{"id":13675,"date":"2022-05-28T09:53:58","date_gmt":"2022-05-28T09:53:58","guid":{"rendered":"https:\/\/rdnews.al\/?p=13675"},"modified":"2022-05-28T09:53:58","modified_gmt":"2022-05-28T09:53:58","slug":"mesdheu-i-pabarabarte","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/2022\/05\/28\/mesdheu-i-pabarabarte\/","title":{"rendered":"Mesdheu i pabarabart\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend, patjet\u00ebr. Vende t\u00eb avancuara dhe vende t\u00eb prapambetura, popuj t\u00eb klasave t\u00eb larta dhe fqinj mjeran\u00eb, padron\u00eb dhe varfanjak\u00eb. Harta \u00ebsht\u00eb e prishur, e shqyer. Projekton fraktura dhe ndarje. Sot Mesdheu nuk \u00ebsht\u00eb djep i asgj\u00ebje, ndoshta i pabarazive. Aspak si familje. \u00abV\u00ebllai i varf\u00ebr nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb v\u00eblla i v\u00ebrtet\u00eb\u00bb. \u00cbsht\u00eb i ulur n\u00eb tryez\u00ebn e punls, n\u00eb studion me pamje nga Bosfori, n\u00eb ngushtic\u00ebn q\u00eb bashkon Per\u00ebndimin dhe Lindjen, n\u00eb at\u00eb qytet t\u00eb varur q\u00eb \u00ebsht\u00eb Stambolli, protagonist i bujsh\u00ebm dhe kontradiktor i librave t\u00eb tij. Orhan Pamuk v\u00ebren anijet t\u00eb kalojn\u00eb, \u00abnga ajo e kaluar, vazhdon ai, mbesin shk\u00ebmbimet treg\u00ebtare, por asistojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb ndarje ekstreme\u00bb. Nobeli p\u00ebr Let\u00ebrsin\u00eb (i vitit 2006) t\u00eb shtun\u00ebn m\u00eb 28 maj do t\u00eb marr\u00eb njohjen nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb \u00c7mimit Bregu i Smeraldt\u00eb: ai q\u00eb n\u00eb Mesdhe \u00abndjen trupin e tij n\u00eb sht\u00ebpi\u00bb, q\u00eb dashuron t\u00eb shkruaj\u00eb ndjenjat dhe frik\u00ebrat njer\u00ebzore, dhe, pashmangshm\u00ebrisht, politike, me \u00abLa Lettura\u00bb ar\u00ebsyeton p\u00ebr luft\u00ebra dhe migrime, p\u00ebr padrejt\u00ebsi dhe urrejtje atavike, p\u00ebr Putin dhe p\u00ebr Dostoevskij, p\u00ebr interesa gjeostrategjike dhe ekonomike, por edhe t\u00eb pushtetit t\u00eb fjal\u00ebs dhe t\u00eb imazhit, t\u00eb pun\u00ebs prej tij prej artisti dhe t\u00eb librave t\u00eb ardhsh\u00ebm, p\u00ebr Antoni Gaud\u00ed dhe Anselm Kiefer, p\u00ebr Sally Rooney dhe Zadie Smith. Me nj\u00eb optimiz\u00ebm diskret q\u00eb n\u00eb k\u00ebto dit\u00eb, rreth 70 vje\u00e7ari (ka lindur m\u00eb 7 qershor 1952), e p\u00ebrmbyt: \u00abK\u00ebtu n\u00eb katin posht\u00eb po punojn\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr \u00e7far\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKat\u00ebr arkitekt\u00eb kan\u00eb ardhur nga Gjermania. Jan\u00eb tek un\u00eb p\u00ebr Muzeumin e Pafaj\u00ebsis\u00eb, \u00ebsht\u00eb n\u00eb vitin e tij t\u00eb dhjet\u00eb, po realizojm\u00eb tet\u00eb pavione t\u00eb reja: b\u00ebj nj\u00ebherazi art dhe let\u00ebrsi\u00bb.<\/p>\n<p>P\u00ebrmbledhje e shpejt\u00eb:<em> Muzeumi i Pafaj\u00ebsis\u00eb <\/em>\u00ebsht\u00eb nj\u00eb roman i Pamuk i vitit 2008. Rr\u00ebfen dashurin\u00eb e fuqishme (i ambientuar n\u00eb Stambollin e viteve \u201970 t\u00eb \u2018900) midis Kemal dhe F\u00fcsun; n\u00eb vitin 2012 kjo histori \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb, ve\u00e7 t\u00eb tjerash, nj\u00eb muzeum n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb qytetit ku shkrimtari ka rr\u00ebefyer me nj\u00eb furi klasifikuese objektet q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me k\u00ebt\u00eb aventur\u00eb: q\u00ebllimi \u00ebsht\u00eb t\u00eb arrihet n\u00eb 83 teka (p\u00ebrmbajn\u00eb gjith\u00e7ka, prerje gazetash, en\u00eb, shishe, k\u00ebpuc\u00eb, bileta, vazo, sh\u00ebnime, shkrepse), aq sa kapitujt e librit. Nga xhamia pak larg nis lutja e muezinit.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb preferuat t\u00eb b\u00ebnit? Art apo let\u00ebrsi?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abP\u00eblqej t\u00eb q\u00ebndroj i impenjuar. N\u00eb m\u00ebngjes punoj intensivisht me ekipin e dizajner\u00ebve. I mbledhim objektet q\u00eb sipas nesh ia vlen barra qiran\u00eb t\u00eb ekspozohen, m\u00eb pas merrem me vendosjen e tyre n\u00ebp\u00ebr pavionet q\u00eb ekipi po i transformon n\u00eb skulptura duke ju shtuar ngjyra dhe detaje. Jam edhe docent n\u00eb Columbia University t\u00eb Ne\u00eb York dhe po rishikoj nj\u00eb skenar t\u00eb nxjerr\u00eb nga nj\u00eb prej romaneve t\u00eb mi q\u00eb duhet, mund, t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb serial. B\u00ebj shum\u00eb gj\u00ebra, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjedhje dhe m\u00eb p\u00eblqen sepse m\u00eb mban larg nga m\u00ebrzia e jet\u00ebs s\u00eb p\u00ebrditshme\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pas pak dit\u00ebve do t\u00eb fluturoni drejt Sardenj\u00ebs. Motivet e \u00e7mimit thon\u00eb: \u00abPamuk rinovon sot figur\u00ebn dhe rolin e shkrimtarit dhe l\u00ebviz, n\u00eb skenarin mij\u00ebvje\u00e7ar t\u00eb Mesdheut, si nj\u00eb personalitet q\u00eb p\u00ebrzien gjith\u00e7ka dhe secil\u00ebn prej valencave t\u00eb tij. Na kujton se artisti dhe shkrimtari ngarkohen t\u00eb zbulojn\u00eb, duke mos e mohuar t\u00eb kaluar\u00ebn, por duke k\u00ebrkuar ta kuptojn\u00eb dhe ta interpretojn\u00eb, gjurm\u00eb t\u00eb s\u00eb ardhmes dhe skenar\u00eb mund\u00ebsie. Fjal\u00ebt dhe imazhet e tij jan\u00eb nj\u00eb paralajm\u00ebrim dhe nj\u00eb shembull cil\u00ebsie, njer\u00ebzimi, habie: \u00ebsht\u00eb kjo q\u00eb u k\u00ebrkojm\u00eb modeleve dhe ai sigurisht q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb\u00bb. Leksioni i Mesdheut vlen ende n\u00eb k\u00ebto koh\u00eb t\u00eb err\u00ebta?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abLeksioni do t\u00eb ishte, ama duhet ta pranojm\u00eb: Mesdheu sot nuk e ka unitetin e dikursh\u00ebm. Ka qen\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur romak\u00ebt, egjiptiasit e lasht\u00eb, popujt e jugut t\u00eb Franc\u00ebs gatuanin, hanin, udh\u00ebtonin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ngjashme dhe, faktikisht, mendononin nj\u00eblloj. Kurse tani dhe kjo ka ndodhur n\u00eb 200 vitet e fundit, diferencat jan\u00eb t\u00eb thella: n\u00eb Mesdhe bashk\u00ebekzistojn\u00eb <em>upper class <\/em>dhe <em>lo\u00eber class<\/em>. Kemi nj\u00eb Mesdhe t\u00eb pasur t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga Franca, Spanja dhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb Bahskimit Europian dhe nj\u00eb Mesdhe t\u00eb varf\u00ebr. Algjeri, Egjipt&#8230; Nuk mund t\u2019i krahasosh vet\u00ebm pse ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin det. Stili i jetes\u00ebs, problemet, ankthi i egjiptian\u00ebve dhe i francez\u00ebve nuk jan\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit. Qen\u00eb dikur kur ndanin ushqimet dhe mendimet n\u00ebn Perandorin\u00eb Romake dhe n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre at\u00eb Osmane, por nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb k\u00ebshtu, \u00ebsht\u00eb humbur p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje thelb\u00ebsisht materiale dhe e shikojm\u00eb \u00e7do dit\u00eb: burra dhe gra t\u00eb Mesdheut t\u00eb varf\u00ebr e kalojn\u00eb detin e tyre, rrezikojn\u00eb jet\u00ebn sepse duan t\u00eb arrijn\u00eb lirin\u00eb dhe mund\u00ebsit\u00eb ekonomike t\u00eb brigjeve veriore. Fatkeq\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb k\u00ebshtu, nuk ka m\u00eb ndarje. Fatkeq\u00ebsisht, <em>the map is broken <\/em>(harta \u00ebsht\u00eb prishur)\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Po kujtesa e p\u00ebrbashk\u00ebt?<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb e bukur ta kujtosh, por nuk \u00ebsht\u00eb bind\u00ebse tani. Si mund t\u00eb themi \u201cjemi t\u00eb barabart\u00eb\u201d kur n\u00eb fakt nuk jemi p\u00ebr asgj\u00eb? T\u00eb shikojm\u00eb vet\u00ebm izraelian\u00ebt dhe palestinez\u00ebt: urrehen. Kujtesa nuk \u00ebsht\u00eb problemi. Problemi \u00ebsht\u00eb t\u00eb ardhurat p\u00ebr frym\u00eb, \u00ebsht\u00eb diferenca midis klasave sociale dhe gj\u00ebja nuk mund t\u00eb zgjidhet duke par\u00eb nga prapa. P\u00ebr shembull, p\u00ebr mua Mesdheu m\u00eb kujton f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb e njer\u00ebzimit. Shkoj n\u00eb Kret\u00eb, dielli \u00ebsht\u00eb afrikan, cil\u00ebsia e nd\u00ebrtimeve europiane, vendet jan\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyera, shfaqen gjurm\u00ebt e qytet\u00ebrimeve t\u00eb lashta. E dua Kret\u00ebn dhe faktikisht n\u00eb romanin q\u00eb n\u00eb Itali do t\u00eb dal\u00eb n\u00eb shtator, <em>Net\u00ebt e murtaj\u00ebs<\/em>, rr\u00ebfej ndodhit\u00eb e nj\u00eb ishulli imagjinar q\u00eb pjes\u00ebrisht frym\u00ebzohet nga Kreta. Gj\u00eb q\u00eb m\u00eb p\u00eblqen nga ishulli: klima, nuk b\u00ebn ftoht\u00eb, mund t\u00eb motoj p\u00ebr 5 \u2013 6 muaj n\u00eb vit; pastaj peshkimi tradicional, fiqt\u00eb dhe ullinjt\u00eb. Historiani Fernand Braudel i p\u00ebrdor k\u00ebto bim\u00eb p\u00ebr t\u00eb caktuar kufijt\u00eb e Mesdheut. M\u00eb p\u00eblqen t\u00eb jem pjes\u00eb, trupi im \u00ebsht\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, ama k\u00ebto jan\u00eb zgjidhje ndaj problemeve ekonomike. Nuk ekzistojn\u00eb barazi n\u00eb Mesdhe n\u00ebse popujt e Jugut shkojn\u00eb n\u00eb Veri p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar pun\u00eb dhe nuk mund t\u00eb ecim p\u00ebrpara duke th\u00ebn\u00eb se jemi t\u00eb gjith\u00eb v\u00ebllez\u00ebr sepse nuk jemi. Nj\u00eb v\u00eblla q\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb ngrej\u00eb nj\u00eb mur kund\u00ebr teje dhe t\u00eb thot\u00eb t\u00eb rrish n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb t\u00ebnde nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb v\u00eblla i mir\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Pak muaj m\u00eb par\u00eb, n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr \u00abCorriere della Sera \u00bb, ju keni th\u00ebn\u00eb se po zhytemi n\u00eb nj\u00eb Mesjet\u00eb t\u00eb re.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abI referohesha luft\u00ebs s\u00eb Putinit. Ama nd\u00ebrkoh\u00eb Rusia nuk ka fituar&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Optimist?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abLe t\u00eb themi se bota per\u00ebndimore papritmas ka dh\u00ebn\u00eb prov\u00eb uniteti. Amerika e vetme ka derdhur di\u00e7ka si 45 miliard dollar\u00eb p\u00ebr Ukrain\u00ebn, Bashkimi Europian ka dh\u00ebn\u00eb kontributin e tij. Pastaj edhe taktika, informacionet, strategjia. Rezultati \u00ebsht\u00eb se Putini nuk e ka fituar luft\u00ebn me leht\u00ebsin\u00eb q\u00eb priste. K\u00ebsaj i shtohet leksioni i kuraj\u00ebs, kombativiteti, sakrifica, heroizmi i ukrainasve. Shpresoj se e gjitha kjo funksionon. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, isha m\u00eb shum\u00eb i preokupuar n\u00eb fillim t\u00eb luft\u00ebs dhe vazhdoj t\u2019i trembem bomb\u00ebs atomike, ama rus\u00ebt kan\u00eb b\u00ebr\u00eb me dije se nuk do ta p\u00ebrdorin, m\u00eb duket nj\u00eb rezultat i mir\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Ju besoni se let\u00ebrsia mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb instrument, nj\u00eb \u00abarm\u00eb\u00bb n\u00eb zgjidhjen e konfliktit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abNuk m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb bashkangjis fjal\u00ebt arm\u00eb dhe let\u00ebrsi. Nd\u00ebrsa arm\u00ebt shp\u00ebrthejn\u00eb t\u00eb zhurmshme, let\u00ebrsia funksionon edhe n\u00eb larg\u00ebsi t\u00eb madhe. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebrim q\u00eb nuk e p\u00eblqej sepse nuk e ndaj iden\u00eb e shkrimit \u201cfunksional\u201d me di\u00e7ka. Let\u00ebrsia nuk duhet patjet\u00ebr t\u00eb transmetoj\u00eb ideale apo t\u00eb m\u00ebsoj\u00eb. Un\u00eb shkruaj p\u00ebr vet\u00ebveten, jo p\u00ebr t\u00eb bindur ndok\u00ebnd. Kurse kjo \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb mendojn\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb lexojn\u00eb pak: imagjinojn\u00eb se librat kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me transmetimin e modeleve, por nuk \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebrisht k\u00ebshtu\u00bb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebr \u00e7far\u00eb shkruani?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abP\u00ebr shum\u00eb motive q\u00eb nuk do ta ndalojn\u00eb luft\u00ebn dhe q\u00eb nuk p\u00ebrmbajn\u00eb nj\u00eb \u201cleksion\u201d. Le t\u00eb marrim Dostoevskij: nuk na m\u00ebson asgj\u00eb politikisht korrekte, e megjithat\u00eb thot\u00eb di\u00e7ka jasht\u00ebzakonisht t\u00eb thell\u00eb lidhur me zemr\u00ebn njer\u00ebzore. Q\u00eb pastaj ishte antisemit dhe paksa i \u00e7mendur&#8230; Por duke e lexuar m\u00ebsohet aq shum\u00eb mbi shpirtin njer\u00ebzor. E p\u00ebrs\u00ebris, let\u00ebrsia nuk d\u00ebshiron t\u2019i b\u00ebj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb dashur dhe t\u00eb sjellsh\u00ebm. Edhe sikur e b\u00ebn, pasi shpreh ndjenj\u00ebn e vuajtjeve t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve dhe at\u00ebhere n\u00ebse e lexon nuk b\u00ebn keq, nuk b\u00ebn armiq. Ndoshta zhvillon edhe talentet tuaja pasi di t\u00eb identifikohesh me t\u00eb tjer\u00ebt dhe k\u00ebshtu kupton q\u00eb xhelozia, dashuria, urrejtja, d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb para dhe seks, dhimbja jan\u00eb t\u00eb zakonshme p\u00ebr secilin prej nesh. Michel de Montaigne, q\u00eb ka shpikur let\u00ebrsin\u00eb moderne, na ka m\u00ebsuar t\u00eb kuptojm\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt dhe t\u2019i tolerojm\u00eb pasi jan\u00eb sakt\u00ebsisht si ne\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Lidhur me Dostoevskij, ju vite m\u00eb par\u00eb that\u00eb se e kuptonit m\u00ebrin\u00eb e shkrimtarit rus ndaj Per\u00ebndimit. I provoni ende k\u00ebt\u00eb ndjenja?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abDostoevskij e urrente Per\u00ebndimi, nuk e donte me intensitet t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb. Nuk mund t\u00eb ndahen t\u00eb dyja gj\u00ebrat. Po shpjegohem m\u00eb mir\u00eb: Dostoevskij adhuronte t\u00eb shkruante p\u00ebr Baden-Baden n\u00eb Gjermani. I p\u00eblqente Zvicra dhe \u00e7do her\u00eb q\u00eb shkonte n\u00eb Europ\u00eb kthehej i mbaruar, i shkat\u00ebrruar nga nj\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb dashurie dhe urrejtjeje. Por \u00e7far\u00eb ishte kjo dashuri? Le ta analizojm\u00eb mir\u00eb: ai donte q\u00eb Rusia t\u00eb ishte si kombet q\u00eb vizitonte n\u00eb udh\u00ebtimet e tij n\u00eb per\u00ebndim: po aq e qytet\u00ebruar, e pasur, e past\u00ebr, e populluar nga njer\u00ebz t\u00eb sjellsh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb atmosfer\u00eb paq\u00ebsore, civile, e rafinuar. Megjithat\u00eb, un\u00eb i kuptoj k\u00ebto gjendje shpirt\u00ebrore: admiron nj\u00eb vend, e dashuron, por duke par\u00eb se nuk mund t\u00eb g\u00ebzosh at\u00eb progres n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb t\u00ebnde, at\u00ebhere fillon t\u00eb grumbullosh m\u00ebrin\u00eb. Q\u00eb pastaj e mendojm\u00eb p\u00ebr Napoleonin: b\u00ebri me Rusin\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb q\u00eb po b\u00ebn Putini me Ukrain\u00ebn dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rus\u00ebt e urrenin; ose le t\u00eb marrim Turqin\u00eb q\u00eb ka pasur jo pak probleme me Europ\u00ebn. Por le t\u00eb kthehemi tek Dostoevskij: urrejtja e tij nuk \u00ebsht\u00eb e bazuar kryesisht mbi ndjenja nacionaliste, \u00ebsht\u00eb m\u00eb e thell\u00eb. Inxhinier, kishte p\u00ebrkthyer Balzakun, ishte nj\u00eb dendi i oksidentalizuar edhe pse me kalimin e viteve mori nj\u00eb drejtim krejt\u00ebsisht tjet\u00ebr. Nd\u00ebrsa ndaj ndjenjat e mia me t\u00eb, ndjej se gjendem duke analizuar vet\u00ebveten\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Dhe \u00e7far\u00eb gjeni? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abNj\u00eb af\u00ebrsi m\u00eb t\u00eb madhe me nj\u00eb shkrimtar tjet\u00ebr\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Cilin? <\/strong><\/p>\n<p>\u00abJaponezin Junichiro Tanizaki (1886 \u2013 1965). N\u00eb rini kishte qen\u00eb nj\u00eb admirues i zjarrt\u00eb i shoq\u00ebris\u00eb amerikane. Si Naomi, protagonistja e romanit t\u00eb tij <em>Dashuria e nj\u00eb budallai<\/em>, nj\u00eb vajz\u00eb e obsesionuar nga estetika per\u00ebndimore. Por me mosh\u00ebn autori i braktis sharme t\u00eb caktuara esterofile dhe zgjedh pozicione m\u00eb tradicionaliste, rishkroi edhe <em>Genji monogatari<\/em>, gurthemeli e let\u00ebrsis\u00eb japoneze q\u00eb i p\u00ebrket shekullit t\u00eb XI, por nuk u b\u00eb nj\u00eb antiper\u00ebndimor si Dostoevskij: ishte nj\u00eb njeri i sjellsh\u00ebm, studionte arkitektur\u00ebn, kultur\u00ebn, let\u00ebrsin\u00eb e vendit t\u00eb tij. Ja pse them q\u00eb ndjehem m\u00eb af\u00ebr me t\u00eb, edhe pse vazhdoj t\u00eb ushqej d\u00ebshir\u00ebn rinore q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb Turqia mund t\u00eb jet\u00eb pjes\u00eb e Bashkimit Europian. Fatkeq\u00ebsisht nuk besoj se kjo do t\u00eb ndodh\u00eb shpejt, por jam i bindur se do t\u00eb ishte nj\u00eb gj\u00eb e mir\u00eb. N\u00eb fundin e viteve \u201990 dhe n\u00eb fillimet e viteve \u20182000 jam konsumuar mbi k\u00ebto tema, por le t\u00eb ndryshojm\u00eb argument&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Le t\u00eb flasim p\u00ebr Stambollin at\u00ebhere. Mbret\u00ebresh\u00ebn historive tuaja.<\/strong><\/p>\n<p>\u00abAh po qyteti im, me k\u00ebt\u00eb pamje t\u00eb mrekullueshme\u00bb.<\/p>\n<p><em>(Pamuk e sposton ekranin e kompjuterit p\u00ebr ta inkuadruar spektaklin q\u00eb shikohet nga dritarja: detin, minaret\u00eb, qiellin shum\u00eb t\u00eb kalt\u00ebr)<\/em>.<\/p>\n<p>Jam i privilegjuar: t\u00eb jetosh k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb dhurata m\u00eb e madhe jet\u00ebs time\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si e ka influencuar poetik\u00ebn tuaj?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abN\u00ebse p\u00ebr 70 vite jeton n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend \u00ebsht\u00eb normale q\u00eb librat e tu t\u00eb flasin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb. Jam i lidhur me rrug\u00ebt e qytetit tim sepse k\u00ebt\u00eb kam hyr\u00eb n\u00eb kontakt me njer\u00ebzimin. M\u00eb quajn\u00eb shkrimtari i Stambollit: nuk e kisha kuptuar se isha kaq i lidhur derikur librat e mi nuk jan\u00eb p\u00ebrkthyer jasht\u00eb vendit. E kam m\u00ebsuar vet\u00ebm tani dhe e ka titulluar v\u00ebllimin e par\u00eb t\u00eb kujtimeve t\u00eb mia <em>Stamboll<\/em>. P\u00ebrpara gjenerat\u00ebs time shkrimtar\u00ebt turq shkruanin p\u00ebr barinj dhe padron\u00eb, p\u00ebr varf\u00ebri dhe emigracion. Un\u00eb isha m\u00eb borgjezi karshi atyre. Tani jemi thuajse t\u00eb gjith\u00eb \u201cshkrimtar\u00eb t\u00eb Stambollit\u201d\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Por \u00e7far\u00eb qyteti \u00ebsht\u00eb sot? Europian, oriental, global?<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb t\u00eb gjitha bashk\u00eb, sidomos global. Kemi asistuar n\u00eb shum\u00eb ndryshime demografike. Emigracioni i brendsh\u00ebm nga pjes\u00ebt m\u00eb t\u00eb varf\u00ebra n\u00eb vitet \u201950 dhe \u201960. Pastaj, pas shembjes s\u00eb Bashkimit Sovjetik, ardhja e burrave dhe grave nga Gjeorgjia, Armenia, Rumania. N\u00eb vitet \u20182000 ka qen\u00eb radha e emigrant\u00ebve nga vendet e gjuh\u00ebs arabe. Nga 2010 ja kinez\u00ebt dhe aziatik\u00ebt, edhe si turist\u00eb \u2014 e duan Muzeumin e Pafaj\u00ebsis\u00eb \u2014 nd\u00ebrsa verieuropian\u00ebt, t\u00eb frik\u00ebsuar nga q\u00ebndrimi i Erdoganit ndaj tyre (si\u00e7 po e shikojm\u00eb k\u00ebto dit\u00eb pas k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb aderimit n\u00eb NATO nga ana e Finland\u00ebs dhe Suedis\u00eb, <em>sh\u00ebnimi im.<\/em>), jan\u00eb zhdukur, por ky boshll\u00ebk \u00ebsht\u00eb mbushur nga Lindja e Mesme. Nga k\u00ebtu kalojn\u00eb popuj, trib\u00f9, religjione. Qyteti ndryshon vazhdimisht dhe kjo e b\u00ebn interesant. T\u00eb mos harrojm\u00eb pastaj se Turqia \u00ebsht\u00eb vendi me numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb refugjat\u00ebve me n\u00eb bot\u00eb, mbi 4 milion\u00eb, q\u00eb dikur priteshin me g\u00ebzim nga Erdogani, nd\u00ebrsa tani gjith\u00e7ka ka ndryshuar, duke par\u00eb q\u00eb vendi yn\u00eb po \u201cprodhon\u201d njer\u00ebz si Marine Le Pen dhe k\u00ebshtu, pas 8 vitesh \u201cmir\u00ebseardhjeje\u201d, Marine Le Pen turq po b\u00ebjn\u00eb pun\u00ebt e tyre&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb mendojn\u00eb turqit p\u00ebr luft\u00ebn n\u00eb Ukrain\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abP\u00ebr t\u2019u mbajtur gjithmon\u00eb n\u00eb mendje: rus\u00ebt kan\u00eb qen\u00eb p\u00ebr 500 vjet armiqt\u00eb m\u00eb t\u00eb k\u00ebqinj t\u00eb turqve. Turqia ka aderuar n\u00eb NATO n\u00eb 1952 pasi Stalini k\u00ebrc\u00ebnonte t\u00eb rimerrte qytetet Kars dhe Ardahan. Ka k\u00ebrkuar dhe ka siguruar mbrojtje. Sakt\u00ebsisht si Ukraina do t\u00eb duhej t\u00eb b\u00ebnte 2 \u2013 3 vite m\u00eb par\u00eb. Duke e rikapitulluar: \u00ebsht\u00eb Erdogani, q\u00eb gjith\u00ebsesi po sillet si partner besnik i NATO, por nuk e thot\u00eb me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb p\u00ebr t\u00eb mos irrituar ekstremist\u00ebt islamik\u00eb q\u00eb mund ta akuzojn\u00eb p\u00ebr n\u00ebnshtrim ndaj imperializmit amerikan; pastaj jan\u00eb fondamentalist\u00ebt q\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb me Rusin\u00eb dhe si Marine Le Pen marrin para nga Putini dhe jan\u00eb edhe nostalgjik\u00ebt e majt\u00eb q\u00eb e urrejn\u00eb qytet\u00ebrimin per\u00ebndimor cilido qoft\u00eb grupi marksist i tyre i referimit. S\u00eb fundi jan\u00eb oportunist\u00ebt. Thon\u00eb: mund t\u2019i shesim arm\u00eb Ukrain\u00ebs dhe t\u00eb mir\u00ebpresim n\u00eb portet tona jahtet e oligark\u00ebve. Nuk kan\u00eb ideale, shohin vet\u00ebm mund\u00ebsi p\u00ebr biznes\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Shikoheni shpesh n\u00eb pasqyr\u00eb: \u00e7far\u00eb shikoni? Artistin apo shkrimtarin?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abSa m\u00eb shum\u00eb plakem, aq m\u00eb shum\u00eb shikoj artistin. Kam kaq shum\u00eb projekte&#8230; Pastaj sigurisht, jam nj\u00eb shkrimtar dhe kur kam ndonj\u00eb preokupim mendoj: pse nuk e sh\u00ebnoj n\u00eb ditarin tim? \u00cbsht\u00eb edhe kjo nj\u00eb kur\u00eb ndaj problemeve t\u00eb p\u00ebrgjithshme. P\u00ebr ta p\u00ebrs\u00ebritur: jam nj\u00eb shkrimtar q\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb kaq shum\u00eb shkrimit sa t\u00eb humbas\u00eb mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb artist si\u00e7 \u00ebnd\u00ebrroja t\u00eb b\u00ebhesha midis 7 dhe 22 viteve. Tani, me muzeumin, pikturat, fotografit\u00eb, librat e ilustruar po k\u00ebrkoj q\u00eb t\u00eb rikuperoj ato q\u00eb kam humbur\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Si?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abDuke \u00e7uar p\u00ebrpara projektin e muzeumit. Po planifikoj edhe nj\u00eb version t\u00eb ilustruar t\u00eb <em>Emri im \u00ebsht\u00eb i kuq<\/em>, kam mbledhur 6000 kopje miniatur\u00eb t\u00eb Pallatit t\u00eb Topkapis\u00eb. Kam mohuar artin p\u00ebr kaq shum\u00eb koh\u00eb. Tani n\u00eb fakt po e l\u00eb: sikur t\u00eb mos e kisha b\u00ebr\u00eb, do ta kisha breng\u00ebn deri n\u00eb fund, edhe n\u00eb varr\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Brenga t\u00eb tjera keni?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abJam nj\u00eb shkrimtar i lumtur. Kam arritur m\u00eb shum\u00eb nga sa \u00ebnd\u00ebrroja, lexuesit e mi m\u00eb njohin dhe m\u00eb kuptojn\u00eb, jam i p\u00ebrkthyer n\u00eb 45 \u2013 50 gjuh\u00eb, si mund t\u00eb ankohem? Ka autor\u00eb q\u00eb pas Nobelit harrohen me shpejt\u00ebsi, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb mua nuk m\u00eb ka ndodhur. Ama e gjitha kjo k\u00ebrkon nj\u00eb tabel\u00eb marshimi t\u00eb p\u00ebrshpejtuar\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb do t\u00eb ndodh\u00eb kur do t\u00eb keni p\u00ebrfunduar 83 tekat e Muzeumit t\u00eb Pafaj\u00ebsis\u00eb?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abSi\u00e7 thon\u00eb miqt\u00eb e mi drejtor\u00eb inmstitucionesh t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme artistike, nj\u00eb muzeum nuk p\u00ebrfundon kurr\u00eb. Tekat&#8230; po l\u00eb di\u00e7ka jo t\u00eb p\u00ebrfunduara pasi di\u00e7ka n\u00eb mendjen time po ndryshon. N\u00eb nj\u00eb prej atyre q\u00eb po realizojm\u00ebn n\u00eb katin posht\u00eb, p\u00ebr shembull, do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb film dhe do ta xhiroj un\u00eb. Do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb film surrealist, por nuk kam ngut. Dua t\u00eb l\u00eb disa pun\u00eb t\u00eb \u201chapura\u201d dhe t\u00eb zhvilloj nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb tekat, t\u2019i kodifikoj n\u00eb nj\u00eb stil, edhe t\u00eb pavarur t\u00eb Muezumit t\u00eb Pafaj\u00ebsis\u00eb dhe do t\u00eb realizoj ndonj\u00eb replik\u00eb pasi projekti udh\u00ebton: 40 pavione do t\u00eb shkojn\u00eb shpejt n\u00eb Kin\u00eb p\u00ebr 5 vite, po e lejuan kufizimet sh\u00ebndet\u00ebsore\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Libri i ardhsh\u00ebm?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPo e shkruaj tani. Nj\u00eb roman. Mund t\u2019u them titulli: <em>Lojtar\u00ebt e letrave<\/em>, si kuadri i C\u00e9zanne. Personazhet p\u00ebrreth tavolin\u00ebs do t\u00eb jen\u00eb kat\u00ebr, ngjarja zhvillohet n\u00eb vitet \u201940 e shekullit t\u00eb kaluar. Gj\u00eb tjet\u00ebr nuk zbuloj. Do t\u00eb jen\u00eb edhe pikturat e mia n\u00ebp\u00ebr faqe, do t\u00eb shikoni edhe shenj\u00ebn time\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Por p\u00ebr \u00abNet\u00ebt e murtaj\u00ebs\u00bb q\u00eb do t\u00eb dal\u00eb, \u00e7far\u00eb mund t\u00eb na thoni?<\/strong><\/p>\n<p>\u00ab\u00cbsht\u00eb nj\u00eb roman historik, i dal\u00eb tashm\u00eb n\u00eb vende t\u00eb ndryshme. M\u00eb pyesin t\u00eb gjith\u00eb pse kam nisur ta shkruaj k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr tri vite p\u00ebrpara pandemis\u00eb. N\u00eb realitet e kisha n\u00eb mendje prej m\u00eb shum\u00eb se 40 vjet\u00ebsh. Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, kur t\u00eb jem n\u00eb Itali n\u00eb shtator, do t\u2019ju tregoj gjith\u00e7ka\u00bb.<\/p>\n<p><strong>\u00c7far\u00eb po lexoni tani?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abKatalogun e ekspozit\u00ebs s\u00eb Antoni Gaud\u00ed t\u00eb Muzeumit Orsay, e organizuar n\u00eb bashk\u00ebpunim me Museu Nacional d\u2019Art de Catalunya t\u00eb Barcelon\u00ebs. Jam i \u00e7mendur pas tij, ishte aq kreativ, me nj\u00eb karakter t\u00eb fort\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb kemi mendime dhe \u00ebnd\u00ebrra t\u00eb mira si ato t\u00eb Gaud\u00ed, problemi \u00ebsht\u00eb se e l\u00ebm\u00eb veten t\u00eb frik\u00ebsohemi, nd\u00ebrsa ai jo, ishte nj\u00eb gjeni i v\u00ebrtet\u00eb\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Artist\u00eb t\u00eb preferuar?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abDashurohem \u00e7do dy vjet me nj\u00eb artist&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Dashuri t\u00eb momentit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abAnselm Kiefer, e respektoj shum\u00eb. David Hockney, q\u00eb u p\u00eblqen t\u00eb gjith\u00ebve. Kam kaq shum\u00eb riprodhime t\u00eb veprave t\u00eb tyre n\u00eb bibliotek\u00ebn time. Ndoshta shum\u00eb. Por p\u00ebr mua jan\u00eb si Tolstoj, Nabokov, Faulkner&#8230;\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Shkrimtar\u00eb t\u00eb momentit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abSally Rooney dhe Zadie Smith. Talente shum\u00eb t\u00eb m\u00ebdha, shkrim i fuqish\u00ebm\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Do t\u00eb vazhdoni ta shkruani autobiografin\u00eb tuaj?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPo mendoj p\u00ebr v\u00ebllimin e dyt\u00eb, po dhe nuk do t\u00eb quhet <em>Stamboll<\/em>\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Arrini t\u00eb mbani gjith\u00e7ka bashk\u00eb? Muzeumi, leksionet, romanin?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abLe t\u00eb themi se po e p\u00ebrballoj romanin e ri n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb ende t\u00eb \u201cleht\u00eb\u201d, t\u00eb qet\u00eb. Kam projektin e kutive q\u00eb m\u00eb impenjon shum\u00eb&#8230; Pastaj, kur futem v\u00ebrtet tek shkrimi \u00ebsht\u00eb vet\u00ebn kjo, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces ekskluziv, nuk arrij as t\u00eb pikturoj dhe nuk m\u00eb k\u00ebnaq ajo q\u00eb shkruaj, deprimohem, por e kap me t\u00eb par\u00ebn q\u00eb ndodh dhe as arti nuk e zgjidh problemin. Ja prova, jam tamam nj\u00eb shkrimtar\u00bb.<\/p>\n<p><strong>Humori i momentit?<\/strong><\/p>\n<p>\u00abPozitiv, ka njer\u00ebz n\u00eb katin posht\u00eb dhe po punojm\u00eb bashk\u00eb, n\u00eb mes t\u00eb njer\u00ebzve ndjehem m\u00eb pak \u201cdramatik\u201d. Kur jan i vet\u00ebm, sforcohem t\u00eb shkruaj dhe nuk jam i k\u00ebnaqur me rezultatin, trishtohem dhe b\u00ebhem me humor t\u00eb keq, ama tani jo, jam n\u00eb fakt i g\u00ebzuar\u00bb.<\/p>\n<p>(nga <em>La Lettura<\/em>)<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrgatiti<\/strong><\/p>\n<p><strong>ARMIN TIRANA<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ndajn\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vend, patjet\u00ebr. Vende t\u00eb avancuara dhe vende t\u00eb prapambetura, popuj t\u00eb klasave t\u00eb larta dhe fqinj mjeran\u00eb, padron\u00eb dhe varfanjak\u00eb. Harta \u00ebsht\u00eb e prishur, e shqyer. Projekton fraktura dhe ndarje. Sot Mesdheu nuk \u00ebsht\u00eb djep i asgj\u00ebje, ndoshta i pabarazive. Aspak si familje. \u00abV\u00ebllai i varf\u00ebr nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb v\u00eblla i v\u00ebrtet\u00eb\u00bb. &hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":13676,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[42],"tags":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13675"}],"collection":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13675"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13675\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13676"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13675"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13675"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/foltore.al\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13675"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}