{"id":1437,"date":"2021-12-31T18:32:41","date_gmt":"2021-12-31T18:32:41","guid":{"rendered":"http:\/\/rdnews.al\/?p=1437"},"modified":"2021-12-31T18:32:41","modified_gmt":"2021-12-31T18:32:41","slug":"lufta-e-ngrire","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2021\/12\/31\/lufta-e-ngrire\/","title":{"rendered":"Lufta e ngrir\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Konflikti i rreth 70 viteve m\u00eb par\u00eb n\u00eb Kore p\u00ebrfundoi me nj\u00eb arm\u00ebpushim, t\u00eb cilin tani Seuli d\u00ebshiron ta transformoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb traktat paqeje. Por 10 vite nga marrja e pushtetit prej Kim Jong Un, familjet e ndara, testimet atomike dhe provokimet jan\u00eb ende aty<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb or\u00ebn 10 t\u00eb m\u00ebngjesit t\u00eb nj\u00eb t\u00eb h\u00ebne dhjetori televizioni dhe radioja filluan t\u00eb p\u00ebrhapin nj\u00eb mesazh t\u00eb pazakont\u00eb: pas disa or\u00ebsh do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb njoftim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm. N\u00eb or\u00ebn e caktuar, t\u00eb gjitha televizionet e Kores\u00eb s\u00eb Veriut iu ndez\u00ebn. N\u00eb ekrane u shfaq Ri Chun Hee, gazetarja m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e Korean Central Television. Mban veshur nj\u00eb <em>hanbok<\/em>, veshje tradicionale koreane, e zez\u00eb; \u00a0stema e partis\u00eb e ngjitur n\u00eb zem\u00ebr. Fillon t\u00eb lexoj\u00eb me ton t\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe solemn. \u201cMe dhimbjen m\u00eb t\u00eb fort\u00eb t\u00eb shpirtit njoftoj se lideri un\u00eb i dashur Kim Jong Il\u201d, pauz\u00eb, \u201cka vdekur\u201d, pauz\u00eb, \u201cp\u00ebr shkak t\u00eb nj\u00eb s\u00ebmundjeje t\u00eb papritur teksa shkonte n\u00eb fush\u00eb m\u00eb 17 dhjetor t\u00eb 2011\u201d. Pason nj\u00eb pauz\u00eb m\u00eb e gjat\u00eb dhe ngash\u00ebrimet nd\u00ebrpriten. \u201cN\u00ebn lidershipin e Kim Jong Un do ta trasformojm\u00eb k\u00ebt\u00eb dhimbje n\u00eb forc\u00eb dhe kuraj\u00eb\u201d. I jan\u00eb dashur thuajse 2 dit\u00eb lidershipit t\u00eb Phenianit p\u00ebr t\u2019i njoftuar kombit vdekjen e liderit, 69 vje\u00e7arit Kim Jong Il, n\u00eb pushtet prej 17 vitesh.<\/p>\n<p>10 vite m\u00eb pas asaj ngjarjeje q\u00eb tronditi ekuilibrat e Azis\u00eb Lindore, presidenti jugkorean Moon Jae-in ka njoftuar nj\u00eb marr\u00ebveshje \u201cparimore\u201d midis Kores\u00eb s\u00eb Veriut, Kores\u00eb s\u00eb Jugut, Amerik\u00ebs dhe Kin\u00ebs, p\u00ebr ta deklarua formalisht t\u00eb p\u00ebrfunduar luft\u00ebn e Kores. E ka b\u00ebr\u00eb dy jav\u00eb m\u00eb par\u00eb n\u00eb Canberra, gjat\u00eb nj\u00eb konference p\u00ebr shtyp t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me kryeministrin australian Scott Morrison, duke l\u00ebn\u00eb t\u00eb kuptohet se t\u00eb gjith\u00eb aleat\u00ebt jan\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb dakord n\u00eb transformimin e arm\u00ebpushimit q\u00eb i dha fund luftimeve, n\u00eb 1953, n\u00eb nj\u00eb traktat paqeje. Flitej prej koh\u00ebsh, p\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb q\u00eb t\u2019i vinte pik\u00ebn finale luft\u00ebs s\u00eb Kores\u00eb. Sot quhet \u201clufta e harruar\u201d, pas studiohet gjithnj\u00eb e m\u00eb pak n\u00eb librat e historis\u00eb per\u00ebndimor\u00eb, \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb gjith\u00ebsesi t\u00eb shkurt\u00ebr dhe ka pasur nj\u00eb jehon\u00eb m\u00eb t\u00eb vog\u00ebl nd\u00ebrkomb\u00ebtare sesa lufta e Vietnamit, q\u00eb nisi formalisht disa vite pas atij arm\u00ebpushimi dhe q\u00eb zgjati deri n\u00eb mesin e viteve \u201870. Por n\u00eb realitet lufta e Kores\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej ngjarjeve historike m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr t\u2019u ristudiuar tani, pasi b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr p\u00ebrplasjen e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb midis Amerik\u00ebs dhe Kin\u00ebs \u2013 dhe jo rast\u00ebsisht po kthehet shum\u00eb shpesh n\u00eb propagand\u00ebn bashk\u00ebkohore kineze.<\/p>\n<p>Konflikti fillon papritmas, nj\u00eb m\u00ebngjes t\u00eb diele t\u00eb qershorit t\u00eb 1950. Koreja e Veriut \u00ebsht\u00eb e vendosur t\u00eb ripushtoj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb gadishullin, q\u00eb nga fundi i pushtimit japonez ishte i ndar\u00eb m\u00eb dysh, n\u00eb dy sfera influence: n\u00eb veri Bashkimi Sovjetik, n\u00eb jug Amerika. Komunist\u00eb dhe nacionalist\u00eb, pik\u00ebrisht si n\u00eb luft\u00ebn civile kineze. Gjithka zhvillohet n\u00eb harkun e pak muajve: n\u00eb fillim Koreja e Jugut e p\u00ebson pushtimin (\u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e varf\u00ebr se Veriu), pastaj vjen mb\u00ebshtetja amerikane n\u00eb flamurin e Kombeve t\u00eb Bashkuara. Koreanoverior\u00ebt refuzohen p\u00ebrtej Paralelit t\u00eb 38, por n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb Amerika dhe Koreja e Jugut vendosin t\u00eb tentojn\u00eb ripushtimin e tyre t\u00eb gadishullit, t\u00eb p\u00ebrz\u00ebn\u00eb komunist\u00ebt dhe t\u00eb arrijn\u00eb kufirin me Kin\u00ebn. Kund\u00ebrl\u00ebvizja \u00ebsht\u00eb e Maos, q\u00eb d\u00ebrgon n\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb koreanoverior\u00ebve trupat e Ushtris\u00eb Popullore t\u00eb Vullnetar\u00ebve dhe k\u00ebshu kthehet n\u00eb pik\u00ebn e nisjes: Paraleli i 38. N\u00eb Panmunjom nisin negociatat p\u00ebr nj\u00eb arm\u00ebpushim, q\u00eb vazhdojn\u00eb p\u00ebr 2 vite t\u00eb mirapasi pal\u00ebt nuk bien dakord. M\u00eb 27 qershor t\u00eb 1953 gjenerali amerikan William Harrison Jr., n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb komand\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, gjenerali koreanoverior Nam Il dhe lideri ushtarak kinez Peng De Huai ulen n\u00eb tavolinat respektive t\u00eb pozicionuara nga nj\u00ebra an\u00eb dhe tjetra e vij\u00ebs s\u00eb demarkimit ushtarak.<\/p>\n<p>Koreja e Jugut vendos q\u00eb t\u00eb mos firmos\u00eb, pasi e pak\u00ebnaqur nga marr\u00ebveshja e munguar mbi ribashkimin (me guid\u00eb nacionaliste). Qysh at\u00ebhere, gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e ngrir\u00eb. Koreja e Veriut nuk i ka m\u00eb kapacitetet ekonomike e luftarake p\u00ebr t\u00eb tentuar nj\u00eb ribashki, por programi i saj b\u00ebrthamor dhe raketor ngjall frik\u00eb dhe n\u00eb jet\u00ebn e p\u00ebrditshme t\u00eb jugkorean\u00ebve ka mjaft \u00e7\u00ebshtje t\u00eb lidhura me at\u00eb arm\u00ebpushim t\u00eb n\u00ebnshkruar n\u00eb 1953: para s\u00eb gjithash, sh\u00ebrbimi i detyruesh\u00ebm ushtarak p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb meshkujt. Nga ana tjet\u00ebr, n\u00eb k\u00ebto 68 vite, jan\u00eb shkelur termat e arm\u00ebpushimit dhe \u00e7do her\u00eb rreziku ishte q\u00eb nj\u00eb reagim i fryr\u00eb, nj\u00eb gabim llogaritjeje, mund t\u00eb \u00e7onte rikthimin e nj\u00eb konflikti n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb gjer\u00eb. N\u00eb 2010, nj\u00eb muaj p\u00ebrpara vdekjes s\u00eb Kim Jong Il, Koreja e Veriut bombardoi ishullin jugkorean t\u00eb Yeonpyeong. N\u00eb marsin e po atij viti \u201cCheonan\u201d, nj\u00eb korvet\u00eb e Marin\u00ebs jugkoreane, u mbyt pas nj\u00eb shp\u00ebrthimi t\u00eb dhunshlm q\u00eb shum\u00eb e konsiderojn\u00eb si nj\u00eb sulm nga ana e nj\u00eb n\u00ebndet\u00ebseje koreanoveriore.<\/p>\n<p>Deklarimet e koh\u00ebve t\u00eb fundit t\u00eb Moon e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb kthehet diskutimi mbi \u201c\u00e7\u00ebshtjen koreanoveriore\u201d dhe e v\u00ebrteta \u00ebsht\u00eb se sidomos n\u00eb Uashington dyshimet mbi nj\u00eb normalizim eventual t\u00eb diktaur\u00ebs s\u00eb Phenianit jan\u00eb t\u00eb shumt\u00eb. Deri m\u00eb tani presidenti Joe Biden ka qen\u00eb i matur n\u00eb p\u00ebrballimin e dosjes koreanoveriore. Uashingtoni nuk d\u00ebshiron t\u2019i jap\u00eb m\u00eb asgj\u00eb Kores\u00eb s\u00eb Veriut n\u00ebse nuk e ka n\u00eb xhep nj\u00eb plan b\u00ebrthamorizimi t\u00eb verifikuesh\u00ebm. N\u00eb tetorin e 2020 k\u00ebshilltari p\u00ebr Sigurin\u00eb Komb\u00ebtare Jack Sullivan ka th\u00ebn\u00eb se Amerika dhe Koreja e Jugut kan\u00eb \u201cperspektiva n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb m\u00ebnyre t\u00eb ndryshme mbi sekuenc\u00ebn e qart\u00eb apo mbi afatet dhe kushtet. Ama jemi thelb\u00ebsisht t\u00eb lidhur me iniciativ\u00ebn strategjike dhe mbi bindjen se vet\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet diplomacis\u00eb do t\u00eb jemi v\u00ebrtet n\u00eb gjendje t\u00eb realizojm\u00eb progrese\u201d. N\u00eb gjuhl\u00ebn diplomatike n\u00ebnkupton: qet\u00ebsi. Dhe n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb Moon Jae-in ai q\u00eb ka ngut. Pas pak m\u00eb shum\u00eb se 3 muajsh, n\u00eb mars, skadon mandati i tij presidencial dhe kushtetuta jugkoreane parashikon vet\u00ebm nj\u00eb mandat. P\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb librat e historis\u00eb si presidenti q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb v\u00ebrtet paqen midis t\u00eb Koreve ka nevoj\u00eb q\u00eb arm\u00ebpushimi t\u00eb transformohet n\u00eb nj\u00eb traktat paqeje. Tani.<\/p>\n<p>I zgjedhur m\u00eb 2017, ish avokat i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, Moon ka qen\u00eb nj\u00eb lider themelor i Partis\u00eb Demokratike jugkoreane. Ka ardhur pas <em>impeachment<\/em> t\u00eb ish presidentes Park Geun-hye, konservatore dhe vajza e presidentit autoritar jugkorean Park Chung-hee, kur era e antipolitik\u00ebs frynte shum\u00eb fort mbi opinionin publik jugkorean. Moon Jae-in \u00ebsht\u00eb prezantuar n\u00eb publim si presidenti i \u201cnjer\u00ebzve t\u00eb thjesht\u00eb\u201d, \u201cai me t\u00eb cilin do t\u00eb shkonit mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb pir\u00eb nj\u00eb got\u00eb me soju pas pune\u201d (soju \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lloj likeri autokton i Kores\u00eb s\u00eb Jugut, shum\u00eb popullor). E ka b\u00ebr\u00eb, ka qen\u00eb popullor p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb kohe, deri kur prioriteti i tij, paqja me Koren\u00eb e Veriut, nuk i ka komplikuar gj\u00ebrat. P\u00ebr Moon \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje personale: \u201cPrind\u00eblrit e mi jan\u00eb arratisur gjat\u00eb Kores\u00eb s\u00eb Veriut gjat\u00eb luft\u00ebs s\u00eb Kores\u00eb sepse e p\u00ebrbuznin regjimin komunist koreanoverior\u201d, ka rr\u00ebfyer n\u00eb 2017 gjat\u00eb nj\u00eb interviste pr\u00eb CNN. \u201cJan\u00eb arratisur n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb liris\u00eb dhe kan\u00eb ardhur n\u00eb Koren\u00eb e Jugut&#8230; por kan\u00eb d\u00ebshiruar gjithmon\u00eb t\u00eb kthehen prapa dhe t\u00eb ribashkohen me familjet e tyre\u201d. familjet e mbetura n\u00eb veri t\u00eb Paralelit 38-t\u00eb, t\u00eb ndara nga mbi 68 vjet gjendje lufte. Ajo e Moon \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjendje shum\u00eb e shpesht\u00eb n\u00eb Koren\u00eb e Jugut: \u00e7do familje jugkoreane e ka nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrm, ni gjysh, nj\u00eb kush\u00ebri apo nj\u00eb str\u00ebxhaxha n\u00eb Veri. Kur Pheniani d\u00ebshiron t\u00eb dialogoj\u00eb dhe t\u00eb lejoj\u00eb di\u00e7ka politik\u00ebs dhe opinionit publik t\u00eb Jugut, at\u00ebhere i drejtohet pik\u00ebrisht mbi linj\u00ebn e kufirit t\u00eb nj\u00eb ngjarjeje t\u00eb dhimbshme: takimet familjare interkoreane.<\/p>\n<p>Nga 2000, kur kan\u00eb nisur si shenj\u00eb \u00e7tensionimi midis Seulit dhe Phenianit, kan\u00eb ndodhur 19. N\u00eb Koren\u00eb e Jugut funksionon si nj\u00eb lloj llotarie dhe kush d\u00ebshiron t\u00eb shikoj\u00eb t\u00eb af\u00ebrmit e vet prej rreth 70 vitesh t\u00eb bllokuar n\u00eb Veri regjistrohet n\u00eb nj\u00eb uebsajt dhe fatlum\u00ebt nxirren me short. Zakonisht ka nja 100 vende p\u00ebr 65000 an\u00ebtar\u00ebt e familjeve t\u00eb ndara. P\u00ebr shum\u00eb prej tyre ka vet\u00ebm nj\u00eb mund\u00ebsi n\u00eb jet\u00eb p\u00ebr t\u00eb ritakuar personalisht v\u00ebllez\u00ebr, nganj\u00ebher\u00eb f\u00ebmij\u00eb dhe \u00e7do vit q\u00eb kalon \u00ebsht\u00eb m\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb: sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Seulit, mosha mesatare e kujt ka t\u00eb af\u00ebrm n\u00eb Veri \u00ebsht\u00eb 81.5 vje\u00e7. Lee Keumseom, 92 vje\u00e7ar, ka marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb takimin e fundit interkorean q\u00eb ka ndodhur m\u00eb 2018. Nuk e shikonte djalin e tij, Lee Sung-chul, qysh kur ishte 4 vje\u00e7. Cho Hye-do dhe Cho Do-jae, dy v\u00ebllez\u00ebr p\u00ebrkat\u00ebsisht 86 dhe 75 vje\u00e7, e kan\u00eb rip\u00ebrqafuar motr\u00ebn e tyre t\u00eb madhe, Cho Sun-do, q\u00eb \u00ebsht\u00eb 86 vje\u00e7are dhe jeton n\u00eb Koren\u00eb e Veriut. Nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, Koreja e Jugut i ka nd\u00ebrprer\u00eb t\u00eb gjitha komunikimet me Seulin dhe me t\u00eb edhe takimet familjare interkoreane.<\/p>\n<p>Si pas vdekjes s\u00eb liderit t\u00eb dyt\u00eb koreanoverior Kim Jong Il \u2013 askush nuk e di me sakt\u00ebsi se \u00e7far\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb n\u00ebse arm\u00ebpushimi mund t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb traktat paqeje. Sepse n\u00eb 10 vitet e fundit t\u00eb gjitha parashikimet lidhur me nj\u00eb kolaps t\u00eb mundsh\u00ebm \u201cnatyral\u201d t\u00eb regjimit t\u00eb Phenianit jan\u00eb hedhur posht\u00eb. T\u00eb gjitha strategjit\u00eb dhe politikat nd\u00ebrkomb\u00ebtare kundrejt Kores\u00eb s\u00eb Veriut \u2013 nga \u201cdurimi strategjik\u201d i administrat\u00ebs s\u00eb Barack Obama tek strategjia e \u201cpresionit maksimal\u201d t\u00eb mb\u00ebshtetur nga konservator\u00ebt japonez\u00eb deri tek improvizimi i presidenc\u00ebs Donald Trump \u2013 nuk kan\u00eb \u00e7uar n\u00eb ndryshime t\u00eb m\u00ebdha. T\u00eb gjith\u00eb qen\u00eb kapur nga vdekja e papritur e Kim Jong Il. Jo vet\u00ebm qytetar\u00ebt koreanoverior\u00eb, por edhe jugkorean\u00eb, amerikan\u00eb, japonez\u00eb.<\/p>\n<p>At\u00eb dit\u00eb t\u00eb 10 viteve m\u00eb par\u00eb bursat ran\u00eb, ministrat e Mbrojtjes t\u00eb Seulit dhe Tokios urdh\u00ebruan gjendjen e emergjenc\u00ebs. \u00cbsht\u00eb n\u00eb krizat si k\u00ebto q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb \u00e7do gj\u00eb, sidomos n\u00ebqoft\u00ebse nuk ka informacione t\u00eb mjaftueshme: inteligjenca nd\u00ebrkomb\u00ebtare nuk kishte arritur ta m\u00ebsonte m\u00eb par\u00eb p\u00ebr vdekjen e liderit dhe kjo demonstronte se dinim shum\u00eb pak p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ndodhte v\u00ebrtet brenda kufijve t\u00eb Kores\u00eb s\u00eb Veriut. Jo vet\u00ebm. Nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb Kim Jong Il kishte njoftuar se pasuesi i tij do t\u00eb ishte biri i tij i tret\u00eb mashkulll, Kim Jong Un, p\u00ebr t\u00eb cilin dihej shum\u00eb pak, vet\u00ebm se ishte shum\u00eb i ri, i lindur m\u00eb 1982 apo m\u00eb 1983 dhe se kishte studiuar n\u00eb Zvic\u00ebr. Nj\u00eb tjet\u00ebr vrim\u00eb e zez\u00eb p\u00ebr informacionet n\u00eb dispozicion t\u00eb pjes\u00ebs tjet\u00ebr t\u00eb vendeve t\u00eb Azis\u00eb Lindore, por edhe t\u00eb Per\u00ebndimit. Fjala q\u00eb p\u00ebrsrisnin m\u00eb shpesh v\u00ebzhguesit n\u00eb ato dit\u00eb ishte: pasiguri. Pasuesi i tret\u00eb i nj\u00eb dinastie diktatoriale konsiderohej si shum\u00eb i ri sa p\u00ebr t\u00eb mbajtur t\u00eb bashkuar vendin dhe t\u00eb fort\u00eb lidershipin. Kim Jong Il kishte drejtuar Republik\u00ebn Popullore t\u00eb Kores\u00eb duke k\u00ebrkuar q\u00eb t\u00eb forcoj\u00eb pushtetin e tij megjith\u00ebse nuk ishte nj\u00eb hero lufte si i ati \u2013 nuk e kishte \u00e7liruar Koren\u00eb nga pushtuesit japonez\u00eb, nuk kishte tentuar ribashkimin \u2013 dhe k\u00ebshtu q\u00eb ishte drejtuar t\u00eb drejtonbte rreth vetes nj\u00eb kult personaliteti shum\u00eb t\u00eb af\u00ebrt me mitologjin\u00eb.<\/p>\n<p>Sipas versionit zyrtar koreanoverior, Kim ka lindur n\u00eb malin e shenjt\u00eb Paektu, ecte kur nuk ishte as 1 muajsh, fliste dyshe, ka shkruar 1500 libra dhe 6 vepra n\u00eb vitet e universitetit dhe hera e vetme q\u00eb ka luajtur golf ka kompletuar 18 vrima me 34 goditje (nj\u00eb legjend\u00eb q\u00eb qarkullon shum\u00eb n\u00eb ambientin golfistik nd\u00ebrkomb\u00ebtar: por kush je, Lider i Dashur?). nd\u00ebrsa koreanoverior\u00ebt i n\u00ebnshtroheshin fatkeq\u00ebsive natyrore dhe flak\u00ebs, Kim Jong Il importonte p\u00ebr lidershipin e tij mish t\u00eb mir\u00eb dhe alkol t\u00eb rafinuar. Kur ka vdekur t\u00eb gjith\u00eb prisnin r\u00ebnien e Murit t\u00eb fundit: mbret\u00ebria e err\u00ebt p\u00ebrtej paralelit t\u00eb 38-t\u00eb humbiste diktatorin e saj t\u00eb dyt\u00eb dhe Koreja e Veriut, \u201cshteti i pamundur\u201d, nuk do to mund t\u00eb rezistonte. Djaloshi Kim Jong Un i ka hedhur posht\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto parashikime. N\u00eb harkun e pak muajve ka arritur jo vet\u00ebm t\u00eb rivendikoj\u00eb pushtetin e tij, por edhe t\u00eb b\u00ebj\u00eb at\u00eb q\u00eb gjyshi dhe babai i tij nuk kishin arritur ta b\u00ebnin: ta transformoj\u00eb Koren\u00eb e Veriut n\u00eb nj\u00eb fuqi raketore dhe b\u00ebrthamore dhe ta shikoj\u00eb vendin e tij t\u00eb njihet zyrtarisht nga Amerika \u00a0\u2013 ka ndodhur pasi ka takuar, p\u00ebr tri her\u00eb, nj\u00eb president amerikan n\u00eb fuqi, Donald Trump. N\u00eb nj\u00eb moment ku Koreja e Veriut duket m\u00eb e mbyllur se kurr\u00eb \u2013 \u00ebsht\u00eb vendi i vet\u00ebm q\u00eb qysh nga dit\u00ebt e para t\u00eb pendmis\u00eb i ka mbyllur kufijt\u00eb edhe bashk\u00ebkombasve, nuk pranin ndihma nga jasht\u00eb, \u00ebsht\u00eb e blinduar prej dy vitesh dhe edhe informacionet jan\u00eb gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb rralla \u2013 \u00ebsht ende ai q\u00eb menaxhon afatet dhe m\u00ebnyrat e dialogut, edhe me kush\u00ebrinjt\u00eb e Jugut.<\/p>\n<p>Por shpejt, me zgjedhjet e 8 marsit n\u00eb Seul, gjith\u00e7ka mund t\u00eb ndryshoj\u00eb. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb q\u00eb Moon Jae-in ka ngut. Presidenti demokrat \u00ebsht\u00eb nj\u00eb teoricien i asaj q\u00eb quhet \u201cSunshine policy\u201d: politika e hapjes dhe e normalizimit t\u00eb raporteve me Koren\u00eb e Veriut. Ai q\u00eb e teorizoi qe presidenti jugkorean Kim Dae-jung, i pari president jugkorean q\u00eb fluturoi n\u00eb 2000 n\u00eb Phenian p\u00ebr t\u00eb takuar liderin e at\u00ebhersh\u00ebm Kim Jong Il. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb samit t\u00eb par\u00eb interkorean t\u00eb historis\u00eb Kim mori \u00e7mimin Nobel p\u00ebr Paqen. N\u00eb 5 vje\u00ebarin e ardhsh\u00ebm erdhi Roh Moohyun, mentor politik i Moon Jae-in: Sunshine policy braktiset me fundin e mandatit t\u00eb Roh dhe ardhjen n\u00eb qeveri n\u00eb Seul t\u00eb konservator\u00ebve t\u00eb drejtuar nga Lee Myung-bak. N\u00ebse n\u00eb mars Partia Demokratike jugkoreane do t\u00eb humbiste, trash\u00ebgimia e k\u00ebtij 5 vje\u00e7ari do t\u00eb fshihej dhe paszaj ka nj\u00eb faktor t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm q\u00eb peshon mbi deklarimin e paqes: lufta pozicionale midis Amerik\u00ebs dhe Kin\u00ebs. Pekini vazhdon t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb sponsor ekonomik shum\u00eb fitimprur\u00ebs p\u00ebr Koren\u00eb e Veriut, por midis dy aleat\u00ebve nuk rrjedh gjak i mir\u00eb (lidershipi i Phienianit konsiderohet nj\u00eb cif\u00ebl e \u00e7mendur, presidentit Xi Jinping i p\u00eblqen parashikueshm\u00ebria). Rreth 70 vite m\u00eb pas, Koreja mund t\u00eb jet\u00eb akoma nj\u00eb terren p\u00ebrplasjeje midis dy vizioneve, dy fuqive, dy t\u00eb parave t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p>(nga <em>Il Foglio<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Konflikti i rreth 70 viteve m\u00eb par\u00eb n\u00eb Kore p\u00ebrfundoi me nj\u00eb arm\u00ebpushim, t\u00eb cilin tani Seuli d\u00ebshiron ta transformoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb traktat paqeje. Por 10 vite nga marrja e pushtetit prej Kim Jong Un, familjet e ndara, testimet atomike dhe provokimet jan\u00eb ende aty N\u00eb or\u00ebn 10 t\u00eb m\u00ebngjesit t\u00eb nj\u00eb t\u00eb h\u00ebne dhjetori &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1438,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[38],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1437"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1437"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1437\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1438"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1437"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1437"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1437"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}