb ta ruaj\u00eb sekretin shtet\u00ebror, nd\u00ebrsa gazetari investigativ ka detyr\u00eb ta publikoj\u00eb at\u00eb.<\/p>\n<p>E garanton KUSHTETUTA.<\/p>\n<p>Liria e fjal\u00ebs dhe shprehjes \u00ebsht\u00eb e pac\u00ebnueshme.<\/p>\n<p>Nj\u00eb rast i p\u00ebraf\u00ebrt, i domosdosh\u00ebm p\u00ebr t\u2019u sjell\u00eb p\u00ebr publikun, p\u00ebr t\u00eb kuptuar vendimin e padrejt\u00eb t\u00eb SPAK, mbetet rasti i skandalit t\u00eb quajtur PENTAGON PAPERS.<\/p>\n<p>N\u00eb 13 Qershor 1971, New York Times, filloi botimin e nj\u00eb s\u00ebr\u00eb artikujsh, ku jepeshin pasazhe nga raporti 7000 faqesh, Top Secret i Departamentit t\u00eb Mbrojtjes t\u00eb SHBA , i hartuar me k\u00ebrkes\u00eb t\u00eb Robert McNamara asokohe Sekretar i Mbrojtjes.<\/p>\n<p>Raporti zbulonte para publikut p\u00ebrfshirjen politike e ushtarake 30 vje\u00e7are, nga 1945 deri 1967, t\u00eb SHBA dhe t\u00eb administratave q\u00eb nga Truman, Eisenhower deri Nixon, p\u00ebrfshir\u00eb Kennedy e Johnson. Madje konkludimi p\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit ishte se \u201cg\u00ebnjeu sistematikisht, jo vet\u00ebm publikun, por dhe kongresin\u201d p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e fitores s\u00eb k\u00ebsaj lufte t\u00eb konsideruar t\u00eb humbur n\u00eb raport, pavar\u00ebsisht se mij\u00ebra amerikan\u00eb d\u00ebrgoheshin ende n\u00eb front.<\/p>\n<p>Botimi shkaktoi nj\u00eb val\u00eb t\u00eb gj\u00ebr\u00eb protestash t\u00eb forta kund\u00ebr luft\u00ebs dhe debati politik.<\/p>\n<p>Ishte Daniel Ellsberg, hartues i raportit bashk\u00eb me mikun e tij Anthoni Russo q\u00eb e fotokopjuan at\u00eb dhe ia dor\u00ebzuan gazetarit Neil Sheehan t\u00eb New York Times.<\/p>\n<p>Pas botimit dhe alarmit t\u00eb shkaktuar dhe pasi k\u00ebrkuan nga gazeta mosbotimin vullnetar, gj\u00eb q\u00eb u refuzua, Nixon dhe prokurori i p\u00ebrgjithsh\u00ebm John Mitchell nxorr\u00ebn nj\u00eb urdh\u00ebr t\u00eb gjykat\u00ebs federale q\u00eb detyronte NYT, t\u00eb nd\u00ebpres\u00eb botimin. Botuesi i NYT Arthur Ochs Sulzberg refuzoi, duke theksuar se \u201cato jan\u00eb pjes\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e historis\u00eb q\u00eb duhej t\u00eb ishin nxjerr\u00eb m\u00eb par\u00eb dhe q\u00eb nuk shkelin sigurin\u00eb komb\u00ebtare\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb solidaritet me NYT, m\u00eb 18 qershor, reporteri Ben Bagdikian dhe redaktori Ben Bradlee t\u00eb Washington Post, filluan botimin e pjes\u00ebve t\u00eb tjera t\u00eb servirura po nga Ellsberg.<\/p>\n<p>Kur ndihm\u00ebs prokurori i p\u00ebrgjithsh\u00ebm i SHBA Rehnquist, k\u00ebrkoi urdh\u00ebr-ndalimi botimi p\u00ebr Washington Post, gjykat\u00ebsi Murray Gurfein nuk pranoi, duke argumentuar se: \u201cSiguria po ashtu q\u00ebndron n\u00eb vler\u00ebn e institucioneve tona t\u00eb lira\u201d.<\/p>\n<p>Qeveria amerikane e apeloi vendimin duke riakuzuar gazetat NYT dhe WP, e gazetar\u00ebt e tyre dhe m\u00eb 26 qershor Gjykata Supreme pranoi shqyrtimin.<\/p>\n<p>N\u00eb 30 qershor (koincidenc\u00eb e zez\u00eb p\u00ebr Ram\u00ebn) Gjykata Supreme dha vendimin 6 me 3 n\u00eb favor t\u00eb New York Times dhe Washington Post, duke rr\u00ebzuar qeverin\u00eb amerikane n\u00eb pretendimin e saj p\u00ebr nxjerrje t\u00eb sekretit shtet\u00ebror.<\/p>\n<p>Shtypi i lir\u00eb triumfoi k\u00ebshtu ndaj \u201csekreteve\u201d qeveritare.<\/p>\n<p>Argumenti bind\u00ebs i trup\u00ebs prej 9 an\u00ebtar\u00ebsh ishte Amendamenti i par\u00eb i Kushtetut\u00ebs amerikane. Ky Amendament garanton lirin\u00eb e mendimit, t\u00eb fjal\u00ebs, fes\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb paragraf t\u00eb vendimit shkruhej:<\/p>\n<p>\u201cVet\u00ebm nj\u00eb shtyp i lir\u00eb dhe i pakufizuar mund t\u00eb paraqes\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive mashtrimet e nj\u00eb qeverie\u201d<\/p>\n<p>Nj\u00ebkoh\u00ebsisht dhe Ellsberg e Russo u \u00e7liruan nga akuzat p\u00ebr spiunazh dhe nxjerrje sekreti.<\/p>\n<p>Ngjashm\u00ebria e k\u00ebsaj ngjarje me situat\u00ebn e botimit t\u00eb d\u00ebshmive t\u00eb Dumanit \u00ebsht\u00eb e prekshme<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr \u201csekreti\u201d i Dumanit krahasuar me sekretin e Vietnamit \u00ebsht\u00eb fare, fare krejt banal, sepse publikimet nuk c\u00ebnojn\u00eb asnj\u00eb lloj sigurie komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>C\u00ebnojn\u00eb zyrtar\u00ebt qeveritar\u00eb t\u00eb Ram\u00ebs, po.<\/p>\n<p>Amendamenti nr 1 i Kushtetut\u00ebs Amerikane q\u00eb garanton k\u00ebt\u00eb liri \u00ebsht\u00eb i gdhendur dhe n\u00eb Kushtetut\u00ebn ton\u00eb n\u00eb Kreun II t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Gazetar\u00ebt nuk i pengon asgj\u00eb q\u00eb n\u00ebse sigurojn\u00eb d\u00ebshmit\u00eb, t\u00eb mos i publikojn\u00eb ato. Krim \u00ebsht\u00eb kur i deformon ato p\u00ebr q\u00ebllime shantazhimi politik, apo p\u00ebrfitimi monetar.<\/p>\n<p>Madje p\u00ebr gazetarin\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb mospublikimi \u00ebsht\u00eb i gabuar dhe i d\u00ebnuesh\u00ebm moralisht e profesionalisht.<\/p>\n<p>N\u00ebse i marrin dhe nuk i botojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbrojtur emra t\u00eb caktuar qeveritar\u00ebsh, jan\u00eb duke shkelur mbi etik\u00ebn dhe profesionalizmin e tyre.<\/p>\n<p>\u00c7do vendim p\u00ebr t\u2019i d\u00ebnuar gazetar\u00ebt p\u00ebr arsye t\u00eb shprehjes s\u00eb liris\u00eb s\u00eb tyre, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb rikthyer ligjet fam\u00ebkeqe t\u00eb agjitacion-propagand\u00ebs t\u00eb diktatur\u00ebs n\u00ebn nj\u00eb okelio t\u00eb re dhe d\u00ebshmi e legalizimit t\u00eb censur\u00ebs.<\/p>\n<p>Drejt\u00ebsi, pa liri fjale n\u00eb nj\u00eb sistem demokratik, nuk mund t\u00eb ket\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Lu\u00e7iano BO\u00c7I Vendimi i SPAK p\u00ebr d\u00ebnimin e gazetar\u00ebve, qoft\u00eb dhe nj\u00ebrit prej tyre, q\u00eb nxjerrin pjes\u00eb nga deponimet e t\u00eb penduarit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb Dumani, \u00ebsht\u00eb sa antikushtetues po aq dhe i \u00e7uditsh\u00ebm. Shqet\u00ebsimi i SPAK \u00ebsht\u00eb i arsyesh\u00ebm, por rruga e gjetur e paarsyeshme. Informacionet sensitive dhe me pasoja n\u00eb zinxhirin e individ\u00ebve &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":11341,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[44],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15248"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15248"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15248\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15248"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15248"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15248"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}